Thần thoại tự nhiên, nguồn gốc, quy luật giải thích, việc bảo tồn ý nghĩa nguyên thủy và các tên gọi có ý nghĩa — Thần thoại tự nhiên của các chủng tộc dã man bậc cao so sánh với các hình thức tương tự ở các quốc gia dã man và văn minh — Trời và Đất là Cha mẹ Phổ quát — Mặt Trời và Mặt Trăng: Nguyệt thực và Hoàng hôn, dưới hình tượng Anh hùng hoặc Thiếu nữ bị Quái vật nuốt chửng; Mặt Trời mọc từ Biển và Đi xuống Âm phủ; Hàm của Đêm tối và Cái chết, đá xô Symplegades; Con mắt của Trời, Con mắt của Odin và chị em nhà Graiæ — Mặt Trời và Mặt Trăng là những bậc khai hóa thần thoại — Mặt Trăng, sự bất định, cái chết và sự hồi sinh định kỳ — Các vì sao, nguồn gốc sinh thành — Các chòm sao, vị trí của chúng trong Thần thoại và Thiên văn học — Gió và Bão — Sấm sét — Động đất.

Từ việc đặt ra các nguyên tắc chung về sự phát triển của thần thoại, giờ đây chúng ta có thể chuyển sang khảo sát các loại thần thoại tự nhiên, đặc biệt là những câu chuyện dường như có nguồn gốc đầu tiên và ý nghĩa chân thực nhất trong số các chủng tộc loài người bậc thấp.

Khoa học, khi nghiên cứu tự nhiên, thảo luận về các sự kiện và công bố các định luật của mình bằng ngôn ngữ chuyên môn rõ ràng và chính xác đối với những học giả được đào tạo, nhưng lại vang lên như một thứ biệt ngữ thần bí bên tai những người dã man, nông dân hay trẻ em. Chính sự hiểu biết của những tâm hồn đơn sơ, chưa qua trường lớp ấy là đối tượng mà ngôn ngữ của thần thoại thi ca hướng tới, ít nhất là khi đó là thơ ca thực thụ chứ không phải là sự bắt chước kỳ cục và gượng gạo. Nhà thơ chiêm ngưỡng cùng một thế giới tự nhiên như nhà khoa học, nhưng trong nghệ thuật vô cùng khác biệt của mình, ông cố gắng biến những tư duy khó hiểu thành dễ hiểu bằng cách làm cho chúng trở nên hữu hình và cụ thể, trên hết là quy sự tồn tại và chuyển động của thế giới về thứ đời sống cá nhân mà những người lắng nghe cảm nhận được trong chính họ, và qua đó phát triển bằng trí tưởng tượng xa xôi châm ngôn rằng ‘Con người là thước đo của vạn vật.’ Chỉ cần khôi phục lại chìa khóa cho phương ngữ thần thoại này, các thuật ngữ phức tạp và biến ảo của nó sẽ tự dịch chuyển thành hiện thực, và cho thấy truyền thuyết, qua các hư cấu đồng cảm về chiến tranh, tình yêu, tội ác, phiêu lưu, định mệnh, chỉ đang kể câu chuyện muôn thuở về cuộc sống hằng ngày của thế giới.

Những thần thoại được nhào nặn từ những ẩn dụ vô tận giữa con người và tự nhiên — vốn là linh hồn của mọi thơ ca — thành những câu chuyện bán nhân tính vẫn tràn đầy sức sống và vẻ đẹp không phai mờ đối với chúng ta, chính là những kiệt tác của một nghệ thuật thuộc về quá khứ nhiều hơn hiện tại. Sự phát triển của thần thoại đã bị khoa học kìm hãm, nó đang chết dần bởi những trọng lượng và số đo, bởi các tỷ lệ và mẫu vật — nó không chỉ đang chết, mà đã chết một nửa, và các học giả đang mổ xẻ nó. Ở thế giới này, người ta phải làm những gì có thể, và nếu người hiện đại không thể cảm nhận thần thoại như tổ tiên họ đã từng, thì ít nhất họ có thể phân tích nó. Tồn tại một thứ ranh giới trí tuệ mà ai muốn đồng cảm với thần thoại thì phải ở bên trong, trong khi ai muốn nghiên cứu nó thì phải ở bên ngoài, và thật may mắn cho chúng ta khi sống gần đường biên giới này, có thể ra vào tự giới tuyến đó. Các học giả Châu Âu vẫn có thể phần nào thấu hiểu niềm tin của người Hy Lạp, người Aztec hay người Maori vào những câu chuyện thần thoại bản địa của họ, đồng thời có thể so sánh và giải thích chúng mà không phải vướng bận sự e dè của những người coi những câu chuyện đó là lịch sử, thậm chí là lịch sử thần thánh. Hơn thế nữa, nếu toàn bộ nhân loại ở cùng một mức độ văn hóa như chúng ta, thật khó để tâm trí chúng ta hình dung nổi các bộ lạc ở trạng thái tinh thần vốn thuộc về sự phát triển ban đầu của thần thoại tự nhiên, cũng như hiện nay thật khó để hình dung một tình trạng của nhân loại thấp hơn bất kỳ tình trạng nào từng thực sự được tìm thấy. Nhưng các cấp độ văn minh khác nhau đang tồn tại vẫn bảo tồn những cột mốc của một chặng đường lịch sử dài đằng đẵng, và hàng triệu người dã man cùng hoang dã vẫn tồn tại với tâm trí vẫn ngày ngày sản sinh ra, dưới các hình thức thô sơ cổ đại, những hình tượng thần thoại ban đầu của con người về tự nhiên.

Những ai lần đầu đọc các bài tiểu luận của trường phái nghiên cứu thần thoại hiện đại, và đôi khi thậm chí cả những người đã quen thuộc với chúng trong nhiều năm, thường có xu hướng hỏi, với sự đánh giá đầy hoài nghi pha lẫn sự thán phục trước vẻ đẹp và sự giản dị trong cách giải thích của họ rằng, liệu chúng có thực sự đúng không? Liệu một phần lớn kho tàng truyền thuyết của châu Âu cổ đại, dã man và trung cổ có thể xoay quanh việc miêu tả muôn thuở về Mặt Trời và Bầu Trời, Bình minh và Chạng vạng, Ngày và Đêm, Mùa hè và Mùa đông, Mây và Bão giông hay không; liệu có biết bao nhân vật trong truyền thuyết, dẫu mang diện mạo anh hùng của con người, lại thực sự có nguồn gốc từ các thần thoại nhân hình về tự nhiên? Không cần phải cố gắng thảo luận cặn kẽ những quan điểm này, người ta sẽ thấy rằng việc xem xét thần thoại tự nhiên từ góc độ hiện đại hoàn전히 ủng hộ chúng, ít nhất là về mặt nguyên tắc. Lý thuyết chung cho rằng những quan niệm trực tiếp về tự nhiên — được thốt lên một cách ngây thơ và thậm chí trần trụi trong kinh Veda — nằm trong số các nguồn gốc sơ khai của thần thoại, được củng cố bởi các bằng chứng thu thập được ở những nơi khác trên thế giới. Đặc biệt, các truyền thuyết của các chủng tộc dã man thể hiện những quan niệm thần thoại về thế giới bên ngoài mang tính nguyên thủy giống như các bài thánh ca cổ của Ấn Độ, đồng thời tương đồng với chúng về mặt đặc tính chung, và thường trùng khớp một cách kỳ lạ ngay trong các tình tiết của chúng. Đồng thời, phải hiểu rõ rằng tính đúng đắn của một nguyên tắc chung như vậy không phải là sự đảm bảo cho mọi cách giải thích cụ thể mà các nhà thần thoại học khẳng định dựa vào đó, bởi vì trên thực tế, nhiều cách giải thích trong số này mang tính suy đoán hoang đường và nhiều cái hoàn전히 vô căn cứ. Thần thoại tự nhiên quả thực đòi hỏi sự thừa nhận về tầm quan trọng to lớn của nó trong kho tàng truyền thuyết của nhân loại, nhưng chỉ khi tuyên bố đó được hậu thuẫn bởi các bằng chứng mạnh mẽ và chính đáng.

Những ẩn dụ sâu sắc và gắn bó giữa đời sống tự nhiên và đời sống con người đã được các nhà thơ và triết học suy ngẫm suốt nhiều thời đại, những người qua phép ẩn dụ hoặc tranh luận đã kể về ánh sáng và bóng tối, sự tĩnh lặng và giông bão, sự sinh ra, lớn lên, thay đổi, suy tàn, tan rã, đổi mới. Nhưng không một cách giải thích phiến diện nào được phép thâu tóm vào một lý thuyết duy nhất những mối tương ứng đa diện và vô tận như thế. Những suy luận liều lĩnh dựa trên sự tương đồng thuần túy để rút ra các tình tiết thần thoại từ các tình tiết tự nhiên phải được nhìn nhận với sự hoài nghi tột độ, bởi vì nhà nghiên cứu nào không có tiêu chuẩn nào nghiêm ngặt hơn thế cho các thần thoại về mặt trời, bầu trời và bình minh của mình, thì sẽ tìm thấy chúng ở bất cứ nơi nào anh ta muốn tìm. Người ta có thể phán đoán qua một phép thử đơn giản rằng phương pháp như vậy có thể dẫn đến đâu; không có truyền thuyết, ngụ ngôn hay bài đồng dao nào được an toàn trước thứ hermeneutics (thuật chú giải) của một nhà lý thuyết thần thoại triệt để. Chẳng hạn, nếu anh ta đòi hỏi bài hát thiếu nhi ‘Song of Sixpence’ làm tài sản của mình, yêu cầu của anh ta sẽ dễ dàng được thiết lập: rõ ràng hai mươi tư con chim đen chính là hai mươi tư giờ trong ngày, và chiếc bánh nướng chứa chúng chính là lớp đất bên dưới được phủ bởi vòm trời bên trên; thật là một nét chấm phá chân thực của tự nhiên làm sao khi chiếc bánh nướng được mở ra, nghĩa là khi ngày mới bắt đầu, những chú chim cất tiếng hót; Nhà Vua chính là Mặt Trời, và hành động đếm tiền của ông ta chính là việc tuôn rơi ánh sáng mặt trời, cơn mưa vàng của Danae; Hoàng hậu chính là Mặt Trăng, và thứ mật ong trong suốt của bà là ánh trăng; Cô hầu gái chính là Bình minh ‘ngón tay hồng’ — người trỗi dậy trước Mặt Trời — người chủ của mình — và giăng những đám mây, tức y phục của chàng, ngang qua bầu trời; con chim đen cụ thể là kẻ kết thúc câu chuyện một cách bi thảm bằng cách cắt đứt mũi cô, chính là thời khắc mặt trời mọc. Vần điệu lâu đời này thực ra chỉ thiếu mỗi một điều để chứng minh nó là một thần thoại Mặt Trời, và điều đó chính là một bằng chứng bằng bất kỳ lập luận nào vững chắc hơn sự tương đồng. Hoặc nếu các nhân vật lịch sử được chọn lựa mà không có chút thận trọng nào, thật dễ dàng để chỉ ra các tình tiết năng lượng mặt trời được thể hiện trong cuộc đời họ. Hãy nhìn Cortès đổ bộ lên Mexico, và trong mắt người Aztec, ông ta chính là vị tư tế Mặt Trời Quetzalcoatl, trở về từ phương Đông để khôi phục triều đại ánh sáng và vinh quang của mình; hãy chú ý việc ông ta ruồng rẫy người vợ thời trẻ, y như Mặt Trời rời bỏ Bình minh, và rồi sau này lại bỏ rơi Marina để đến với một cô dâu mới; hãy quan sát sự nghiệp rực rỡ mang ánh dương của ông với những cuộc chinh phục lẫy lừng, đan xen những khoảng lặng giông bão, và suy tàn đến cái chết bị bao phủ bởi nỗi buồn và sự ô nhục. Cuộc đời của Julius Cæsar cũng sẽ khớp một cách hợp lý vào một sơ đồ thần thoại mặt trời; hành trình lẫy lừng của ông khi đến từng vùng đất mới, rồi nhìn thấy và chinh phục; việc ông ruồng bỏ Cleopatra; sắc lệnh của ông về năm mặt trời cho nhân loại; cái chết của ông dưới nhát dao của Brutus, giống như cái chết của Sîfrit dưới tay Hagen trong khúc ca Nibelungen Lied; cái chết ngã xuống với vô số vết thương rỉ máu, và tự trùm kín áo choàng để chết trong bóng tối. Về Cæsar, người ta có thể nói hay hơn cả Cassius — kẻ sát hại ông — bằng ngôn ngữ của thần thoại mặt trời:

‘... Hỡi mặt trời lặn,

Như trong những tia hồng ngươi chìm vào đêm nay,

Thì ngày của Cassius cũng lặn trong dòng máu đỏ ấy;

Mặt trời của Roma đã lặn!’

Do đó, khi giải thích truyền thuyết anh hùng dựa trên thần thoại tự nhiên, người ta phải hết sức thận trọng khi viện đến sự tương đồng chi tiết, và dù sao đi nữa, vẫn cần những bằng chứng thuyết phục hơn là sự giống nhau mơ hồ giữa đời sống con người và đời sống vũ trụ. Giờ đây, những bằng chứng như vậy đang xuất hiện mạnh mẽ nhất trong hàng loạt thần thoại mà ý nghĩa hiển nhiên của chúng nếu đem ra hoài nghi thì quả là sự hoài nghi ngớ ngẩn, bởi vì chúng ít che đậy biết bao — dù qua tên gọi hay ý nghĩa — những khía cạnh quen thuộc của tự nhiên mà chúng khắc họa thành những cảnh đời sống cá nhân. Ngay cả khi những người kể truyền thuyết đã thay đổi hoặc quên đi ý nghĩa thần thoại ban đầu của nó, vẫn thường có đủ căn cứ để cố gắng khôi phục lại nó. Bất chấp sự thay đổi và hư hỏng, các thần thoại rất chậm chạp trong việc đánh mất hoàn toàn ý thức về nguồn gốc ban đầu của chúng; chẳng hạn như văn học cổ điển đã giữ lại đủ ý nghĩa trong thần thoại mặt trời vĩ đại của người Hy Lạp, buộc ngay cả Lempriere trong Từ điển Cổ điển cũng phải thừa nhận rằng Apollo hay Phœbus ‘thường bị nhầm lẫn với mặt trời.’ Một ví dụ khác, người Hy Lạp vẫn hiện hữu trong suy nghĩ ý nghĩa của Argos Panoptes — người gác trăm mắt, nhìn thấu mọi vật của Io — kẻ đã bị Hermes sát hại và biến thành con Công, vì Macrobius viết rằng ông nhận ra ở vị nhân vật này chính là bầu trời đầy sao;[418] cũng giống như Indra — Bầu Trời — trong tiếng Phạn là ‘người có hàng ngàn mắt’ (sahasrâksha, sahasranayana). Trong thời, ý nghĩa đó vẫn tồn tại hoặc sống lại trong một lĩnh vực ngôn ngữ kỳ lạ: bất cứ ai đưa từ argo với nghĩa là ‘bầu trời’ vào Lingua Furbesca hay Tiếng lóng của Kẻ trộm ở Ý,[419] hẳn đã nghĩ đến bầu trời đầy sao đang dõi theo anh ta như Argus với trăm con mắt của mình. Hơn nữa, từ nguyên của các tên gọi vừa là kim chỉ nam vừa là sự bảo vệ cho nhà nghiên cứu thần thoại. Ý nghĩa rõ ràng của các từ đã góp phần to lớn trong việc bảo tồn các dấu vết của ý nghĩa chân phương trong truyền thuyết cổ điển, bất chấp mọi nỗ lực của các nhà chú giải. Không thể tranh cãi về những sự thật hiển nhiên rằng Hēlios chính là Mặt Trời, và Selēnē là Mặt Trăng; còn về Jove, tất cả những điều vô nghĩa của lịch sử giả mạo cũng không thể xóa nhòa hoàn toàn ý tưởng rằng ông thực sự là Bầu Trời, vì ngôn ngữ vẫn tiếp tục tuyên bố điều này trong các biểu hiện như ‘sub Jove frigido’ (dưới bầu trời lạnh giá). Lời giải thích về vụ bắt cóc Persephone — như một thần thoại tự nhiên về các mùa và hoa trái của mặt đất — không chỉ dựa vào sự tương đồng về sự cố, mà còn có chính các tên gọi để chứng minh tính chân thực của nó, đó là Zeus, Hēlios, Dēmētēr — Bầu Trời, Mặt Trời, và Đất Mẹ. Cuối cùng, trong những câu chuyện về các sinh vật thần thoại là các vị thần hộ mệnh cai quản chòm sao, ngọn núi, cây cối hay dòng sông, hoặc các anh hùng và nữ anh hùng thực sự hóa thân thành những đối tượng đó, sự nhân hóa tự nhiên vẫn hiện lên rõ mồn một; nhà thơ vẫn có thể như thuở nào nhìn thấy Atlas gánh vác bầu trời trên đôi vai vạm vỡ của mình, và Alpheus trong dòng chảy cuồn cuộn đuổi theo thiếu nữ Arethusa.

Trong việc nghiên cứu thần thoại tự nhiên trên thế giới, thật khó để bắt đầu từ những quan niệm của các bộ lạc loài người thấp kém nhất, rồi tiến dần lên từ đó đến các hư cấu có sự phát triển cao hơn; một phần vì thông tin của chúng ta rất nghèo nàn về niềm tin của những con người rụt rè và hiếm khi hoàn toàn hiểu được này, và một phần vì các truyền thuyết mà họ sở hữu chưa đạt đến hình dạng nghệ thuật và hệ thống mà chúng có được ở các chủng tộc ở bậc thang cao hơn kế tiếp. Do đó, sẽ hiệu quả hơn nếu lấy làm nền tảng thần thoại của người da đỏ Bắc Mỹ, thổ dân các đảo Nam Hải, và các bộ lạc có nền văn hóa thấp khác — những người đại diện tốt nhất trong thời hiện đại cho thời kỳ thần thoại ban đầu trong lịch sử loài người. Việc khảo sát có thể bắt đầu một cách thích hợp bằng một thần thoại vũ trụ vô cùng hoàn hảo và có mục đích từ New Zealand.

Dường như từ lâu và thường xuyên trong tâm trí con người đã xuất hiện ý niệm rằng Bầu Trời bao trùm và Trái Đất sinh sôi vạn vật giống như một Người Cha và một Người Mẹ của thế giới, mà sinh linh ra chúng là các tạo vật sống, con người, muông thú và cây cỏ. Nơi nào, trong việc kể lại câu chuyện được kể đi kể lại này, tự nhiên hiện tại lại được che đậy trong sự nhân hóa trong suốt hơn, nơi nào đời sống quen thuộc hằng ngày của thế giới lại được lặp lại với vẻ đơn sơ như trẻ thơ như một câu chuyện của thời xa xưa hơn, chính là trong truyền thuyết ‘Những đứa con của Trời và Đất’ do Sir George Grey ghi chép lại giữa những người Maori vào khoảng năm 1850. Từ Rangi — Bầu Trời, và Papa — Trái Đất, người ta kể rằng muôn người muôn vật đã sinh ra, nhưng trời và đất áp chặt lấy nhau, và bóng tối ngự trị trên họ cùng các sinh vật mà họ đã sinh ra, cho đến cuối cùng các con của họ bàn bạc với nhau xem nên tách rời cha mẹ hay tiêu diệt họ. Khi ấy, Tane-mahuta — thần rừng — nói với năm người anh em vĩ đại của mình rằng, ‘Tốt hơn là nên tách rời họ, và để bầu trời đứng cao trên chúng ta, còn trái đất nằm dưới chân chúng ta. Hãy để bầu trời trở nên như một kẻ xa lạ với chúng ta, nhưng trái đất vẫn gần gũi với chúng ta như người mẹ nuôi dưỡng.’ Thế là Rongo-ma-tane — vị thần và là cha của lương thực trồng trọt của con người — đứng dậy và cố gắng chia cắt trời và đất; chàng đấu tranh nhưng vô ích, và những nỗ lực của Tangaroa — thần cá và loài bò sát — cũng vô ích, cũng như của Haumia-tikitiki — thần lương thực mọc hoang — và của Tu-matauenga — vị thần và là cha của những con người hung hãn. Khi đó, Tane-mahuta từ từ vươn dậy — vị thần và là cha của các loài rừng — và vật lộn với cha mẹ mình, cố gắng tách họ ra bằng đôi tay và đôi cánh tay của mình. ‘Kìa, chàng dừng lại; đầu chàng giờ đây được tỳ chặt vào người mẹ trái đất, đôi chân chàng nhấc lên và tỳ vào người cha bầu trời, chàng gân cổ và gân tứ chi với nỗ lực mạnh mẽ. Giờ đây Rangi và Papa bị xé rời, và với những tiếng kêu gào thảm thiết và rên rỉ, họ thét lên... Nhưng Tane-mahuta không dừng lại; xa, xa bên dưới, chàng ấn trái đất xuống; xa, xa bên trên, chàng đẩy bầu trời lên.’ Nhưng Tawhiri-ma-tea — vị thần của những cơn gió và giông bão — chưa bao giờ đồng ý cho mẹ mình bị giằng xé khỏi người chồng của bà, và giờ đây trong lồng ngực ông bùng lên một khát khao mãnh liệt muốn chiến đấu chống lại các anh em của mình. Thế là vị thần Bão tố đứng dậy và đi theo cha mình đến những cõi bên trên, vội vã đến những hốc kín của bầu trời vô tận, để trốn và bám víu cùng nép mình ở đó. Rồi xuất hiện dòng dõi của ông, những cơn gió mạnh, những trận cuồng phong dữ dội, những đám mây dày đặc, tối tăm, rực lửa, trôi dạt cuồng loạn, vỡ tung cuồng loạn; và giữa họ, người cha lao vào kẻ thù của mình. Tane-mahuta và những khu rừng khổng lồ của ông đứng đó không hay biết và không nghi ngờ gì khi cơn cuồng phong thịnh nộ bùng nổ trên họ, bẻ gãy những thân cây hùng vĩ, để lại thân cây và cành cây bị xé toạc trên mặt đất làm mồi cho côn trùng và giòi bọ. Sau đó, vị thần bão tố lao xuống để quất nước thành những con sóng có đỉnh cao như vách đá, cho đến khi Tangaroa — thần đại dương và là cha của tất cả những gì cư ngụ trong đó — hoảng sợ bỏ chạy qua các vùng biển của mình. Các con của ông là Ika-tere — cha của loài cá — và Tu-te-wehiwehi — cha của loài bò sát — tìm kiếm nơi có thể trốn thoát để an toàn; cha của loài cá kêu lên, ‘Nào, nào, tất cả chúng ta hãy trốn ra biển,’ nhưng cha của loài bò sát hét lên đáp lại, ‘Không, không, chúng ta hãy bay sâu vào đất liền hơn,’ và thế là các sinh vật này chia rẽ, vì trong khi loài cá trốn ra biển, các loài bò sát tìm sự an toàn trong rừng rậm và bụi rậm. Nhưng vị thần biển Tangaroa, nổi giận vì các con của mình là loài bò sát đã bỏ rơi mình, từ đó vẫn luôn tiến hành chiến tranh chống lại người anh em Tane — kẻ đã cho chúng trú ẩn trong những khu rừng của ông; Tane tấn công lại ông, cung cấp cho con cháu của người anh em Tu-matauenga — cha của những con người hung hãn — xuồng, giáo và lưỡi câu làm từ cây của ông, và lưới dệt từ cây có sợi của ông, để họ có thể tiêu diệt cá, những đứa con của Thần Biển; và Thần Biển quay lại trong cơn thịnh nộ với Thần Rừng, nhấn chìm những chiếc xuồng của ông bằng sóng biển, quét sạch cây cối và nhà cửa của ông ra đại dương vô tận bằng những trận lụt. Tiếp theo, vị thần bão tố tiến lên tấn công các anh em của mình là các vị thần và tổ tiên của lương thực trồng trọt và lương thực hoang dã, nhưng Papa — Trái Đất — đã chộp lấy và giấu họ đi, và những đứa con này của nàng được người mẹ che giấu an toàn đến mức thần bão tố tìm kiếm họ trong vô vọng. Thế là ông lao vào người em cuối cùng trong số các anh em của mình là cha của những con người hung hãn, nhưng ông thậm chí không thể lay chuyển được người này, dẫu đã trố hết sức lực. Tu-matauenga quan tâm gì đến cơn giận của anh mình chứ? Chính hắn là kẻ đã lên kế hoạch tiêu diệt cha mẹ họ, và đã tỏ ra dũng cảm và hung dữ trong chiến tranh; các anh em của hắn đã đầu hàng trước cuộc tấn công dữ dội khủng khiếp của thần bão tố và dòng dõi của ông; thần rừng và con cháu của ông đã bị bẻ gãy và xé nát thành từng mảnh; thần biển và các con của ông đã trốn đến tận đáy đại dương hoặc những hốc khuất của bờ biển; các vị thần lương thực đã an toàn trong chỗ ẩn nấp; nhưng con người vẫn đứng thẳng và vững vàng trên bầu ngực của người mẹ Trái Đất, và cuối cùng trái tim của Bầu Trời và Bão Tố đã trở nên bình yên, và cơn thịnh nộ của họ đã dịu xuống.

Nhưng giờ đây, Tu-matauenga — cha của những con người hung hãn — suy nghĩ cách trả thù các anh em của mình, những kẻ đã bỏ mặc hắn đứng đơn độc chống lại vị thần bão tố. Hắn bện những chiếc thòng lọng từ lá cây whanake, và chim chóc cùng muông thú — con cháu của Tane — thần rừng — đã ngã gục trước hắn; hắn đan lưới từ cây lanh và kéo lên bờ những con cá — con cháu của Tangaroa — thần biển; hắn tìm thấy trong nơi ẩn nấp dưới lòng đất những đứa con của Rongo-ma-tane — khoai lang và tất cả các loại lương thực trồng trọt — và những đứa con của Haumia-tikitiki — củ dương xỉ và tất cả các loại lương thực mọc hoang — hắn đào chúng lên và phơi khô dưới ánh mặt trời. Thế nhưng, mặc dù hắn đã đánh bại bốn người anh em của mình, và họ trở thành thức ăn của hắn, hắn không thể chiến thắng người thứ năm, và Tawhiri-ma-tea — thần bão tố — vẫn luôn tấn công hắn trong gió lốc và cuồng phong, cố gắng tiêu diệt hắn cả trên cạn lẫn dưới biển. Chính sự bùng nổ cơn thịnh nộ của thần bão tố chống lại các anh em của mình đã khiến đất khô biến mất dưới làn nước: những sinh vật thời cổ đại đã nhấn chìm đất đai theo cách đó là Mưa Khủng Khiếp, Mưa Dầm Dề, Mưa Đá Dữ Dội; và dòng dõi của chúng là Sương Mù, Sương Múc Nặng Hạt, và Sương Nhẹ, và do đó chỉ còn lại rất ít đất khô đứng vững trên mặt biển. Khi đó ánh sáng trong trẻo tăng lên trong thế giới, và những sinh vật từng ẩn nấp giữa Rangi và Papa trước khi họ bị chia cắt, giờ đây sinh sôi nảy nở trên mặt đất. ‘Cho đến thời điểm này, bầu trời bao la vẫn luôn tách biệt với người vợ của mình là Trái Đất. Tuy nhiên, tình yêu của họ vẫn tiếp tục; những tiếng thở dài ấm áp mềm mại từ bầu ngực yêu thương của nàng vẫn luôn dâng lên tới chàng, dâng lên từ những thung lũng và ngọn núi rợp bóng cây, và con người gọi đó là sương mù; và bầu trời bao la, khi than khóc suốt những đêm dài về việc bị chia cắt với người mình yêu, đã nhỏ những giọt nước mắt thường xuyên lên bầu ngực nàng, và con người nhìn thấy những điều đó và gọi chúng là những giọt sương.’[420]

Việc xé rời trời và đất là một truyền thuyết Polynesia lan rộng khắp nơi, nổi tiếng ở các quần đảo nằm về phía đông bắc.[421] Tuy nhiên, việc phát triển nó thành thần thoại được phác thảo ở đây có lẽ là tác phẩm bản địa của New Zealand. Cũng không cần phải cho rằng hình thức cụ thể mà vị thống đốc người Anh ghi chép lại giữa các thầy tế và người kể chuyện Maori là có niên đại cổ xưa. Bản thân câu chuyện mang trong mình bằng chứng về một đặc tính cổ xưa vốn không nhất thiết thuộc về sự trôi qua đơn thuần của các thế kỷ. Giống như những chiếc rìu đá ngọc bích được đánh bóng và những chiếc áo choàng bằng sợi lanh bện mà những người New Zealand này sử dụng ngay cho đến ngày hôm qua, có tuổi đời cao hơn trong lịch sử của chúng so với những chiếc rìu chiến bằng đồng và vải liệm xác ướp của Ai Cập cổ đại, thì việc nhà thơ Maori nhào nặn tự nhiên thành thần thoại tự nhiên cũng thuộc về một giai đoạn lịch sử trí tuệ đã lụi tàn ở Hy Lạp từ hai mươi lăm thế kỷ trước. Trí tưởng tượng của nhà làm thần thoại về Trời và Đất như cha và mẹ của vạn vật đã tự nhiên gợi lên truyền thuyết rằng thuở xưa họ ở bên nhau, nhưng từ đó đã bị xé rời. Ở Trung Quốc, ý tưởng tương tự về dòng dõi cha mẹ phổ quát đi kèm với truyền thuyết tương tự về sự chia cắt. Dù có hay không mối liên hệ lịch sử ở đây giữa thần thoại Polynesia và Trung Quốc, tôi sẽ không đoán mò, nhưng chắc chắn truyền thuyết cổ đại Trung Quốc về sự chia cắt trời và đất vào thời kỳ nguyên thủy của Puang-Ku dường như đã mang hình hài chính xác của thần thoại Polynesia: ‘Một số người nói rằng một người tên là Puang-Ku đã mở ra hoặc tách biệt trời và đất, trước đó chúng bị ép chặt vào nhau.’[422] Về các chi tiết thần thoại trong toàn bộ câu chuyện ‘Những đứa con của Trời và Đất,’ hầu như không có một tư duy nào không còn trong suốt, hầu như không có cả một từ nào đã mất đi ý nghĩa đối với chúng ta. Những truyền thuyết bị đứt gãy và cứng nhắc mà cha ông chúng ta tưởng tượng là di tích của lịch sử cổ đại, đúng như đã được nói, là những ghi chép về một quá khứ chưa từng hiện tại; nhưng thần thoại tự nhiên đơn giản, như chúng ta tìm thấy trong sự phát triển thực tế của nó, hoặc tái tạo nó từ những di tích truyền thuyết của nó, có lẽ nên được gọi là ghi chép về một hiện tại không bao giờ là quá khứ. Cuộc chiến của bão tố chống lại rừng cây và đại dương vẫn đang diễn ra trước mắt chúng ta; chúng ta vẫn chứng kiến chiến thắng của con người trước các sinh vật trên cạn và dưới biển; những cây lương thực vẫn ẩn nấp trong lòng đất mẹ của chúng, và cá cùng loài bò sát tìm thấy nơi trú ẩn trong đại dương và bụi rậm; nhưng những thân cây rừng hùng vĩ vẫn đứng vững với rễ cắm sâu vào lòng mặt đất, trong khi với các cành của chúng, chúng đẩy lên mãi, lên mãi chạm tới bầu trời. Và nếu chúng ta đã học được bí mật về tư duy của con người trong thời thơ ấu của chủng tộc mình, chúng ta vẫn có thể nhận ra cùng với người dã man bản chất cá nhân của Trời và Đất tổ tiên.

Ý tưởng về Trái Đất như một người mẹ thì đơn giản và hiển nhiên hơn, và chắc chắn vì lý do đó mà phổ biến hơn trên thế giới so với ý tưởng về Bầu Trời như một người cha. Trong số các thổ dân châu Mỹ, Đất Mẹ là một trong những nhân vật vĩ đại của thần thoại. Người Peru tôn thờ bà là Mama-Pacha hay ‘Mẹ-Trái-Đất,’ và người Caribs, khi có động đất, nói rằng đó là người mẹ Trái Đất đang nhảy múa, và ra hiệu cho họ cũng nhảy múa và vui chơi, và họ đã làm theo như vậy. Trong số các thổ dân da đỏ Bắc Mỹ, người Comanches gọi Trái Đất là mẹ của họ, và Đại Linh Hồn là cha của họ. Một câu chuyện do Gregg kể lại cho thấy một suy nghĩ hơi khác về dòng dõi thần thoại. Tướng Harrison từng gọi tù trưởng Shawnee là Tecumseh đến để nói chuyện: — ‘Hãy đến đây, Tecumseh, và ngồi cạnh cha của ngươi!’ ông nói. ‘Ngươi là cha ta ư!’ vị tù trưởng đáp lại với vẻ mặt nghiêm nghị. ‘Không! đằng kia mặt trời (chỉ về phía đó) là cha ta, và trái đất là mẹ ta, nên ta sẽ nghỉ ngơi trên bầu ngực của bà,’ và ông ngồi xuống đất. Giống như thế là trí tưởng tượng của người Aztec, như có thể thấy từ đoạn văn này trong một lời cầu nguyện Mexico dâng lên Tezcatlipoca, được cất lên trong thời chiến: ‘Xin ngài hãy hoan hỷ, hỡi Chúa tể của chúng ta, để những quý tộc ngã xuống trong chiến tranh được Mặt Trời và Trái Đất — những người cha người mẹ đầy yêu thương của vạn vật — tiếp đón một cách bình yên và hoan hỉ.’[423] Trong thần thoại của người Phần Lan, người Lapp và người Esth, Đất Mẹ là một nhân vật được tôn kính một cách thần thánh.[424] Xuyên suốt thần thoại của đất nước chúng ta, tư duy tương tự có thể được lần theo, từ những ngày người Anglo-Saxon gọi Trái Đất là, ‘Hâl wes thu folde, fira modor,’ ‘Kính chào ngươi Trái Đất, mẹ của loài người,’ cho đến thời kỳ người Anh trung cổ biến bà thành một câu đố, hỏi rằng ‘Ai là mẹ của Adam?’ và thơ ca tiếp tục những gì thần thoại đang bỏ dở, khi vị tổng lãnh thiên thần của Milton hứa ban cho Adam một cuộc sống kéo dài

‘... cho đến khi giống như quả chín, ngươi rơi

Vào trong lòng mẹ ngươi.’[425]

Quả thực, trong số các chủng tộc Aryan, tồn tại vững chãi và rộng lớn thần thoại kép về ‘hai bậc sinh thành vĩ đại,’ như Rig-Veda gọi họ. Họ là Dyaushpitar, Ζεὺς πατήρ, Jupiter, ‘Cha-Trời,’ và Prthivî mâtar, ‘Mẹ-Đất;’ và mối quan hệ của họ vẫn được ghi nhớ trong nghi lễ kết hôn theo Yajur-Veda của người Bà-la-môn, nơi chú rể nói với cô dâu rằng, ‘Anh là bầu trời, em là mặt đất, nào chúng ta hãy kết hôn.’ Khi các nhà thơ Hy Lạp gọi Ouranos và Gaia, hay Zeus và Dēmētēr là chồng vợ, điều họ ngụ ý chính là sự hợp nhất của Trời và Đất; và khi Plato nói rằng trái đất sinh ra con người, nhưng Thượng đế là đấng tạo hình ra họ, thì tư duy thần thoại cổ xưa tương tự hẳn đã hiện hữu trong tâm trí ông.[426] Nó xuất hiện trở lại ở Scythia cổ đại;[427] và một lần nữa ở Trung Quốc, nơi Trời và Đất được gọi trong kinh Thư là ‘Cha và Mẹ của vạn vật.’ Triết học Trung Quốc tự nhiên đã đưa ý tưởng này vào sơ đồ của hai nguyên lý vĩ đại của tự nhiên là Âm và Dương, giống đực và giống cái, thuộc trời và thuộc đất, và từ sự sắp đặt này của tự nhiên, họ rút ra một bài học đạo đức thực tế: Trời, các nhà triết học đời Tống nói, sinh ra con người, và đất sinh ra phụ nữ, và do đó phụ nữ phải phục tùng nam giới giống như Đất phải phục tùng Trời.[428]

Tiếp theo, bước vào các thần thoại mang tầm vóc thế giới về Mặt Trời, Mặt Trăng và các Vì sao, tính quy luật và sự nhất quán của trí tưởng tượng con người có thể được thể hiện trước hết qua các niềm tin liên quan đến nguyệt thực và nhật thực. Ai cũng biết rằng những hiện tượng này — đối với chúng ta ngày nay là những minh chứng quyết định cho sự chính xác của các định luật tự nhiên — lại chính là hiện thân của tai họa thần kỳ trong suốt các tầng lớp văn minh thấp hơn. Trong số các thổ dân châu Mỹ, có thể chọn ra một chuỗi thần thoại điển hình mô tả và giải thích, theo các quy tắc triết học dã man, những điềm báo kinh hoàng này. Người Chiquitos ở lục địa phía nam nghĩ rằng Mặt Trăng bị những con chó khổng lồ săn đuổi khắp bầu trời, chúng bắt và xé xác bà cho đến khi ánh sáng của bà bị vấy đỏ và dập tắt bởi dòng máu tuôn ra từ những vết thương của bà, và khi đó người da đỏ, cất lên những tiếng hú hét và than khóc kinh hoàng, sẽ bắn tên lên bầu trời để xua đuổi những con quái vật. Người Caribs, nghĩ rằng ác quỷ Maboya — kẻ căm ghét mọi ánh sáng — đang tìm cách nuốt chửng Mặt Trời và Mặt Trăng, sẽ nhảy múa và hú hét đồng thanh suốt cả đêm để xua đuổi hắn. Người Peru, tưởng tượng ra một linh hồn tà ác như vậy dưới hình dạng một con quái thú khổng lồ, đã gây ra những tiếng ồn ào kinh hoàng tương tự khi Mặt Trăng bị nguyệt thực, la hét, tấu nhạc cụ và đánh những con chó để chúng nhập vào dàn hợp xướng ghê rợn đó với những tiếng hú của mình. Những tư duy như vậy cũng không hề tuyệt chủng trong thời đại của chúng ta. Trong ngôn ngữ Tupi, mô tả chính xác về một hiện tượng nhật thực là ‘oarasu jaguaretê vü,’ nghĩa là ‘Báo đốm đã ăn Mặt Trời;’ và ý nghĩa đầy đủ của cụm từ này được thể hiện bởi các bộ lạc vẫn hò hét và bắn những mũi tên đang cháy để xua đuổi con quái thú đang nuốt chửng con mồi ra khỏi nó. Trên lục địa phía bắc, một lần nữa, một số thổ dân tin vào một con chó nuốt mặt trời vĩ đại, trong khi những người khác sẽ bắn tên lên để bảo vệ các vật thể phát sáng của họ chống lại những kẻ thù mà họ tưởng tượng đang tấn công chúng. Tuy nhiên, bên cạnh những quan niệm thịnh hành này, vẫn xuất hiện nhiều quan niệm khác; chẳng hạn người Caribs có thể tưởng tượng Mặt Trăng bị nguyệt thực là đang đói, ốm hoặc đang hấp hối; người Peru có thể tưởng tượng Mặt Trời đang giận dữ và che mặt lại, và Mặt Trăng đang ốm có nguy cơ chìm vào bóng tối hoàn toàn và mang lại ngày tận thế; người Hurons nghĩ rằng Mặt Trăng bị ốm, và giải thích nghi lễ charivari thông thường của họ gồm những người đàn ông hò hét và những con chó hú là được thực hiện để chữa khỏi bệnh cho bà. Chuyển từ những quan niệm nguyên thủy nhất này, có vẻ như người bản địa ở cả Nam và Bắc Mỹ đã nghĩ ra các thần thoại triết học có phần gần hơn với các sự thật thực tế của vấn đề, ở chỗ họ thừa nhận rằng Mặt Trời và Mặt Trăng gây ra các hiện tượng nhật thực và nguyệt thực cho nhau. Ở Cumana, người ta nghĩ rằng Mặt Trời và Mặt Trăng là vợ chồng đã cãi nhau, và rằng một trong số họ đã bị thương; và người Ojibwas đã nỗ lực tạo ra những tiếng ồn ào hỗn loạn để đánh lạc hướng hai người khỏi cuộc xung đột đó. Tiến trình khoa học tiến bộ đã đi xa hơn thế rất nhiều trong số những người Aztec — những người, như một phần trong kiến thức thiên văn đáng chú ý của họ, dường như đã có ý tưởng về nguyên nhân thực chất của nhật thực, nguyệt thực, nhưng vẫn giữ lại một di tích của niềm tin cũ bằng cách tiếp tục nói bằng ngôn ngữ thần thoại rằng Mặt Trời và Mặt Trăng đang bị ăn thịt.[429] Ở những nơi khác trong các nền văn hóa thấp hơn, các quan niệm thần thoại tương tự cũng thịnh hành. Ở các đảo Nam Hải, một số người cho rằng Mặt Trời và Mặt Trăng bị nuốt chửng bởi một vị thần đang phẫn nộ, do đó họ đã xoa dịu vị thần bằng những lễ vật hào phóng để buộc hắn nhả các vật thể phát sáng ra khỏi dạ dày của mình.[430] Ở Sumatra, chúng ta có một quan niệm mang tính khoa học tương đối rằng nhật thực nguyệt thực có liên quan đến tác động của Mặt Trời và Mặt Trăng đối với nhau, và do đó, họ tạo ra tiếng ồn lớn bằng các nhạc cụ phát ra âm thanh để ngăn chặn người này nuốt chửng người kia.[431] Tương tự, ở Châu Phi, người ta có thể tìm thấy cả lý thuyết thô sơ nhất về Quái vật Nguyệt thực, lẫn quan niệm tiến bộ hơn cho rằng nhật thực là ‘Mặt Trăng bắt Mặt Trời.’[432]

Không có gì đáng ngạc nhiên khi một khía cạnh của bầu trời đáng sợ như nguyệt thực lại, trong thời kỳ thiếu hiểu biết về thiên văn học, đổ đầy tâm trí con người sự kinh hoàng về một sự hủy diệt sắp xảy ra của thế giới. Nó có thể giúp chúng ta tiếp tục nhận thức được tư duy này nếu chúng ta xem xét cách mà — như Calmet đã chỉ ra từ nhiều năm trước — nhà tiên ngôn Joel đã áp dụng những từ ngữ mô tả rõ ràng nhất về nhật thực và nguyệt thực, ‘Mặt trời sẽ biến thành bóng tối và mặt trăng thành máu;’ cũng như tư duy về bất kỳ thảm họa nào của tự nhiên cũng không thể đẩy thính giả của họ đối mặt với một bức tranh rùng rợn và đáng sợ hơn. Nhưng đối với tâm trí chúng ta, giờ đây khi nguyệt thực đã lùi khỏi lĩnh vực thần thoại vào lĩnh vực khoa học, những từ ngữ như vậy chỉ có thể mang lại một tia sáng yếu ớt về ý nghĩa ban đầu của chúng. Học thuyết cổ xưa về nhật thực thực sự không đánh mất toàn bộ sự thú vị của nó. Lần theo dấu vết của nó đi lên từ các giai đoạn dã man ban đầu cho đến thời kỳ thiên văn học tuyên bố chủ quyền đối với nó, và theo dõi diễn biến của cuộc xung đột tiếp theo về nó giữa thần học và khoa học — đã kết thúc trong nội bộ chúng ta nhưng vẫn đang âm ỉ chiến đấu ở các quốc gia kém văn hóa hơn — điều này là để mở ra một chương trong lịch sử của các quan điểm, từ đó nhà nghiên cứu — kẻ nhìn về phía trước cũng như nhìn lại — có thể học hỏi những bài học sâu sắc.

Có lý do để cho rằng hầu hết hoặc tất cả các quốc gia văn minh đều khởi nguồn từ thần thoại về Quái vật Nguyệt thực với những hình thức dã man không kém gì cư dân Tân Thế Giới. Nó vẫn thịnh hành trong số các quốc gia châu Á lớn. Người theo đạo Hindu kể rằng ác quỷ Râhu đã len lỏi vào giữa các vị thần, và giành được một phần amrita — thức uống bất tử; Vishnu đã giasg một đòn chặt đứt cái đầu giờ đây đã bất tử đó, cái đầu vẫn tiếp tục truy đuổi Mặt Trời và Mặt Trăng — những kẻ có cái nhìn cảnh giác đã phát hiện ra sự hiện diện của hắn trong hội đồng thần thánh. Một phiên bản khác của thần thoại là có hai con quỷ — Râhu và Ketu — nuốt chửng Mặt Trời và Mặt Trăng tương ứng, và được mô tả phù hợp với các hiện tượng nhật thực, nguyệt thực: Râhu có màu đen và Ketu có màu đỏ; đám đông thường cất lên tiếng ồn ào charivari để xua đuổi chúng, mặc dù thực tế, vì thân thể của chúng đã bị cắt đứt ở cổ, con mồi của chúng theo quy luật tự nhiên chắc chắn sẽ trượt ra ngoài ngay khi vừa bị nuốt. Hoặc Râhu và Ketu là đầu và thân của con quỷ bị chặt đứt, nhờ quan niệm này mà Quái vật Nguyệt thực được điều chỉnh một cách vô cùng khéo léo để phù hợp với thiên văn học tiên tiến, với phần đầu và đuôi được đồng nhất với các điểm giao cắt quỹ đạo (nodes) lên và xuống. Những nhận xét sau đây về cuộc tranh cãi nhật thực, do ông Samuel Davis đưa ra từ một thế kỷ trước trong tác phẩm Asiatick Researches, vẫn tràn ngập sự thú vị. ‘Hiển nhiên, từ những gì đã được giải thích, các Pūndits, những bậc uyên bác trong Jyotish shastrū, có những quan niệm đúng đắn hơn về hình dạng của trái đất và nền kinh tế của vũ trụ so với những gì được gán cho người Hindoos nói chung: và rằng họ phải bác bỏ niềm tin nực cười của các Brahmūns thông thường rằng nhật thực là do sự can thiệp của con quái vật Rahoo, cùng với nhiều chi tiết khác cũng phi khoa học và vô lý không kém.’ Nhưng vì niềm tin này được xây dựng trên những tuyên bố rõ ràng và tích cực chứa trong các védūs và pooranus, mà quyền uy thần thánh của những trước tác đó không một tín đồ Hindu sùng đạo nào có thể tranh cãi, nên các nhà thiên văn học đã thận trọng giải thích những đoạn văn trong các trước tác đó không đồng tình với các nguyên tắc khoa học của chính họ: và khi việc hòa giải là bất khả thi, đã xin lỗi tốt nhất có thể cho các mệnh đề được thiết lập một cách tất yếu trong thực tiễn của nó, bằng cách quan sát rằng, một số thứ, như được nêu trong các shastrū khác, có lẽ đã từng như vậy trước đây, và có thể vẫn như vậy; nhưng đối với các mục đích thiên văn học, các quy tắc thiên văn phải được tuân theo.’[433] Thật không dễ dàng để đưa ra một ví dụ nổi bật hơn thế này về hậu quả của việc khoác chiếc áo choàng tôn giáo cho triết học, và cho phép các thầy tế và nhà biên sử chuyển hóa khoa học ngây thơ của một thời đại sớm thành giáo điều thiêng liêng của một thời đại muộn. Các dân tộc châu Á chịu ảnh hưởng của Phật giáo thể hiện thần thoại nguyệt thực ở các giai đoạn khác nhau của nó. Người Mông Cổ thô lỗ tạo ra tiếng ồn ào của thứ âm nhạc thô ráp để xua đuổi Aracho (Râhu) đang tấn công khỏi Mặt Trời hoặc Mặt Trăng. Một phiên bản Phật giáo được đề cập bởi Tiến sĩ Bastian mô tả vị thần trời Indra đuổi theo Râhu bằng sấm sét của mình và xé toạc bụng hắn, để mặc dù hắn có thể nuốt chửng các thiên thể, hắn vẫn để chúng trượt ra ngoài trở lại.[434] Các quốc gia văn minh hơn ở Đông Nam Á, chấp nhận các con quỷ nguyệt thực Râhu và Ketu, đã không bị lung lay chút nào trong niềm tin của họ bởi sức mạnh của người nước ngoài trong việc dự báo nhật thực, thậm chí không bằng việc học một cách thô sơ để tự mình làm điều tương tự. Người Trung Quốc có thông báo chính thức về một hiện tượng nhật thực được thực hiện đúng thời hạn trước đó, và sau đó tiến hành đối đầu với con quái vật điềm gở khi nó đến, bằng chiêng và chuông cùng các lời cầu nguyện được chỉ định thường kỳ.[435] Các nhà du hành từ một hoặc hai thế kỷ trước kể lại những chi tiết kỳ lạ về sự kết hợp niềm tin như vậy vào con rồng và cuốn niên lịch, đỉnh điểm là một lập luận khéo léo để giải thích cho độ chính xác trong các dự đoán của người Châu Âu. Những con người thông minh này, người Xiêm cho biết, biết rõ giờ ăn của con quái vật, và có thể nói nó sẽ đói đến mức nào, nghĩa là nhật thực sẽ phải lớn đến mức nào để làm nó thỏa mãn.[435]

Ở Châu Âu, thần thoại dân gian tiếp tục duy trì các ý tưởng, hoặc về một cuộc chiến của mặt trời hoặc mặt trăng với kẻ thù trên trời, hoặc về việc mặt trăng bị ngất xỉu hoặc đau ốm; và đặc biệt là các tàn tích của niềm tin cổ đại này được thể hiện rõ qua tiếng hò hét hỗn loạn được cất lên để bảo vệ hoặc cổ vũ cho thiên thể đang chịu khổ đau. Người La Mã ném những ngọn đuốc cháy rực lên không trung, thổi kèn, và khua khoắng những cái chảo và nồi bằng đồng, ‘laboranti succurrere lunae’ (đến giải cứu mặt trăng đang lâm nạn). Tacitus, khi kể lại câu chuyện về cuộc nổi loạn của binh lính chống lại Tiberius, kể lại kế hoạch của họ đã bị phá hỏng như thế nào bởi mặt trăng đột nhiên suy yếu giữa bầu trời quang đãng (luna claro repente coelo visa languescere): vô ích khi họ cố gắng xua tan bóng tối bằng tiếng khua của đồng và tiếng thổi của kèn, vì mây kéo đến và che phủ tất cả, và những kẻ chủ mưu nhận ra với niềm tiếc nuối rằng các vị thần đã quay lưng lại với tội ác của họ.[436] Trong thời kỳ cải đạo của Châu Âu, các giáo viên Cơ Đốc giáo bắt đầu tấn công sự mê tín ngoại giáo, và thúc giục con người không nên hò hét và kêu gọi ‘vince luna!’ để hỗ trợ mặt trăng trong cơn nguy khốn của bà; và cuối cùng đã đến lúc hình ảnh mặt trời hoặc mặt trăng trong miệng con rồng trở thành một biểu tượng lỗi thời thuần túy đại diện cho các hiện tượng nhật thực trong lịch, và câu nói, ‘Dieu garde la lune des loups’ (Xin Chúa bảo vệ mặt trăng khỏi bầy sói) đã biến thành một câu tục ngữ chế nhạo chống lại sự sợ hãi trước một mối nguy hiểm xa xôi. Tuy nhiên, nghi lễ charivari vẫn được nhắc đến ở đất nước chúng ta vào thế kỷ XVII: ‘Người Ireland hoặc người xứ Wales trong các kỳ nhật thực chạy vòng quanh đánh ấm và chảo, nghĩ rằng tiếng hò hét và sự phiền toái của họ có ích cho việc hỗ trợ các cõi cao hơn.’ Năm 1654, Nuremberg phát cuồng vì sự sợ hãi trước một hiện tượng nhật thực sắp xảy ra; các khu chợ ngừng hoạt động, các nhà thờ chật kín những người sám hối, và một ghi chép về sự kiện này vẫn còn lưu lại trong lời tạ ơn được in ra (Danckgebeth nach vergangener höchstbedrohlich und hochschädlicher Sonnenfinstenuss), tạ ơn Đấng Toàn Năng đã ban cho những tội nhân hoảng sợ tội nghiệp ân huệ che phủ bầu trời bằng những đám mây, và tha cho họ việc chứng kiến dấu hiệu kinh hoàng trên trời. Trong thời đại của chúng ta, một nhà văn viết về văn hóa dân gian Pháp đã rất ngạc nhiên trong một lần nguyệt thực khi nghe thấy những tiếng thở dài và cảm thán, ‘Mon Dieu, qu’elle est souffrante!’ (Lạy Chúa, nàng mới đau đớn làm sao!) và phát hiện ra sau khi dò hỏi rằng tội nghiệp mặt trăng được tin là con mồi của một con quái vật vô hình nào đó đang tìm cách nuốt chửng nàng.[437] Rõ ràng là những tàn dư muộn màng như vậy phần lớn thuộc về đám đông vô tri, bởi vì các tầng lớp có học thức ở phương Tây chưa bao giờ phải chịu đựng ở mức độ cực đoan sự kết hợp tai hại giữa chủ nghĩa hoài nghi và sự mê tín như người Trung Quốc. Tuy nhiên, nếu tâm trạng của chúng ta là than khóc cho sự chậm chạp mà tri thức thâm nhập vào quần chúng nhân dân, thì những bằng chứng ảm đạm đang bày ra trước mắt chúng ta đây. Nguyệt thực vẫn là một điềm báo sợ hãi gần như cho đến tận thế kỷ của chúng ta, và có thể làm suy sụp cả một đội quân đang hoảng loạn, và lấp đầy Châu Âu bằng sự kinh hoàng, một ngàn năm sau khi Pliny viết những lời đáng nhớ để ca ngợi các nhà thiên văn học; những con người vĩ đại đó, ông nói, và vượt lên trên những người phàm trần bình thường, những người — bằng cách khám phá ra các định luật của các thiên thể — đã giải phóng tâm trí khốn khổ của con người khỏi sự khủng bố trước những điềm báo của nhật thực và nguyệt thực.

Ngày bị Đêm nuốt chửng mỗi ngày, để rồi được giải phóng trở lại vào lúc bình minh, và thỉnh thoảng phải chịu đựng một khoảng thời gian giam cầm tương tự nhưng ngắn hơn trong cái hàm của Nguyệt thực và Mây bão; Mùa hè bị Mùa đông tối tăm đánh bại và giam cầm, để rồi lại được giải phóng. Đây là một quan điểm có vẻ hợp lý rằng những cảnh tượng như vậy từ bộ phim truyền hình tự nhiên vĩ đại về cuộc xung đột giữa ánh sáng và bóng tối, nói một cách chung nhất, là những sự thật đơn giản, đã được kể ở nhiều vùng đất và nhiều thời đại dưới hình thái thần thoại, như những truyền thuyết về một Anh hùng hoặc thiếu nữ bị Quái vật nuốt chửng và được mổ bụng ra hoặc bị nhả ra ngoài. Các thần thoại vừa được trưng bày cho thấy với sự rõ ràng tuyệt đối rằng thần thoại có thể miêu tả nhật thực như là hành động nuốt chửng và giải phóng mặt trời và mặt trăng cá nhân bởi một con quái vật. Truyền thuyết Maori sau đây sẽ cung cấp bằng chứng tích cực không kém rằng tình tiết về cái chết của Mặt Trời hoặc của Ngày trong lúc hoàng hôn có thể được kịch tính hóa thành một câu chuyện về một anh hùng mặt trời cá nhân lao thẳng vào thân thể của Đêm tối cá nhân.

Maui — người hùng vũ trụ của New Zealand — vào cuối sự nghiệp huy hoàng của mình đã trở lại đất nước của cha mình, và được bảo rằng ở đây, có lẽ, chàng có thể bị đánh bại, vì nơi đây cư ngụ người tổ tiên hùng vizi của chàng — Hine-nui-te-po — Nữ Thần Vĩ Đại Của Đêm, người mà ‘ngươi có thể thấy đang lóe sáng, và giống như đang mở ra và khép lại ở đằng kia, nơi đường chân trời gặp bầu trời; những gì ngươi thấy đằng kia đang rực sáng đỏ rực chính là đôi mắt của bà, và răng của bà sắc và cứng như những mảnh thủy tinh núi lửa; thân thể của bà giống như của một người đàn ông; và đối với con ngươi trong mắt bà, chúng bằng đá cẩm thạch; và tóc của bà giống như những búi rong biển dài, và miệng của bà giống như miệng của một con cá thu barracouta.’ Maui khoe khoang về những chiến tích trước đây của mình, và nói, ‘Chúng ta hãy không sợ hãi tìm xem con người phải chết hay được sống mãi mãi;’ nhưng cha chàng nhớ lại một điềm gở, rằng khi ông làm lễ rửa tội cho Maui, ông đã bỏ sót một phần các lời cầu nguyện phù hợp, và do đó ông biết rằng con trai mình chắc chắn phải bỏ mạng. Tuy nhiên, ông nói, ‘Ôi, đứa con út của ta, và là sức mạnh tuổi già của ta,... hãy dũng cảm, hãy đi và thăm vị tổ tiên vĩ đại của ngươi, kẻ đang lóe sáng dữ dội ở nơi rìa đường chân trời gặp bầu trời.’ Thế rồi những chú chim đến với Maui để làm bạn đồng hành cho chàng trong cuộc thám hiểm, và đó là lúc hoàng hôn khi chúng đi cùng chàng, và chúng đến nơi ở của Hine-nui-te-po, và tìm thấy bà đang ngủ say. Maui dặn dò những chú chim không được cười khi thấy chàng bò vào người nữ tù trưởng già, nhưng khi chàng đã hoàn toàn ở bên trong bà, và đang chui ra từ miệng bà, thì khi đó chúng có thể cười lớn và dài. Thế là Maui cởi bỏ y phục, và làn da trên hông chàng — được xăm bởi cái đục của Uetonga — trông có vẻ đốm và đẹp, giống như da cá thu, khi chàng bò vào. Những chú chim giữ im lặng, nhưng khi chàng đã chui vào đến tận eo, con chim nhỏ tiwakawaka không thể kìm nôn được tiếng cười của mình nữa và bật ra tiếng kêu vui nhộn lớn; khi đó tổ tiên của Maui tỉnh giấc, khép lại và túm chặt lấy chàng, và chàng đã thiệt mạng. Cứ như thế Maui đã chết, và cứ như thế cái chết đã đến với thế giới, bởi vì Hine-nui-te-po là nữ thần của cả đêm tối lẫn cái chết, và giá như Maui chui được vào thân thể bà và đi qua bà một cách an toàn, con người sẽ không phải chết nữa. Người New Zealand cho rằng Mặt Trời hạ xuống vào ban đêm vào trong hang động của mình, tắm trong Wai Ora Tane — Nước Sự Sống — và trở về vào lúc bình minh từ âm phủ; do đó chúng ta có thể giải thích tư duy cho rằng nếu Con người cũng có thể đi xuống Hades và trở lại, thì chủng tộc của họ sẽ bất tử.[438] Bằng chứng bổ sung cho thấy Hine-nui-te-po là vị thần của Đêm tối hoặc Hades xuất hiện trong một thần thoại New Zealand khác. Tane, khi đi xuống cõi âm để truy đuổi người vợ của mình, đã đến cõi Đêm (Po) của Hine-a-te-po — Con Gái Của Đêm — người nói với chàng rằng, ‘Ta đã nói với nàng như thế này “Hãy trở về từ nơi này, vì ta, Hine-a-te-po, đang ở đây. Ta là ranh giới giữa đêm và ngày.”’[439] Hiếm khi các đặc điểm thuộc về mặt trời lại được đánh dấu rõ ràng hơn trong các chi tiết khác nhau của một thần thoại như ở đây.

Trong danh sách các thần thoại về những con quái vật nuốt chửng, có những thần thoại khác dường như thể hiện, với độ rõ ràng gần như tiệm cận điều này, một nguồn gốc được gợi ý bởi cảnh tượng quen thuộc của Ngày và Đêm, hoặc Ánh sáng và Bóng tối. Câu chuyện đơn giản về Ngày rất có thể được kể trong câu chuyện Karen về Ta Ywa — người sinh ra đã là một đứa trẻ tí hon, và đi đến chỗ Mặt Trời để làm cho mình lớn lên; Mặt Trời đã cố gắng tiêu diệt cậu trong vô ích bằng mưa và sức nóng, rồi thổi cậu phồng to lên cho đến khi đầu cậu chạm tới bầu trời; sau đó cậu lên đường và du hành từ quê nhà đi xa khắp trái đất; và trong số những cuộc phiêu lưu giáng xuống cậu có điều này — một con rắn đã nuốt chửng cậu, nhưng người ta đã mổ bụng sinh vật đó ra, và Ta Ywa trở lại cuộc sống,[440] giống như Mặt Trời từ con quỷ rắn bị mổ bụng trong thần thoại nguyệt thực Phật giáo. Trong thần thoại của thổ dân da đỏ Bắc Mỹ, một nhân vật chính là Manabozho — một người anh hùng hoặc vị thần người Algonquin — có đặc tính mặt trời được thể hiện rõ ràng trong một thần thoại Ottawa kể cho chúng ta rằng Manabozho (được gọi là Na-na-bou-jou) là anh trai của Ning-gah-be-ar-nong Manito — Thần Phương Tây, vị thần của vùng đất của người chết trong vùng mặt trời lặn. Bản chất mặt trời của Manabozho một lần nữa được hé lộ trong câu chuyện về việc ông đuổi theo phương Tây — cha của mình — qua núi non và hồ nước đến tận rìa thế giới, mặc dù ông không thể giết chết ông ta. Vị anh hùng mặt trời Manabozho này, khi câu Vua của các loài Cá, đã bị nuốt chửng — cả xuồng lẫn người; sau đó ông đã đánh vào trái tim của con quái vật bằng dùi cui chiến trận của mình cho đến khi nó buộc phải nhả ông trở lại hồ nước, nhưng người anh hùng đã dựng ngang chiếc xuồng của mình mắc kẹt qua cổ con cá ở bên trong, và hoàn tất việc tiêu diệt nó; khi con quái vật chết trôi dạt vào bờ, những con mòng biển đã mổ một cái lỗ để Manabozho chui ra. Đây là một câu chuyện quen thuộc đối với độc giả Anh quốc qua việc nó được đưa vào bài thơ Hiawatha. Trong một phiên bản khác, câu chuyện được kể về Vị Thần Nhỏ Monedo của người Ojibwas — người cũng tương ứng với Maui của New Zealand ở điểm là Kẻ Bắt Mặt Trời; trong số các kỳ tích khác nhau của mình, ông bị nuốt chửng bởi con cá lớn, và được em gái mình mổ bụng cứu ra.[441] Châu Phi Nam Phi là một vùng đất thịnh hành những thần thoại dường như kể câu chuyện về thế giới bị giam cầm trong con quái vật Đêm tối, và được giải cứu bởi Mặt Trời đang mọc. Người Basutos có thần thoại về người anh hùng Litaolane; ông đạt đến vóc dáng và sự khôn ngoan của người trưởng thành ngay khi sinh ra; toàn bộ nhân loại ngoại trừ mẹ ông và ông đã bị một con quái vật nuốt chửng; ông tấn công sinh vật đó và bị nuốt trọn vào bụng, nhưng bằng cách tự rạch đường thoát ra, ông đã giải phóng tất cả cư dân trên thế giới. Người Zulus kể những câu chuyện gợi ý rõ ràng không kém. Một người mẹ đi theo những đứa con của mình vào cái hàm của con voi lớn, và tìm thấy những khu rừng, dòng sông, cao nguyên, cùng những con chó, gia súc và những con người đã dựng làng mạc của họ ở đó; một mô tả đơn giản chính là Hades của người Zulu. Khi Công chúa Untombinde bị bắt đi bởi Isikqukqumadevu — ‘con quái vật béo phệ, ngồi xổm, có râu’ — Nhà Vua đã tập hợp quân đội và tấn công nó, nhưng nó đã nuốt chửng đàn ông, chó và gia súc, ngoại trừ một chiến binh; hắn đã tiêu diệt con quái vật, và từ đó tuôn ra gia súc, ngựa, đàn ông, và cuối cùng là chính công chúa. Những câu chuyện về việc những con quái vật này bị mổ bụng bắt chước, theo cách thức dã man mang tính hình ảnh, tiếng kêu của những sinh vật bị giam cầm khi chúng trở lại từ bóng tối ra ánh sáng ban ngày. ‘Đầu tiên có một con gà mái đi ra, nó nói, “Kukuluku! Ta nhìn thấy thế giới!” Vì, trong một thời gian dài nó đã không được nhìn thấy nó. Sau con gà mái là một người đàn ông đi ra, ông ta nói, “Hau! Cuối cùng ta cũng nhìn thấy thế giới!”’ và cứ thế với những người còn lại.[442]

Cách giải thích hiện đại quen thuộc về thần thoại Perseus và Andromeda, hoặc của Herakles và Hesione, như một mô tả về việc Mặt Trời tiêu diệt Bóng tối, có mối liên hệ của nó với nhóm truyền thuyết này. Người ta kể trong một phiên bản đáng chú ý của câu chuyện này, rằng khi Vua Troia Laomedon trói con gái mình là Hesione vào vách đá, làm vật tế thần cho quái vật biển hủy diệt của Poseidon, Herakles đã giải cứu thiếu nữ, lao mình toàn thân mang giáp vào cổ họng đang há hốc của con cá, và bước ra không còn sợi tóc nào sau ba ngày chặt chém ở bên trong. Câu chuyện kỳ lạ này, có lẽ một phần có nguồn gốc Semitic, kết hợp thần thoại thông thường về Hesione hoặc Andromeda với câu chuyện về con cá của Jonah — mà thực ra điêu khắc Hy Lạp về con quái vật của Andromeda đã làm mẫu cho nghệ thuật Cơ Đốc giáo thời kỳ đầu, trong khi Joppa là nơi các dấu vết xiềng xích của Andromeda trên một vách đá trước thị trấn được trưng bày vào thời của Pliny, và từ đó xương của một con cá voi được chở về Rome như những di tích của con quái vật của Andromeda. Việc nhận ra vị trí mà thần thoại tự nhiên về Con Người Bị Quái Vật Nuốt Chửng chiếm giữ trong thần thoại, giữa các chủng tộc xa xôi và dã man và tiếp nối giữa các quốc gia cao hơn, ảnh hưởng đến lập luận về một điểm phê bình Kinh Thánh. Nó củng cố vị thế của các nhà phê bình — những người, khi thấy rằng Sách Jonah bao gồm hai tập phim kỳ diệu được phỏng theo để củng cố hai bài học tôn giáo lớn, không còn giả định ý định tường thuật theo nghĩa đen trong cái mà họ có thể coi một cách công bằng là dụ ngôn công phu nhất của Cựu Ước. Giá như Sách Jonah tình cờ bị thất lạc thời xưa, và chỉ mới được phục hồi gần đây, quả thực khó có khả năng là bất kỳ quan điểm nào khác ngoài quan điểm này lại có thể tìm thấy sự chấp nhận trong giới học giả.[443]

Quan niệm về Hades như một con quái vật nuốt chửng con người trong cái chết thực sự quen thuộc với tư duy Cơ Đốc giáo. Do đó, để lấy các ví dụ từ các thời kỳ khác nhau, lời kể về Cuộc Xuống Hades trong Phúc âm Ngụy thư Nicodemus làm cho Hades cất tiếng bằng chính nhân cách của mình, phàn nàn rằng bụng của ông ta đang đau nhức, khi Đấng Cứu Thế sắp đi xuống và giải phóng các vị thánh bị giam cầm trong đó từ khởi thủy của thế giới; và trong các hình ảnh trung cổ về cuộc giải cứu này, cái gọi là ‘Cuộc càn quét Địa ngục’ (Harrowing of Hell), Chúa Kitô được miêu tả đang đứng trước cái hàm đang há rộng của một con quái vật khổng lồ giống cá, từ đó Adam và Eve đang bước ra là những người đầu tiên của nhân loại.[444] Thậm chí với ý nghĩa thần thoại rõ ràng hơn, con quái vật nuốt chửng người được đưa vào trong Eireks-Saga của Scandinavia. Eirek, hành trình hướng về Thiên Đàng, đến một cây cầu đá được canh gác bởi một con rồng, và bước vào trong cái hàm của nó, nhận ra rằng mình đã đến được thế giới hạnh phúc.[445] Nhưng trong một câu chuyện kỳ diệu khác, thuộc về sự phát triển truyền thuyết hình thành xung quanh lịch sử Cơ Đốc giáo thời kỳ đầu, không có tàn tích nào có thể nhận diện được của thần thoại tự nhiên tồn tại như vậy. Thánh Margaret — con gái của một thầy tế ở Antioch — đã bị ném vào một ngục tối, và ở đó Satan đã lao vào bà dưới hình dạng một con rồng và nuốt sống bà:

‘Thiếu nữ Mergrete khi ấy nhìn sang bên cạnh,

Và thấy một con rồng gớm ghiếc, lướt ra từ một góc:

Mắt nó đầy vẻ ghê rợn, miệng nó há rộng,

Và Margaret chẳng thể trốn đi đâu Nơi bà buộc phải ở lại,

Thiếu nữ Margaret đứng yên bất động như tượng đá,

Và con sâu bọ ghớm ghiếc ấy, tiến về phía bà

Tóm lấy bà vào cái miệng dơ bẩn của hắn, rồi nuốt chửng da thịt xương cốt bà.

Chẳng mấy chốc hắn nổ tung — Bà chẳng hề tổn hại gì!

Thiếu nữ Mergrete đứng trên con rồng;

Hân hoan là trái tim bà, và vui mừng là tâm trạng bà.’[446]

Những câu chuyện thuộc cùng một nhóm không phải là xa lạ đối với văn hóa dân gian Châu Âu. Một trong số đó là câu chuyện Cô bé quàng khăn đỏ, bị cắt xén trong phiên bản nhà trẻ tiếng Anh, nhưng được biết đến trọn vẹn hơn bởi những bà cụ ở Đức, những người có thể kể rằng thiếu nữ xinh đẹp trong chiếc áo choàng satin đỏ rực rỡ đã bị con Sói nuốt chửng cùng với bà của mình, nhưng cả hai đều bước ra an toàn và lành lặn khi người thợ săn mổ bụng con thú đang ngủ. Bất kỳ ai có thể tưởng tượng cùng với hoàng tử Hal, ‘chính bản thân vị mặt trời diễm phúc là một cô nàng nóng bỏng xinh đẹp mặc áo lụa taffeta màu lửa,’ và sau đó có thể tưởng tượng ra nàng bị nuốt chửng bởi Sköll — Con Sói Nuốt Mặt Trời của thần thoại Scandinavia — có thể có xu hướng xếp câu chuyện Cô bé quàng khăn đỏ như một thần thoại về hoàng hôn và bình minh. Quả thực có một câu chuyện khác trong Märchen của anh em nhà Grimm, một phần giống với câu chuyện này, mà chúng ta khó có thể nghi ngờ là mang trong mình một nét kỳ quặc của thần thoại mặt trời. Nó được gọi là Sói và Bảy Chú Dê Con, và kể về việc Sói nuốt chửng tất cả các chú dê con ngoại trừ chú út trong số bảy chú, kẻ được giấu trong chiếc vỏ đồng hồ. Giống như trong Cô bé quàng khăn đỏ, người ta mổ bụng Sói và nhét đầy đá vào người nó. Câu chuyện này — mang hình hài hiện tại sau khi đồng hồ được phát minh — trông giống như thể người kể chuyện không nghĩ về những chú dê và con sói thực sự, mà đang nghĩ về các ngày trong tuần bị đêm tối nuốt chửng, nếu không thì làm sao hắn lại có thể nghĩ ra ý tưởng kỳ quặc rằng con sói không thể chạm tay vào chú dê út trong số bảy chú dê, bởi vì chú ta được giấu (giống như ngày hôm nay) trong chiếc vỏ đồng hồ?[447]

Có lẽ đáng để đặt câu hỏi nhân câu chuyện cổ tích này, liệu văn hóa dân gian nông dân của Châu Âu hiện đại có thực sự vẫn thể hiện các tình tiết của thần thoại tự nhiên, không phải như những mảnh vỡ đơn thuần bị phá vỡ và vô nghĩa, mà trong hình hài và ý nghĩa đầy đủ của chúng không? Để trả lời, chỉ cần trích dẫn câu chuyện Vasilissa Xinh Đẹp, được đưa ra bởi ông W. Ralston trong một trong các bài giảng của ông về Văn hóa dân gian Nga. Mẹ ghẻ và hai người chị của Vasilissa, âm mưu hại đời cô, đã sai cô đi lấy lửa tại nhà của Bába Yagá — mụ phù thủy — và hành trình của cô chứa đựng lịch sử sau đây về Ngày, được kể theo cách thức thần thoại chân thực nhất. Vasilissa đi và lang thang, lang thang trong rừng. Cô đi, và cô rùng mình. Bất ngờ trước mặt cô một kỵ sĩ lao vọt tới, chính hắn trắng toát, mặc đồ trắng, con ngựa dưới thân màu trắng, và các trang bị cũng màu trắng. Và ngày bắt đầu hửng sáng. Cô đi xa hơn, khi một kỵ sĩ thứ hai lao ra, chính hắn đỏ rực, mặc đồ đỏ, và trên một con ngựa đỏ. Mặt trời bắt đầu mọc. Cô đi tiếp suốt cả ngày, và hướng về phía chiều tối thì đến nhà mụ phù thủy. Đột nhiên lại xuất hiện một kỵ sĩ, chính hắn đen kịt, mặc toàn đồ đen, và trên một con ngựa đen; hắn lao đến các cổng của Bába Yagá và biến mất như thể hắn vừa chìm xuống lòng đất. Đêm buông xuống. Sau đó, khi Vasilissa hỏi mụ phù thủy, kỵ sĩ áo trắng là ai, mụ trả lời, ‘Đó là Ngày trong trẻo của ta;’ kỵ sĩ áo đỏ là ai, ‘Đó là Mặt Trời đỏ rực của ta;’ kỵ sĩ áo đen là ai, ‘Đó là Đêm đen tối của ta; chúng đều là những người bạn đáng tin cậy của ta.’ Giờ đây, xét thấy câu chuyện Cô bé quàng khăn đỏ thuộc cùng loại truyện cổ tích văn hóa dân gian với câu chuyện Vasilissa Xinh Đẹp này, chúng ta không cần phải sợ hãi khi tìm kiếm trong đó những dấu vết của cùng một loại hình thần thoại tự nhiên cổ xưa mà câu chuyện kia không chỉ duy trì, mà còn duy trì với ý thức đầy đủ nhất về ý nghĩa.[448]

Sự phát triển của thần thoại tự nhiên thành truyền thuyết anh hùng dường như đã diễn ra giữa các bộ lạc dã man ở các đảo Nam Hải và Bắc Mỹ giống như cách nó diễn ra giữa các tổ tiên của các quốc gia cổ điển ở Cựu Thế Giới. Chúng ta không nên kỳ vọng sự nhất quán chính xác hoặc trình tự thích hợp của các tình tiết trong các chu kỳ anh hùng, mà phải phán đoán từ chính các đặc điểm của các tình tiết đó đối với các ý tưởng đã gợi lên chúng. Đối với các chủng tộc ít văn hóa hơn, một cái nhìn thoáng qua về hai chu kỳ truyền thuyết, một từ Polynesia và một từ Bắc Mỹ, sẽ phục vụ cho việc cung cấp một ý tưởng về các biến thể trong cách xử lý các pha của thần thoại mặt trời. Thần thoại New Zealand về Maui, dẫu có thể hòa trộn với các trí tưởng tượng khác, nhưng trong những nét nổi bật nhất của nó lại là câu chuyện về Ngày và Đêm. Câu chuyện về sự ra đời của Mặt Trời từ đại dương được kể như sau. Có năm người anh em, tất cả đều được gọi là Maui, và chính Maui út là người đã bị ném xuống biển bởi Taranga — mẹ của chàng — và được cứu bởi tổ tiên của chàng là Tama-nui-ki-te-Rangi — Người Đàn Ông Vĩ Đại Trên Trời — kẻ đã đưa chàng về nhà, và treo chàng lên mái nhà. Sau đó được kể lại bằng nhân cách hóa giàu trí tưởng tượng câu chuyện về sự biến mất của Đêm vào lúc bình minh. Một đêm nọ, khi Taranga trở về nhà, bà tìm thấy tiểu Maui ở cùng các anh em của mình, và khi bà nhận ra đứa con út của mình — đứa con của tuổi già — bà đã đưa chàng đi ngủ cùng mình, giống như cách bà từng quen làm với những người Maui khác — các anh em của chàng — trước khi họ lớn lên. Nhưng tiểu Maui trở nên bực bội và nghi ngờ, khi cậu phát hiện ra rằng mỗi buổi sáng mẹ mình đều thức dậy vào lúc bình minh và biến mất khỏi nhà trong chớp mắt, mãi đến tối mịt mới trở về. Thế là một đêm nọ, cậu bò ra và bịt kín mọi khe hở ở cửa sổ bằng gỗ và cửa ra vào, để ánh ngày không thể chiếu vào nhà; rồi ánh sáng lờ mờ của bình minh sớm phá vỡ, và sau đó mặt trời mọc và leo lên bầu trời, nhưng Taranga vẫn ngủ say, vì bà không biết bên ngoài đã là ban ngày rõ mịt. Cuối cùng bà bật dậy, giật tung vật bịt các kẽ hở ra, và hoảng hốt bỏ chạy. Khi đó Maui nhìn thấy bà lao xuống một cái hổng trên mặt đất và biến mất, và nhờ đó cậu đã tìm thấy cái hang sâu thẳm mà qua đó mẹ cậu đi xuống bên dưới lòng đất khi mỗi màn đêm qua đi. Sau đó, tiếp theo là tình tiết Maui đến thăm tổ tiên của mình là Muri-ranga-whenua, tại điểm tận cùng phía tây của đất đai — nơi các linh hồn Maori đi xuống vùng đất ngầm của người chết. Bà hít ngửi khi cậu tiến lại gần bà, và phình to người ra để nuốt chửng cậu, nhưng khi bà đã ngửi vòng từ nam qua đông sang bắc, bà ngửi thấy sự đến của cậu qua làn gió phương tây, và do đó biết rằng cậu là hậu duệ của mình. Cậu xin chiếc xương hàm kỳ diệu của bà, bà đưa nó cho cậu, và đó là vũ khí của cậu trong chiến tích tiếp theo khi cậu bắt mặt trời — Tama-nui-te-Ra — Vĩ Đại-Nam-Mặt-Trời — vào chiếc thòng lọng, làm bị thương và bắt nó phải đi chậm lại. Với chiếc lưỡi câu có đầu nhọn bằng chiếc xương hàm thần kỳ, và bôi máu của chính mình làm mồi nh câu, Maui tiếp tục thực hiện chiến tích nổi tiếng nhất của mình là câu lên New Zealand — nơi vẫn được gọi là Te-Ika-a-Maui — con cá của Maui. Để hiểu điều này, chúng ta phải so sánh các phiên bản khác nhau của câu chuyện ở những hòn đảo Thái Bình Dương này và các hòn đảo khác, cho thấy rằng đây là một thần thoại chung về sự nổi lên của đất khô từ bên dưới đại dương. Người ta kể ở nơi khác rằng chính ông ngoại của Maui là Rangi-Whenua — Trời-Đất — đã trao chiếc xương hàm. Rõ ràng hơn, người ta cũng kể rằng Maui có hai người con trai, những người mà cậu đã giết khi còn trẻ để lấy xương hàm của họ; giờ đây hai người con trai này hẳn phải là Ban Mai và Buổi Chiều, vì Maui đã tạo ra các ngôi sao buổi sáng và buổi chiều từ một con mắt của mỗi người; và chính bằng chiếc xương hàm của người con cả mà cậu đã kéo vùng đất từ cõi sâu thẳm lên. Người ta kể rằng khi Maui kéo con cá của mình lên, cậu phát hiện ra đó là đất đai, trên đó có nhà cửa, và những cái giàn để đặt thức ăn, những con chó sủa, lửa đang cháy, và con người đang làm việc. Hơn thế nữa, có vẻ như vùng ngầm dưới biển mà từ đó vùng đất được nhấc lên chính là cõi âm của Đêm tối, vì lưỡi câu của Maui đã vướng vào mái đầu hồi của ngôi nhà thuộc về Hine-nui-te-po — Nữ Thần Vĩ Đại Của Đêm, và khi vùng đất trồi lên, nhà của bà nằm trên đó, và bà đang đứng ở gần đó. Một truyền thuyết Maori khác kể về việc Maui cầm lửa trên tay, nó làm cậu bỏng, và cậu nhảy tót cùng nó xuống biển: ‘Khi cậu chìm xuống làn nước, lần đầu tiên mặt trời lặn, và bóng tối bao trùm trái đất. Khi cậu phát hiện ra tất cả là ban đêm, cậu lập tức đuổi theo mặt trời, và mang nó trở lại vào buổi sáng.’ Khi Maui mang hoặc ném ngọn lửa xuống biển, cậu đã làm bùng cháy một ngọn núi lửa. Lại được kể rằng, khi Maui đã dập tắt mọi ngọn lửa trên mặt đất, mẹ cậu đã sai cậu đi lấy lửa mới từ tổ tiên của bà là Mahuika. Người Tonga, trong phiên bản thần thoại của họ, kể lại cách tiểu Maui khám phá ra cái hang dẫn đến Bulotu — vùng đất phía tây của người chết — và cách cha cậu — một Maui khác — sai cậu đến gặp vị Maui già hơn nữa đang ngồi bên đống lửa lớn của ông; cả hai vật lộn, và Maui mang lửa đi cho con người, để lại vị thần động đất già nằm què quặt ở bên dưới.[449] Nhóm truyền thuyết do đó kịch tính hóa sự ra đời của mặt trời từ đại dương và sự khởi hành của đêm tối, sự dập tắt ánh sáng lúc hoàng hôn và sự trở lại của nó lúc bình minh, và sự hạ xuống của mặt trời đến Hades phía tây — cõi âm của đêm và cái chết — vốn vô tình được đồng nhất với vùng lửa ngầm và động đất. Ở đây, quả thực, các đặc điểm của thần thoại tự nhiên chân thực không bị mờ nhạt, và cái chết của Maui bởi tổ tiên của mình là Đêm tối kết thúc một cách thích hợp sự nghiệp mặt trời của chàng.[450]

Đó là một câu chuyện hoàng hôn, được hình dung rất khác, bắt đầu cho thần thoại da đỏ Bắc Mỹ tuyệt đẹp về Con Thiên Nga Đỏ. Câu chuyện thuộc về chủng tộc Algonquin. Người thợ săn Ojibwa vừa giết được một con gấu và bắt đầu lột da nó, thì đột nhiên một thứ màu đỏ nhuộm đỏ toàn bộ bầu không khí xung quanh. Đến bờ hồ, người thổ dân nhìn thấy đó là một con thiên nga đỏ tuyệt đẹp, có bộ lông lấp lánh dưới ánh mặt trời. Người thợ săn bắn những mũi tên của mình trong vô ích, vì con chim nổi bồng bềnh không hề tổn hại và phớt lờ, nhưng cuối cùng cậu nhớ ra ba mũi tên ma thuật ở nhà — vốn là của cha cậu. Mũi tên thứ nhất và thứ hai bay ngày càng gần, mũi tên thứ ba trúng con thiên nga, và đập cánh, nó bay đi chậm rãi hướng về phía mặt trời lặn. Với ý thức đầy đủ về ý nghĩa mặt trời mang tính thi ca của tình tiết này, Longfellow đã phỏng theo nó như một bức tranh hoàng hôn, trong một trong những bài thơ da đỏ của ông:

‘Đó có phải là mặt trời đang lặn

Trên mặt nước phẳng lặng của đồng bằng?

Hay Con Thiên Nga Đỏ nổi bồng bềnh, bay lượn,

Bị thương bởi mũi tên ma thuật,

Làm nhuốm đỏ tất cả những con sóng bằng màu đỏ thắm,

Bằng màu đỏ thắm của dòng máu sự sống của nó,

Làm ngập tràn bầu không khí bằng sự lộng lẫy,

Bằng sự lộng lẫy của bộ lông của nó?’

Câu chuyện tiếp tục kể về việc người thợ săn phóng nhanh về hướng tây để truy đuổi Con Thiên Nga Đỏ. Tại những lều trại nơi cậu dừng chân, người ta nói với cậu rằng cô thường xuyên đi qua đó, nhưng những kẻ đuổi theo cô chưa bao giờ trở về. Cô là con gái của một lão phù thủy đã bị mất da đầu — thứ mà Ojibwa thành công trong việc khôi phục lại cho ông ta và đặt trở lại đầu ông, và ông lão đứng dậy từ mặt đất, không còn già nua và suy sụp nữa, mà rực rỡ trong vinh quang tuổi trẻ. Ojibwa rời đi, và lão phù thủy gọi ra thiếu nữ xinh đẹp — lúc này không còn là con gái mà là em gái của ông — và trao cô cho người bạn chiến thắng của mình. Đó là những ngày sau đó, khi Ojibwa đã về nhà với cô dâu của mình, rằng ông đi du hành ra ngoài, và đến một khe hở trên mặt đất, đi xuống và đến nơi ở của các linh hồn đã khuất; ở đó ông có thể chiêm ngưỡng vùng đất phương tây tươi sáng của những người tốt, và đám mây đen của sự gian ác. Nhưng các linh hồn bảo ông rằng các anh em ở nhà đang tranh giành quyền sở hữu vợ ông, và cuối cùng, sau chuyến lang thang dài đằng đẵng, vị Odysseus da đỏ này đã trở về với người vợ Penelope chung thủy đang đau buồn của mình, giương những mũi tên ma thuật lên cung, và bắn hạ những kẻ cầu hôn độc ác chết ngay dưới chân mình.[451] Do đó, các truyền thuyết dã man từ Polynesia và châu Mỹ — có lẽ quả thực được nhào nặn dưới ảnh hưởng của châu Âu — đồng ý với lý thuyết[452] rằng Odysseus thăm các cánh đồng Elysium, hay Orpheus đi xuống vùng đất Hades để mang nàng Eurydikê ‘chiếu sáng rộng khắp’ trở lại, chẳng qua chỉ là chính Mặt Trời đi xuống và đi lên từ thế giới bên dưới.

Nơi Đêm tối và Hades mang hình hài cá nhân trong thần thoại, chúng ta có thể mong đợi tìm thấy những quan niệm như được thể hiện đơn giản trong một từ tiếng Phạn dùng cho buổi tối, ‘rajanîmukha,’ tức là ‘miệng của đêm.’ Do đó, người Scandinavia kể về Hel — nữ thần chết — với cái miệng há hông giống như miệng của Fenrir — người anh em của bà — con sói nuốt mặt trời; và một bài thơ cổ của Đức mô tả vực thẳm của Địa ngục há miệng từ trời xuống đất:

‘der was der Hellen gelîch

diu daz abgrunde

begenit mit ir munde

unde den himel zuo der erden.’[453]

Các tác phẩm điêu khắc trên các nhà thờ vẫn trưng bày để làm khiếp sợ những kẻ gian ác cái hàm đáng sợ của Cái Chết, cái miệng của Địa ngục há rộng để nuốt chửng các nạn nhân của nó. Một lần nữa, nơi vũ trụ học dã man chấp nhận học thuyết về một vòm trời vắt ngang bên trên trái đất, và về một cõi âm nơi mặt trời đi xuống khi lặn và con người đi xuống khi chết, ở đó quan niệm về các cánh cổng hoặc cửa ngõ — dù được hiểu theo nghĩa đen hay nghĩa ẩn dụ — đều có vị trí của nó. Đó là cánh cổng lớn mà người da đen Bờ Biển Vàng mô tả Bầu Trời mở ra vào buổi sáng cho Mặt Trời; đó là những cánh cổng Hades của người Hy Lạp cổ đại, và những cánh cổng Sheol của người Do Thái cổ đại. Có ba mô tả thần thoại liên quan đến những ý tưởng này được tìm thấy trong số người Karens, người Algonquins và người Aztec, rất đáng được chú ý đặc biệt. Người Karens ở Miến Điện — một chủng tộc có các ý tưởng phần lớn được vay mượn từ những người Phật giáo có văn hóa hơn mà họ từng tiếp xúc — có vị thế ưu tiên ở đây vì sự rõ ràng trong tuyên bố của họ. Họ nói rằng ở phía tây có hai tầng đá lớn liên tục mở ra và khép lại, và giữa các tầng đá này, mặt trời đi xuống vào lúc hoàng hôn, nhưng tầng đá bên trên được nâng đỡ thế nào thì không ai có thể mô tả được. Ý tưởng này xuất hiện rõ ràng trong mô tả về một lễ hội Bghai, nơi những con gà tế lễ được thưa rằng — ‘Bảy tầng trời, ngươi leo lên tận đỉnh; bảy tầng đất, ngươi đi xuống tận đáy. Ngươi đến Khu-the; ngươi đi đến Tha-ma [tức là Yama, Thẩm phán của Người Chết trong Hades]. Ngươi đi qua các kẽ đá, ngươi đi qua các kẽ vách đá. Tại việc mở và khép các cổng đá phía tây, ngươi đi vào giữa; ngươi đi bên dưới trái đất nơi Mặt Trời di chuyển. Ta sử dụng ngươi, ta khuyên nhủ ngươi. Ta làm ngươi thành sứ giả, ta làm ngươi thành thiên thần, v.v.’[454] Chuyển từ Miến Điện sang vùng các hồ nước Bắc Mỹ, chúng ta tìm thấy một mô tả tương ứng trong câu chuyện Ottawa về Iosco — đã được trích dẫn ở đây vì sự nhân hóa rõ ràng của nó về Mặt Trời và Mặt Trăng. Truyền thuyết này, mặc dù mang tính hiện đại trong một số mô tả của nó về người Châu Âu, những con thuyền của họ, và vùng đất xa xôi của họ bên kia biển, rõ ràng được xây dựng trên một thần thoại về Ngày và Đêm. Iosco dường như là Ioskeha — Kẻ Trắng — người có cuộc tranh chấp với người anh em Tawiscara — Kẻ Đen — là một thần thoại tự nhiên nguyên thủy và thuần túy nhất của người Huron về Ngày và Đêm. Iosco và những người bạn của mình du hành trong nhiều năm về hướng đông và hướng đông để đến với mặt trời, và cuối cùng đến nơi ở của Manabozho gần rìa thế giới, và sau đó, đi xa hơn một chút, đến khe vực phải vượt qua trên đường đến vùng đất của Mặt Trời và Mặt Trăng. Họ bắt đầu nghe thấy âm thanh của bầu trời đang đánh đập, và nó có vẻ ở gần ngay trước mắt, nhưng họ còn phải du hành một quãng đường dài mới đến được nơi đó. Khi bầu trời sà xuống, áp lực của nó sẽ ép những cơn gió mạnh thổi ra từ khe hở, mạnh đến mức những người du hành khó có thể đứng vững trên đôi chân của mình, và mặt trời đi qua chỉ cách đỉnh đầu họ một khoảng ngắn. Bầu trời sẽ sà xuống với lực bạo liệt, nhưng nó sẽ bay lên từ từ và dần dần. Iosco và một người bạn của mình đứng gần rìa, và với một nỗ lực lớn đã nhảy vọt qua và giành được chỗ đứng ở phía bên kia; nhưng hai người kia sợ hãi và do dự, và khi những người đồng hành gọi họ qua bóng tối rằng, ‘Nhảy đi! nhảy đi! bầu trời đang sà xuống rồi,’ họ ngước lên và nhìn thấy nó đang hạ xuống, nhưng vì tê liệt vì sợ hãi nên họ nhảy yếu ớt đến mức chỉ chạm tới phía bên kia bằng đôi tay của mình, và bầu trời vào cùng khoảnh khắc đó đập mạnh xuống mặt đất với một âm thanh kinh hoàng, đã ép họ rơi xuống vực thẳm đen tối đáng sợ.[455] Cuối cùng, trong nghi lễ tang ma của người Aztec, có một mô tả tương tự về mối nguy hiểm đầu tiên mà linh hồn phải đối mặt trên con đường dẫn đến Vùng Đất Của Người Chết dưới lòng đất — nơi được mặt trời chiếu sáng khi trên trái đất là ban đêm. Trao cho thi hài tấm hộ chiếu đầu tiên để đưa anh ta bình an đến tận cùng hành trình, những người sống sót đã nói với anh ta rằng, ‘Với những thứ này, ngươi sẽ đi qua giữa hai ngọn núi đập vào nhau.’[456] Dựa trên gợi ý từ nhóm quan niệm mặt trời này và cái chết của Maui, chúng ta có lẽ có thể giải thích — như được bắt nguồn từ một trí tưởng tượng suy tàn của thần thoại mặt trời — tập phim nổi tiếng trong truyền thuyết Hy Lạp, nơi con tàu vĩ đại Argo đi qua giữa các Symplegades — hai vách đá khổng lồ mở ra và khép lại với sự va chạm chớp nhoáng và bạo liệt.[457] Liệu bất kỳ nỗ lực trí tưởng tượng vô căn cứ nào có thể mang lại trong tâm trí nhà thơ một suy nghĩ kỳ quặc tự thân nhưng lại vô cùng ăn khớp với các thần thoại Karen và Aztec về các cổng của Đêm và Mới Chết? Với truyền thuyết Maori, câu chuyện Argonautic có một sự trùng hợp thậm chí còn sâu sắc hơn. Ở cả hai nơi, sự kiện là để quyết định tương lai; nhưng tư duy này được triển khai theo hai cách trái ngược nhau. Nếu Maui đi qua lối vào của Đêm và trở lại Ngày, cái chết sẽ không nắm giữ nhân loại; nếu Argo vượt qua các Vách Đá Va Đập, con đường sẽ rộng mở giữa chúng vĩnh viễn. Tàu Argo lao qua an toàn, và các Symplegades không thể va chạm vào con tàu qua đường nữa; Maui bị nghiền nát, và con người không bước ra khỏi Hades một lần nữa.

Có một ẩn dụ mặt trời khác mô tả mặt trời, không phải như một sinh vật cá nhân, mà là một thành viên của một sinh thể thậm chí còn vĩ đại hơn. Ông được gọi ở Java và Sumatra là ‘Mata-ari,’ ở Madagascar là ‘Maso-andro,’ tức ‘Con Mắt Của Ngày.’ Nếu chúng ta tìm kiếm sự dịch chuyển của tư duy này từ ẩn dụ sang thần thoại, chúng ta có thể tìm thấy nó trong các câu chuyện New Zealand về việc Maui đặt con mắt của chính mình lên trời làm Mặt Trời, và đôi mắt của hai người con của mình làm Sao Mai và Sao Hôm.[458] Thần thoại tự nhiên được tuyên bố ẩn dụ và tường minh như vậy là một thần thoại phát triển rộng rãi trên nền tảng Aryan. Nó tạo thành một phần của mô tả vĩ mô về vũ trụ nổi tiếng trong thần thoại châu Á, và ở Châu Âu được thể hiện trong đoạn văn của bài thơ Orphic kể về Jove, đồng thời là vị cai trị thế giới và chính là thế giới: cái đầu huy hoàng của ông làm rực rỡ bầu trời nơi treo mái tóc đầy sao của ông, dòng nước của đại dương gầm thét là chiếc đai lưng ôm lấy thân thể thiêng liêng của ông — trái đất mang vạn vật, đôi mắt của ông là mặt trời và mặt trăng, tâm trí của ông — chuyển động và cai trị mọi thứ bằng sự khôn ngoan — là cõi aether hoàng gia mà không giọng nói hay âm thanh nào có thể thoát khỏi:

‘Sunt oculi Phœbus, Phœboque adversa recurrens

Cynthia. Mens verax nullique obnoxius æther

Regius interitu’, qui cuncta movetque regitque

Consilio. Vox nulla potest, sonitusve, nec ullus

Hancce Jovis sobolem strepitus, nec fama latere.

Sic animi sensum, et caput immortale beatus

Obtinet: illustre, immensum, immutabile pandens,

Atque lacertorum valido stans robore certus.’[459]

Nơi nhà làm thần thoại Aryan không màng đến ánh sáng nhỏ hơn, ông có thể mô tả mặt trời bằng nhiều thuật ngữ khác nhau như là con mắt của bầu trời. Trong Rig-Veda, nó là ‘con mắt của Mitra, Varuna và Agni’ — ‘chakshuh Mitrasya Varunasyah Agneh.’[460] Trong Zend-Avesta, nó là ‘mặt trời chói lọi với những con ngựa swift, con mắt của Ahura-Mazda;’ nơi khác, cả hai con mắt, rõ ràng là mặt trời và mặt trăng, đều được ca ngợi.[461] Đối với Hesiod, đó là ‘con mắt nhìn thấu mọi vật của Zeus’ — ‘πάντα ἰδὼν Διὸς ὀφθαλμός;’ Macrobius nói về thời cổ đại gọi mặt trời là con mắt của Jove — ‘τί ἥλιος; οὐράνιος ὀφθαλμός.’[462] Người Đức cổ đại, khi gọi mặt trời là ‘mắt của Wuotan,’[463] đã thừa nhận Wuotan — Woden — Odhin — chính là Bầu Trời thần thánh. Những biểu hiện thần thoại này thuộc loại không thể chối cãi nhất. Bằng gợi ý mà chúng đưa ra, các cách giải thích phỏng đoán ở đây có lẽ không được khẳng định chắc chắn, mà chỉ được gợi ý, cho hai trong số những tình tiết kỳ quặc nhất của thần thoại Châu Âu cổ đại. Odin — vị Thần Của Vạn Vật — các skalds cổ đại của Scandinavia kể, ngồi giữa các Æsir của mình tại thành phố Asgard, trên ngai vàng cao Hlidskialf (Kệ-Lid), từ nơi đó ông có thể nhìn xuống toàn bộ thế giới discerning tất cả các hành động của con người. Ông là một ông lão quấn chiếc áo choàng rộng và che khuất khuôn mặt của mình bằng chiếc mũ rộng vành, ‘os pileo ne cultu proderetur obnubens,’ như Saxo Gramcript đã viết. Odin chỉ có một mắt; ông muốn uống nước từ giếng của Mimir, nhưng ông phải để lại ở đó một con mắt của mình làm vật thế chấp, như được kể trong Völuspa:

‘Ta biết hết thảy, hỡi Odin! Nơi ngươi giấu mắt mình

Trong giếng nổi tiếng của Mimir.

Mimir uống mật ong mỗi buổi sáng

Từ vật thế chấp của cha-Wale — Ngươi có biết đây là gì không?’

Vì con mắt đơn độc của Odin dường như chắc chắn là mặt trời trên trời, người ta có thể đoán con mắt bị mất trong giếng là gì — có lẽ là sự phản chiếu của chính mặt trời trong bất kỳ vũng nước nào, hoặc rất có thể là của mặt trăng, được kể trong thần thoại phổ biến là được tìm thấy trong giếng.[464] Có thể, một số trí tưởng tượng mặt trời như vậy cũng giải thích một phần thần thoại về Perseus. Có ba nữ thần Norn Scandinavia, tên của họ là Urdhr, Verdhandi và Skuld — Đã-từng, Đang-là và Sẽ-là — và ba thiếu nữ này là những ‘chị em kỳ lạ’ xác định tuổi thọ của tất cả con người. Tương tự, các Nữ Thần Định Mệnh — các Parkai, con gái của Anágkē không thể tránh khỏi — phân chia giữa họ các khoảng thời gian: Lachesis hát về quá khứ, Klôthô về hiện tại, Atropos về tương lai. Giờ đây, liệu có được phép coi những người chị em định mệnh này có bản chất chung với hai bộ ba chị em thần thoại khác — các Graiai và họ hàng của họ là các Gorgon?[465] Nếu đúng như vậy, thật dễ dàng để hiểu tại sao trong số ba chị em Gorgon chỉ có một người là phàm trần, người mà hai người chị bất tử không thể cứu mạng, vì quá khứ và tương lai không thể chết không thể cứu lấy hiện tại luôn luôn chết chóc. Cũng không khó để giải mã câu đố, con mắt duy nhất mà các Graiai có chung giữa họ, và chuyền tay nhau từ người này sang người khác là gì? — con mắt của ban ngày — mặt trời, thứ mà quá khứ trao cho hiện tại, và hiện tại trao cho tương lai.

So với Chúa Tể Ngày tươi sáng, Nữ Hoàng Đêm nhợt nhạt chiếm một vị trí thấp hơn và nhỏ hơn, trong thần thoại cũng như trong tự nhiên. Trong nhóm truyền thuyết rộng lớn liên kết Mặt Trời và Mặt Trăng với nhau, hai ví dụ nổi bật có thể được nhìn thấy trong các truyền thống qua đó các chủng tộc bán văn minh ở Nam Mỹ đã lần theo sự trỗi dậy của họ từ tình trạng của các bộ lạc dã man xung quanh họ. Những truyền thuyết này thậm chí đã được các nhà văn hiện đại viện dẫn như những ghi chép được ghi nhớ với lòng biết ơn về những ân nhân thực sự của con người, những kẻ đã mang văn minh của Cựu Thế Giới đến châu Mỹ từ xa xưa. Nhưng thật may mắn cho sự thật lịch sử, truyền thống thần thoại kể lại những câu chuyện của nó mà không loại bỏ các tình tiết làm lộ ra bản chất thực sự của nó đối với sự quan sát mang tính phê bình hơn. Người Muyscas trên các cao nguyên Bogota từng là, theo lời họ kể, những kẻ dã man không có nông nghiệp, tôn giáo hay luật pháp; nhưng một ông già râu rậm đã đến với họ từ phương Đông — Bochica, đứa con của Mặt Trời — và ông đã dạy họ cày cấy đồng ruộng, mặc quần áo, thờ phụng các vị thần, để trở thành một quốc gia. Nhưng Bochica có một người vợ ác độc và xinh đẹp — Huythaca — kẻ thích phá hoại và làm hỏng công việc của chồng mình; và chính bà là người đã làm cho con sông dâng nước cho đến khi vùng đất bị ngập lụt và chỉ một vài người trong nhân loại trốn thoát được lên các đỉnh núi. Khi đó Bochica nổi giận, và ông đã đuổi người vợ ác độc Huythaca khỏi mặt đất, biến bà thành Mặt Trăng, vì trước đó chưa từng có mặt trăng; và ông đã chẻ đôi các ngọn đá và tạo ra thác nước hùng vĩ Tequendama, để cho hồng thủy rút đi. Sau đó, khi đất đai đã khô ráo, ông ban cho phần còn lại của nhân loại năm tháng và các nghi lễ hiến tế định kỳ của nó, cùng sự thờ phụng Mặt Trời. Giờ đây, những con người kể lại thần thoại này đã không quên — điều mà quả thực chúng ta có thể đoán mà không cần sự giúp đỡ của họ — rằng chính Bochica là Zuhé — Mặt Trời, và Huythaca là vợ của Mặt Trời, tức Mặt Trăng.[466]

Giống như thế về ý nghĩa, mặc dù khác nhau về trí tưởng tượng, là thần thoại khai hóa của người Inca. Con người, truyền thuyết Quichua này kể lại, là những kẻ dã man sống trong các hang động giống như dã thú, ăn rễ cây hoang dã, trái cây và thịt người, che thân bằng lá cây, vỏ cây hoặc da động vật. Nhưng cha chúng ta là Mặt Trời đã rủ lòng thương xót họ, và sai hai người con của mình là Manco Ccapac và người vợ kiêm em gái của chàng — Mama Occllo — họ trỗi dậy từ hồ Titicaca, và ban cho những đám đông chưa có văn hóa luật pháp và chính phủ, hôn nhân và trật tự đạo đức, cày cấy, nghệ thuật và khoa học. Do đó, đế chế Peru vĩ đại đã được thành lập, nơi trong những thời đại sau đó, mỗi vị Inca và người vợ kiêm em gái của mình — tiếp tục dòng tộc hùng mạnh của Manco Ccapac và Mama Occllo — đã đại diện trong cai trị và tôn giáo không chỉ là những tổ tiên vương giả trần thế đầu tiên, mà còn là cha và mẹ trên trời mà chúng ta có thể thấy những nhân vật này là hiện thân của họ, cụ thể là chính Mặt Trời, và người vợ kiêm em gái của mình là Mặt Trăng.[467] Do đó, các quốc gia Bogota và Peru, khi nhớ lại những ngày tháng dã man trước đây của họ, và sự kết hợp giữa nền văn hóa của họ với tôn giáo dân tộc của họ, đã hiện thực hóa các truyền thống của họ trong các thần thoại có loại hình lặp đi lặp lại thường xuyên, gán cho chính các vị thần, trong hình hài con người, việc thiết lập sự thờ phụng của chính họ.

‘Mặt trăng bất định’ xuất hiện trong một nhóm các câu chuyện mang tính đặc trưng. Truyền thuyết Úc kể rằng Mityan — Mặt Trăng — là một con mèo bản địa, đem lòng yêu vợ của người khác, và bị đuổi đi để lang thang từ đó cho đến nay.[468] Người Khasias ở dãy Himalaya kể rằng Mặt Trăng hàng tháng đều đem lòng yêu mẹ vợ của mình, người đã hất tàn tro vào mặt hắn, từ đó tạo ra những vết đốm trên mặt hắn.[469] Truyền thuyết Slav, đi theo cùng một quỹ đạo, kể rằng Mặt Trăng — Vua của Đêm và chồng của Mặt Trời — đã yêu một cách bất trung Sao Mai, vì thế hắn bị chẻ đôi như một hình phạt, như chúng ta thấy hắn trên bầu trời.[470] Bằng một luồng suy nghĩ khác, cái chết và sự hồi sinh định kỳ của Mặt Trăng đã gợi lên một sự tương phản đau đớn với số phận của con người, trong một trong những thần thoại được lặp đi lặp lại nhiều nhất và mang tính đặc trưng của Nam Phi, được kể như thế này giữa những người Namaqua. Mặt Trăng từng phái Thỏ đến gặp Con Người để truyền đạt thông điệp này, ‘Giống như ta chết đi và lại sống lại, ngươi cũng sẽ chết đi và lại sống lại,’ nhưng Thỏ đã đi đến chỗ Con Người và nói, ‘Giống như ta chết đi và không sống lại, ngươi cũng sẽ chết đi và không sống lại.’ Sau đó Thỏ quay lại và kể cho Mặt Trăng nghe những gì nó đã làm, và Mặt Trăng đã đánh nó bằng một chiếc rìu và rạch môi nó, khiến nó giữ nguyên hình dạng đó cho đến nay, và một số người nói Thỏ đã trốn chạy và vẫn đang trốn chạy, nhưng những người khác nói nó đã cào vào mặt Mặt Trăng và để lại những vết sẹo vẫn có thể nhìn thấy trên đó, và họ cũng nói rằng lý do tại sao người Namaqua phản đối việc ăn thịt thỏ (một thành kiến mà trên thực tế họ chia sẻ với các chủng tộc rất khác nhau) là vì nó đã mang đến cho con người thông điệp tồi tệ này.[471] Thật đáng chú ý khi một câu chuyện rất giống với câu chuyện này — đến mức khó mà không cho rằng cả hai đều là các phiên bản từ một nguồn gốc chung — lại được kể ở các hòn đảo Fiji xa xôi. Đã có một tranh chấp giữa hai vị thần về cách con người nên chết: ‘Ra Vula (Mặt Trăng) tranh cãi rằng con người nên giống như mình — biến mất một thời gian rồi lại sống lại. Ra Kalavo (Con Chuột) không muốn lắng nghe đề xuất tử tế này, nhưng nói rằng, “Hãy để con người chết như chuột chết.” Và hắn đã thắng ưu thế.’ Niên đại của các phiên bản dường như cho thấy sự hiện diện của các thần thoại này ở người Hottentots và người Fijians, tại hai phía đối diện của quả địa cầu, dù sao đi nữa cũng không phải do sự truyền bá trong thời hiện đại.[472]

Có một thần thoại tự nhiên dã man rất công phu về nguồn gốc sinh thành của các Vì Sao, chắc chắn có thể phục vụ như một manh mối kết nối lịch sử của hai bộ lạc xa xôi. Người Mintira thô sơ ở Bán đảo Mã Lai bày tỏ bằng những từ ngữ rõ ràng niềm tin vào một bầu trời rắn chắc, vốn phổ biến ở các bậc thang thấp hơn của nền văn hóa; họ nói bầu trời là một cái nồi lớn được giữ lơ lửng trên mặt đất bằng một sợi dây, và nếu sợi dây này đứt, mọi thứ trên trái đất sẽ bị nghiền nát. Mặt Trăng là một người phụ nữ, và Mặt Trời cũng vậy: Các Vì Sao là con của Mặt Trăng, và Mặt Trời thuở xưa cũng có chừng ấy đứa con. Tuy nhiên, sợ rằng nhân loại không thể chịu đựng được nhiều ánh sáng và sức nóng đến thế, họ đồng ý mỗi người sẽ nuốt chửng các con của mình; nhưng Mặt Trăng, thay vì ăn thịt các ngôi sao của mình, đã giấu chúng khỏi tầm nhìn của Mặt Trời — kẻ tin rằng tất cả con mình đã bị nuốt chửng, nên đã ăn thịt chính các con mình; ngay khi làm xong điều đó, Mặt Trăng liền đưa gia đình mình ra khỏi chỗ ẩn nấp. Khi Mặt Trời nhìn thấy chúng, tràn ngập cơn thịnh nộ, mụ ta đuổi theo Mặt Trăng để giết bà; cuộc rượt đuổi kéo dài từ đó cho đến nay, và đôi khi Mặt Trời thậm chí còn đến gần đến mức cắn được Mặt Trăng, và đó là nhật thực; Mặt Trời — như con người vẫn có thể thấy — nuốt chửng các ngôi sao của mình vào lúc bình minh, và Mặt Trăng giấu các ngôi sao của mình suốt cả ngày khi Mặt Trời ở gần, và chỉ đưa chúng ra vào ban đêm khi kẻ đuổi theo bà ở xa. Giờ đây, trong số một bộ lạc ở Đông Bắc Ấn Độ — người Ho ở Chota-Nagpore — thần thoại lại xuất hiện trở lại, rõ ràng từ cùng một nguồn gốc, nhưng với một cái kết khác; Mặt Trời đã chẻ đôi Mặt Trăng vì sự lừa dối của bà, và do đó bị chẻ đôi và lớn lên lành lặn trở lại, bà vẫn ở đó cùng các con gái của mình — những người chính là các Vì Sao.[473]

Từ sự dã man cho đến văn minh, người ta có thể lần theo trong thần thoại của các Vì Sao một tiến trình tư duy, tuy thực sự thay đổi trong cách ứng dụng, nhưng chưa bao giờ đứt gãy trong mối liên hệ rõ ràng của nó từ đầu đến cuối. Người dã man nhìn thấy từng ngôi sao riêng lẻ là những sinh vật có hồn, hoặc kết hợp các nhóm sao thành các sinh vật thiên thể sống, hoặc các bộ phận cơ thể của chúng, hoặc các đối tượng liên quan đến chúng; trong khi ở cực bên kia của thang đo văn minh, nhà thiên văn học hiện đại vẫn duy trì chính những trí tưởng tượng cổ xưa đó, biến chúng thành các mục đích sử dụng như một sự tồn tại có ích, như một phương tiện để lập bản đồ quả địa cầu thiên thể. Các tên gọi và câu chuyện dã man về các ngôi sao và chòm sao thoạt đầu có vẻ chỉ là những trí tưởng tượng ngớ ngẩn và vô mục đích; nhưng trong việc nghiên cứu các chủng tộc thấp hơn, người ta luôn thấy rằng càng có nhiều phương tiện để hiểu tư duy của họ, chúng ta càng tìm thấy nhiều ý nghĩa và lý trí trong đó. Thổ dân Úc nói rằng Yurree và Wanjel — những ngôi sao mà chúng ta gọi là Castor và Pollux — đuổi theo Purra con Chuột Túi (Capella của chúng ta), và giết nó vào đầu mùa oi bức — và hiện tượng ảo ảnh chính là khói của ngọn lửa mà họ dùng để quay nó.[474] Họ cũng nói rằng Marpean-Kurrk và Neilloan (Arcturus và Lyra) là những kẻ phát hiện ra nhộng kiến và trứng của loài chim loan, và đã dạy thổ dân cách tìm chúng làm thức ăn.[475] Được dịch sang ngôn ngữ của thực tế, những thần thoại đơn giản này ghi lại vị trí mùa hè của các ngôi sao đang bàn đến, và các mùa của nhộng kiến và trứng chim loan — những mùa được đánh dấu bởi những ngôi sao được gọi là những kẻ phát hiện ra chúng.[476] Ý nghĩa không kém phần trong suốt nằm trong thần thoại Algonquin tuyệt đẹp về Kẻ Tạo Mùa Hè. Thuở xưa, mùa đông vĩnh cửu ngự trị trên trái đất, cho đến khi một con vật nhỏ bé nhanh nhẹn tên là Fisher — được giúp đỡ bởi những con thú khác là bạn của nó — đã đập vỡ một khe hở xuyên qua bầu trời để đến vùng đất thiên đàng tươi đẹp phía bên kia, cho phép những cơn gió ấm tuôn trào và mùa hè đi xuống trái đất, và mở những chiếc lồng giam giữ chim chóc: nhưng khi cư dân trên trời nhìn thấy chim của họ được thả ra và những ngọn gió ấm của họ đang đi xuống, họ bắt đầu truy đuổi, và bắn những mũi tên của mình vào Fisher, cuối cùng bắn trúng nó tại điểm duy nhất dễ bị tổn thương ở chóp đuôi của nó; do đó nó đã chết vì lợi ích của cư dân trên mặt đất, và trở thành chòm sao mang tên nó, để rồi cho đến nay vào đúng mùa, con người vẫn nhìn thấy nó nằm đúng như lúc nó ngã xuống hướng về phía bắc trên những đồng bằng của thiên đường, với mũi tên định mệnh vẫn cắm chặt vào đuôi nó.[477] Hãy so sánh những câu chuyện dã man này với Orion đuổi theo các chị em Pleiades — những người tìm cách trốn tránh hắn dưới biển, và các thiếu nữ đã khóc cho đến chết và trở thành cụm sao Hyades — mà việc mọc và lặn của chúng báo hiệu mưa: những sinh vật thần thoại như vậy về mặt ý nghĩa đơn giản có thể đã được phát minh bởi những người dã man, cũng giống như các thần thoại chòm sao dã man có thể đã được làm ra bởi người Hy Lạp cổ đại. Khi chúng ta xem xét rằng những người Úc — những kẻ có thể phát minh ra những thần thoại như vậy, và phát minh chúng với sự phong phú như vậy về ý nghĩa — là những người dã man cộng hai và một để tạo ra chữ số ba của họ, chúng ta có thể đánh giá sâu sắc biết bao trong lịch sử văn hóa những quan niệm đó, mà các tàn tích của chúng vẫn được đại diện trong các bản đồ sao của chúng ta bởi Castor và Pollux, Arcturus và Sirius, Boötes và Orion, tàu Argo và Xe Cầy của Charles, chim Toucan và Chữ Thập Phương Nam. Dù là văn minh hay dã man, dù cổ xưa hay mới được tạo ra theo cách thức cổ xưa, những tên gọi như vậy có đặc điểm giống nhau đến mức bất kỳ bộ lạc nào của loài người cũng có thể áp dụng chúng từ bất kỳ bộ lạc nào khác, giống như các bộ lạc châu Mỹ được biết là tiếp nhận các tên gọi châu Âu vào bầu trời của chính họ, và giống như chòm sao Cây Sồi Hoàng Gia của chúng ta được cho là đã tìm được đường đi của nó, trong các bản sao mới của các trước tác Hindu cổ đại, vào công ty của Bảy Hiền Triết và các chòm sao cổ đại khác của Ấn Độ Bà-la-môn.

Những trí tưởng tượng như vậy mang tính tưởng tượng cao đến mức hiếm khi có hai dân tộc nào tình cờ đặt cùng một tên cho một chòm sao, trong khi ngay cả trong giới hạn của cùng một chủng tộc, các thuật ngữ cũng có thể hoàn전히 khác nhau. Do đó, các ngôi sao mà chúng ta gọi là Vành Đai của Orion ở New Zealand hoặc là Khủy Tay của Maui, hoặc chúng tạo thành thân của con Thuyền thuộc về Tamarerete — kẻ có cái mỏ neo thả xuống từ mũi thuyền là Chòm Sao Chữ Thập Phương Nam.[478] Đại Hùng cũng giống hệt như một chiếc Xe Cầy, Vành Đai của Orion cũng có thể dùng làm Con Thoi của Frigga hoặc Mary, hay Gậy của Jacob. Tuy nhiên, đôi khi những sự tương ứng tự nhiên vẫn xuất hiện. Bảy chị em Pleiades đối với người Úc dường như là một nhóm các cô gái đang chơi múa corroboree; trong khi thổ dân Bắc Mỹ gọi họ là những Vũ Công; và người Lapp gọi họ là Đoàn Thiếu Nữ.[479] Thậm chí nổi bật hơn là sự tương ứng giữa người dã man và các quốc gia có văn hóa trong các trí tưởng tượng về dải sao sáng nằm giống như một con đường vắt ngang bầu trời. Người Basutos gọi nó là ‘Con Đường của Các Vị Thần;’ người Ojis nói đó là ‘Con Đường của Các Linh Hồn,’ nơi các linh hồn đi lên thiên đàng.[480] Các bộ lạc Bắc Mỹ biết nó như ‘Con Đường của Chúa Tể Sự Sống,’ ‘Con Đường của Các Linh Hồn,’ ‘Con Đường của Các Linh Hồn,’ nơi họ du hành đến vùng đất bên kia ngôi mộ, và nơi những ngọn lửa trại của họ có thể được nhìn thấy đang bùng cháy như những ngôi sao sáng hơn.[481] Những trí tưởng tượng dã man như vậy về Dải Ngân Hà khớp với thần thoại Litva về ‘Con Đường của Các Loài Chim,’ ở tận cùng của nó, các linh hồn của người tốt — được tưởng tượng là bay đi lúc chết giống như các loài chim — cư ngụ một cách tự do và hạnh phúc.[482] Rằng các linh hồn cư ngụ trong Ngân Hà là một tư duy quen thuộc với phái Pythagorean — những người truyền lại nó theo lời của bậc thầy của họ rằng các linh hồn tập trung đông đúc ở đó đi xuống, và xuất hiện trước con người như những giấc mơ,[483] và đối với những người theo phái Manichæan — những kẻ có trí tưởng tượng chuyển các linh hồn thuần khiết đến ‘cột ánh sáng’ này, từ nơi đó họ có thể đi xuống trái đất và quay trở lại một lần nữa.[484] Thật là một bước thụt lùi từ những ý tưởng như vậy về Ngân Hà đến ‘Con Đường Bạch Tượng’ của người Xiêm, ‘Con Đường Santiago’ của người Tây Ban Nha, hay ‘Con Đường Hành Hương’ của người Thổ Nhĩ Kỳ, và một bước thụt lùi thậm chí thấp hơn đến ‘Con Đường Rơm’ của người Syria, người Ba Tư và người Thổ Nhĩ Kỳ, những người do đó so sánh nó với những con đường làng rải rác những mẩu rơm rơi ra từ lưới mà họ mang nó trong đó.[485] Nhưng trong tất cả những trí tưởng tượng đã gắn liền với con đường thiên thể, chúng ta ở quê nhà có trí tưởng tượng kỳ quặc nhất. Đi dọc theo con đường ngắn và quanh co từ St. Paul đến Phố Cannon, người ta nghĩ xem cái tên của con phố lớn Wætlingas — vốn thuở xưa chạy từ Dover qua London vào xứ Wales — nay đã thu lại nhỏ bé biết bao. Nhưng có một Phố Watling trên thiên đàng cũng như trên mặt đất, từng quen thuộc với người Anh, mặc dù giờ đây hầu như đã bị lãng quên ngay cả trong phương ngữ địa phương. Chaucer đã nói về nó trong tác phẩm ‘House of Fame’ của mình:

‘Kìa ở đó (ông ta nói) hãy ngước mắt lên

Hãy nhìn đằng kia, kìa, Dải Ngân Hà,

Thứ mà người ta gọi là Milky Way,

Bởi vì nó có màu trắng, và một vài người quả quyết,

Đã gọi nó là Phố Watlynge.’[486]

Chuyển từ thần thoại của các thiên thể sang, một cái nhìn thoáng qua về các khu vực khác của thần thoại tự nhiên sẽ cung cấp bằng chứng mới cho thấy truyền thuyết đó có ngôi nhà ban đầu của nó nằm trong ranh giới của văn hóa dã man. Điều này xảy ra tương tự với các thần thoại về Gió. Người New Zealand kể cách Maui có thể cưỡi trên những Ngọn Gió khác hoặc giam cầm chúng trong các hang động của mình, nhưng chàng không thể bắt được Gió Tây cũng như không tìm thấy hang của nó để lăn một tảng đá chặn cửa, và do đó nó thịnh hành, thế nhưng thỉnh thoảng chàng suýt đuổi kịp nó, và trốn vào hang của nó để ẩn náu, nó lụi tàn đi.[487] Trí tưởng tượng trong thơ ca cổ điển về Aeolus giữ những cơn gió bị giam cầm trong hang ngục của ông cũng tương tự như vậy:

‘Hic vasto rex Aeolus antro

Luctantes ventos, tempestatesque sonoras

Imperio premit, ac vinclis et carcere fraenat.’[488]

Thần thoại về Bốn Ngọn Gió được phát triển trong số các chủng tộc bản địa châu Mỹ với một phạm vi, sự mạnh mẽ và vẻ đẹp hầu như không có đối thủ ở bất kỳ nơi nào khác trong thần thoại thế giới. Các tình tiết thuộc về nhánh văn hóa dân gian Red Indian này được thu thập trong ‘Algic Researches’ của Schoolcraft, và từ đó được tái hiện với gu thẩm mỹ và sự đồng cảm đáng ngưỡng mộ, mặc dù thật không may là không hoàn toàn trung thực với các nguyên bản, trong kiệt tác của Longfellow, ‘Bài ca Hiawatha.’ Gió Tây Mudjekeewis là Kabeyun — Cha Của Các Ngọn Gió, Wabun là Gió Đông, Shawondasee là Gió Nam, Kabibonokka là Gió Bắc. Nhưng có một ngọn gió hùng vĩ khác không thuộc về nhóm bốn phương thần bí — Manabozho — Gió Tây Bắc, do đó được mô tả một cách thích hợp theo thần thoại là đứa con phi pháp của Kabeyun. Gió Bắc dữ dội — Kabibnokka — cố gắng trong vô vọng để ép Shingebis — con chim lặn nấn ná — rời khỏi lều mùa đông ấm áp và hạnh phúc của nó; và Gió Nam lười biếng — Shawondasee — thở dài vì thiếu nữ của đồng cỏ với mái tóc rực rỡ ánh mặt trời, cho đến khi nó chuyển sang màu trắng bạc, và khi nó thổi vào nàng, bông hoa bồ công anh trên đồng cỏ đã biến mất.[489] Con người tự nhiên chia đường chân trời của mình thành bốn phần, trước và sau, phải và trái, và do đó đi đến việc tưởng tượng thế giới là một hình vuông, và quy các ngọn gió về bốn góc của nó. Tiến sĩ Brinton, trong ‘Myths of the New World’ của ông, đã lần theo rất rõ từ những ý tưởng này sự phát triển của truyền thuyết này nối tiếp truyền thuyết khác trong số các chủng tộc bản địa châu Mỹ, nơi bốn anh hùng anh em, hoặc các tổ tiên thần thoại hay những vị thần bảo trợ cho nhân loại, khi nhìn kỹ hơn lại hóa ra chính là Bốn Ngọn Gió dưới hình hài cá nhân.[490]

Các bài thánh ca Veda dâng lên Maruts — những Cơn Gió Bão — kẻ xé nát các vị vua rừng rậm và làm cho các tảng đá run rẩy, và một lần nữa đảm nhận, theo thói quen của họ, hình dạng của những đứa trẻ sơ sinh, các chiến tích thần thoại của đứa trẻ Hermes trong bài thánh ca Homer, sự ra đời truyền thuyết của Boreas từ Astraios và Eôs — Trời Sao và Bình Minh — triển khai, trên nền tảng Aryan, các quan niệm thần thoại mà những người kể chuyện Red Indian có thể hiểu và cạnh tranh.[491] Người nông dân — kẻ duy trì trong các câu chuyện bên lò sưởi ký ức về Thợ Săn Hoang Dã — Wodejäger, Grand Veneur của Fontainebleau, Herne Người Thợ Săn của Rừng Windsor — hầu như đã đánh mất ý nghĩa của thần thoại bão tố vĩ đại cổ xưa này. Bằng chính sức mạnh của truyền thống, tên gọi của bầy chó săn ‘Wish’ hay ‘Wush’ của Thợ Săn Hoang Dã đã được bảo tồn khắp miền tây nước Anh; các từ ngữ chắc chắn đã mất đi ý nghĩa của chúng từ nhiều thời đại trước đối với những người dân quê, mặc dù chúng ta có thể nhận ra một cách rõ ràng trong đó tên gọi nổi tiếng cổ xưa của Woden, tiếng Đức cổ ‘Wunsch.’ Giống như thuở nào, Vị Thần Trời thúc đẩy những đám mây chạy trước ngài trong cơn cuồng phong thịnh nộ khắp bầu trời, trong khi, an toàn bên trong các bức tường nhà tranh, người kể chuyện vô tình mô tả dưới hình hài truyền thuyết cá nhân Cuộc Săn Hoang Dã Này của Bão Tố.[492]

Đã nhiều lần xảy ra với nhà thơ hoặc nhà triết học dã man khi nhận thức được sấm sét, hoặc nguyên nhân của nó, trong các thần thoại về một Con Chim Sấm Sét. Về sinh vật kỳ diệu này, truyền thuyết Bắc Mỹ có rất nhiều điều để kể. Nó là con chim của Manitu vĩ đại, giống như con đại bàng đối với Zeus, hoặc nó thậm chí chính là Manitu vĩ đại hiện thân. Người Assiniboins không chỉ biết sự tồn tại của nó, mà thậm chí còn nhìn thấy nó, và ở phương bắc xa xôi, câu chuyện được kể về cách nó tạo ra thế giới. Người Ahts ở Đảo Vancouver nói về Tootooch — con chim hùng vĩ cư ngụ trên cao và xa xôi, cú vỗ cánh của nó tạo ra sấm sét (Tootah), và chiếc lưỡi của nó là tia chớp hình chạc. Từng có bốn con chim như vậy trong vùng, và chúng ăn thịt cá voi; nhưng vị thần vĩ đại Quawteaht, hóa thân vào một con cá voi, đã dụ từng con chim sấm sét này đến con khác lao xuống và chộp lấy hắn bằng móng vuốt của chúng, để rồi khi lao xuống tận đáy biển thì dìm chết nó. Cứ thế ba con trong số chúng thiệt mạng, nhưng con cuối cùng giang rộng cánh và bay đến ngọn cao xa xôi nơi nó vẫn ở lại cho đến nay. Ý nghĩa của câu chuyện có lẽ là các cơn dông bão xuất phát đặc biệt từ một trong bốn phương của bầu trời. Trong số những thần thoại như vậy, có lẽ câu chuyện được kể giữa người Dacotas là kỳ quặc nhất: Sấm sét là một con chim lớn, họ nói: do đó tốc độ của nó. Con chim già bắt đầu sấm sét; tiếng gầm rầm của nó được gây ra bởi một số lượng lớn chim non, hoặc những tiếng sấm, kéo dài nó ra, do đó tạo ra thời gian kéo dài của các tiếng nổ. Người da đỏ nói rằng chính những con chim non, hay những tiếng sấm, mới là kẻ gây ra trò nghịch ngợm; chúng giống như những thanh niên nghịch ngợm không chịu nghe lời khuyên bảo tốt. Chim sấm sét già thì khôn ngoan và tốt bụng, không giết bất kỳ ai, cũng không làm bất kỳ loại nghịch ngợm nào. Đi xuống phía nam đến Trung Mỹ, người ta tìm thấy sự đề cập đến con chim Voc — sứ giả của Hurakan — Vị Thần Bão Tố (tên của ông đã được áp dụng trong các ngôn ngữ châu Âu như huracano, ouragan, hurricane) của Sấm Sét và Sấm. Tương tự, trong số người Caribs, người Brazil, người đảo Hervey và người Karen, người Bechuana và người Basutos, chúng ta tìm thấy các truyền thuyết về một Con Chim Sấm Sét vỗ cánh hoặc lóe sáng, dường như chỉ đơn giản dịch sang thần thoại tư nhiên tư duy về sấm sét đi xuống từ các vùng trên của không khí, ngôi nhà của đại bàng và kền kền.[493]

Vị Thần Trời cư ngụ trong các vùng của bầu trời, và do đó hình dạng nào có thể phù hợp hơn cho ngài và cho các sứ giả của ngài ngoài hình ảnh của một con chim? Nhưng để làm cho mặt đất rung chuyển dưới chân chúng ta, một sinh vật có bản chất hoàn전히 khác là cần thiết, và do đó nhiệm vụ chống đỡ trái đất rắn chắc được trao ở các quốc gia khác nhau cho các sinh vật quái dị khác nhau, mang đặc tính con người hoặc động vật, những kẻ làm cho nhiệm vụ của mình biểu lộ từ thời gian này qua thời gian khác bằng một cái lắc được đưa ra một cách vô ý hoặc vui đùa hoặc giận dữ đối với gánh nặng của chúng. Bất cứ nơi nào động đất được cảm nhận, chúng ta rất có thể sẽ tìm thấy một phiên bản của thần thoại lớn về Kẻ Vác Trái Đất. Do đó, ở Polynesia, người Tonga nói rằng Maui đỡ trái đất trên thân thể nằm sấp của mình, và khi cậu cố gắng lật người sang một tư thế thoải mái hơn thì xảy ra động đất, và mọi người hò reo và đập đất bằng gậy để bắt cậu nằm yên. Một phiên bản khác tạo thành một phần của thần thoại thú vị gần đây được đề cập — kết nối cõi âm nơi mặt trời đi xuống vào ban đêm với vùng lửa núi lửa ngầm và động đất. Maui già nằm bên đống lửa của mình ở vùng đất chết Bulotu, khi cháu trai của cậu là Maui đi xuống qua lối vào hang động; Maui trẻ mang ngọn lửa đi, họ vật lộn, Maui già bị đánh bại, và đã nằm đó bầm dập và lờ đờ từ đó cho đến nay, bên dưới trái đất, vốn rung chuyển khi cậu lật người trong giấc ngủ.[494] Ở Celebes, chúng ta nghe nói về Con Heo chống đỡ thế giới, cọ xát mình vào một cây, và khi đó xảy ra động đất.[495] Trong số các thổ dân Bắc Mỹ, người ta nói rằng động đất xuất phát từ chuyển động của Con Rùa mang thế giới vĩ đại. Giờ đây, Con Rùa này dường như chỉ là một bức tranh thần thoại của chính Trái Đất, và do đó câu chuyện chỉ diễn đạt bằng cụm từ thần thoại chính thực tế là trái đất rung chuyển; ý nghĩa không rõ ràng hơn chỉ một bậc so với người Caribs — những kẻ nói khi có động đất rằng Mẹ Trái Đất của họ đang nhảy múa.[496] Trong số các chủng tộc cao hơn của lục địa, những ý tưởng như vậy ít thay đổi trong tự nhiên; người Tlascalan nói rằng các vị thần mang thế giới mệt mỏi chuyển giao gánh nặng của họ sang một phiên làm việc mới đã gây ra động đất;[497] người Chibcha nói đó là vị thần Chibchacum của họ di chuyển trái đất từ vai này sang vai khác.[498] Thần thoại trải rộng ở Châu Á qua một phạm vi văn hóa rộng lớn. Người Kamchadal kể về Tuil — Vị Thần Động Đất — người trượt tuyết bên dưới mặt đất, và khi con chó của cậu rũ bỏ bọ chét hoặc tuyết thì xảy ra động đất;[499] Ta Ywa — anh hùng mặt trời của người Karen — đặt Shie-oo bên dưới trái đất để gánh vác nó, và xảy ra động đất khi anh ta di chuyển.[500] Những con voi mang thế giới của người Hindu, con cóc chống đỡ thế giới của các Lạt Ma Mông Cổ, con bò đực mang thế giới của người Hồi Giáo, sinh vật khổng lồ Omophore trong vũ trụ học Manichæan, đều là những sinh vật mang trái đất trên lưng hoặc đầu của chúng, và làm nó rung chuyển khi chúng vươn vai hoặc chuyển dịch.[501] Do đó, trong thần thoại Châu Âu, Loki của người Scandinavia — bị trói chặt bằng dây xích sắt trong hang ngục ngầm của mình — quằn quại khi con rắn treo lơ lửng nhỏ nọc độc vào người hắn; hoặc Prometheus giấu mình bên dưới trái đất để bứt đứt xiềng xích của mình; hoặc Drebkuls của người Lettish hay Poseidon — Kẻ Làm Rung Chuyển Trái Đất — làm cho mặt đất rung chuyển dưới chân con người.[502] Từ những thần thoại tưởng tượng thuần túy như hầu hết các thần thoại này, đôi khi có thể phân biệt được các thần thoại triết học giống chúng về hình thức, nhưng dường như là những nỗ lực giải thích nghiêm túc thậm chí không có ẩn dụ. Người Nhật nghĩ rằng động đất được gây ra bởi những con cá voi khổng lồ bò bên dưới mặt đất, có lẽ đã dẫn đến ý tưởng này bằng cách tìm thấy những xương hóa thạch dường như là tàn dư của những quái vật dưới lòng đất như vậy, giống như cách chúng ta biết rằng những người Siberia tìm thấy xương và ngà voi ma mút trong lòng đất đã giải thích chúng là thuộc về những con vật đào hang khổng lồ, và bằng sức mạnh của niềm tin này, đã khiến bản thân nghĩ rằng họ đôi khi có thể nhìn thấy trái đất nhô lên và chìm xuống khi các quái vật bò bên dưới. Do đó, khi điều tra các thần thoại động đất trên thế giới, người ta thấy rằng hai quá trình — việc dịch sang ngôn ngữ thần thoại của chính hiện tượng, và lý thuyết khoa học thô sơ nhằm giải thích nó bằng một con vật di chuyển thực sự bên dưới mặt đất — có thể dẫn đến những truyền thuyết có sự tương đồng vô cùng nổi bật.[503] Khi khảo sát các kỳ quan thần thoại của trời và đất, mặt trời, mặt trăng và các vì sao, gió, sấm sét và động đất theo cách này, người ta có thể bắt đầu tiến hành điều tra trong các điều kiện hoàn전히 chắc chắn. Miễn là các sinh vật như Bầu Trời hay Mặt Trời được nói đến một cách có ý thức bằng ngôn ngữ thần thoại, ý nghĩa của các truyền thuyết của chúng sẽ không gặp phải bất kỳ câu hỏi nào, và các hành động được gán cho chúng sẽ theo quy tắc là tự nhiên và thích hợp. Nhưng khi các hiện tượng tự nhiên mang một hình thái nhân hình hơn, và trở thành đồng nhất với các vị thần và anh hùng cá nhân, và khi vào những thời điểm sau đó, những sinh vật này — đánh mất ý thức đầu tiên về nguồn gốc — trở thành các trung tâm xung quanh đó các trí tưởng tượng trôi nổi tụ tập lại, thì ý nghĩa của chúng trở nên mờ mịt và hư hỏng, và tính nhất quán trong đặc tính ban đầu của chúng không còn phải được đòi hỏi nữa. Trên thực tế, sự kỳ vọng phi lý về sự nhất quán như vậy trong các thần thoại tự nhiên, sau khi chúng đã chuyển sang giai đoạn mà người ta có thể gọi là giai đoạn anh hùng của chúng, là một trong những sai lầm tàn khốc nhất của nhà nghiên cứu thần thoại. Việc kiểm tra hiện tại về các thần thoại tự nhiên chủ yếu đã xem xét chúng trong điều kiện nguyên thủy và không thể nhầm lẫn của chúng, và chỉ được mở rộng ở một mức độ nào đó để bao gồm các truyền thuyết gắn bó chặt chẽ trong trạng thái ít dễ giải thích hơn. Nằm ngoài phạm vi của tôi khi bước vào bất kỳ cuộc thảo luận có hệ thống nào về các quan điểm của Grimm, Grote, Max Müller, Kuhn, Schirren, Cox, Bréal, Dasent, Kelly và các nhà nghiên cứu thần thoại khác. Ngay cả những phác thảo được vẽ ra ở đây cũng đã cố tình được để lại mà không lấp đầy chi tiết xung quanh — vốn có thể làm lu mờ hình dáng của chúng — mặc dù sự nghiêm ngặt này đã gây ra sự bỏ quên nhiều gợi ý hấp dẫn để khai thác từng tình tiết một, bằng cách lần theo mối quan hệ của chúng với các thần thoại của những thời đại và vùng đất xa xôi. Mục tiêu của tôi đúng hơn là đưa nổi bật ra ánh sáng thần thoại tự nhiên của các chủng tộc thấp hơn, để các quan niệm thần thoại trong sáng và tươi mới của họ có thể đóng vai trò như một cơ sở trong việc nghiên cứu thần thoại tự nhiên của thế giới nói chung. Các bằng chứng và cách giải thích được đưa ra ở đây, dẫu có bất hoàn đến đâu, dường như ủng hộ một quan điểm mạnh mẽ về sự phát triển lịch sử của các truyền thuyết mô tả đời sống của tự nhiên dưới hình hài cá nhân. Trạng thái tâm trí mà những hư cấu tưởng tượng đó thuộc về được tìm thấy trong trạng thái hoạt động đầy đủ trong điều kiện dã man của nhân loại, sự phát triển và kế thừa của nó tiếp tục vào nền văn hóa cao hơn của các quốc gia dã man hoặc bán văn minh, và cuối cùng trong thế giới văn minh, các hiệu ứng của nó chuyển dịch ngày càng nhiều từ niềm tin được hiện thực hóa sang thơ ca tưởng tượng, gượng gạo và thậm chí nhân tạo.