Ngày 1 tháng 1 năm '80.—Khi chẩn đoán căn bệnh mang tên nhân loại này—tạm mượn lấy điều có vẻ là tâm trạng chủ đạo trong nhân cách và các trước tác của đối tượng mà tôi khảo sát—tôi vẫn nghĩ rằng các nhà thơ, ở một vị trí nào đó trong danh sách, lại là những người biểu hiện rõ ràng nhất các triệu chứng. Gộp chung các nghệ sĩ lại, từ nhạc sĩ, họa sĩ, diễn viên cho đến những người khác, và coi tất cả cùng mỗi người bọn họ như những tia sáng hoặc gờ nổi của cái bánh xe đang quay cuồng cuộn cuộn ấy, tức thơ ca, trung tâm và trục của toàn bộ guồng quay, thì đâu là nơi khác mà ta có thể tìm hiểu rốt ráo đến thế về nguyên nhân, sự phát triển, những vết khấc kiểm kê của thời đại—về chất liệu và căn bệnh của thời đại?

Theo sự đồng thuận chung, chẳng có gì tốt đẹp hơn cho con người, dù là nam hay nữ, bằng một cuộc đời hoàn hảo và cao quý, về mặt đạo đức không một tì vết, cân bằng hạnh phúc trong hoạt động, lành mạnh và trong sáng về thể chất, dành sự quan tâm đúng mức, chứ không hề hơn, cho yếu tố cảm xúc mang tính đồng cảm của con người—một cuộc đời trong tất cả những điều ấy, cứ thong thả, chẳng nghỉ ngơi, không mệt mỏi cho đến tận cùng. Thế nhưng, lại có một dạng nhân cách khác, vốn thân thuộc hơn nhiều đối tượng thưởng ngoạn nghệ thuật (vốn ưa thích sự tương phản mạnh mẽ giữa ánh sáng và bóng tối), nơi mà nhân vật hoàn hảo, điều thiện, chất anh hùng, dẫu chẳng bao giờ với tới được, lại chưa từng bị khuất mắt, mà qua những lần vấp ngã, buồn đau, những phen sụp đổ tạm thời, vẫn được tìm về hết lần này đến lần khác, và dẫu thường xuyên bị tổn hại, vẫn được bám lấy một cách thiết tha chừng nào tâm trí, cơ bắp, giọng nói còn tuân theo thứ quyền năng mà ta gọi là ý chí. Ta có thể bắt gặp kiểu nhân cách này ít nhiều ở Burns, Byron, Schiller và George Sand. Nhưng ta lại chẳng thấy điều đó ở Edgar Poe. (Tất cả những điều này là kết quả của việc đọc ngắt quãng trong ba ngày qua một tập thơ mới của ông—tôi mang nó theo trong những buổi dạo chơi bên ao nước, và rồi cứ thế đọc ngấu nghiến toàn bộ ở đó.) Trong khi đó, đối với hình mẫu nhân cách được phác thảo đầu tiên, sự đóng góp mà Poe mang lại chính là sự đối lập và mâu thuẫn hoàn toàn, thứ tuyệt vời chỉ đứng sau việc minh họa trọn vẹn cho hình mẫu ấy.

Hầu như không có lấy dấu hiệu đầu tiên nào về nguyên tắc đạo đức, hay về tính hiện thực cụ thể cùng chủ nghĩa anh hùng của nó, hay những tình cảm bình dị của trái tim, những vần thơ của Poe minh họa cho một khả năng mãnh liệt về vẻ đẹp kỹ thuật và trừu tượng, với nghệ thuật gieo vần đến mức thái quá, một khuynh hướng không thể sửa chữa hướng về những chủ đề đêm tối, một âm hưởng quỷ quái ẩn giấu đằng sau mỗi trang sách—và chung quy lại, có lẽ thuộc về những thứ ánh sáng chói lọi của văn học tưởng tượng, rực rỡ và lóa mắt, nhưng hoàn toàn lạnh ngắt. Tồn tại một thứ từ tính khó tả xoay quanh cuộc đời và những hồi ức của nhà thơ, cũng như các trước tác của ông. Đối với ai có thể xâu chuỗi lại những dấu vết và hồi tưởng vô hình ấy, các vần thơ chắc chắn sẽ tạo ra sự trùng khớp sát sao giữa cuộc đời sinh ra và nguồn gốc tổ tiên của tác giả, tuổi thơ và tuổi trẻ, thể chất, cái gọi là nền giáo dục, những nghiên cứu và bạn bè giao du của ông, cùng bối cảnh văn hóa và xã hội tại Baltimore, Richmond, Philadelphia và New York vào những thời kỳ đó—không chỉ là những địa điểm và hoàn cảnh tự thân chúng, mà thường là, rất thường là, trong một thái độ phớt lờ và phản ứng kỳ lạ đối với tất cả những điều ấy.

Đoạn trích sau đây từ một bản tin trên tờ "Star" của Washington ngày 16 tháng 11 năm 1875, có lẽ sẽ mang đến cho những ai quan tâm thêm một góc nhìn của tôi về nhân vật đầy thú vị và sức ảnh hưởng này trong thời đại chúng ta. Vào khoảng thời gian đó, tại Baltimore đã diễn ra lễ cải táng hài cốt của Poe và khánh thành đài tưởng niệm trên ngôi mộ:

"Khi đang có chuyến ghé thăm Washington vào lúc bấy giờ, 'ông lão tóc xám' đã sang Baltimore, và dẫu đang bệnh liệt nửa người, vẫn đồng ý khập khiễng bước lên và lặng lẽ ngồi xuống bục danh dự, nhưng từ chối phát biểu bất kỳ điều gì, và nói rằng: 'Tôi cảm thấy một thôi thúc mạnh mẽ muốn sang đây và có mặt trong ngày hôm nay để tưởng nhớ Poe, và tôi đã tuân theo điều đó, nhưng lại chẳng có lấy chút xíu thôi thúc nào để đọc diễn thuyết cả, và hỡi các bạn thân mến, điều đó cũng phải được tuân thủ.' Tuy nhiên, trong một vòng tròn thân mật, khi trò chuyện sau buổi lễ, Whitman đã bày tỏ: 'Trong một thời gian dài, và cho đến tận gần đây, tôi từng có ác cảm với các trước tác của Poe. Tôi đã luôn khao khát, và hiện vẫn khao khát trong thơ ca, ánh mặt trời chói chang chiếu rọi và làn gió tươi mát thổi qua—sức mạnh và sinh khí của sự lành mạnh, chứ không phải của trạng thái mê sảng, ngay cả giữa những niềm đam mê cuồng nhiệt nhất—với phần nền luôn là những giá trị đạo đức vĩnh cửu. Không tuân thủ những yêu cầu ấy, thiên tài của Poe vẫn chinh phục được sự công nhận đặc biệt cho riêng mình, và tôi cũng đã đi đến chỗ hoàn toàn thừa nhận, đánh giá cao điều đó cũng như chính con người ông.'

"'Trong một giấc mơ tôi từng thấy, tôi bắt gặp một con tàu trên biển, giữa đêm khu đó, trong cơn giông bão. Đó không phải là một con tàu lớn đầy đủ buồm, hay chiếc tàu hơi nước uy nghi, đang vững vàng rẽ sóng vượt qua gió bão, mà trông giống như một trong những chiếc thuyền buồm nhỏ tuyệt đẹp mà tôi từng thường xuyên bắt gặp neo đậu, tròng cành đầy kiêu hãnh trên vùng nước quanh New York, hay phía trên eo biển Long Island—giờ đây đang bay vút đi không thể kiểm soát với những cánh buồm rách tơi tả và cột buồm gãy gục giữa cơn mưa tuyết, gió và sóng dữ dội của màn đêm. Trên boong tàu là một bóng người mảnh khảnh, nhỏ nhắn, xinh đẹp, một bóng hình mờ ảo, dường như đang tận hưởng tất cả sự kinh hoàng, u ám và đổ nát mà chính hắn là tâm điểm lẫn nạn nhân. Bóng hình trong giấc mơ rực lửa ấy có thể tượng trưng cho Edgar Poe, cho tâm hồn ông, cho vận mệnh và những vần thơ của ông—bản thân chúng vốn dĩ đã là những giấc mơ đầy ma quái.'"

Còn rất nhiều điều có thể nói, nhưng tôi khao khát nhất là được khai thác ý tưởng đã đặt ra từ phần mở đầu. Qua những nhà thơ đại chúng của nó, tầm vóc của một thời đại, những điểm yếu trong hệ thống đê điều của nó, những dòng chảy ngầm của nó (thường có ý nghĩa sâu sắc hơn những dòng chảy lớn nổi bật trên bề mặt), đều được vạch ra một cách không thể nhầm lẫn. Sự xum xuê tươi tốt cùng vẻ kỳ quái đã chiếm lĩnh một cách phi thường những tâm hồn yêu thơ thế kỷ XIX—điều đó có nghĩa là gì? Xu hướng tất yếu của văn hóa thi ca hướng tới sự bệnh hoạn, vẻ đẹp bất bình thường—tính chất bệnh tật của mọi tư duy kỹ thuật hoặc sự tinh tế tự thân nó—sự khước từ những giá trị hiện thực cụ thể mang tính vĩnh cửu và dân chủ ngay từ gốc rễ, như thể xác, đất đai và biển cả, giới tính và những thứ tương tự—và việc thay thế chúng bằng thứ gì đó qua lớp lang thứ hai hay thứ ba—thì những điều ấy có mối liên hệ ra sao với các nghiên cứu bệnh lý học đương thời?