I

Thưa ông Duy Gia:

Bây giờ tôi muốn viết một bức thư dài cho ông —— khi nhận được nó, hẳn ông sẽ vô cùng kinh ngạc, lấy làm lạ, thậm chí là chẳng hiểu ra làm sao. Vốn dĩ, bình thường khi chúng ta nhận được thư của người khác, chắc chắn sẽ xem nó được gửi từ đâu đến, do ai gửi trước. Nếu người viết thư này là người chúng ta không quen biết, mà thư của anh ta lại dài thật là dài, chắc chắn chúng ta sẽ kinh ngạc và lấy làm lạ. Cho nên, tôi có thể hình dung ra khi ông nhận được bức thư dài này của tôi, ông nhất định sẽ nảy sinh biểu cảm ngơ ngác mà lại đầy thú vị.

Dĩ nhiên ông không thể biết tôi là người thế nào. Nói ra thì tôi chẳng qua chỉ là một thiếu niên bạt mạng bôn ba, không đáng để những người được gọi là nhà văn chú ý tới. Tôi xin cáo lỗi với ông mười hai phần —— lẽ ra tôi không nên viết bức thư dài này làm tốn vô số thời gian quý báu của ông. Nhưng tôi vẫn xin ông thứ lỗi cho tôi, xin ông hãy hiểu cho thái độ của tôi đối với ông. Tuy tôi không giỏi về văn học, nhưng tôi lại vô cùng có hứng thú với văn học; nhà văn Trung Quốc thời cận đại tuy nhiều, nhưng tôi lại kính ngưỡng ông hơn một chút —— tôi kính ngưỡng ông vì ông có tình cảm nồng nhiệt, tinh thần phản kháng, tư tưởng tân tiến, không đi theo lối mòn. Thưa ông Duy Gia! Xin ông đừng coi đây là những lời tôi nịnh hót ông, đây chỉ là ý kiến cá nhân tôi mà thôi, thực ra còn biết bao nhiêu người coi thường ông, cười chê chửi mắng ông đấy chứ! Từ lâu tôi đã muốn viết thư cho ông, nhưng tôi e rằng ông cũng cùng một thái độ với những nhà văn thời thượng khác, cho nên mới không dám cầm bút. Hiện giờ tôi đang ở trong trọ, cảm thấy chán nản đến cực điểm, chợt muốn cầm bút hồi tưởng lại những trải nghiệm trước kia —— lịch sử bôn ba của mình. Nhưng biết hồi tưởng cùng ai đây? Tôi cũng chẳng phải nhà văn lớn gì, không muốn làm một bài tự truyện để dựa vào đó mà khoe khoang nét kỳ đặc với đời; cho dù tôi có làm tự truyện thì liệu có ai đọc nó cơ chứ? Cho dù vạn hạnh xảy ra, bài tự truyện này có thể lọt vào mắt một hai người, nhưng chắc chắn cũng chẳng có kết cục tốt đẹp —— người ta nhất định sẽ chửi tôi là kẻ không biết xấu hổ, loại người như vậy mà cũng xứng làm tự truyện sao? Thưa ông Duy Gia! Tôi tuyệt đối không có dũng khí làm tự truyện.

Bây giờ xin ông hãy thứ lỗi cho tôi. Tôi giả định ông là một người không coi thường tôi, và ông cũng không ghét việc tôi muốn hồi tưởng lại lịch sử bôn ba của chính mình cho ông nghe. Tôi giả định ông là một người đồng cảm với tôi, thế nên tôi mới dám cầm bút lên để lảm nhảm giãi bày với ông, giãi bày thân thế của mình với ông.

Thưa ông Duy Gia! Xin ông đừng hiểu lầm! Tôi tuyệt nhiên không hy vọng dựa vào ngọn bút lớn của ông để trau chuốt cho tiểu sử của tôi —— tôi quả thực không dám ôm giữ hy vọng ấy.

Tôi cũng không phải hoàn toàn không quen biết ông. Năm sáu năm trước tôi vốn đã gặp mặt ông mấy lần, hơn nữa còn từng nói với ông vài câu, viết cho ông một bức thư. Ông có còn nhớ thời ông làm Chủ tịch Hội học sinh ở bến W không? Ông có còn nhớ các ông từng đánh Chủ tịch thương hội, chặt biển hiệu hàng Nhật, khiến tất cả lũ gian thương buôn bán hàng Đông Dương muốn trả thù các ông không? Ông có còn nhớ một đêm nọ có một người dáng vẻ vội vã đến báo tin cho ông, nói rằng lũ gian thương đã quyết định trả thù học sinh, dùng tiền thuê rất nhiều lưu manh để ngầm giết chết mấy học sinh các ông, đặc biệt là ông không? Những chuyện này tôi không quên một chút nào, đều ghi nhớ thật kỹ trong óc. Thưa ông Duy Gia! Người báo tin cho ông vào đêm hôm ấy chính là tôi, chính là người đang cầm bút viết bức thư dài này cho ông đây. Khi đó tôi chỉ hốt hoảng báo tin cho ông chứ chưa hề nói ra họ tên mình; ông nghe xong tin báo của tôi cũng vội vã đi bàn bạc với người khác, không hề hỏi đến họ tên tôi, lại càng không tiễn tôi ra cửa. Lúc đó tôi không hề trách ông, tôi biết rất rõ ông vì quá nhiệt tình mà quên mất chút lễ nghi nhỏ nhặt.

Đó là chuyện của sáu năm trước, có lẽ ông đã quên rồi phải không? Thưa ông Duy Gia! Có lẽ ông lại càng không biết đến biến cố xảy ra trong lịch sử đời tôi vào lần đó. Số là đêm ấy tôi trở về quá muộn, chủ nhà nghi ngờ tôi đã tiết lộ kế hoạch họ định sẵn cho các ông, báo cho các ông biết, nên đến ngày hôm sau liền bãi chức của tôi, không muốn tôi làm bạn phụ việc cho ông ta nữa. Chuyện này dĩ nhiên là ông không biết rồi.

Tôi vì thường xuyên thấy tác phẩm của ông trên báo chí nên rất biết tên ông. Bến W tuy là một thương cảng lớn, thế nhưng năm sáu năm trước phong khí lại vô cùng hủ lậu, cái gọi là phong trào Văn hóa Mới có thể nói là không hề có. Từ sau khi ông cùng mấy người bạn cổ vũ xướng xuất, làn sóng mới ở bến W mới dần dần dâng lên. Tôi không muốn nói dối, thưa ông Duy Gia, khi đó tôi thực sự chịu ảnh hưởng của ông không ít! Ông có còn nhớ vào một kỳ nghỉ hè nọ, ông nhận được một bức thư ký tên Uông Trung không? Nội dung bức thư đó, cho đến tận bây giờ tôi vẫn còn nhớ, thậm chí còn có thể đọc thuộc lòng. Bây giờ, tôi lại cầm bút viết thư dài cho ông, tôi không cần biết thái độ của ông đối với tôi ra sao, có chán ghét tôi hay không, nhưng tôi luôn giả định ông là một người có thể trò chuyện với tôi, có thể hiểu được tôi.

Năm đó khi tôi viết thư cho ông, chính là lúc tôi muốn nhảy xuống sông tự sát; còn tâm trạng lúc này khi tôi viết thư cho ông lại khác với trước kia. Tuy nhiên động cơ viết hai bức thư trước sau này lại giống nhau —— tôi cho rằng ông có thể hiểu tôi, ông có thể đồng cảm với tôi. Thưa ông Duy Gia! Tôi nghĩ ông là một người rất thấu hiểu, ông nhất định biết rằng: Khi một người trăm mối cảm xúc ngổn ngang ngưng tụ, luôn muốn tìm một người để trút hết nỗi lòng, trút ra rồi mới cảm thấy dễ chịu hơn đôi chút. Tôi không hề dám có xa vọng mong ông an ủi mình; nếu ông có thể lắng nghe từ đầu đến cuối lời hồi tưởng về lịch sử bản thân của tôi, thì đó đã là điều khiến tôi mãn nguyện nhất rồi.

Bây giờ, tôi xin ông hãy đọc bức thư dài này của tôi cho đến cùng!