Thời gian trong ngục tù quả thật dễ trôi qua. Khi tôi mới vào tù, xiềng chân, còng tay, rệp, chí, không khí ô uế, sự đánh đập chửi bới của cai ngục... mọi thứ mất tự do hành động, thực sự khó chịu vô cùng! Thế nhưng dần dần rồi cũng thành quen, không còn cảm thấy có khổ sở gì to tát nữa. Như hai thứ rệp và chí kia, lúc đầu tôi cứ nghĩ mình dù không bị cai ngục đánh chết thì cũng sẽ bị chúng cắn chết; nhưng kết quả là chúng cứ cắn, còn tôi vẫn sống, vẫn không đến mức bị cắn chết. Tôi nào đâu chẳng hy vọng chúng sớm kết liễu mạng sống của tôi, để tránh phải chịu thêm nhiều nỗi đau khổ phi nhân tính? Thế nhưng, hy vọng này đáng tiếc cuối cùng vẫn không thực hiện được!
Đồng nghiệp ở công hội là Lý Tiến Tài tình cờ bị giam cùng với tôi. Khi tôi và anh ấy ở công hội, vì công việc bận rộn nên không trò chuyện được bao nhiêu, nhưng bây giờ lại có nhiều cơ hội để trò chuyện. Anh ấy là một công nhân đường sắt dũng cảm và trung thành, theo lời anh ấy kể, anh ấy đã làm việc trên đường sắt được sáu bảy năm rồi. Tính tình hai chúng tôi rất hợp nhau, ngày ngày nói chuyện đông tây – đằng nào cũng không có việc gì làm – lại thấy cũng chẳng mấy cô đơn. Hai chúng tôi trong ngục tù quả thực là những người bạn an ủi lẫn nhau, nếu tôi không có anh ấy, Duy Gia tiên sinh, có lẽ tôi đã sớm cô đơn mà chết trong ngục tù rồi. Anh ấy thường nói ra những lời rất thâm thúy, tôi nghe xong rất nể phục tâm tư của anh ấy. Có một lần anh ấy nói:
"Chúng ta hiện đang bị giam trong ngục tù, có người có lẽ thương hại chúng ta; có người có lẽ bảo chúng ta ngu ngốc tự chuốc lấy tội khổ; hoặc có những người lại nói những lời khác... Thực ra sự đáng thương của chúng ta không phải bắt đầu từ khi vào tù. Khi chúng ta chưa vào tù, ngày ngày lao động như kiến, mồ hôi rơi như mưa, mà thù lao nhận được chỉ là chút tiền lương ít ỏi, đôi khi còn chịu sự nhục mạ, so với bây giờ, mức độ đáng thương có khác gì đâu? Tôi nghĩ, những người có cùng số phận với chúng ta, giả sử bây giờ họ không giống như tôi và anh ngồi trong ngục tù ô uế thê lương này, thì cuộc sống của họ nào đâu có phải không đang sống trong địa ngục tăm tối! Uông Trung! Đằng nào thì người nghèo chúng ta, trong xã hội hiện đại, chẳng có lúc nào được vui vẻ cả! Dù là trong tù hay ngoài tù, cuộc sống của chúng ta luôn là cuộc sống kiểu ngục tù..."
"Còn về việc nói chúng ta ngu ngốc, tự chuốc lấy tội khổ, điều này quả thực là không hiểu chúng ta! Uông Trung! Tôi không biết anh nghĩ thế nào; nhưng tôi nghĩ, tôi hiện tại vì phản kháng mà bị giam trong ngục tù, quả thực là một việc rất vinh quang! Tôi tuy hiện đang bị giam trong ngục tù, nhưng tôi không hề hối hận, không hề thừa nhận bản thân và hành động của mình là ngu ngốc. Tôi nghĩ, một người luôn phải có chút cốt cách, quyết không nên như trâu như lợn mà ngoan ngoãn phục tùng, tùy tiện chịu sự roi vọt sai khiến của người ta, mà không dám nói nửa câu cứng rắn. Tôi Lý Tiến Tài không có chỗ nào tốt khác, chỉ có toàn thân xương cốt này là cứng, anh càng chèn ép tôi, tôi càng phản kháng. Tôi nghĩ, thà hèn nhát chịu khổ, không bằng oanh liệt liều mạng một phen, cũng có được sự sảng khoái. Anh xem, Lâm Tường Khiêm đúng là bậc nam nhi! Ông ấy chết mà không khuất phục. Đến lúc lâm chung, vẫn còn muốn nói vài câu cứng rắn, còn muốn mắng Trương mỗ vài câu, thế mới gọi là có gan! Đáng tiếc tôi Lý Tiến Tài không bị chém chết, mà giờ lại bị giam ở trong ngục tù này, chết không xong, sống không nổi, đáng ghét..."
Lời của Lý Tiến Tài, thực sự có rất nhiều điểm khiến tôi không thể quên được. Anh ấy nói với tôi, nếu như anh ấy có thể ra tù, nhất định vẫn sẽ làm công việc trước đây, nhất định phải làm cách mạng, nhất định phải đập tan xã hội hiện tại để xả giận. Tôi tin lời của anh ấy là thật, anh ấy thực sự có tinh thần cách mạng! Tháng tư năm nay tôi và anh ấy cùng ra tù. Sau khi ra tù, anh ấy đi tìm bạn bè ở công hội đường sắt thành phố C, còn tôi thì đến Thượng Hải. Hai chúng tôi vốn đã hẹn là thường xuyên viết thư cho nhau, nhưng bây giờ anh ấy vẫn chưa có thư cho tôi. Tôi rất không yên tâm, nghe nói thành phố C gần đây bắt giữ rất nhiều phái quá khích cổ động bãi công, và đã bắn chết sáu bảy người - trong sáu bảy người này, không chừng có cả Lý Tiến Tài trong đó. Nếu như anh ấy thật sự bị bắn chết rồi, đối với bản thân anh ấy mà nói thì tất nhiên không có gì, nhưng tôi, một người bạn cùng hoạn nạn với anh ấy, sẽ cảm thấy thế nào đây!
Lý Tiến Tài không phải là một người không có dịu dàng. Có một lần, hai chúng tôi nói đến gia thế của bản thân, anh ấy không kìm được cũng đã khóc.
Ngoài ra cũng chẳng có gì khiến tôi bận lòng, ngoại trừ gia đình nghèo khổ của tôi. Trong nhà tôi còn có ba người - mẹ, em trai và vợ tôi. Mẹ năm nay đã bảy mươi hai tuổi rồi. Không lâu trước tôi nhận được thư của em trai nói rằng, mẹ ngày ngày muốn tôi về nhà, có lúc nhớ tôi quá, khiến bà khóc suốt cả ngày, bà nói, bà tự biết mình không còn sống được bao lâu nữa trên cõi đời này, nếu tôi không sớm về, e rằng ngay cả mặt cũng chẳng gặp được. Uông Trung! Tôi nào đâu chẳng muốn về gặp người mẹ tội nghiệp, tóc đã bạc trắng, già nua lụ khụ của tôi! Thế nhưng, hiện tại tôi bị giam trong ngục tù, có thể về được sao? May mà nhà tôi cách nơi này hơn ba trăm dặm đường, nếu không, bà nghe tin tôi bị bắt giam trong ngục, không chừng sẽ tức giận đến chết mất.
"Em trai tuổi mới hơn hai mươi, tôi không ở nhà, sinh kế cả gia đình đều trông cậy vào nó. Nó một mình cày mấy mẫu đất, ngày ngày chân lấm tay bùn, tôi nghĩ tới, trong lòng thực sự không yên! Năm ngoái vì hạn hán, thu hoạch không được tốt lắm, không nộp đủ tô thuế, nó bị địa chủ đánh cho một trận đau đớn, suýt chút nữa là đánh gãy cả chân! Than ôi! Uông Trung! Đằng nào thì cốt nhục của người nghèo cũng chẳng đáng tiền..."
"Nói đến vợ tôi, này, cô ấy cũng thực sự đáng thương! Cô ấy là một người phụ nữ vô cùng trung hậu. Tôi kết hôn với cô ấy mới được sáu tháng tròn, thì tôi đã phải ra đi; tuy giữa chừng tôi có về nhà một hai lần, nhưng ở nhà chưa bao giờ được lâu. Uông Trung! Tôi nào đâu chẳng muốn ở nhà thêm vài ngày, tận hưởng chút niềm vui vợ chồng? Hơn nữa tôi lại rất yêu vợ tôi, vợ tôi yêu tôi thì không cần phải nói nữa! Thế nhưng, Uông Trung anh phải hiểu, tôi không thể ở nhà lâu dài, tôi phải kiếm vài đồng tiền nuôi gia đình, giúp đỡ em trai tôi. Chúng tôi không có tiền thuê thêm ruộng đất của người khác để cày cấy, cho nên tôi ở nhà không có việc gì làm, đành phải đi làm công - đến nay cuộc sống làm công, tính ra đã được tám chín năm rồi. Tám chín năm thời gian này, người vợ trung hậu của tôi chỉ biết ở nhà trông ngóng, khổ cực... Uông Trung! Người thì ai mà không có tình cảm? Nghĩ lại, tôi lại không kìm được mà rơi lệ vì người vợ tội nghiệp của mình!"
Lý Tiến Tài nói mãi, chỉ biết rơi lệ, thủy triều nước mắt này lại dấy lên sự cô đơn phiêu bạt của tôi, người không có vướng bận gia đình. Lúc này tôi đã không còn tâm trí đâu để nghe Lý Tiến Tài kể lể nữa, mơ màng bỗng thoáng thấy một ngôi mộ hoang tàn - đây đúng là ngôi mộ hợp táng của cha mẹ đã chết thảm của tôi! Cỏ hoang mọc um tùm, trước mộ ngay cả chút tro tiền giấy cũng không có, xem chừng chưa bao giờ được người ta quét dọn. Cách mộ không xa, đứng lặng lẽ vài cây bạch dương, trên những cành cây tiêu điều, thỉnh thoảng có vài tiếng quạ kêu thê lương. Tôi không kìm được mà bật khóc!
Cha tội nghiệp của tôi, mẹ tội nghiệp của tôi! Một đứa con phiêu bạt của hai người, bây giờ đã phạm tội, hai chân đóng xiềng, hai tay còng lại, đứng trước ngôi mộ của hai người. Chỉ thực lòng mong muốn đòi lại công bằng cho hai người, báo thù cho hai người, nào ngờ đến tận bây giờ, uổng phí bao nhiêu năm phiêu bạt, uổng phí chịu đựng biết bao nỗi khổ trên thế gian, uổng phí nhẫn nhịn sự ngược đãi của xã hội! Hai người hãy nhìn xem bộ dạng bây giờ của con! Hai người bị xã hội ác độc ngược đãi đến chết, con của hai người cũng không biết chừng khi nào sẽ bị ngược đãi đến chết! Than ôi! Cha! Mẹ! Cỏ mộ của hai người lan tận trời xanh, mà con của hai người lại uổng phí có tâm nguyện hào sảng này...
Trong chớp mắt, ngôi mộ của cha mẹ tôi đã thay đổi - đây không phải là mộ của cha mẹ tôi nữa; đây là - a! Đây là mộ của Ngọc Mai. Vòng hoa năm xưa do chính tay tôi tết, vẫn còn đặt trước mộ; huyết lệ năm xưa tôi đau đớn rơi xuống, dường như cảm thấy từng vệt từng vệt, như hạt sương, vẫn còn đang lấp lánh trong đám cỏ đã mọc lên này.
"Ôi! Ngọc Mai của tôi ơi!..."
Lý Tiến Tài nhìn thấy bộ dạng như phát điên của tôi, vội vàng hỏi:
"Uông Trung! Uông Trung! Anh, anh làm sao thế?"
Lý Tiến Tài hỏi làm tôi tỉnh lại.
