Vào mùa xuân năm năm ba, ta và địch vẫn trong thế giằng co. Nhưng lực lượng ta về mọi mặt đã lớn lên nhiều rồi. Tình hình đã sáng sủa, và đây đó, tuy còn dè dặt, mọi người cũng đã bàn đến ngày thắng lợi của cuộc kháng chiến trường kỳ. Giặc Pháp cũng biết rằng, sau những thất bại liên tiếp, và trước một đối phương ngày càng mạnh, nếu chúng không cố gắng thì sẽ thất bại.

Tên bại tướng Sa-lăng đã bị gọi về Pháp. Chính phủ Pháp đã cử tên tướng Na-va – con chủ bài – sang Việt Nam. Tên này mang theo một kế hoạch lớn được bọn thực dân hiếu chiến ủng hộ, mưu đồ giải quyết xong chiến trường Đông Dương trong vòng mười tám tháng.

Chúng chuẩn bị thực hiện kế hoạch trên quy mô lớn. Chúng chở thêm vũ khí sang. Nhưng quân số của chúng vẫn thiếu hụt. Chúng quây làng, đón đường, đón chợ bắt thanh niên đi lính, để nhanh chóng thành lập thêm những đơn vị quân ngụy.

Ở Tiên Lãng, chúng định xóa trắng những xã vùng du kích nối liền với Vĩnh Bảo, tạo thành vành đai yên ổn từ Hải Phòng, Kiến An sang Thái Bình.

Bạch Đằng ở vào vị trí cái “rốn” của huyện. Ba mặt là vùng địch chiếm đóng, lại ở bên cạnh đường giao thông. Địch càn thường bắt đầu từ Bạch Đằng.

Mùa xuân như không biết đến mọi nỗi gian nan của con người, vẫn đi qua bình thản. Trời đầy mây xám và mưa phùn lắc rắc suốt ngày làm cho đường sá lầy lội. Làng xóm chìm trong màu trắng đục mung lung, trông như bị cắt rời ra thành những hòn đảo.

Vào cuối tháng ba, cái không khí êm ả ấy bị quấy phá. Hằng ngày, chiếc máy bay “bà già” phành phạch, vè vè, gần như lướt bụng trên những ngọn cây cau. Thằng phi công nghiêng ngó, thò cái đầu mũ đỏ ra ngoài. Từng tốp máy bay vận tải ầm ì nặng nề bay lên hướng tây. Thỉnh thoảng, lũ khu trục đen trũi lao qua rèn rẹt trên đầu. Ca nô, tàu chiến chạy nhiều trên sông Văn Úc. Vào lúc chiều hôm, và sáng sớm, chúng thường bắn từng loạt súng đều đặn, tăng xình, tăng xình… Về đêm, đại bác bắn cầm canh, lóe lên những tia chớp phía chân trời.

Vào đêm hai mươi tháng tư, bộ đội ta tập kích lớn vào thị xã Kiến An. Quân ta đã chiến đấu một trận xuất sắc. Chiếm dinh tỉnh trưởng ngụy quyền, tiêu diệt, bắt sống bảy trăm tên địch, làm chủ thị xã trong bốn mươi lăm phút. Kho xăng hàng triệu lít bốc cháy như núi lửa, chiếu sáng cả một vùng rộng lớn.

Nhân dân Bạch Đằng lao hết ra đường nhìn ngọn lửa sáng rực cả khoảng trời ấy, và nghe tiếng đạn nổ trong kho của địch bị đốt như bắp rang.

Ánh lửa cũng soi sáng tháp chuông nhà thờ Xuân Hòa. Cha Hiếu đang ngủ, giật mình tỉnh dậy, kinh hoàng tưởng đâu du kích đốt nhà thờ, cha chộp lấy cái cặp căng ních gối ở đầu giường chạy ra cửa, mới biết mình lầm.

Địch đóng ở các đồn bốt lẻ co rúm lại, nơm nớp.

Hôm sau, trên cây gạo đang mùa hoa của thôn Phác Xuyên, anh thông tin cầm loa đọc tin chiến thắng. Đồng thời xã cũng nhận được chỉ thị phải tích cực chuẩn bị chống càn.

Các phân đội thiếu nhi được giao việc sửa sang và đào thêm hầm bí mật. Mỗi phân đội phân chia nhau trông coi những hầm đã được xã giao cho phân đội mình.

Phân đội của Đa quyết định mỗi đội viên có một hầm. Mỗi tổ ba người biết số hầm trong tổ mình, thiếu thì đào thêm. Riêng phân đội trưởng thì nắm hết số hầm trong toàn phân đội.

Đa thường thức khuya đến cùng các tổ đào hầm, về nhà đặt mình ngủ chưa đầy một giấc đã phải dậy đánh trâu ra đồng. Có hôm khoét hầm ở ven bờ đầm, phải lội xuống nước, đỉa cắn khắp người, Đa phải về nhà chị trút bộ quần áo thấm máu nhờ chị giặt.

Hôm sau đến, chị lo lắng hỏi:

– Mày làm gì mà quần áo đầy máu me thế?

– Em xuống đầm lấy rong lợn bị đỉa cắn.

– Ăn sét bát cơm, để đỉa hút máu thế này mày sống được chứ Đa?

– Em vẫn sống đấy thôi.

– Mai chị lấy hộ cho một gánh.

– Gánh gì?

– Gánh rong lợn chứ còn gánh gì, mày vừa bảo phải lấy rong lợn đấy thôi.

– À, à vâng. Nhưng thôi chị ơi, để thì giờ mà trông cháu. Lợn nhà chánh Bất đêm qua đã ngã quay ra toi cả rồi.

– Chết. – Người chị lo lắng nhìn em. – Sao thế?

Đa cười:

– Chị cứ hay lo việc người ta.

– Thế dễ lợn nhà người ta toi, thì mày yên thân đấy.

– Thôi, thôi. – Đa xua tay – Nó không toi, nó vẫn sống, nhưng chị không phải lấy rong đâu. – Đa lấy bộ quần áo khô rồi đi.

Đa đến nhà Đám.

Từ ngày lâm vào cảnh gà trống nuôi con, anh khá vất vả. Trong đợt chuẩn bị chống càn này, anh càng tất bật. Người anh gầy sút, râu ria tua tủa trông càng dữ tướng. Mới chập tối, Đa đến nhà anh, nhưng anh lại đi đâu chưa về. Mấy đứa bé đang ăn cơm, nhà cửa bề bộn. Đa dọn dẹp nhà cửa, quét tước một loáng là xong. Gian nhà trông gọn gàng sạch sẽ. Khi anh Đám về, Đa bảo anh:

– Anh phải cưới vợ nữa đi, anh Đám ạ.

– Cái tướng tao, tướng quân sự sát vợ.

– Anh cũng tin nhảm à?

Anh Đám cười, vỗ vào lưng Đa mạnh đến oằn lưng đi:

– Dạo này mày tiến bộ khiếp. Ăn cơm chưa, ăn với tao đi.

– Em ăn rồi.

– Sắp tới, nếu xảy ra chiến đấu, tao sẽ đề nghị xách mày lên làm liên lạc cho xã đội, chỉ một việc đó thôi. Tao thích những đứa nhanh nhẹn, lại biết quát tháo.

– Em có quát ai bao giờ đâu.

– Nói vậy thôi, quát tháo lắm, anh em phê bình có đầu óc quân phiệt thì khốn. Mày đồng ý không? Là tao hỏi đồng ý làm liên lạc ấy.

– Đồng ý.

– Có thích không?

– Mê. Được, nhưng em có phải đánh trâu sang Vĩnh Bảo như lần trước không?

– Mày vẫn muốn bám đuôi trâu à?

– Em đâu muốn.

– Lần này sẽ tổ chức tập trung giao cho một số đứa đưa đi. Còn loại mày là phải ở nhà. Trong Đội thiếu nhi, những loại lớn phải góp sức với chúng tao chống càn, chứ không thì gay đấy.

– Anh ăn cơm đi.

– Được rồi. Bây giờ mày chuẩn bị dần đi.

Mày thuộc hết đường trong xã rồi chứ?

– Nhắm mắt em cũng đi được.

– Đừng nói khoác. Dưới Xuân Hòa, Xuân Quang mày cũng thuộc chứ?

– Còn lơ mơ.

– Đấy, quân sự mà hơi lơ mơ là hỏng. Trong những ngày sắp tới, mày phải đi làm việc đó. Ngay ở Phác Xuyên này cũng thế. Thuộc là phải thuộc đường ngang ngõ tắt. Thí dụ tao bảo: Đến tổ du kích gốc muỗm, thì phải biết chạy đến đấy bằng con đường gần nhất và kín đáo.

– Em làm được.

– Không làm được, tao sẽ dùng kỷ luật quân sự thời chiến, đừng kêu.

– Còn gì nữa anh?

– Cứ thế đã. Khi súng bắt đầu nổ, tao sẽ xách mày đến ở gần tao. Còn hầm hố đến đâu rồi?

– Phân đội chúng em đã làm đủ.

– Mày phải biết mọi hầm, mất hầm này có hầm khác, khi cần là có ngay. Không thì chúng nó đuổi đến gót, không biết lỗ đâu mà chui.

Đa đứng nghiêm:

– Xin tuân lệnh.

Đám cười lớn:

– Lính tráng gì mà đứng nghiêm trước cấp chỉ huy chỉ mặc quần đùi thế kia có chết không.

– Du kích mà lại.

– Mày lém lắm. Thôi cút, để tao ăn cơm.

Đa thấp giọng.

– Em biết chuyện bí mật của anh rồi.

– Chuyện gì.

– Cái chuyện ve vẻ vè ve ấy mà.

– Đừng phao tin đồn nhảm.

– Đúng rắp. Cái vè lá lốt, anh Đám cũng tốt, chị…

Đám lao ra, nhưng Đa đã vụt chạy biến.