Để duy trì sự hiện diện lâu dài trên Sao Hỏa, ta phải tìm ra cách biến nơi khó sống này thành khu Vườn Địa Đàng.

Robert Zubrin, kỹ sư hàng không vũ trụ từng làm việc cho các công ty Martin Marietta và Lockheed Martin, cũng là người sáng lập Mars Society (Hiệp hội Sao Hỏa) và trong suốt nhiều năm liền đã kêu gọi mạnh mẽ nhất việc “thuộc địa hóa” Hành tinh đỏ. Mục đích của ông là thuyết phục công chúng gây quỹ cho sứ mạng đưa con người lên Sao Hỏa. Trước đây tiếng nói của ông đơn độc, phải nài nỉ người khác lắng nghe, nhưng hiện giờ các công ty và chính phủ lại tìm đến ông xin lời khuyên.

Tôi từng phỏng vấn Zubrin vài lần, và lần nào cũng ấn tượng trước lòng nhiệt thành, năng lượng cũng như quyết tâm theo đuổi mục tiêu của ông. Khi tôi hỏi Zubrin điều gì khiến ông say mê vũ trụ đến vậy, ông kể nó bắt đầu khi ông đọc truyện khoa học viễn tưởng từ thuở nhỏ. Ông cũng thích mê khi năm 1952, von Braun chứng minh làm thế nào một nhiệm vụ gồm mười tàu vũ trụ tập hợp trên quỹ đạo có thể đưa phi hành đoàn 70 người đến Sao Hỏa.

Tôi hỏi ông con đường nào đã đưa niềm say mê với truyện khoa học viễn tưởng thành mục đích cuộc đời là bay lên Sao Hỏa? “Thực ra, vì Sputnik.” Ông đáp. “Khi đó, người lớn thì sợ hãi, nhưng tôi lại vô cùng phấn khích.” Ông say sưa với lần phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới vào năm 1957, bởi như thế nghĩa là những cuốn tiểu thuyết ông đọc có thể trở thành hiện thực. Ông tin chắc một ngày kia, khoa học viễn tưởng sẽ trở thành khoa học đích thực.

Tiến sĩ Zubrin thuộc thế hệ những người đã chứng kiến Hoa Kỳ khởi đầu từ con số không đến khi trở thành quốc gia đứng đầu thế giới về hàng không vũ trụ. Sau đó, công chúng bắt đầu quan tâm sang Chiến tranh Việt Nam và xung đột trong nước, chuyện đặt chân lên Mặt Trăng có vẻ ngày càng kém thực tế và không mấy quan trọng. Ngân sách cho chương trình bị cắt. Chương trình không gian bị hủy bỏ. Tuy công chúng không hào hứng với chương trình không gian nữa, nhưng tiến sĩ Zubrin vẫn giữ vững niềm tin Sao Hỏa sẽ trở thành cột mốc quan trọng tiếp theo trong chương trình nghị sự. Năm 1989, Tổng thống George H. w. Bush khiến công chúng hân hoan với tuyên bố sẽ chinh phục Sao Hỏa trước năm 2020 – nhưng niềm vui chỉ kéo dài đến năm tiếp theo, khi các nghiên cứu ước tính chi phí dự án sẽ vào khoảng 450 tỷ đô-la. Người Mỹ choáng váng và sứ mạng Sao Hỏa lại bị xếp xó.

Suốt nhiều năm trời, Zubrin như lang thang trong vô định, cố gắng vận động nguồn hỗ trợ cho mục tiêu tham vọng của mình. Biết rằng sẽ không ai đồng ý một kế hoạch quá đắt đỏ, ông đề xuất một số phương án khai hóa Hành tinh đỏ mới lạ nhưng thực tế. Trước Zubrin, phần lớn mọi người không xem xét nghiêm túc vấn đề tài chính đối với các nhiệm vụ không gian tương lai.

Trong đề án năm 1990 mang tên Mars Direct (Thẳng tới Sao Hỏa), Zubrin cắt giảm chi phí bằng cách chia sứ mạng làm hai bước. Bước đầu tiên là phóng một tên lửa không người lái mang tên Earth Return Vehicle (Tàu Khứ hồi Trái Đất) lên Sao Hỏa. Nó chỉ mang theo một lượng nhỏ hydro – khoảng tám tấn – nhưng lượng hydro đó sẽ kết hợp với nguồn khí cacbonic dồi dào sẵn có trong khí quyển Sao Hỏa. Phản ứng hóa học này sẽ tạo ra tới 112 tấn metan và oxy, đủ làm nhiên liệu cho tên lửa bay về. Sau khi có đủ nhiên liệu, các phi hành gia bay bằng phương tiện thứ hai là Mars Habitat Unit (Đơn vị Sống Sao Hỏa), chỉ mang đủ nhiên liệu cho hành trình một chiều. Sau khi hạ cánh, các phi hành gia sẽ tiến hành thí nghiệm khoa học. Tiếp theo họ rời tàu, chuyển sang tên lửa ở bước đầu lúc này đã nạp đẩy nhiên liệu mới. Tên lửa này sẽ đưa họ về Trái Đất.

Giới chỉ trích tỏ ra kinh hoàng khi nghe Zubrin đề xuất hành trình một chiều tới Sao Hỏa, như thể mong các nhà du hành chết trên hành tinh này. Zubrin giải thích tỉ mỉ rằng nhiên liệu cho chuyến trở về sẽ được sản xuất tại chỗ trên Sao Hỏa. Nhưng ông nói thêm: “Cuộc đời cũng là một chuyến đi một chiều và một cách để thực hiện nó chính là bay lên Sao Hỏa và mở ra nhánh mới cho văn minh loài người.” Ông tin rằng 500 năm nữa, giới sử gia cũng chưa chắc đã nhớ tới những cuộc chiến và xung đột tầm thường của thế kỷ 21, nhưng toàn nhân loại sẽ hân hoan kỷ niệm ngày thành lập cộng đồng mới trên Sao Hỏa.

NASA đã tiếp thu một phần chiến lược Mars Direct. Kế hoạch này đã đưa phương châm của chương trình Sao Hỏa thành ưu tiên cắt giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và tận dụng tài nguyên tại chỗ. Hiệp hội Sao Hỏa của Zubrin cũng đã xây dựng một mô hình giống thật của căn cứ Sao Hỏa. Họ chọn Utah là nơi đặt Mars Desert Research Station (MDRS: Trạm Nghiên cứu Sa mạc Sao Hỏa) do môi trường ở đây mô phỏng gần giống nhất các điều kiện trên Hành tinh đỏ: lạnh lẽo, hoang vu, cằn cỗi và không có động, thực vật. Công trình chính của trạm là tòa nhà hình trụ hai tầng, chứa được bảy người. Ngoài ra còn có đài thiên văn lớn để quan sát các ngôi sao. MDRS chào đón công chúng tình nguyện tham gia và họ phải cam kết ở lại trạm trong hai đến ba tuần. Người tham gia sẽ được đào tạo để thực hiện những công việc và nhiệm vụ như các phi hành gia thực thụ, chẳng hạn làm thí nghiệm khoa học, bảo dưỡng và quan sát. Những nhà tổ chức MDRS cố gắng tạo ra trải nghiệm như thật và dùng các khóa tập huấn này để nghiên cứu khía cạnh tâm lý khi phải sống cố lập trên Sao Hỏa suốt thời gian dài cùng những người tương đối xa lạ. Đã có hơn 1.000 người trải qua chương trình kể từ khi nó bắt đầu năm 2001.

Sức hấp dẫn của Sao Hỏa mạnh đến mức một số dự án đáng ngờ ra đời. Chớ nhầm lẫn MDRS với chương trình Mars One. Mars One nói mơ hồ rằng họ sẽ tổ chức hành trình một chiều đưa những người vượt qua các kỳ sát hạch lên sống trên Sao Hỏa. Tuy đã có hàng trăm người đăng ký, nhưng chương trình vẫn không có phương án cụ thể nào để lên Sao Hỏa. Họ tuyên bố sẽ kêu gọi quyên góp và sản xuất phim về sứ mạng của mình để có tiền làm tên lửa. Phía hoài nghi cho rằng những người lãnh đạo chương trình Mars One giỏi bịp bợm báo chí hơn là có chuyên môn khoa học thực sự.

Một chương trình kỳ lạ nữa nhằm mục đích xây dựng khu biệt lập như ta sẽ xây dựng trên Sao Hỏa có tên là Biosphere 2, được gia đình Bass rót 150 triệu đô-la. Đây là một khu phức hợp hình vòm bằng kính và thép, rộng hơn một héc-ta, mọc lên giữa sa mạc Arizona. Nó có thể chứa tám người cùng 3.000 loài động thực vật và sẽ là nơi sống khép kín để thử nghiệm xem con người có thể sống sót trong môi trường có kiểm soát và biệt lập như môi trường ta sẽ xây dựng trên một hành tinh khác hay không. Từ khi đi vào hoạt động năm 1991, chương trình thí nghiệm lên báo vì đủ loại sự cố, bất đồng, bê bối và trục trặc hơn là khoa học đích thực. May mắn thay, Đại học Arizona đã tiếp quản cơ sở này vào năm 2011, đưa nó thành trung tâm nghiên cứu thực thụ.