Có Thược cùng xuống hầm, Đa thấy vơi được bao nhiêu nỗi lo lắng. Trong giờ phút căng thẳng mà lại có được người bạn ở bên cạnh thì còn gì bằng. Hơn nữa, người ấy lại là Thược. Đa coi nhẹ mọi gian nan nguy hiểm có thể xảy đến với mình.

– Bây giờ ngồi không lại thấy buồn, – Đa nói – tôi quên, không hái một quả chanh yên.

– Bạn thèm ăn chanh yên à?

– Tôi thích nhấm cái vị thơm của nó, cái mùi thơm rất đặc biệt. Ăn quả chanh yên, hai ba ngày sau, tay còn thơm.

Thược cười khẽ:

– Còn bây giờ bạn ăn tạm gạo rang nhé, gạo rang cũng thơm. – Thược đưa vốc gạo rang cho Đa. Nhưng Đa từ chối:

– Tôi chẳng muốn ăn. Gói gạo của tôi, tôi cũng vứt đâu rồi ấy, cầm ở tay thì vướng, chỉ mơ có quả lựu đạn mà không được. Bạn ngồi hẳn vào trong đi, để tôi ngồi ngoài cho. – Đa xoa tấm ngực trần.

– Bạn thấy lạnh hay sao? – Thược hỏi.

– Tôi đang vã mồ hôi. Bây giờ chỉ thèm ngủ.

– Ngủ đi.

– Nhưng hễ nhắm mắt lại tỉnh ngay.

Thược lại cười.

– Bạn cười gì đấy?

– Có bao giờ bạn ngủ đẫy giấc chưa?

– Có chứ. Ngủ trên lưng trâu là thú nhất. Có hôm cứ thế, trâu mang tôi vào chuồng, đầu va đánh cốp vào xà ngang mới tỉnh giấc.

Đa ngừng bặt. Địch đang bước chân trên mặt đất nóc hầm. Đúng chân chúng nó mới nặng thình thịch như vậy. Tiếng những bước chân đi qua, Đa lùi và bảo Thược dồn vào ngách hầm.

– Nếu lộ cửa hầm, chúng nó gọi lên, nhất định không lên nhé!

– Nhưng nếu chúng nó xuống bắt lên thì sao?

– Thì mình tôi lên, bạn cứ ngồi dưới này, tôi sẽ nói chỉ có mình tôi, tôi vẫn tiếc không có quả lựu đạn. – Đa gần như đau khổ vì điều đó. Đa đã hình dung khi địch cuốc lộ hầm, Đa bước lên quả lựu đạn cầm sẵn trong tay. Địch sẽ nhốn nháo hoặc nằm bẹp xuống. Đa sẽ tung quả lựu đạn, rồi hét một tiếng xung phong. Rất có thể thoát khỏi tay chúng.

– Nhưng nếu tôi bị bắt, dù chúng tra tấn như thế nào, tôi cũng không khai gì đâu, bạn đừng lo. – Thược nói nhỏ.

Tiếng động lại đến gần. Đa thấy bàn tay Thược nắm lấy cánh tay trần của mình. Đa nghe cả tiếng địch cười nói. Đa thì thầm:

– Tây đấy!

Móng tay Thược bấm mạnh hơn vào tay Đa. Một lát tiếng động ấy lại tắt đi, và tắt đi rất lâu. Đa bồi hồi:

– Sống rồi.

Thược nói:

– Bạn có biết hôm nay là ngày bao nhiêu không? Mười bốn, ngày mai là rằm tháng bảy, ngày “xá tội vong nhân”. Có cỗ ăn đấy.

– Tôi chưa bao giờ được ăn rằm tháng bảy.

Như vậy là còn một tháng nữa mới đến Trung Thu. Trung Thu năm ngoái chúng mình cắm trại ở bãi chợ trước nhà thờ Xuân Hòa, vui thật đấy. Năm nay chúng mình sẽ cắm trại ở đâu?

– Năm nay định tổ chức bơi thuyền trên đầm đấy.

– Vậy thì nhất thế giới. Tôi sẽ cầm sào lái. Chống một sào, thuyền sẽ lao vút như mũi tên. Năm nay Bác Hồ có gửi thư Trung Thu cho thiếu nhi không?

– Nhất định có chứ, năm nào Bác chẳng nhớ đến chúng mình.

– Tôi vẫn nhớ thư năm ngoái của Bác có đoạn nói đến chúng ta. Bạn nhớ đoạn ấy không? Tôi đọc nhé: “Các cháu ở trong vùng tạm bị chiếm rất gan góc. Nhiều cháu đã hy sinh oanh liệt để giữ bí mật, để giúp đỡ cán bộ và bộ đội”.

Chợt có tiếng bàn chân địch giẫm ngay trên nóc hầm.

– Chúng nó lại đến! – Thược thì thào.

Đa cảm thấy lần này không thoát được. Đa quay lại nói với Thược, giọng trang nghiêm kích động:

– Dù chết cũng không khai.

– Tôi cũng thế. – Thược đáp, và lần bàn tay của Đa bỏ vào một nắm gạo rang.

Đa bỏ nắm gạo vào mồm nhai một cách từ tốn, nghiền ngẫm.

Có tiếng nổ, như tiếng chày giã gạo giọt trên nóc hầm, đất rơi xuống hầm.

Đa lại nói như ra lệnh:

– Nếu tôi phải lên thì mặc tôi, bạn cứ ngồi dưới này.

Thược nghĩ, nếu chúng đã bắt được một đứa thì chúng sẽ tróc đến đáy hầm. Nhưng Thược không muốn nói điều ấy với Đa, mà im lặng đồng ý. Thược cảm thấy lúc này Đa lớn hơn mình, mạnh hơn mình. Cảm giác ấy lần đầu tiên đến với Thược.

– Chúng nó bắt đầu cuốc hầm rồi đấy, bạn cứ bình tĩnh. – Mặc nhiên Đa cũng thấy mình phải che chở cho Thược, người bạn gái mà Đa hết sức quý mến. Đa rướn thẳng lưng cho đỡ mỏi. Đa cảm thấy hơi ấm của bạn ở phía sau, thấy mình yên tâm và có thêm sức mạnh.

Lúc này chẳng còn tâm trí đâu mà nghĩ đến những chuyện xa xôi, những kỷ niệm quá khứ. Tất cả chỉ còn một cái ranh giới mỏng manh – một lớp đất còn chia cách giữa mình và kẻ thù, và một quãng thời gian rất ngắn. Có thể rồi mọi sự lại yên ổn, nhưng chắc chắn là không lâu nữa, mình sẽ giáp mặt chúng. Hãy bình tĩnh chuẩn bị cho cái giờ phút đó.

Cửa hầm bật tung, ánh sáng và đất theo khoảng trống ùa xuống. Ngại Đa hấp tấp lên trước, Thược nắm lấy cánh tay bạn:

– Mặc chúng, chưa chắc chúng đã biết có chúng ta ở đây.

Đa im lặng. Không, Đa chẳng dại gì lại tự dẫn thân lên cho chúng bắt một cách dễ dàng như thế.

Tiếng tên lính ngụy gọi xuống. Đa cáu tiết và càng bứt rứt vì trong tay mình không có vũ khí.

Chúng nó đào rộng thêm, nhưng cũng còn lâu mới tới cái ngách hầm kín đáo khéo léo này. – Cái ngách hầm mà nhờ bà Tẹo bày cho, Đa và cu Thau đào được.

“Bao giờ chúng mày đào đến đây hãy hay”. – Đa nghĩ thầm, và quay lại hỏi khẽ Thược:

– Bạn có hãi không?

– Còn bạn?

– Lúc này mà sợ chỉ thêm cuống. Nếu bạn thoát, bạn tìm đến gặp anh Đám báo cáo hộ tôi nhé. Hầm anh ấy ở gần bụi mây đằng vườn sau nhà cụ Vớt. Bảo anh ấy yên tâm, tôi không khai đâu.

Thược thì thầm:

– Nếu thoát thì cả hai đứa cùng thoát.

– Thoát đứa nào hay đứa ấy. Nếu bị bắt, bạn liệu nói vớ vẩn, có khi chúng nó thấy bạn là gái, chúng sẽ tha.

– Tôi không thèm nói vớ vẩn. – Thược chạnh lòng. – Bạn làm như chỉ mình bạn biết dũng cảm.

– Nói thế mà cũng giận. Con gái thật hay chấp. Tôi cũng mong hai đứa cùng thoát chứ. Tôi mong ghê lắm. Chẳng bao lâu nữa, đời tôi sẽ hết khổ.

Một tiếng nổ ục, và một luồng khói đặc chẹn ngang lời Đa. Khói bay vào mồm, vào mũi sặc sụa, nước mắt chảy ra giàn giụa cay xè. Đa muốn đội hầm lên để hít một hơi thở, để hét thật to. Nhưng có một hòn đá đè lấy ngực, hòn đá vô hình ép xuống nặng dần, rồi bất ngờ nhẹ hẫng đi, và Đa không còn biết gì nữa.

Đem được Đa và Thược lên, bọn địch tiêm thuốc hồi sinh. Thược tỉnh trước, chúng đem nhúng cả người Thược xuống ao “vườn đắng” rồi đem đi một nơi khác tra tấn. Thược không khai. Sau này chúng đem Thược về quận giam ít lâu rồi thả về.

Còn lại Đa. Địch lấy một cánh cửa ván, đặt Đa nằm ngửa lên trên. Chúng lấy dây chằng trói khắp người Đa vào tấm ván như bó giò. Chúng khiêng tấm ván ra khoảnh ruộng trước nhà bà Tẹo và đặt nằm đấy. Bọn chúng không vội vàng, ngồi từng tốp trên mảnh ruộng hút thuốc, ung dung như sắp được xem một trò lý thú. Trong lúc chờ đợi tên chỉ huy đến, chúng ngắm nghía và đánh giá miếng mồi chúng vừa bắt được. Ở huyện Tiên Lãng này chúng đã biết tiếng thiếu nhi. Chúng đã nếm đòn của thiếu nhi Đoàn Lập, của Đội thiếu nhi “Mũi thép” xã Quyết Tiến. Đấy không phải là những đứa trẻ ngây thơ dại dột, mà là những đối thủ thật sự.

Bọn lính đang ngồi, đứng cả dậy. Một tên chỉ huy đến. Hắn không phải đứa xa lạ. Hắn mặc chiếc quần soóc trắng, cái áo sơ-mi khoác hờ trên vai. Cánh tay phải bị thương, băng trắng đeo lên cổ. Cánh tay khẽ đung đưa trước khuôn ngực đầy lông lá. Mặt hắn hơi tái, có lẽ vì vết thương làm mất máu, nhưng cặp mắt hằn tia đỏ. Một tên lính đi sau xách con dao quen thuộc của hắn, con dao còn vấy máu. Hắn chính là Ba Phay. Chao, cái anh du kích nào đó, sao không rê mũi súng sang phải chút nữa nhằm đúng vào cái ngực lông lá kia mà nổ cho vỡ toang, mà lại chỉ bắn vào cánh tay!

Ba Phay khẽ hất đầu đáp lễ bọn lính đang đứng nghiêm chào hắn, rồi đi thẳng tới chỗ người bị trói. Hắn lim dim mắt nhìn, rồi mặt hắn bỗng nhăn lại. Hắn vừa vô ý cựa mạnh cánh tay bị thương. Hắn giơ hai ngón tay trái ra hiệu.

Tên lính phía sau đưa cho hắn điếu thuốc lá, và xòe diêm cho hắn châm.

Đa đã tỉnh, nhưng bị đặt nằm ngửa giữa trời nắng, Đa chói mắt. Phải một lúc sau, Đa mới mở mắt nhìn. Đa nghiêng đầu, nhìn thấy chung quanh đầy địch, rồi Đa nhìn thấy Ba Phay. Đa chưa biết mặt hắn, nhưng nghe mọi người tả hình dáng hắn, Đa tin là mình không nhầm.

Đúng hắn đấy. – Đa nghĩ thầm – Gặp thằng khát máu này, mình sẽ không thoát chết, nhưng mình cũng sẽ tỏ cho hắn biết mình không sợ hắn.

Ba Phay thấy Đa đã tỉnh, hắn vờ như tiện tay ném mẩu thuốc lá hút thừa xuống người Đa. Bị đốt bỏng đột ngột, Đa oằn người trong mớ dây trói. Ba Phay há mồm như cười, nhưng không ra tiếng. Hắn lấy mũi giày hất mẩu thuốc lá trên người Đa xuống:

– Tên mày là gì?

Đa đang cáu tiết vì cái mẩu thuốc lá của thằng chó đểu. Đa muốn chửi lắm rồi, nhưng thôi, kệ xác hắn, chửi làm gì cho mệt.

Ba Phay uốn lưỡi như nhai từng tiếng nói:

– Tao hỏi tên mày là gì? Trần Như Nhộng hả?

Bọn lính ngụy cười hô hố vì câu khôi hài của thằng Ba Phay. Bọn lính Tây không hiểu gì, đứng nhìn bọn lính ngụy tỏ vẻ khinh bỉ.

Đa giận lắm, cố rướn đầu lên:

– Tao coi khinh chúng mày. Tao là người, còn chúng mày là lũ súc vật hôi thối.

– Tao cũng không cần biết tên mày làm đếch gì. Mày chỉ hầm bí mật cho tao. – Ba Phay cúi khom người xuống tỏ vẻ sốt ruột – Mày chỉ đi, tao cởi trói cho. Chỉ một cái hầm quan trọng nhất, thế thôi. Mày biết cái hầm ấy phải không?

– Tao biết, nhưng tao không chỉ, có thế thôi, đừng hỏi mãi ngứa tai tao. – Mày phải chỉ. – Ba Phay ra hiệu cho thằng lính đưa con dao tới. Hắn cầm con dao bên tay trái dứ xuống mặt Đa. – Tao không có nhiều thì giờ. Mày không nói tao sẽ chặt một cánh tay, để báo thù cho cánh tay bị thương của tao.

– Tao không nói. – Đa nhìn vào mặt Ba Phay.

Ba Phay đứng lui ra, vung thử con dao ở tay trái, nhưng hắn cảm thấy ngượng nghịu, hắn liền ném con dao cho tên lính rồi bất ngờ quát to lên giận dữ:

– Mày chặt cánh tay phải của nó cho tao!

Tên lính cầm con dao vung lên. Đa thấy bên vai phải tê dại. Cánh tay của Đa đã lìa khỏi thân, nhưng vẫn nằm trong vòng dây trói.

Một lúc sau, Đa mới tỉnh lại, và lại nghe giọng nói của Ba Phay:

– Mày không nói tao chặt nốt tay kia!

Mình sẽ chết, – Đa nghĩ thầm – và thế là các anh ấy không biết. Đa nhớ gần chỗ Đa nằm có hầm, nếu nói to, có thể các anh ấy nghe rõ được, để các anh yên tâm là mình không khai. Đa lấy sức nói to:

– Tao không nói. Hầm bí mật để giấu cán bộ, chứ không phải để chỉ cho chúng mày. Dù giết tao cũng vậy thôi.

Thằng Ba Phay lại nhăn mặt:

– Tao sẽ không cho mày chết ngay đâu. Lần cuối cùng tao hỏi mày có khai không? Đồ chó, tao phát điên lên rồi.

Đa trừng mắt nhìn hắn:

– Tao tiếc không giết được mày, nhưng mày không thoát được khỏi tay chúng tao đâu. Mày phải đền những tội ác mày đã gây ra, thằng Ba Phay khốn nạn kia! – Đa hét lên, và căm giận đến nghẹn họng.

Ba Phay tức tối vì cánh tay phải bất lực. Hắn gầm lên, và hất cái áo rời khỏi vai rơi xuống. Hắn quát tên lính:

– Mày cắt đùi hắn đi.

Như một tên đồ tể thành thạo, tên lính quỳ xuống bên cạnh Đa. Hắn đặt lưỡi dao vào đùi Đa giữa khoảng cách của những vòng dây trói. Hắn ấn mạnh lưỡi dao cho ngập vào thịt rồi từ từ kéo theo đường vòng tròn.

Đa kêu thét lên vì sự đau đớn không thể lường được ấy. Bọn địch đứng chung quanh có thằng quay mặt đi. Có những đứa đã giết người, nhưng chúng cũng chưa bao giờ trông thấy sự hành hình dã man đến như thế.

– Mày có nói không? – Ba Phay hỏi mà chính hắn cũng cảm thấy câu hỏi vô ích.

Đa nghiến răng, và đôi mắt bùng lên ngọn lửa căm thù. Đa cựa quậy, nhưng thân thể không còn thuộc sự chỉ huy của đầu óc nữa.

Tên lính lại cầm dao chuyển sang bên khác, và làm lại việc trước trên bắp đùi còn nguyên vẹn của Đa.

Cho đến lúc chúng đã cắt mỗi bên đùi của Đa thành ba khoanh khiến Đa đã kiệt sức, chúng vẫn không moi thêm được lời nào.

Thằng Ba Phay bị nắng hun, mồ hôi ròng ròng trên mặt, trên ngực. Hắn bỗng cảm thấy sợ hãi. Một nỗi sợ hãi lạ lùng mà hắn chưa từng biết. Hắn đã từng cầm dao đâm nát những thân người, cũng có lúc hắn chùng tay, nhưng chưa bao giờ hắn cảm thấy sợ hãi như lần này. Hắn ngờ như có một sức mạnh vô hình nào đó bắt hắn phủ phục xuống trước tấm thân bé nhỏ, bị hành hạ đến cùng cực này, mà chịu thua. Dưới ánh nắng lấp loáng, mọi vật trước mắt hắn lay động. Hắn thấy như Phạm Ngọc Đa bứt tung dây trói, sừng sững đứng lên trước mặt hắn, thét vào mặt hắn: “Tao là người, còn chúng mày là lũ súc vật hôi thối”.

Hắn không thể chịu đựng lâu hơn nữa. Hắn bảo đưa đến cho hắn một chai nước giải khát. Hắn ngửa cổ tu hết chai nước. Hắn mệt mỏi định bỏ đi, nhưng dòng máu thú vật trong người hắn lại sôi lên. Nỗi tức giận vì vết thương mà khiến hắn không được tự tay chém giết, làm cho hắn điên cuồng. Hắn bảo tên đao phủ:

– Mày mổ bụng thằng du kích con này để tao xem lá gan của nó to bằng chừng nào!

Tên lính mặt tái mét, lấm tấm mồ hôi. Hắn buông xõng tay, con dao rơi cắm mũi xuống đất, cái chuôi khẽ lung lay.

Ba Phay quát:

– Làm đi, mày sợ à?

Tên lính giật mình, cầm lấy dao, quỳ gối xuống đất, và đặt lưỡi dao vào cái bụng trần của Đa, giữa khoảng cách hai đoạn dây thừng.

Đa mở mắt, và cái hình ảnh cuối cùng Đa thu vào được là vầng mặt trời chói lọi của quê hương, vầng mặt trời soi sáng, sưởi ấm cuộc đời Đa, nguồn hy vọng về tương lai của Đa. Rồi cặp mắt nhắm lại vĩnh viễn.

Bấy giờ là giữa trưa ngày hai mươi hai tháng tám năm một nghìn chín trăm năm mươi ba.