Nước sông nghẹn ngào, gió sông gào thét; thương thay máu trên cổ người công nhân, nhuộm đỏ lưỡi đao trong tay quân phiệt! Nay ta quẩn quanh nơi tử nạn, hận chất chồng, nước mắt nóng cuộn trào như sóng vỗ——

“Giang Ngạn”

Này! Nhắc tới chuyện Giang Ngạn năm ngoái, đến giờ lòng tôi vẫn còn đau nhói! Khi đại quân phiệt họ Ngô nắm quyền, tiên sinh Duy Gia, hẳn ngài còn nhớ: hắn đã tàn sát biết bao nhiêu người công nhân vô tội! Nguy thay, suýt chút nữa tôi cũng mất mạng! Vốn dĩ mạng sống của chúng tôi – những người công nhân – so với đám quan to ông lớn, đương nhiên là rẻ rúng hơn nhiều; thế nhưng, công nhân chúng tôi rốt cuộc cũng là con người, lẽ nào bọn họ muốn giết là giết, muốn chém là chém sao? Than ôi! Còn lý lẽ nào mà nói nữa... Kể từ vụ thảm sát năm đó, tôi cảm thấy quyền được sống của công nhân chẳng hề được bảo đảm, không biết chừng lúc nào đó sẽ bị đem ra xẻ thịt như gà vịt bò lợn vậy.

Khi ấy, toàn bộ công nhân đường sắt Kinh Hán, vì chịu sự áp bức của đám quan liêu quân phiệt, đã đứng lên tổng bãi công. Lúc đó, tôi vừa mới bị đuổi khỏi nhà máy sợi T. Chủ tư bản nước ngoài ngược đãi công nhân Trung Quốc, tiên sinh Duy Gia à, tôi đã kể rồi, thật không bút nào tả xiết! Tiền lương thấp đến mức gần như không thể duy trì nổi cuộc sống, thời gian làm việc thì dài khủng khiếp – quá mười hai tiếng đồng hồ. Hồi mới vào xưởng, vì mới từ nhà trọ ra đi trong cơn nóng giận, chỉ mong tìm được bát cơm ăn, nên cũng đành nhẫn nhịn. Thế nhưng sau một thời gian, dù thế nào tôi cũng không thể nhẫn nhịn thêm được nữa. Thế là tôi nghĩ cách, bí mật tuyên truyền trong số công nhân về việc yêu cầu tăng lương, giảm giờ làm... Vì trong xưởng giám sát rất nghiêm ngặt, tôi không dám vội vàng, chỉ lặng lẽ tuyên truyền riêng với từng người một. Có vài công nhân sợ chuyện, nghe tôi nói xong không dám tỏ thái độ gì, dù trong lòng họ rất tán thành; cũng có một số công nhân thực sự bị tôi thuyết phục. Không rõ vì lý do gì, hành động này của tôi bị chủ xưởng phát giác, thế là họ lẳng lặng đuổi việc tôi mà chẳng nói lấy một lời lý do nào. Anh em công nhân khác không có kiến thức, thấy tôi bị đuổi cũng chẳng dám ho he tiếng nào, lúc đó tôi thực sự tức đến phát điên! Tôi muốn vận động họ bãi công nhưng không có cơ hội; ở ngoài xưởng mà vận động công nhân trong xưởng bãi công, quả là một việc không dễ dàng.

Tôi quen biết một người phụ trách của chi nhánh công đoàn đường sắt Giang Ngạn. Lúc này vì đang trong thời gian bãi công, công việc ở công đoàn đường sắt rất bận rộn, thế là nhờ sự giới thiệu của người bạn này, tôi làm chân chạy việc trong công đoàn – đưa thư từ, làm vài việc vặt. Tôi rất vui, một là vấn đề bát cơm đã được giải quyết, tốt hơn gấp mười lần so với việc làm phục vụ ở nhà trọ; hai là được cùng làm việc với những anh em công nhân nhiệt tình, mọi người đều chân thành, không có sự tranh giành quyền lợi, dù công việc có bận rộn đôi chút, nhưng luôn cảm thấy tinh thần không bị đau khổ. Tuy nhiên, điều tôi vẫn còn thấy áy náy trong lòng bây giờ, chính là vì thời đó chức vụ của tôi không quan trọng, quân phiệt không bắn chết tôi, mà lại phải trơ mắt nhìn biết bao anh em công nhân tử nạn! Nhớ lại cảnh tượng họ tử nạn lúc đó, tiên sinh Duy Gia, tôi lại không kìm được mà bi phẫn đến run người!

Tôi vẫn còn nhớ ngày thứ ba của cuộc bãi công, các nghiệp đoàn phái hàng trăm đại biểu, tay cầm cờ xí, cùng nhau tới Giang Ngạn thăm hỏi, tại đó tổ chức một đại hội thăm hỏi. Lúc đó tôi là một trong những người phụ trách bố trí hội trường. Đầu tiên, hội trưởng Tổng công đoàn đường sắt Kinh Hán báo cáo về tấm lòng hiếu khách của đại biểu thăm hỏi, đồng thời trình bày về ý nghĩa và hy vọng của cuộc đại bãi công lần này. Có hàng chục người lần lượt lên diễn thuyết, có người đau đớn khóc than, có người căm phẫn chửi rủa, thái độ bi tráng, sục sôi ấy thực sự có thể lay động trời đất, khiến quỷ thần cũng phải rơi lệ. Tiên sinh Duy Gia! Nếu ngài có mặt ở đó, dù ngài không ghét đám quân phiệt, thì đến lúc này e rằng cũng phải nhỏ vài giọt lệ đồng cảm với những người công nhân bị áp bức. Cuối cùng, bài diễn thuyết của thư ký Tổng công đoàn Lý Chấn Anh, càng in sâu vào tâm trí tôi, dội vang trong màng nhĩ tôi:

“Hỡi những đồng chí thân yêu! Cuộc đại bãi công lần này của chúng ta là một mấu chốt quan trọng cho vận mệnh của giai cấp lao động nước ta. Chúng ta không phải tranh giành tiền lương, thời gian, chúng ta đang tranh giành tự do và nhân quyền! Nếu chúng ta không đứng lên đấu tranh, không đứng lên phản kháng, thì chúng ta sẽ vĩnh viễn không nhận được sự đối đãi của con người. Chúng ta là những người bảo vệ lợi ích của nhân dân Trung Quốc tự do, thế nhưng, đến cả chút tự do hội họp chúng ta cũng không có... Xã hội tê liệt vô cảm này từ lâu đã cần máu đỏ của chúng ta để tưới nhuần rồi! Anh em công nhân ơi! Trên tuyến lửa đánh đổ quân phiệt, chúng ta nên là đội tiên phong dũng cảm. Chỉ có tiến lên thôi! Không được lùi bước!”

Sau khi Lý tiên sinh diễn thuyết xong, mọi người đồng thanh hô vang “Tổng công đoàn đường sắt Kinh Hán vạn tuế! Giai cấp lao động Trung Quốc giải phóng vạn tuế! Người lao động toàn thế giới hãy đoàn kết lại!” Những khẩu hiệu ấy, tiếng vang như sấm dội, bi tráng vô cùng! Tiên sinh Duy Gia! Lúc ấy tôi thực sự đã dùng hết sức bình sinh để hô hào, đến cả cổ họng cũng gào đến khản đặc. Sau đó khi đại đội chúng tôi diễu hành, tôi chỉ nghe thấy người ta hô đả đảo quân phiệt, giải phóng lao động... mà chính mình lại không hô nổi, thực sự có chút sốt ruột. Lần diễu hành này dù đi qua khu tô giới, nhưng cũng coi như đã trôi qua bình an.

Nhưng ai mà ngờ được, khi quần chúng chúng tôi diễu hành, cũng chính là lúc đại diện của Đốc quân và bọn tư bản nước ngoài đang mở cuộc họp lớn trong khu tô giới, chuẩn bị cho một cuộc đại thảm sát chưa từng có!

Đại quân phiệt Tiêu phái tham mưu trưởng của hắn (hắn tên Trương gì đó, tôi không nhớ rõ) giả vờ đến liên lạc với công đoàn chúng tôi, ý muốn dò la chân tướng của những người chịu trách nhiệm, để thực hiện thủ đoạn độc ác bắt trọn ổ. Ngày 7 tháng 2, đại biểu Tổng công đoàn đang định đến hội họp đàm phán với tên họ Trương, lúc đó gần năm giờ chiều, giữa đường bỗng nghe tiếng súng nổ rộ, thế là bi kịch đẫm máu tại Giang Ngạn mở màn! Tên họ Trương đích thân mặc quân phục chỉ huy, bao vây hội sở, nổ súng vây đánh. Thương thay, hàng trăm anh em công nhân lúc đó đang đứng chờ tin tức ở cửa hội sở, không kịp trốn chạy; lại đều tay không tấc sắt, không cách nào chống đỡ! Thế là bị loạn súng và mã tấu chém chết ba bốn mươi người, bị thương tàn tật hơn hai trăm người. Than ôi, thảm quá!

Tôi nghe tiếng súng, vốn định trốn chạy, ngờ đâu chưa kịp lánh đi đã bị một tên lính hung ác bắt được. Số anh em công nhân bị bắt có sáu mươi người, trong đó có cả Lâm Tường Khiêm, ủy viên chấp hành của chi nhánh Giang Ngạn. Tất cả chúng tôi đều bị trói vào cột điện, chịu đựng những trận đòn roi tàn bạo của lũ lính lòng lang dạ thú – những vết sẹo trên người tôi đến tận giờ vẫn còn đây! Lúc này trời đã tối hẳn. Tên Trương – tham mưu trưởng của đại quân phiệt Tiêu – đích thân cầm đèn đi tìm Lâm Tường Khiêm. Hắn tìm thấy Lâm tiên sinh, liền ra lệnh cho đao phủ cắt dây, ép buộc Lâm tiên sinh hạ lệnh “làm việc”, Lâm tiên sinh kiên quyết không nghe. Tên Trương bèn ra lệnh cho đao phủ chém một nhát trước, rồi mới hỏi:

“Có làm việc không?”

“Không! Tuyệt đối không!”

Lúc này Lâm tiên sinh không hề lộ ra một chút sợ hãi nào, ngược lại càng cảm thấy có một tinh thần phản kháng kiên quyết. Tôi đứng từ xa trông theo, hàm răng chỉ hận đến mức nghiến ken két, phổi cũng tức đến nổ tung! Chà! Loài thú dữ lòng dạ độc ác! ...Chỉ thấy tên Trương lại ra lệnh chém thêm một nhát, giận dữ quát:

“Rốt cuộc có hạ lệnh làm việc không?”

Lúc này sắc mặt tên Trương – tôi thực sự cũng không tả nổi – biểu hiện ra kết tinh của những gì tàn ác nhất thế gian, mọi thứ hung bạo nhất! Thần kinh tôi lúc đó đã mất cảm giác, chỉ cảm thấy chúng tôi bị vây trong một lũ thú dữ, mặc cho lũ thú dữ này cắn xé, chẳng thể làm gì được. Tôi cũng chẳng còn hơi sức đâu mà xót xa cho việc Lâm tiên sinh bị chém, ngược lại cảm thấy trong vòng vây của lũ thú dữ, việc bị chém này là số phận không thể tránh khỏi. Lâm tiên sinh cố chịu đau, hô to:

“Làm việc phải do Tổng công đoàn hạ lệnh! Hôm nay đã thế này rồi, đầu chúng tôi có thể lìa khỏi cổ, nhưng công việc thì không thể làm! Không làm việc! Không làm... việc!”

Tên Trương lại ra lệnh chém một nhát, máu tươi bắn xuống đất, tia máu đỏ lóe lên, Lâm tiên sinh liền ngất đi. Một lát sau tỉnh lại, tên Trương lại nhìn hắn cười gằn:

“Giờ thế nào?”

Lúc này tôi muốn đoạt lấy thanh đao của đao phủ, giết sạch lũ thú dữ không nhân tính này, để xả bớt cơn thịnh nộ thay cho đất trời! Thế nhưng, thân mình đang bị trói, tôi không thể cử động... lại chỉ thấy Lâm tiên sinh nghiến răng, nhưng giọng đã rất yếu, chửi rằng:

“Giờ còn gì để nói nữa! Đáng thương cho một đất nước Trung Quốc tốt đẹp, lại bị đoạn tống trong tay lũ chó săn quân phiệt khốn kiếp vô lại các người!”

Đám tên Trương nghe xong nổi trận lôi đình, chưa đợi Lâm tiên sinh nói xong, lập tức ra lệnh chém đầu thị chúng. Thế là, một Lâm Tường Khiêm oanh oanh liệt liệt cứ thế mà hào hiệp thành nhân! Lúc này linh hồn tôi như cũng mênh mang mờ mịt đuổi theo Lâm tiên sinh mà đi.

Sau khi Lâm tiên sinh mất, cha già hơn sáu mươi tuổi cùng vợ của ông đến nhà ga để khâm liệm, tên Trương không cho phép, còn nói rất nhiều lời đe dọa. Lão cha họ Lâm về nhà vác một cây rìu chạy đến, nói với tên Trương:

“Nếu không cho thu xác, ta nhất định liều cái mạng già này với ngươi!”

Tên Trương thấy tình hình như vậy mới không dám ngăn cản nữa. Lúc này trời đã nửa đêm, tôi vì bị dây thừng trói chặt, toàn thân đau đớn không bút nào tả xiết, lại thêm vừa tức vừa hận, thần kinh đã rơi vào trạng thái tê liệt không còn cảm giác.

Ngày hôm sau tỉnh dậy, tôi đã bị giam trong ngục tối. Hai chân mang xiềng, hai tay vẫn bị trói bằng dây thừng. Nhìn kỹ lại, gần chỗ tôi có vài người bị giam, là đồng nghiệp trong công đoàn của tôi; tình trạng của họ giống y hệt tôi, nhưng đều lặng lẽ cúi đầu.