Lady Sara đã viết thư cho Công tước vùng Marshire, nhờ đó hoàn thành được một phần lời hứa với cha mình. Tuy nhiên, dù nội dung bức thư rất duyên dáng, lả lơi và mang đậm phong cách riêng, vị Công tước cảm thấy mình không thể xem đó là sự chấp nhận lời cầu hôn. Nàng tỏ ra vô cùng tử tế, nhưng sự tử tế ấy lại hoàn toàn thiếu đi bất kỳ sự khích lệ nào. Trong số những điều nàng viết, nàng khẩn khoản xin thêm một tuần nữa với lý do rằng “bảy ngày là quãng thời gian quá ngắn ngủi để suy tính khi mà kết quả của nó có thể quyết định toàn bộ cuộc đời nàng.” Trong nỗi lo âu tột độ — vì vị Công tước đang yêu say đắm — sau ba giờ suy nghĩ cẩn trọng, ông đã soạn một bức thư hồi đáp. Sau khi đọc những đoạn văn ít âu yếm nhất nhưng lại hợp lý nhất cho luật sư của mình nghe, chính tay ông đã mang bức thư ấy, cùng với một bản in tuyệt đẹp cuốn “Lettres Choisies” của Madame de Sévigné, đến Quảng trường St. James. Gói quà và bức thư đến nơi đúng lúc vị tiểu thư đang đọc đi đọc lại hai lá thư khác mà nàng nhận được vào buổi sáng cùng ngày từ miền Bắc nước Pháp. Một lá từ Huân tước Reckage; lá kia từ Pensée Fitz Rewes. Nội dung cụ thể của chúng như sau:—

Sara yêu dấu (anh thích cái tên Valérie ngọt ngào hơn: anh có thể thỉnh thoảng gọi em như vậy không?),—Anh sẽ không bao giờ có thể diễn tả hết tất cả những gì anh muốn nói—không từ ngữ nào có thể phản ánh trọn vẹn bản chất con người trong nỗi đau khổ mà anh đã có đặc ân—và cũng là nỗi sầu muộn—được chứng kiến ở đây. Họ bảo chúng ta rằng, khi nghi ngờ, chúng ta phải dựa vào nguyên tắc của thẩm quyền. Nhưng nếu không vì nguyên tắc này, anh sẽ thấy khó mà chấp nhận được chuyện đau lòng khi phải chia lìa hai con người yêu nhau, một cách rõ ràng là theo nghĩa đầy chất thơ. Anh biết em sẽ hiểu rằng lời diễn đạt này không hề có ý mỉa mai một trạng thái tinh thần vượt xa khả năng theo đuổi lý tưởng của chính anh. Liệu ngày nay còn có bao nhiêu người trong chúng ta, hay liệu có ai không, cảm thấy rằng có những việc nhất định chúng ta buộc phải làm, hoặc không được làm, nếu không muốn hủy hoại bản thân mãi mãi? Anh chưa bao giờ thấy quan điểm hẹp hòi, thù hận và đầy mê tín dị đoan này ở Orange. Do đó, anh buộc phải đi đến kết luận rằng hạnh phúc chân chính nhất của anh ta luôn nằm ở sự phục tùng Ý muốn (theo cách anh ta hiểu) của Chúa (theo cách anh ta hiểu về Người). Con người cũng như loài ngựa vậy—trừ khi họ sinh ra đã có sẵn sức bền, nếu không thì chẳng sự huấn luyện nào có thể khiến họ thực sự kiên trì được. Robert là một nhà giáo hội học bẩm sinh—anh vẫn luôn nói như thế. Cách hành xử của anh ta trong cuộc khủng hoảng hiện tại sẽ là một cái tát vào mặt những kẻ khăng khăng rằng tôn giáo khiến con người trở nên nhút nhát. Về phần mình, anh chưa bao giờ nghi ngờ dù chỉ một giây về việc anh ta sẽ hành động chính xác như những gì anh ta đã làm; tuy nhiên, than ôi, giai đoạn tồi tệ nhất của anh ta vẫn còn ở phía trước; có lẽ anh ta phải đợi đến tận thiên thu mới nhận được phần thưởng cho mình. Thử thách đó thường làm những người kiên định nhất cũng phải cay đắng. Ác quỷ không bao giờ bối rối, và ở đâu tìm thấy đức hạnh siêu phàm, hắn sẽ làm mọi cách để bắt nó phải sống trên một chế độ ăn uống nhạt nhẽo—dù là cao siêu đến mấy. Em sẽ nài nỉ anh bớt bình luận và nói nhiều về sự thật hơn. Để anh kể cho em nghe. Bản thân Orange, nhợt nhạt, điềm tĩnh, hốc hác nhưng đầy vẻ kiêu hãnh, đã đón chúng tôi tại nhà ga khi chúng tôi đến. Anh ta đã đợi chúng tôi ở khách sạn; còn bà Parflete thì đang ở Villa Miraflores. Cả hai đã thảo luận về tình hình và chia tay ngay sau khi đọc xong bức điện của anh. Anh không thể nói rằng họ có thể hành động khác đi, chỉ có thể nói rằng họ đã hành động như những gì họ đã làm. Tuy nhiên, chắc hẳn đã có một màn kịch đáng kể xảy ra. Người duy tâm bị dồn vào những thực tế tồi tệ xứng đáng nhận được vòng nguyệt quế của vị tử đạo. Trong một bất hạnh duy nhất, anh ta phải chịu đựng mọi tai ương của nhân loại, và trong một nỗi kinh hoàng cá nhân, anh ta nhìn thấy cái chết, sự trống rỗng và sự thối rữa của mọi nỗ lực con người. Trong sự cường điệu này, những nhà thần bí bộc lộ thiên tài của họ; họ đau khổ quá mức để những người bình thường có thể bớt đau khổ đi đôi chút. Tội nghiệp Orange! Anh ta chắc chắn là một người tuyệt vời, bởi vì, ngay cả khi anh gạt bỏ những kiểu cách, sự lập dị, và sự tự mãn có thể là tự nhiên kia, tất cả những gì cốt yếu trong tính cách của anh ta vẫn còn đó và không thể phủ nhận là vô cùng hào hiệp. Thật nhẹ nhõm biết bao khi thấy anh ta đã quyết định hướng hành động của mình mà không cần anh phải gợi ý. Anh ghét một kẻ cứ cố tỏ ra hơn cả tình bạn, và anh rất sợ phải thử làm điều đó. Anh đã mạo muội chỉ ra cho anh ta rằng có lẽ có cách nào đó để hủy bỏ cuộc hôn nhân với Parflete. Nhưng những người duy tâm lại ghê tởm các vụ kiện tụng. Parflete, vốn không phải là người duy tâm, có thể sẽ tự mình hành động. Anh đã kiềm chế không đề cập đến khả năng đó, mặc dù anh thấy nhiều hy vọng cho những cặp tình nhân bất hạnh của chúng ta theo hướng ấy. Thế giới có thể sẽ ồn ào một chút lúc đầu, nhưng thành công sẽ biện minh cho tất cả. Trong khi đó, Robert và bà Parflete đã quyết định không gặp lại nhau trong một năm hoặc hơn. Sau đó, họ hy vọng sẽ ở trong mối quan hệ siêu trần tục như Laura và Petrarch của nàng. Thật lộng lẫy, nhưng liệu đó có phải là tình yêu? Anh rất mong được nghe quan điểm của em về vấn đề này. Anh không có ảnh hưởng gì tới em; anh ước gì mình có. Anh là người chân thành nhất trong tất cả những người bạn của em. Những người khác hoặc là quá ít quan tâm đến em, hoặc là quá quan tâm đến bản thân họ, để dám mạo hiểm làm em phật lòng. Nhưng anh sẵn sàng đánh cược tất cả, dù chỉ để giành được một chút thôi—nơi em. Anh có thể ghé thăm khi trở về không? Orange quay về cùng với anh. Bản năng mách bảo anh ta rằng có một chút gì đó nực cười—trong mắt người ngoài cuộc—về tuần trăng mật bị gián đoạn này. Anh ta đã quyết tâm đối mặt với nó ở London, và tiếp tục cuộc sống theo lối cũ. Anh ta sẽ hoàn thành tập Lịch sử nước Pháp, quay lại vị trí làm việc với Huân tước Wight, và nhận ghế trong Nghị viện. Nếu anh ta có thể vượt qua thảm kịch vô lý đến nực cười này, anh ta sẽ đạt được một thắng lợi vang dội. Anh cảm thấy lạnh buốt trong tim khi nghĩ về sự anh hùng ảm đạm mà anh ta phải thể hiện. Không có gì ngoạn mục, không có gì nổi bật. Anh ta đơn giản phải làm những kẻ giễu cợt phải bối rối bởi sự chịu đựng khó dò của mình. Bà Parflete là một tạo vật xinh đẹp, nhưng hoàn toàn còn là một đứa trẻ, và vì thế, vóc dáng còn rất mảnh khảnh. Anh cho rằng cô ấy còn quá trẻ để kết hôn trong bất kỳ trường hợp nào. Cô ấy chỉ mới mười bảy—cao, gầy, với làn da trong suốt, và đôi mắt có gì đó thực sự trẻ con. Phẩm giá của cô ấy, trong hoàn cảnh đó, hoàn toàn đáng ngưỡng mộ. Vô cùng điềm tĩnh. Pensée sẽ mô tả các cuộc gặp gỡ tốt hơn anh nhiều, nên anh sẽ giới thiệu em liên lạc với cô ấy để biết chi tiết về nhiệm vụ của chúng ta. Anh đi đến quyết định rằng, phụ nữ, trong mọi thất vọng luôn tìm kiếm một sự thay đổi hoàn cảnh trong tương lai có lợi cho mong muốn của họ. Dù niềm tin này có là danh nghĩa, nông cạn và huyễn hoặc đến đâu, nó vẫn nâng đỡ họ qua những thử thách tồi tệ nhất. Chính vì vậy, khi một người phụ nữ hy sinh sự an nhàn hay những đền bù hợp pháp của cuộc sống cho một lý tưởng cao cả, nàng chịu đựng ít hơn nhiều so với người đàn ông trong hoàn cảnh tương tự. Phái nữ sùng đạo luôn biết cách mặc cả: họ xoay xở thế nào đó để có được tất cả cảm xúc họ cần từ cả hai thế giới. Đàn ông không thể hạnh phúc chỉ nhờ cảm xúc; vì thế, nảy sinh những do dự, tự nghi ngờ và nỗi sợ hãi khủng khiếp thường xuyên tấn công sự bình yên nội tâm của tất cả những người đàn ông bị những đặc điểm tính cách nào đó lôi cuốn, như Orange, hướng tới sự tiết chế bản tính con người mình. Gạt bỏ ý tưởng kiêu hãnh về sự độc lập, sức mạnh và tinh thần tâm linh mà việc thực hành này được cho là sẽ mang lại, có một nhược điểm mà, đối với những người thực sự sẵn lòng chịu đựng nhiều đau khổ vì lợi ích của bất kỳ lợi thế xác định nào, không nên bỏ qua. Kẻ yếu, dưới kỷ luật như vậy, trở nên ủy mị: kẻ mạnh lại trở nên cứng nhắc. Robert có xương sống; anh ta là một người có khả năng, có lẽ thậm chí là thiên tài, nhưng luôn có nguy cơ là, hoặc do tích tụ những nỗi băn khoăn hoặc do thiếu động lực lãng mạn, anh ta có thể từ bỏ cuộc chơi chính trị và tự chôn vùi mình trong một tu viện, nơi những giấc mơ của anh ta có thể tìm thấy sự thể hiện duy nhất qua lời cầu nguyện. Một điểm nữa nảy ra trong đầu anh. Liệu những người dân thường có bao giờ tin tưởng một người vượt xa tầm hiểu biết của họ? Chính từ “thần bí” là một từ sỉ nhục trong miệng thế gian. Người ta liên tục đặt câu hỏi về Robert. Mặt khác, chẳng ai hỏi gì về Aumerle cả. Aumerle sống như phần còn lại của chúng ta: anh ta làm mọi thứ anh ta không nên làm—anh ta chẳng làm ai ngạc nhiên: anh ta phó mặc những người hàng xóm của mình cho sức mạnh tuyệt đối của những sự việc đã rồi. (Một cách nói rằng anh ta chẳng thèm bận tâm chút nào đến kẻ rơi vào tay bọn cướp.) Valérie yêu dấu! Thật là một niềm vui khi viết thư cho em! Anh có thể bộc lộ những suy nghĩ thầm kín nhất của mình. Anh thường bị nghi ngờ là kẻ vô cảm. Bức thư này sẽ cho em thấy anh thực sự cảm thông thế nào trước nỗi đau của vài người bạn chân chính của mình. Anh không thể chịu nổi khi nghĩ rằng Orange lại bị Parflete đánh bại. Một kẻ luồn cúi, thảm hại hơn Parflete thì chưa từng thấy ai. Anh sẽ không được làm sáng tỏ ý niệm của riêng mình về Công lý Thiêng liêng trừ khi cuộc chiến này, ít nhất, dành cho kẻ mạnh. Hãy viết thư cho anh. Anh không muốn than vãn, nhưng anh có thể nói với em rằng anh không hạnh phúc.

Người bạn trìu mến của em,

Beauclerk R.

Sara ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp thêu hoa bên lò sưởi, và khi nghiên cứu từng dòng trong bức công văn của huân tước (vì nàng coi nó là vậy), nàng thỉnh thoảng lại nhúng những ngón tay vào hộp kẹo bằng sa tanh màu xanh, chọn lựa sau khi đã cân nhắc kỹ lưỡng một viên sô cô la hoặc hạnh nhân bọc đường, rồi nhấm nháp nó một cách khá cầu kỳ, với vẻ như đang nhân nhượng cho phần bản tính con người của mình. Việc giải mã nhiều ý nghĩa ẩn giấu trong bức thư của Reckage chắc chắn hoàn toàn là một hoạt động trí tuệ. Tuy nhiên, khi đọc những câu cuối cùng, nàng mỉm cười với vẻ đắc thắng đầy ác ý, vì chẳng phải chúng truyền tải một lời tuyên bố về tình bạn thắm thiết trong một lá thư được viết, không nghi ngờ gì nữa, như một lập luận chống lại tất cả những mối quan hệ chỉ thuần túy tình cảm giữa nam và nữ, và như một lời thú nhận thẳng thắn về sự bất lực của chính mình trong việc duy trì bất kỳ mối quan hệ nào như vậy sao? Đã bao lần anh ta duy trì một quan điểm ngược lại—tỏ ra khinh khỉnh, lười biếng, bất khả xâm phạm, không màng đến vẻ đẹp của nàng, bị sự tinh anh của nàng làm cho thích thú hơn là bị thu hút. Mọi bản năng của một cô nàng đỏng đảnh, ghen tị với quyền lực của chính mình và đau khổ vì nỗi đau vô ích của lòng kiêu hãnh bị tổn thương, đều cay đắng oán giận vẻ ung dung khó tha thứ mà anh ta dường như tận hưởng khi ở bên nàng. Tuy nhiên, giờ đây khi anh ta kêu gọi tính nữ của nàng bằng một sự đầu hàng khiêm nhường, bản chất tốt đẹp và rộng lượng hơn trong nàng đã trỗi dậy. Một chút tình cảm cũ kỹ mà nàng đã dành cho anh từ lâu trỗi dậy. Nơi từng có tình yêu, một loại trung thành tuyệt vọng vẫn còn nán lại, và mặc dù Robert Orange là mối tình lý tưởng trong tim nàng, Reckage lại sở hữu một ảnh hưởng nhất định đối với nàng, ảnh hưởng đó không hề kém phần mạnh mẽ vì nó bắt nguồn và được nuôi dưỡng liên tục từ ký ức chung của họ về thời thơ ấu và tuổi thanh xuân đầu đời trải qua cùng nhau tại cùng một hạt, với cùng những người bạn và cùng những kẻ tẻ nhạt. Nàng thở dài, nhét lá thư của anh vào thắt lưng, và chuyển sự chú ý lần thứ ba sang những trang giấy đẫm nước mắt của Pensée.

Sara yêu dấu của em,—Em hầu như không thể viết nổi. Mặc dù em biết lòng thương xót và sự khôn ngoan ẩn chứa trong những sự kiện buồn bã này, lòng em vẫn nặng trĩu. Cách tốt nhất là hãy thuyết giáo về sự cam chịu cho đến khi bạn có được nó; và rồi, bởi vì bạn đã có nó, bạn sẽ thuyết giáo về nó. Tình yêu của Robert dành cho Brigit ít thể hiện ra bên ngoài, nhưng em biết nó thực sự khủng khiếp. Chúng ta không bao giờ gần gũi với những người thân yêu nhất như khi chúng ta đã từ bỏ họ vì Chúa, nhưng sự gần gũi theo cách vô hình, không thể chạm tới đó lại là một sự đau đớn tột cùng. Ít nhất, em nghĩ vậy. Sự kiềm chế của Robert đang giết chết em. Khi chúng tôi gặp nhau lần đầu, anh ấy run rẩy từ đầu đến chân, khuôn mặt anh ấy co giật, nhưng anh ấy không nói gì cả. Em cảm thấy anh ấy sẽ không bao giờ cho phép bất cứ ai nói về rắc rối này hoặc đề nghị anh ấy dù là một chút thông cảm. Trong cuộc thảo luận cần thiết về các khía cạnh pháp lý của vụ việc, anh ấy rất bình tĩnh, và dường như chính anh ấy là người cố vấn hơn là người bị liên quan chính. Không dễ để hiểu anh ấy; nhưng em trân trọng sự kín đáo. Nếu mọi người đều có thể hiểu chúng ta, thì còn niềm vui nào trong việc khám phá tâm hồn chúng ta với những người mà chúng ta yêu thương! Brigit đã tự nhốt mình trong phòng. Cô ấy khóc không ngừng (cô ấy còn quá trẻ) và đã thay đổi một cách đáng sợ. Cô ấy muốn đến Paris—vì cô ấy có ý định tiếp tục việc học nhạc. Giọng hát của cô ấy là một trong những món quà tuyệt vời, nhưng em không thể tưởng tượng nổi có ai đó có thể hát trong trạng thái tâm trí đau khổ như vậy. Em không muốn nói rằng thực sự em lo sợ cho lý trí của cô ấy, nhưng em thấy, tội nghiệp đứa trẻ, cô ấy có nhiều trái tim hơn em từng nghĩ. Thật sai lầm khi cố gắng phán xét hay đánh giá khả năng chịu đựng đau khổ của người khác! Cô ấy đang ở trong tình trạng đáng thương, kiên nhẫn một cách không tự nhiên—vì đó là sự kiên nhẫn trên giá tra tấn. Chúa của chúng ta cũng đã khiếp sợ đau khổ và thậm chí còn sợ hãi nó. Tất nhiên, người ta có thể dễ dàng nói rằng một cuộc tình bất hạnh là rất phổ biến, rằng gần như là xúc phạm khi so sánh một rắc rối thông thường như vậy với những thử thách nghiêm trọng, ngoại lệ của cuộc đời. Nhưng mặc dù Huân tước Byron đã tuyên bố rằng “tình yêu của đàn ông là một phần tách biệt trong cuộc đời đàn ông,” nhưng chính những bài thơ và sự nghiệp của ông đã hoàn toàn phủ nhận tuyên bố đó (thực ra, em thường bị cám dỗ để tin rằng phụ nữ, nhìn chung, thể hiện sức mạnh ý chí lớn hơn trong tình cảm so với nam giới). Vì vậy, em phải nói rằng, cảnh tượng một cô dâu và chú rể, vốn tận tụy với nhau, lại bị chia lìa ngay trong ngày cưới của họ, cũng nghiêm trọng và đau buồn không kém gì (ví dụ) cái chết của cha mẹ, hoặc mất mát một đứa con, hay bất kỳ sự kiện bi thương nào khác của cuộc sống thường nhật. Và tệ hơn nữa, một bầu không khí tai tiếng bao trùm câu chuyện này—khiến nó trở nên gây sốc cho tất cả những tâm hồn thanh cao, và đặc biệt là đối với những tính cách có sự tinh tế phi thường. Em sẽ cần tất cả sự can đảm và những lời cầu nguyện không ngừng nghỉ của mình để gánh chịu điều đó thay cho họ. Vậy thì, đối với chính họ, chuyện đó sẽ như thế nào? Em run sợ trước những điều kinh khủng trong tương lai đối với chúng ta. Còn về chú em, em vẫn chưa dám đọc thư của chú ấy. Chú ấy chắc hẳn phải rất bối rối, rất kinh hoàng. Chưa bao giờ trước đây em bị yêu cầu phải chứng minh tình bạn như thế này. Thật là kinh khủng khi bị cuốn vào một vụ án đình đám. Công lý vĩ đại của Chúa luôn pha trộn với những nghịch cảnh lớn, và thường được thực thi bởi những kẻ chẳng xứng đáng với sự tin tưởng hay tôn trọng. Em chắc rằng tất cả chúng ta sẽ phải trải qua nhiều sự tủi nhục trước khi vấn đề này được giải quyết. Em biết, cưng ạ, chị sẽ nói rằng em đang làm ầm ĩ một cách hẹp hòi. Nhưng em thực sự ghét sự công khai, và nếu nó không giết chết Robert ngay lập tức, nó sẽ gây ra một tác động tàn phá nào đó lên tính cách và sức khỏe của anh ấy. Thực sự, em không nghĩ quá nhiều về bản thân mình. Tuy nhiên, sự dũng cảm liều lĩnh của chính chị, em nghĩ, sẽ hơi chùn bước trước ý nghĩ rằng những cảm xúc thầm kín nhất của mình bị đem rao giảng trên mái nhà và bàn tán trên đường phố. Và xin hãy nhớ rằng, Robert là một kẻ mộng mơ—một nhà thơ. Tất nhiên, trong mọi cuộc viễn chinh năng nổ, luôn phải có một vài linh hồn lý tưởng, viển vông phải chịu khổ thay cho phần còn lại. Anh ấy là một người như vậy. Nhưng cảm giác đau nhức đến từ ý thức về sự tử vì đạo đó không hoàn toàn giống như một vết thương hở vì lý do cá nhân của riêng mình. Em thực sự hy vọng mình đã nói rõ ràng. Em cố gắng nhìn vào mặt tích cực, nhưng có những ngày thế giới vô hình và những thực tại huy hoàng của nó trở nên đáng ngờ. Em biết, đó là những thử thách của đức tin. Nếu người ta có thể khôn ngoan, người ta sẽ giữ im lặng vào những lúc như vậy. Thôi, Sara thân yêu, chúc chị ngủ ngon.

Mãi mãi yêu thương chị,

Pensée.