Tại sao? Bởi vì không ai có thể sáng tạo ra một tác phẩm nghệ thuật vĩ đại mà không có trải nghiệm, hoặc ngay lập tức vươn tới vị trí cao, cũng không ai là người tình tuyệt vời ngay từ lần đầu tiên; và trong khoảng lặng giữa thất bại ban đầu và thành công về sau, ở khoảng trống giữa con người mà chúng ta muốn trở thành với con người hiện tại của chúng ta, phải có nỗi đau, sự lo lắng, lòng ghen tị và sự nhục nhã. Chúng ta phải chịu đựng đau khổ bởi vì chúng ta không thể tự nhiên làm chủ được những nguyên liệu cho sự viên mãn.
Nietzsche đang cố thay đổi niềm tin rằng sự mãn nguyện phải đến một cách dễ dàng, hoặc không hề xuất hiện, một niềm tin có hại bởi nó khiến chúng ta sớm đầu hàng trước những thử thách mà lẽ ra ta có thể vượt qua nếu đã chuẩn bị trước cho sự tàn bạo mà gần như mọi thứ có giá trị trong cuộc đời này đều đòi hỏi.
Chúng ta có thể nghĩ rằng cuốn Tiểu luận nảy sinh trong đầu Montaigne dưới hình dạng hoàn thiện và coi sự vụng về của những nỗ lực đầu tiên của ta trong việc viết nên một triết lý sống như là dấu hiệu cho thấy sự bất lực bẩm sinh đối với nhiệm vụ này. Thay vào đó, chúng ta nên nhìn vào bằng chứng về sự vật vã ghê gớm của tác giả đằng sau tuyệt tác này, với chi chít những chỗ cần bổ sung và sửa lại.
Đỏ và đen (Le rouge et le noir), Cuộc đời của Henry Brulard (Vie de Henry Brulard) và Về tình yêu (De L'amour) cũng không hề được viết ra một cách dễ dàng hơn. Stendhal bắt đầu sự nghiệp viết lách với việc phác thảo vài vở kịch rất tệ. Một vở kịch xoay quanh cuộc đổ bộ vào Quiberon của đội quân lưu vong[1] (các nhân vật gồm có William Pitt và Charles James Fox), và một vở nói về quá trình thâu tóm quyền lực của Bonaparte, vở thứ ba - ông dự định đặt tên là Người sợ bị cai trị (L’homme qui craint d’etre gouverné) - nói về quá trình lão suy của một ông già. Stendhal đã dành hàng tuần ở Thư viện Quốc gia, chép định nghĩa của những từ như “plaisanterie”, “ridicule” và “comique”. Nhưng chừng đó vẫn chưa đủ để thay đổi sự nghiệp viết kịch tăm tối của ông. Phải mất nhiều thập kỷ miệt mài làm việc thì tuyệt tác mới ra đời.
Theo Nietzsche, phần lớn các tác phẩm văn học không xuất sắc bằng Đỏ và đen không phải vì tác giả của chúng thiếu tài năng mà do họ có quan niệm sai lầm về việc cần trải qua bao nhiêu đau đớn trước khi đạt được thành công. Để viết được một cuốn tiểu thuyết thì bạn phải nỗ lực kinh khủng như thế này:
Công thức để trở thành một tiểu thuyết gia tốt, cho thì dễ nhưng để làm theo thì cần đến những phẩm chất mà người ta thường bỏ qua khi nói “Tôi không đủ tài năng.” Bạn chỉ cần viết khoảng 200 bản phác thảo cốt truyện, mỗi bản không quá hai trang nhưng phải đặc biệt đến mức không chữ nào là thừa; bạn phải ghi chép lại những câu chuyện mỗi ngày cho đến khi bạn học được cách viết chúng một cách hàm súc và hiệu quả nhất; bạn phải sưu tầm và mô tả các dạng người và tính cách khác nhau một cách không mệt mỏi; trên hết, bạn phải kể chuyện cho người khác nghe và nghe người khác kể chuyện, dỏng tai lên và mở mắt ra để quan sát tác động của câu chuyện lên những người có mặt ở đó, bạn phải đi giống như họa sĩ vẽ tranh phong cảnh hoặc nhà thiết kế trang phục, cuối cùng, bạn phải suy nghĩ về động cơ hành động của con người, không coi thường bất kỳ dấu hiệu nào về họ và trở thành người thu thập những điều này, cả ngày lẫn đêm. Bạn phải tiếp tục bài tập đa chiều này trong khoảng 10 năm; khi đó cái mà bạn viết ra sẽ sẵn sàng để đi ra thế giới thực.
Triết lý này chung quy lại là một sự kết hợp kỳ lạ của niềm tin tột bậc vào tiềm năng của con người (sự mãn nguyện là dành cho mọi người, cũng như việc viết những cuốn tiểu thuyết vĩ đại) và sự khó khăn tột bậc (có lẽ phải cần một thập kỷ vật vã ta mới viết xong cuốn sách đầu tiên).
Nietzsche dành nhiều thời gian nói về những ngọn núi chính là để giúp chúng ta làm quen với sự chính đáng của nỗi đau.
❀ ❀ ❀
[1] Émigré army (Armée des Émigrés): đội quân hình thành bên ngoài nước Pháp trong thời kỳ cách mạng Pháp, với mục đích chống lại phe cách mạng và lập lại nền quân chủ.
