Ở nhà Thược ra, Đa chạy xuống đồng lùa trâu về gần làng hơn.

Thấy bọn địch trong làng đi ra, Đa đánh trâu lại gần đường cái. Đa đã nhìn thấy những người bị bắt, bị trói. Một tên lính đi trước cầm đầu dây trói như người dắt trâu. Bốn người bị bắt đi giữa bọn lính súng đạn sẵn sàng.

Những người bị bắt vừa đi qua, tự nhiên lòng Đa sôi sục. Một ý nghĩ táo bạo đột ngột nảy ra: Làm cách nào để cứu các anh ấy! Chúng nó đang đưa các anh ấy đi xa dần, Đa mím môi giang tay quất roi vào đôi trâu, cho chúng lồng lên xông vào kẻ địch. Đôi trâu bị quất bất ngờ, cong đuôi nhảy chồm lên. Nhưng chúng không chạy về phía địch theo ý muốn của Đa, mà chúng nghênh sừng lao thẳng xuống đồng.

– Đồ chết tiệt, đồ nhát gan!

Đa vừa chạy theo trâu vừa hét lên. Bọn địch đi trên đường cười rộ, và có tiếng súng réo qua đầu Đa. Chạy một quãng xa, đôi trâu dừng lại, Đa cũng dừng và nghĩ: Trâu nhát gan, không dám lao vào địch ư? Thì Đa cũng có dám lao vào đâu. Đa bẻ vụn cây roi và hết sức buồn bã. Chúng nó đông, chúng nó có súng, còn Đa chỉ là một đứa trẻ tay không. Đa đứng lặng nhìn đôi trâu đã ngoan ngoãn gặm cỏ. Một con hươi cái mũi ướt vào bàn tay Đa như một cử chỉ an ủi. Đa thốt lên:

– Suýt nữa thì tao làm cho chúng mày chết oan. Đa đánh trâu về sớm hơn mọi ngày. Đa đốt đèn, sửa soạn xay lúa, thì Thược đến. Đa mừng cứ rối rít lên, khiến Thược rất ngạc nhiên.

Thược cùng Đa ngồi ở bậu cửa nhà ngang. Thược nói:

– Tại sao sáng nay bạn lại nghĩ ra việc đem giỏ cua vào nhà tôi?

Đa khoát tay như một người lớn:

– Có gì chuyện ấy đâu.

Thược mỉm cười thành thật:

– Bạn cừ thật đấy!

– Cừ gì mà cừ. – Đa tỏ ý không bằng lòng.

– Tôi với cậu Thu đang bực mình vì đoán mãi chưa ra kẻ nào phản bội đã vẽ những cái dấu hiệu chỉ điểm ấy.

– Rồi chúng ta sẽ tìm ra thôi. – Thược nói một cách chắc chắn. – Chỉ tiếc là anh Tường đã bị giặc bắt.

– Anh Minh, anh Đám và cả một chị nào nữa chứ?

– Chị giao thông của huyện đấy.

– Anh Minh bị bắt thì ai sẽ phụ trách chúng ta?

– Có người khác sẽ thay. – Bằng giọng nói nghiêm trang, Thược tiếp: – Lúc nãy tôi nói với bạn là hôm nay ta có chuyện buồn vì các anh ấy bị bắt, nhưng ta không được nản lòng, mà phải tích cực chiến đấu để trả thù cho các anh ấy.

– Chiến đấu thế nào kia chứ? – Đa nghĩ đến chuyện đánh đôi trâu ban sáng.

– Chiến đấu tức là chúng ta lại tiếp tục sinh hoạt bình thường.

– Sinh hoạt bình thường mà lại gọi là tích cực chiến đấu. Bạn nói tôi chẳng thông.

– Thế ý bạn thế nào?

– Chiến đấu là bắn súng, ném lựu đạn, xung phong như các anh bộ đội đánh bốt hôm nọ.

– Bạn nói sai. Nếu thế thì chúng ta chẳng làm việc gì ư. Ta đi biểu tình hôm phá bốt, hay như bạn đi xóa những cái dấu hiệu lúc sáng là tham gia chiến đấu đấy.

– Thế thì dễ quá.

– Chuyện ấy lúc khác nói. Hôm nay, tôi nói với bạn việc này. – Thược rút trong túi ra một quyển vở và một cái bút máy “Oe-rơ-vơ” màu đỏ thẫm.

– Cái gì thế? – Đa hỏi và nhìn những đồ vật xa lạ đối với mình.

Thược trịnh trọng:

– Đây là quyển vở, cái bút máy của phân đội tặng bạn để bạn đi học.

Đa tròn mắt:

– Học cái gì?

– Học chữ, đội viên phải thanh toán nạn mù chữ.

– Tôi không học.

– Tại sao vậy?

– Tôi không thích.

Thược xẵng giọng:

– Cái gì cũng thích với không thích. Tôi chán lắm.

Lần đầu tiên, Thược có thái độ ấy đối với Đa. Như kẻ thú nhận tội lỗi, Đa ngượng nghịu cầm lấy cái bút và quyển vở:

– Tôi định bao giờ nước nhà độc lập rồi mới học.

– Thế mà cũng nói. – Thược chưa hết giận.

– Bạn định mù chữ đến bao giờ?

Đa buồn rầu:

– Mù chữ cũng nhục chứ, nhưng tôi có thì giờ đâu mà học.

– Muốn học thì sẽ có thì giờ. Trước kia bạn cũng lo không có thì giờ hoạt động, nhưng rồi cũng thu xếp được. Đáng lẽ tối nay bạn đến lớp buổi đầu tiên nhưng vì giặc càn, nên tạm hoãn. Bạn cứ giữ lấy giấy bút, hôm nào đi học được tôi sẽ báo. Bây giờ tôi phải về.

Đa đưa Thược ra đến ngõ. Khi quay vào, Đa lúng túng không biết giấu cái bút và quyển vở vào đâu. Nhà này họ trông thấy lại bêu diếu mình. Được, Đa sẽ học, học cho họ trắng mắt ra, không thể nhiếc móc mình là thằng ngu nữa.

Vào nhà, Đa tìm chỗ kín cất quyển vở. Quyển vở có tấm bìa màu hồng, có vẽ hình hai anh em thằng bé cắp sách đi học. Trang giấy trắng có đường kẻ ô vuông, phảng phất mùi thơm mà chưa bao giờ Đa được biết. Thế là bây giờ lại phải tìm chỗ để sách, bút, cũng phiền thật. Từ trước đến nay, Đa chẳng có cái quái gì là của riêng, ngoài bộ quần áo rách vắt trên chiếc dây thừng ở góc nhà.