Năm 1955, một nhóm các nhà nghiên cứu xuất sắc nhất gặp nhau tại Dartmouth và lập nên ngành trí tuệ nhân tạo. Hết sức tự tin, họ cho rằng chỉ trong một thời gian ngắn, họ sẽ phát triển được cỗ máy thông minh có thể giải quyết những vấn đề phức tạp, hiểu được những khái niệm trừu tượng, biết sử dụng ngôn ngữ và tự học từ kinh nghiệm bản thân. Họ tuyên bố: “Chúng tôi cho rằng sẽ có bước tiến bộ đáng kể trong một hoặc nhiều vấn đề nêu trên nếu một nhóm các nhà khoa học được tuyển chọn kỹ càng làm việc cùng nhau trong một mùa hè.”
Nhưng họ đã phạm sai lầm nghiêm trọng. Họ cho rằng bộ não con người là máy tính kỹ thuật số. Họ tưởng rằng nếu bạn có thể rút gọn những quy luật nhận thức thành một danh sách các mã rồi đưa chúng vào thì máy tính đột nhiên sẽ biến thành cỗ máy biết suy nghĩ. Nó sẽ có thể tự nhận thức chính mình và bạn có thể nói những câu chuyện có ý nghĩa với nó. Họ gọi phương pháp của mình là cách tiếp cận “từ trên xuống” hoặc “trí tuệ trong chiếc chai”.
Ý tưởng này nghe có vẻ đơn giản và thú vị, nó đã tạo cảm hứng cho những dự đoán lạc quan. Chúng ta đã có nhiều thành tựu trong những năm 1950 và 1960. Các nhà khoa học đã thiết kế được máy tính đánh cờ đam và cờ vua, giải các định lý đại số, nhận biết và nhặt các khối vật thể. Năm 1965, nhà tiên phong AI Herbert Simon khẳng định “Trong 20 năm nữa, máy móc sẽ làm được bất kỳ việc gì con người có thể thực hiện.” Năm 1968, bộ phim 2001 giới thiệu đến chúng ta HAL - chiếc máy tính biết nói chuyện và điều khiển tàu liên sao bay tới Sao Mộc.
Nhưng rồi, AI gặp phải bức tường trở ngại. Các tiến bộ chậm hẳn lại khi đối mặt với hai rào cản chính: nhận dạng mẫu và nhận thức cơ bản. Robot có thể nhìn tốt hơn chúng ta nhiều lần, nhưng chúng lại không hiểu những gì chúng thấy. Đứng trước cái bàn, chúng chỉ thấy những đường thẳng, hình vuông, hình tam giác và hình ovan. Chúng không thể kết hợp những chi tiết đó với nhau và đưa ra nhận diện tổng thể. Chúng không hiểu khái niệm “cái bàn” (tableness). Do vậy chúng gặp khó khăn khi đi lại trong phòng, nhận diện đồ đạc và tránh chướng ngại vật. Robot có thể lạc hoàn toàn khi đi trên đường, bởi chúng sẽ chỉ thấy một rừng đường thẳng, hình tròn và hình vuông thay cho em bé, cảnh sát, chó và cây.
Trở ngại khác là nhận thức cơ bản. Chúng ta biết nước thì ướt, dây có thể dùng để kéo nhưng không thể đẩy, khối có thể đẩy nhưng không kéo được và người mẹ thì lớn tuổi hơn con gái. Đó là những điều rất hiển nhiên với chúng ta. Nhưng ta học được những tri thức đó từ đâu? Chẳng có công thức toán nào chứng minh dây không thể dùng để đẩy. Ta lượm nhặt được những sự thật này thông qua trải nghiệm và va chạm với thực tế. Ta học từ “trường đời”.
Mặt khác, robot không có khả năng trải nghiệm cuộc sống. Ta phải “xúc” vào tận miệng chúng từng dòng mã máy tính một. Một số người từng cố gắng mã hóa toàn bộ nhận thức cơ bản, nhưng số lượng quá lớn. Bằng trực giác, một đứa trẻ bốn tuổi đã biết về vật lý, sinh học và hóa học nhiều hơn cả chiếc máy tính tối tân nhất.
