Camden, tháng Tư, năm ’82.—Tôi vừa trở về từ một chốn quen thuộc trong khu rừng già, nơi tôi thích thỉnh thoảng lui tới để lánh xa phòng khách, những con đường lát đá, cùng báo chí và tạp chí—và chính tại nơi đó, vào một buổi sáng trời trong, sâu dưới bóng râm của những hàng thông, cây tuyết tùng cùng đám tầm xuân và dây leo chằng chịt, tin Longfellow qua đời đã đến với tôi lần đầu tiên. Chẳng có gì hơn, xin cho phép tôi được nhẹ nhàng bện một nhành thường xuân đất đang bò lan đầy rẫy qua lớp lá mục dưới chân mình, cùng những suy tư của nửa giờ đồng hồ cô tịch nơi tĩnh lặng ấy, để đặt lên mộ nhà thơ quá cố như một nén tâm hương.
Longfellow qua các tác phẩm đồ sộ của ông, đối với tôi, không chỉ nổi bật về phong cách và hình thức biểu đạt thi ca vốn đánh dấu thời đại chúng ta (một nét độc đáo, hầu như là một thứ bệnh lý, của sự du dương câu chữ), mà ông còn mang đến điều luôn được coi là thiêng liêng nhất của thơ ca đối với trái tim và thị hiếu chung của nhân loại, và có lẽ bản chất sự việc buộc phải là như vậy. Ông chắc chắn là mẫu nhà thơ và là liều thuốc giải độc cần thiết nhất cho các chủng tộc Anglo-Saxon duy vật, tự cao, tôn sùng đồng tiền của chúng ta, và đặc biệt là cho nước Mỹ trong thời đại hiện tại—một thời đại bị chi phối độc đoán bởi nhà chế tạo, thương gia, nhà tài chính, chính trị gia và người lao công—đối với họ và giữa họ, ông hiện lên như thi sĩ của giai điệu, sự nhã nhặn, lòng kính trọng—thi sĩ của ánh hoàng hôn dịu ngọt của dĩ vãng ở Ý, Đức, Tây Ban Nha, và Bắc Âu—thi sĩ của mọi sự dịu dàng đầy cảm thông—và là thi sĩ của muôn nhà dành cho phụ nữ và giới trẻ.
Tôi sẽ phải suy nghĩ rất lâu nếu được yêu cầu nêu tên người đã cống hiến nhiều hơn, và theo những hướng đi có giá trị hơn, cho nước Mỹ.
Tôi nghi ngờ liệu trước đây đã từng có một nhà phê bình tinh tế và sắc sảo đến vậy trong việc thấu cảm và tuyển chọn thơ ca. Những bản dịch của ông về nhiều tác phẩm tiếng Đức và Scandinavia được cho là hay hơn cả ngôn ngữ bản xứ. Ông không thúc ép hay quất roi. Ảnh hưởng của ông giống như làn nước mát hay bầu không khí trong lành. Ông cũng không hề hời hợt, mà luôn tràn đầy sức sống, đượm vị, uyển chuyển và duyên dáng. Ông đạt đến một sự cân bằng tuyệt vời, không ca ngợi những nỗi đam mê ngoại lệ, hay những cuộc lầm lỡ gai góc của nhân loại. Ông không mang tính cách mạng, không mang lại điều gì gai góc hay mới mẻ, không giáng những đòn chí mạng. Ngược lại, những khúc ca của ông xoa dịu và chữa lành, hoặc nếu chúng khơi gợi sự phấn khích, đó cũng là một sự phấn khích lành mạnh và dễ chịu. Ngay cả sự giận dữ của ông cũng thật dịu dàng, chỉ là qua lời kể gián tiếp (như trong "Thiếu nữ lai" và "Những nhân chứng").
Không có chút u sầu quá mức nào trong những khúc ca của Longfellow. Ngay cả trong bản dịch thời trẻ, bài Manrique, nhịp điệu vẫn mạnh mẽ và đều đặn như gió thổi hay thủy triều dâng, nâng đỡ và vực dậy tinh thần. Cái chết không hề bị né tránh xuyên suốt các chủ đề của ông, nhưng có điều gì đó gần như hấp dẫn trong những vần thơ nguyên bản và các bản dịch của ông về đề tài đáng sợ ấy—như khi khép lại cuộc tranh luận về "Miến đất hạnh phúc nhất",
Và rồi người con gái chủ quán trọ
Ngẩng tay lên tận chốn thiên đình,
Và rằng: "Thôi chớ tranh chấp nữa,
Miến đất hạnh phúc nhất chính là đây."
Trước những lời chê bai, trách móc kém cỏi về việc ông thiếu đi tính bản địa và sự nguyên bản đặc thù, tôi chỉ xin nói rằng nước Mỹ và thế giới hoàn toàn có lý do để kính cẩn biết ơn—không bao giờ là đủ đối với bất kỳ chú chim họa mi nào ban phát từ hàng thế kỷ qua, mà không cần đòi hỏi những nốt nhạc phải khác biệt với các loài chim ca hót khác; đồng thời xin bổ sung điều mà chính tôi từng nghe Longfellow nói rằng, trước khi Tân Thế giới có thể thực sự mang tính nguyên bản một cách xứng đáng, tự tuyên bố về chính mình và những anh hùng của mình, cô ấy phải thấm đẫm sự nguyên bản của những người khác, và trân trọng nhìn nhận các anh hùng từng sống trước thời Agamemnon.
