Reckage dùng bữa tối tại nhà vào buổi tối hôm ấy cùng Orange, người sắp cử hành hôn lễ tại Đại sứ quán Alberian vào ngày mai. Chàng trai trẻ chẳng mấy vui vẻ gì trước quyết định này của bạn mình, vì bản thân anh ta cũng sắp kết hôn. Nỗi lo âu về cuộc hôn nhân của chính mình đã biến thành những lời độc thoại ảm đạm về rủi ro, hy sinh, trách nhiệm và những rắc rối khi gắn đời mình với một người phụ nữ nào đó. Về phần Reckage, anh từng yêu một cô gái, nhưng không cuồng nhiệt đến mức có thể chấp nhận chỉ yêu duy nhất một người mà gạt bỏ tất cả những người còn lại.

Anh đi bộ về phía Almouth House với tâm trạng đầy phiền muộn, nguyền rủa sự trơ trẽn của Bradwyn và Ullweather, tự hỏi liệu mình có sáng suốt khi đính hôn với cô Carillon không tì vết, thở dài đôi chút về tin đồn giữa Sara de Treverell và Công tước Marshire, rồi than thở về sự bướng bỉnh của Robert Orange khi nhắc đến bà Parflete. Anh thừa nhận bà Parflete là một người phụ nữ vô cùng xinh đẹp, trẻ trung và lại còn giàu có. Anh hiểu sức quyến rũ của bà đối với tâm hồn mơ mộng, lãng mạn và mãnh liệt của Robert. Nhưng cuộc hôn nhân giữa hai con người quá lý tưởng hóa và quá gắn kết đam mê như thế này—thì điều gì sẽ xảy ra? Chắc chắn họ sẽ phải chịu đựng những vỡ mộng không thể tránh khỏi của đời sống gia đình—(vỡ mộng là điều tất yếu vì Tự nhiên vốn dĩ đề cao dục vọng và chẳng bận tâm đến những định kiến tinh thần này hay kia). Khó lòng mà tin rằng sự tận tụy của Robert và bà Parflete sẽ không lay chuyển hay bớt đi vẻ tinh tế dưới sự rèn giũa này. Giấc mơ tình yêu của họ sẽ mất đi thiên đường. Nó sẽ nhuốm màu buồn bã, một nỗi sầu muộn và vẻ tuyệt vọng khó mà chịu đựng, lại càng khó mà kìm nén.

Reckage không có triết lý siêu việt. Anh chia đàn ông thành hai loại: những người đọc Dante và những người không thể chịu nổi Dante. Anh tự xếp mình vào nhóm thứ hai với sự thẳng thắn đáng kinh ngạc, ngay cả với những người vốn coi anh là kẻ đạo đức giả trong hầu hết mọi vấn đề. Thế giới ngày càng lôi cuốn anh. Những tham vọng của anh đã bị vấy bẩn bởi nhiều tư tưởng thấp kém và làm thui chột tâm hồn. Anh thường nghĩ về sự phù du của cuộc đời và việc tận dụng tối đa những điều thú vị ít ỏi. Đồ ăn, rượu ngon, tiền bạc, nhà đẹp và những trò giải trí là những chủ đề mà anh âm thầm say mê. Nhưng, bất chấp tất cả, anh vẫn thấy điều đáng ngưỡng mộ—có lẽ là ghen tị—ở tâm hồn đầy chất thơ của Robert, và anh lo sợ—như đàn ông thường lo sợ trong những trường hợp như vậy—về tác động của sự bầu bạn với một người phụ nữ lên một tính cách khổ hạnh như thế.

“Cậu ta chẳng biết gì về đàn bà cả—chẳng biết gì cả,” anh tự nhủ. “Cậu ta không có kinh nghiệm. Cậu ta coi họ quá nghiêm túc.”

Dù thừa nhận sự vô lý của chính mình, anh vẫn thấy hơi sốc khi nghĩ đến việc Orange có vợ và con. Điều đó đi ngược lại với những lý tưởng khổ hạnh mà anh đã vạch ra—không phải cho bản thân, mà cho bạn mình. Robert, theo anh, sinh ra là để làm gương—để khích lệ những người được Chúa ban ơn gọi theo đuổi những con đường ít khắc nghiệt hơn. Reckage cảm thấy băn khoăn về Robert; anh nhìn bạn với sự thất vọng; anh luôn cho rằng Robert cuối cùng sẽ trở thành tu sĩ dòng Tên thực thụ và tử vì đạo ở Viễn Đông. Với anh, đó sẽ là cái kết đẹp cho một cuộc đời hiệp sĩ, cảm động và phi thường. Liệu giờ đây cậu ta có sớm trở thành nạn nhân của một gương mặt quyến rũ và những lo toan gia đình? Liệu cậu ta có giữ vững được khí chất của mình? Có một điều chắc chắn là cậu ta sẽ không bao giờ còn gây ảnh hưởng mạnh mẽ như trước đối với những người bạn trần tục, đam mê hưởng lạc của mình nữa. Người đam mê hưởng lạc luôn đòi hỏi sự hy sinh từ những người muốn lay chuyển họ—và lời kêu gọi của Robert rõ ràng hướng tới những người theo chủ nghĩa vật chất hơn là những người chính trực. Pusey đã kết hôn, đó là sự thật. Keble cũng vậy. Chẳng ai coi thường họ vì điều đó. Ngay cả Hooker sáng suốt cũng kết hôn. Và họ đều là giáo sĩ. Reckage gọi họ là linh mục. Nhưng Newman thì không kết hôn, và dù Reckage không đồng ý với quan điểm chính của Newman, anh vẫn tin rằng Newman là người mạnh mẽ, là bậc thầy trong số họ. Và còn một cân nhắc nữa. Tình yêu là mối nguy hiểm với những tâm hồn quá nhạy cảm, kín đáo và tập trung, điều mà những kẻ hời hợt, phóng khoáng không hề biết tới. Reckage biết rõ bản thân quá ích kỷ để cho tình cảm với bất kỳ ai chen vào giữa linh hồn anh và Chúa. Anh không cần tự rèn luyện khi phải chọn lựa giữa một con người và lợi ích của chính mình—dù là lợi ích tạm thời hay vĩnh cửu. Từ thời trẻ, anh chưa bao giờ dành tình cảm thái quá cho ai; anh có những sở thích và ác cảm, những ngưỡng mộ và thiên vị, cả những ghen tị và gu thẩm mỹ rõ ràng về vẻ đẹp phụ nữ, nhưng anh không phải là người sai lầm vì quá từ bi. Những phần tưởng tượng và viển vông trong cuộc sống—mà không ai hoàn toàn không có—sớm trở thành thực tại khắc nghiệt mỗi khi anh đối mặt với mối quan tâm duy nhất: sự nghiệp của mình. Kết hôn, trong trường hợp của anh, có vẻ là nghĩa vụ bắt buộc. Anh là con trai trưởng, người thừa kế tước bá và một điền trang rộng lớn; anh muốn có một cuộc sống nổi bật, thoải mái và bổ ích. Vợ anh sẽ là người giúp việc, không phải cái bẫy; mẹ của các con anh, không phải là ánh sáng của đôi mắt anh. Nhưng ở trường hợp của Robert lại khác hẳn—với khả năng thờ phụng, với sự đam mê thực sự mãnh liệt và choáng ngợp. Tất cả điều này đặc biệt rõ ràng với Reckage, người đã quan sát bạn mình hàng tháng trời như một người từng trải, phát hiện ra những tác động thể chất tan vỡ của sự kìm kẹp sắt đá lên mọi suy nghĩ, tâm trạng và khuynh hướng. Anh đã tận hưởng cảnh tượng đó: đó là một cuộc chiến hay—cuộc đấu tranh sắc bén, không ngừng nghỉ giữa bản tính con người thuần túy, trẻ trung, mạnh mẽ, bền bỉ và một tâm hồn ngay thẳng đầy dịu dàng, nhưng buộc phải sống trong sự xung đột liên miên. Nỗi kinh sợ cũng xen lẫn trong cảm xúc của Reckage khi chứng kiến; chút thương hại và sợ hãi khuấy động dưới lớp cơ chai sạn mà anh gọi là trái tim mình trước cảnh tượng một sự tuyệt vọng câm lặng, nghẹt thở nằm ngoài phạm vi trải nghiệm cá nhân của anh, dù không hoàn toàn ngoài sự đồng cảm của anh. Anh biết không phải tất cả đàn ông đều yêu theo cách này, nhưng nhân loại đầy rẫy những bất ngờ, và anh đã là một người nghiên cứu quá bình thản về cuộc đời người khác nên không cảm thấy ngạc nhiên trước bất kỳ sự mặc khải mới nào về nỗi đau, sự ngoan cố hay tâm tính của họ. Tuy nhiên, anh đã cảm thấy chắc chắn rằng Robert cuối cùng sẽ vượt qua được mối tình bất hạnh đó; mọi thứ theo thời gian đều phải khuất phục trước lý trí, và anh nghĩ, không thể có chuyện một người đàn ông mạnh mẽ, tự chủ lại có thể bị khuất phục lâu dài bởi một cơn mê muội đơn thuần.

“Tại sao cậu ta không nghĩ đến sức khỏe của mình nhỉ?” Reckage nhấn mạnh; “nó thực sự đang suy giảm giữa tất cả những đêm mất ngủ, nhịn ăn và làm việc quá sức này. Da thịt con người không thể chịu nổi sức ép đó. Cậu ta không bao giờ nhàn rỗi lấy một giây. Cậu ta sợ phải suy tư.”

Với những nỗi sợ hãi cho sinh vật duy nhất mà anh tin tưởng, và sự thù địch đối với người phụ nữ dám can thiệp vào sự tiến triển của tinh thần trong sáng đó, anh thấy mình đã đứng ở Almouth House. Rèm phòng ăn mới chỉ kéo một nửa. Anh có thể thấy những người hầu bên trong đang chuẩn bị chiếc bàn, bày hai bộ bát đĩa, khoe ra vẻ đẹp của pha lê, hoa, bạc cổ và vải damask sáng bóng dưới ánh nến vàng. Một vài bức chân dung gia đình của Gainsborough và Reynolds, một bức của Holbein và một của Vandyck, với những chiếc đèn tỏa sáng như ánh đèn sân khấu bên dưới, hiện lên mờ ảo trên những bức tường màu xanh nhạt. Chiếc bệ lò sưởi nổi tiếng khảm ngọc lam thô cũng trong tầm mắt; cùng với tủ búp phê đầy ắp đồ sứ Sèvres và bát đĩa vàng. Reckage rất tự hào về những tài sản này, nhưng việc thấy chúng bị phơi bày trước ánh nhìn dung tục làm tổn thương cảm giác về phẩm giá của anh.

Anh tự mở cửa vào dinh thự bằng chìa khóa riêng, quát tháo những người hầu vì sự bất cẩn của họ, và gây ra một cảnh tượng ầm ĩ thường thấy.

Sau đó, anh băng qua sảnh, đi vào một căn phòng sang trọng khác, nơi dẫn lối lên các bậc thang ra vườn và đón ánh hoàng hôn.

Ở đó, đứng bên cửa sổ quay lưng về phía cửa, nhìn những đám mây, xám hơn cả cánh hải âu, bay lướt như những linh hồn bị xua đuổi ngang qua bầu trời, chính là Orange.

Anh ta quay lại khi chốt cửa di chuyển, và Reckage bước vào, nhìn thấy gương mặt tái nhợt, kiên quyết, hơi tự hào và hoàn toàn không thể đoán biết được của người cựu thư ký của mình. Với chiều cao lý tưởng và bờ vai rộng, Robert đứng với vẻ vững chãi và thoải mái đặc biệt. Đôi mắt nâu với ánh nhìn rực rỡ, thách thức, bộ râu sẫm màu cắt tỉa gọn gàng, và các đường nét khuôn mặt mạnh mẽ, cương nghị; sự thiếu vắng hoàn toàn vẻ phù phiếm, hay khao khát gây ấn tượng vốn thể hiện rõ trong từng nét mặt và cử động cơ thể, cho thấy một mẫu người dễ thu hút sự tin tưởng của đàn ông hơn là sự ủy mị của phụ nữ.

Hai chàng trai trẻ chào nhau thân thiện, nhưng với một sự dè chừng nhất định từ cả hai phía.

“Cậu ở đây à!” Reckage nói, ngồi xuống. “Tôi xin lỗi vì đến muộn. Thực ra là tôi đã nhìn thấy lão Garrow và Sara de Treverell lái xe cùng nhau trong Công viên, và đột nhiên tôi nảy ra ý định mời họ đến ăn tối với chúng ta tối nay. Tôi đã đuổi theo chiếc xe brougham của họ, nhưng con ngựa khốn kiếp của tôi—Pluto: cậu biết con vật đó rồi đấy—làm tôi khốn khổ đến mức tôi không thể nói chuyện với họ được. Cậu khỏe không? Trông cậu không ổn lắm. Có lẽ cậu mừng vì chúng ta chỉ có hai người. Nhưng Sara là một cô gái tốt bụng. Cô ấy cũng là một người bạn tốt—đúng là người bạn dành cho vợ của cậu. Tôi đã nghĩ đến điều đó.”

Robert quay lại vị trí bên cửa sổ, đăm chiêu nhìn bầu trời. Nhưng nếu anh tìm kiếm câu trả lời cho biết bao câu hỏi đầy đam mê đang dâng trào trong tim và trí óc lúc này, thì anh đã nhìn trong vô vọng. Đối với bản thân anh, những cuộc đấu tranh trong năm qua phần lớn là tiềm thức. Anh giống như một người bệnh, không biết rõ mức độ nghiêm trọng thực sự của tình trạng mình, chiến đấu với cái chết hàng ngày mà không hề nghĩ đến cuộc chiến không cân sức, hay sự hồi hộp của các bác sĩ. Anh đã phó mặc mình cho sự học, đắm mình vào công việc; anh không bệnh hoạn, cũng không phải kẻ đam mê sắc dục; và trong khi cảm thấy nỗi đau nhói lên vĩnh viễn trong tim, anh vẫn chịu đựng nó với sự kiềm chế nam tính, không than vãn, không tuyệt vọng. Tình yêu, trong trường hợp của anh, có nghĩa là sự lý tưởng hóa toàn bộ cuộc sống—đời sống hành động và đời sống bên trong tâm hồn. Nó đã biến đổi thế giới, thắp sáng và soi tỏ mọi góc tối, trả lời mọi nghi ngờ hỗn loạn. Từ thói quen của cảm xúc thuần túy tinh thần này, anh đã dần mất đi cảm giác về sự tồn tại thể xác thực sự của người phụ nữ đó. Đúng là anh luôn nghĩ về cô như một người xinh đẹp một cách khiêm nhường, hình dáng nhỏ nhắn như trẻ thơ, với khuôn mặt như tiên nữ sông nước—độc đoán, ma mị, khó nắm bắt, nhưng bất cứ khi nào anh ở bên cô, cô dường như lại càng xa cách hơn là khi họ thực sự xa nhau. Nụ hôn anh trao cho cô vào ngày lễ đính hôn kỳ lạ, mơ hồ và không thể hình dung nổi như sự trôi chảy từ giờ khắc này sang giờ khắc khác. Đã có thời gian trước khi anh hôn cô, có thời gian sau đó, nhưng sự chuyển tiếp quá nhanh, quá ít được nhận ra, quá tất yếu, đến nỗi trong khi nó kéo cả hai cuộc đời họ chìm sâu vào làn sóng dữ dội, tàn nhẫn của cảm xúc con người, cô vẫn thuộc về anh một cách thân thiết và trọn vẹn hơn qua trực giác so với lúc anh ôm cô—một người phụ nữ thực sự—trong vòng tay. Sự giáo dục đạo đức của cả một đời, kỷ luật hằng ngày không ngừng nghỉ của một tâm trí nhân hậu với người khác nhưng lại vô cùng khắt khe với chính mình, đã mang lại cho anh khả năng tự chủ trong xung động và ham muốn mà, mặc dù cục diện sự việc đã thay đổi, anh không thể dễ dàng, hay thậm chí sẵn lòng, buông lỏng. Tâm hồn anh rút lui khỏi những đặc quyền mới, dù chúng ngọt ngào đến đâu—và anh quá trung thực để phủ nhận sự ngọt ngào choáng ngợp của chúng—chúng dường như là sự báng bổ một suy nghĩ thiêng liêng nhất. Anh cố gắng lý luận trong vô vọng, thừa nhận sự ngu ngốc của những băn khoăn đó trong vô vọng. Chúng vẫn tồn tại. Khổ hạnh là một phẩm chất trung thành. Nó đạt được qua những giai đoạn chậm chạp và đau đớn, với sự đau khổ cay đắng và những giọt nước mắt tủi nhục, nhưng một khi đã thực sự đạt được, việc đánh mất nó còn khó hơn cả cuộc đấu tranh để có được nó.

Và vì vậy, chàng trai trẻ thấy mình ở trong tình thế khó khăn đó khi sự phán đoán và định kiến đối đầu nhau quyết liệt đến mức chiến thắng theo hướng nào cũng có nghĩa là một nỗi hối tiếc kéo dài. Có lẽ anh không phải là chú rể đầu tiên cảm thấy miễn cưỡng, trước thềm đám cưới, khi phải thay đổi sự dịu dàng tinh tế, gần như thanh tao của những người yêu nhau đính ước bằng sự gắn kết gần gũi và thân mật của vợ chồng. Mối quan hệ này có thứ gì đó vô hình, tinh tế và không thuộc về thế giới này, một mối liên kết vô hình nhưng mạnh mẽ như những cơn gió chúng ta không thể nhìn thấy và những giai điệu chúng ta chỉ có thể nghe thấy. Mối quan hệ kia, với những lời kêu gọi sâu sắc hướng tới sự hữu hạn của kiếp người, những đòi hỏi lên tất cả những gì mạnh mẽ nhất trong tình cảm và vĩnh cửu trong lòng can đảm, sự không thể cứu vãn, đau khổ và kiên định của nó, quả thực có thể mang vẻ hùng vĩ của mọi bi kịch nhân loại, và phẩm giá của một trạng thái thánh thiện; nhưng việc nó có thể đẹp như tình yêu vốn là một ảnh hưởng thầm lặng hay không thì, ít nhất với Robert lúc đó, là một ý tưởng không thể hình dung nổi. Anh cảm thấy trên mình và xung quanh mình, trong da thịt và tinh thần, trong không khí và toàn thế giới, cái bóng bao trùm của sự hối hận. Những khả năng tiềm ẩn trong bản tính cuồng tín của chính anh trỗi dậy trước mặt anh—những sự dữ dội nhợt nhạt, không thành lời bị đè nén quá lâu, và giờ đang run rẩy háo hức dưới hơi thở của anh trước viễn cảnh có thêm một chút tự do trong tình yêu. Một nghi ngờ rằng anh đã yêu quá nhiều và quá đam mê khiến lương tâm anh rúng động, và tra tấn một trái tim mà với nó, suy nghĩ là nơi trú ẩn và cảm xúc là một sự tử đạo.

Reckage, quan sát Robert từ một góc phòng, trở nên bực bội vì sự im lặng, và tự hỏi, với một sự tò mò tàn nhẫn và ghen tị, điều gì đang diễn ra trong tâm trí bạn mình. Anh tự hỏi liệu bạn mình có đang cầu nguyện hay không. Một xung động, mang theo chút cuồng nộ thú tính, thúc giục anh xé toạc khuôn mặt tĩnh lặng kia và lôi những suy nghĩ ẩn sau đó ra ánh sáng. Tại sao người ta không bao giờ có thể, bằng bất kỳ giác quan nào, xâm nhập vào tâm hồn người khác? Bí ẩn tra tấn tương tự đó thường làm anh xao động trong suốt những nửa giờ—bề ngoài bình thản và tầm thường—mà anh dành ra vì phép lịch sự với cô dâu tương lai của mình. Cô ấy cũng rút lui sau bức màn của gương mặt mình để sống một cuộc đời ẩn giấu mà anh không bao giờ hy vọng được tham gia. Sự bầu bạn trong những điều kiện này thật cô đơn làm sao, và cuộc hôn nhân mới hoang vắng biết bao!

Anh không thể cưỡng lại sự cám dỗ cắt ngang, với một chút châm biếm thô thiển, vào sự cô độc của bạn mình.

“Có chuyện gì vậy?” anh thốt lên, “cậu đói à?”

“Không,” Robert nói, đã quá quen với những cú sốc dữ dội như vậy nên chúng không còn làm anh xao động; “Tôi chỉ đang suy nghĩ....”

“Về chuyện gì?”

“Đủ mọi thứ.”

Reckage tái mặt vì sự tò mò không được thỏa mãn.

“Tôi cũng suy nghĩ,” anh trả lời, “nhưng tôi có thể thốt ra một hai lời lúc này lúc khác.”

Sau đó, với nhận xét rằng mình chưa thay đồ để ăn tối, anh rời khỏi phòng.