“Dạy học quả thực là một công việc rất thú vị,” Anne viết cho một người bạn cũ ở Học viện Nữ sinh. “Jane bảo cậu ấy thấy nó đơn điệu, nhưng tớ thì không thấy vậy. Gần như ngày nào cũng có chuyện buồn cười xảy ra, và lũ trẻ nói năng thật ngộ nghĩnh. Jane bảo cậu ấy thường phạt học trò khi chúng nói những câu tếu táo, có lẽ đó là lý do khiến cậu ấy thấy nghề giáo thật tẻ nhạt.
Chiều nay, cậu bé Jimmy Andrews đang cố đánh vần từ ‘speckled’ (có đốm) mà không sao làm được. Cuối cùng, thằng bé nói: ‘Thôi được, em không đánh vần được nhưng em biết nó nghĩa là gì ạ.’
‘Là gì hả em?’ tớ hỏi.
‘Mặt bạn St. Clair Donnell, thưa cô.’”
St. Clair quả thực có rất nhiều tàn nhang, dù tớ luôn cố ngăn mấy đứa khác bàn tán về chuyện đó... bởi vì thuở nhỏ tớ cũng từng đầy tàn nhang và tớ nhớ rất rõ cảm giác đó. Nhưng tớ nghĩ St. Clair không bận tâm đâu. Chỉ vì Jimmy gọi cậu ấy là ‘St. Clair’ nên trên đường đi học về, St. Clair đã cho thằng bé một trận nhừ tử. Tớ có nghe chuyện đánh nhau đó, nhưng không phải qua kênh chính thức, thế nên tớ nghĩ mình sẽ lờ đi.
Hôm qua tớ đang cố dạy Lottie Wright làm phép cộng. Tớ nói: ‘Nếu em có ba viên kẹo ở tay này và hai viên ở tay kia, tổng cộng em sẽ có bao nhiêu viên?’ ‘Đầy một miệng ạ,’ Lottie đáp. Còn trong giờ học tự nhiên, khi tớ bảo chúng đưa ra một lý do chính đáng vì sao không nên giết cóc, Benjie Sloane liền nghiêm túc trả lời: ‘Bởi vì làm thế thì hôm sau trời sẽ mưa ạ.’”
Thật khó để nhịn cười đấy, Stella ạ. Tớ phải dồn tất cả sự buồn cười lại đến khi về nhà, và Marilla bảo rằng nghe tiếng cười khúc khích vang lên từ căn gác phía đông mà chẳng rõ lý do cứ làm bà ấy phát hoảng. Bà bảo ở Grafton từng có một người đàn ông phát điên và mọi chuyện cũng bắt đầu như thế đấy.
Cậu có biết Thomas a Becket đã được phong thánh như một con rắn không? Rose Bell bảo thế đấy... và còn bảo William Tyndale là người viết Tân Ước nữa chứ. Claude White lại bảo một ‘tảng băng trôi’ (glacier) là một người thợ lắp khung cửa sổ!
Tớ nghĩ điều khó khăn nhất trong việc dạy học, đồng thời cũng là điều thú vị nhất, chính là làm sao để lũ trẻ thổ lộ những suy nghĩ thật lòng của chúng về mọi thứ. Một ngày mưa bão tuần trước, tớ tụ tập chúng lại xung quanh mình vào giờ nghỉ trưa và cố dụ chúng trò chuyện với tớ cứ như thể tớ là một đứa bạn đồng trang lứa vậy. Tớ bảo chúng kể cho tớ nghe những thứ chúng khao khát nhất. Vài câu trả lời thì quá ư bình thường... búp bê, ngựa con và giày trượt patin. Số khác lại vô cùng độc đáo. Hester Boulter muốn ‘được mặc váy đi chơi Chủ nhật mỗi ngày và ăn uống trong phòng khách.’ Hannah Bell muốn ‘được ngoan ngoãn mà chẳng tốn chút công sức nào.’ Marjory White, mười tuổi, lại muốn trở thành một bà góa. Khi được gặng hỏi lý do, con bé nghiêm túc trả lời rằng nếu chưa kết hôn thì người ta gọi mình là gái già, còn nếu lấy chồng thì bị chồng áp bức; nhưng nếu làm góa phụ thì chẳng phải lo lắng gì về cả hai điều đó. Ước nguyện kỳ lạ nhất thuộc về Sally Bell. Con bé muốn có một ‘tuần trăng mật’. Tớ hỏi nó có biết tuần trăng mật là gì không và nó bảo nghĩ đó là một loại xe đạp đặc biệt cực đẹp, bởi vì người anh họ ở Montreal của nó đã đi hưởng tuần trăng mật lúc kết hôn và anh ấy lúc nào cũng sở hữu những mẫu xe đạp tối tân nhất!
Hôm khác, tớ bảo tất cả hãy kể cho tớ nghe điều nghịch ngợm nhất mà chúng từng làm. Tớ không tài nào nài nỉ được mấy đứa lớn, nhưng đám học sinh lớp ba thì thoải mái thổ lộ. Eliza Bell đã ‘châm lửa đốt đống len chải của dì mình.’ Khi được hỏi có cố ý làm vậy không, con bé đáp: ‘không hẳn ạ.’ Nó chỉ thử châm một mẩu nhỏ xem nó cháy thế nào, ngờ đâu cả cuộn bùng cháy dữ dội trong chớp mắt. Emerson Gillis đã tiêu mất mười xu tiền kẹo vốn dĩ phải bỏ vào hộp quyên góp truyền giáo. Tội ác tồi tệ nhất của Annetta Bell là ‘ăn trộm mấy quả việt quất mọc trong nghĩa trang.’ Willie White thì ‘trượt mái nhà chuồng cừu tỉ lần trong chiếc quần diện Chủ nhật.’ ‘Nhưng em đã bị phạt vì việc đó, số là suốt cả mùa hè em phải mặc chiếc quần vá đến trường Chúa Nhật, mà hễ đã bị phạt vì một chuyện gì rồi thì chẳng cần phải ăn năn hối cải nữa,’ Willieõ tuyên bố.
Tớ ước gì cậu được đọc mấy bài tập làm văn của lũ trẻ... tớ ao ước điều đó đến mức sẽ gửi cho cậu bản sao của vài bài mới viết gần đây. Tuần trước, tớ bảo học sinh lớp bốn viết cho tớ những bức thư về bất cứ chủ đề nào chúng thích, nhân tiện gợi ý rằng chúng có thể kể về một nơi từng đến hoặc một sự việc hay con người thú vị nào đó từng gặp. Chúng phải viết thư trên giấy viết thư thật, niêm phong trong phong bì và gửi cho tớ, tất cả đều phải tự làm mà không có sự giúp đỡ của ai khác. Sáng thứ Sáu tuần qua, tớ tìm thấy một chồng thư trên bàn làm việc và đến tối hôm ấy, tớ lại thấm thía rằng nghề dạy học có lắm nỗi nhọc nhằn nhưng cũng không thiếu niềm vui. Những bài văn đó đủ sức đền bù cho tất cả. Dưới đây là bài của Ned Clay, giữ nguyên địa chỉ, cách đánh vần và ngữ pháp y hệt bản gốc.
“‘Miss teacher ShiRley
Green gabels.
p.e. Island can
birds
“‘Dear teacher I think I will write you a composition about birds. birds is very useful animals. my cat catches birds. His name is William but pa calls him tom. he is oll striped and he got one of his ears froz of last winter. only for that he would be a good-looking cat. My unkle has adopted a cat. it come to his house one day and woudent go away and unkle says it has forgot more than most people ever knowed. he lets it sleep on his rocking chare and my aunt says he thinks more of it than he does of his children. that is not right. we ought to be kind to cats and give them new milk but we ought not be better to them than to our children. this is oll I can think of so no more at present from
edward blake ClaY.’”
“Bài của St. Clair Donnell thì vẫn như mọi khi, ngắn gọn và đi thẳng vào vấn đề. St. Clair không bao giờ lãng phí lời thừa. Tớ không nghĩ cậu bé chọn đề tài hay thêm phần tái bút với ý đồ đen tối nào đâu. Chỉ là cậu bé thiếu đi một chút sự khéo léo hay trí tưởng tượng mà thôi.”
“‘Dear Miss Shirley
“‘You told us to describe something strange we have seen. I will describe the Avonlea Hall. It has two doors, an inside one and an outside one. It has six windows and a chimney. It has two ends and two sides. It is painted blue. That is what makes it strange. It is built on the lower Carmody road. It is the third most important building in Avonlea. The others are the church and the blacksmith shop. They hold debating clubs and lectures in it and concerts.
“‘Yours truly,
“‘Jacob Donnell.
“‘P.S. The hall is a very bright blue.’”
“Bức thư của Annetta Bell khá dài, điều đó khiến tớ ngạc nhiên, bởi vì viết văn không phải thế mạnh của Annetta, và các bài của con bé thường ngắn ngủn như của St. Clair vậy. Annetta là một con bé ngoan ngoãn, trầm tính và là hình mẫu của sự lễ phép, nhưng trong người nó chẳng có lấy một chút xíu sáng tạo nào. Dưới đây là bức thư của nó.—
“‘Dearest teacher,
“‘I think I will write you a letter to tell you how much I love you. I love you with my whole heart and soul and mind . . . with all there is of me to love . . . and I want to serve you for ever. It would be my highest privilege. That is why I try so hard to be good in school and learn my lessuns.
“‘You are so beautiful, my teacher. Your voice is like music and your eyes are like pansies when the dew is on them. You are like a tall stately queen. Your hair is like rippling gold. Anthony Pye says it is red, but you needn’t pay any attention to Anthony.
“‘I have only known you for a few months but I cannot realize that there was ever a time when I did not know you . . . when you had not come into my life to bless and hallow it. I will always look back to this year as the most wonderful in my life because it brought you to me. Besides, it’s the year we moved to Avonlea from Newbridge. My love for you has made my life very rich and it has kept me from much of harm and evil. I owe this all to you, my sweetest teacher.
“‘I shall never forget how sweet you looked the last time I saw you in that black dress with flowers in your hair. I shall see you like that for ever, even when we are both old and gray. You will always be young and fair to me, dearest teacher. I am thinking of you all the time. . . in the morning and at the noontide and at the twilight. I love you when you laugh and when you sigh . . . even when you look disdainful. I never saw you look cross though Anthony Pye says you always look so but I don’t wonder you look cross at him for he deserves it. I love you in every dress . . . you seem more adorable in each new dress than the last.
“‘Dearest teacher, good night. The sun has set and the stars are shining . . . stars that are as bright and beautiful as your eyes. I kiss your hands and face, my sweet. May God watch over you and protect you from all harm.
“‘Your afecksionate pupil,
“‘Annetta Bell.’”
“Bức thư kỳ lạ này khiến tớ vô cùng bối rối. Tớ thừa biết Annetta có tự sát cũng chẳng tài nào viết nổi những lời đó. Hôm sau đến trường, nhân giờ ra chơi, tớ dẫn con bé ra bờ suối đi dạo và gặng hỏi sự thật đằng sau bức thư. Annetta bật khóc và thú nhận tất cả. Nó bảo chưa từng viết thư bao giờ và cũng chẳng biết phải viết ra sao hay nên nói gì, nhưng trong ngăn kéo tủ trên cùng của mẹ nó có một búp thư tình do một gã ‘người yêu’ cũ gửi cho bà.
‘Đó không phải bố ạ,’ Annetta sụt sùi nói, ‘đó là một người đang theo học để làm mục sư, thế nên chú ấy viết thư rất hay, nhưng cuối cùng má không cưới chú ấy. Má bảo hầu như chẳng hiểu chú ấy định ám chỉ điều gì suốt một nửa thời gian. Nhưng em thấy những bức thư đó rất ngọt ngào và em nghĩ mình chỉ việc cóp nhặt mấy câu trong đó dăm chỗ để viết cho cô. Em đổi chữ “cô giáo” vào chỗ chú ấy đề “tiểu thư”, rồi tự thêm thắt vài ý của mình khi nghĩ ra và sửa lại vài từ. Em thay từ “trang phục” bằng từ “tâm trạng”. Em không rõ “tâm trạng” chính xác là gì nhưng cứ đoán chắc nó là thứ gì đó để mặc lên người. Em cứ ngỡ cô sẽ chẳng nhận ra sự khác biệt cơ đấy. Không hiểu sao cô lại phát hiện ra không phải do một tay em viết nữa chứ. Cô giỏi thật đấy, cô giáo ạ.’
Tớ bảo Annetta việc sao chép thư của người khác rồi nhận vơ là của mình là một việc vô cùng sai trái. Nhưng tớ e rằng tất cả những gì Annetta hối hận chỉ là việc bị phát hiện mà thôi.
‘Và em thực sự yêu cô mà, cô giáo ơi,’ con bé nức nở. ‘Mọi điều trong đó đều là thật cả, dù ngài mục sư có viết ra trước đi nữa. Em thực sự yêu cô bằng cả trái tim mình.’
Thật là khó để mắng mỏ ai đó cho ra ngô ra khoai trong hoàn cảnh như thế.
Dưới đây là bức thư của Barbara Shaw. Tớ không tài nào sao chép lại được những vết mực lem luốc của bản gốc.
“‘Dear teacher,
“‘You said we might write about a visit. I never visited but once. It was at my Aunt Mary’s last winter. My Aunt Mary is a very particular woman and a great housekeeper. The first night I was there we were at tea. I knocked over a jug and broke it. Aunt Mary said she had had that jug ever since she was married and nobody had ever broken it before. When we got up I stepped on her dress and all the gathers tore out of the skirt. The next morning when I got up I hit the pitcher against the basin and cracked them both and I upset a cup of tea on the tablecloth at breakfast. When I was helping Aunt Mary with the dinner dishes I dropped a china plate and it smashed. That evening I fell downstairs and sprained my ankle and had to stay in bed for a week. I heard Aunt Mary tell Uncle Joseph it was a mercy or I’d have broken everything in the house. When I got better it was time to go home. I don’t like visiting very much. I like going to school better, especially since I came to Avonlea.
“‘Yours respectfully,
“‘Barbara Shaw.’”
“Thư của Willie White mở đầu thế này,
“‘Respected Miss,
“‘I want to tell you about my Very Brave Aunt. She lives in Ontario and one day she went out to the barn and saw a dog in the yard. The dog had no business there so she got a stick and whacked him hard and drove him into the barn and shut him up. Pretty soon a man came looking for an inaginary lion’ (Câu hỏi đặt ra;—Có phải ý Willie muốn nói một con sư tử rạp xiếc không?) ‘that had run away from a circus. And it turned out that the dog was a lion and my Very Brave Aunt had druv him into the barn with a stick. It was a wonder she was not et up but she was very brave. Emerson Gillis says if she thought it was a dog she wasn’t any braver than if it really was a dog. But Emerson is jealous because he hasn’t got a Brave Aunt himself, nothing but uncles.’
“‘Tớ đã để dành điều tuyệt vời nhất cho phần cuối. Cậu cười mỉa tớ vì tớ nghĩ Paul là một thiên tài nhưng tớ chắc chắn bức thư của thằng bé sẽ thuyết phục cậu rằng đó là một đứa trẻ vô cùng đặc biệt. Paul sống tận dưới miền ven biển với bà và nó chẳng có bạn chơi cùng... chẳng có bạn chơi thực sự nào cả. Cậu nhớ giáo sư môn Quản lý Trường học của chúng ta từng dặn rằng chúng ta không được phép có học trò ‘cưng’ chứ, nhưng tớ không tài nào ngăn nổi việc dành tình cảm yêu quý Paul Irving hơn tất cả những đứa khác. Tớ nghĩ điều đó chẳng hại gì đâu, vì ai mà chẳng yêu quý Paul, ngay cả bà Lynde, người từng tuyên bố không bao giờ ngờ có ngày mình lại đâm ra quý mến một tên nhóc Yankee đến thế. Mấy cậu con trai khác ở trường cũng thích thằng bé. Chẳng có chút gì yếu đuối hay ra điều con gái ở nó bất chấp những mộng mơ và tưởng tượng phong phú. Thằng bé rất nam tính và luôn tỏ ra bản lĩnh trong mọi trò chơi. Dạo trước nó từng đánh nhau với St. Clair Donnell chỉ vì St. Clair dám bảo cờ Liên hiệp Anh vượt trội hơn hẳn cờ Sọc Trắng Sao Xanh về mặt ý nghĩa quốc kỳ. Kết quả là bất phân thắng bại và hai bên đi đến thỏa thuận tôn trọng lòng yêu nước của nhau kể từ nay về sau. St. Clair bảo mình ra đòn nặng tay hơn nhưng Paul mới là kẻ ra đòn nhiều lần nhất.’”
“Thư của Paul.
“‘My dear teacher,
“‘You told us we might write you about some interesting people we knew. I think the most interesting people I know are my rock people and I mean to tell you about them. I have never told anybody about them except grandma and father but I would like to have you know about them because you understand things. There are a great many people who do not understand things so there is no use in telling them.’
“‘My rock people live at the shore. I used to visit them almost every evening before the winter came. Now I can’t go till spring, but they will be there, for people like that never change . . . that is the splendid thing about them. Nora was the first one of them I got acquainted with and so I think I love her the best. She lives in Andrews’ Cove and she has black hair and black eyes, and she knows all about the mermaids and the water kelpies. You ought to hear the stories she can tell. Then there are the Twin Sailors. They don’t live anywhere, they sail all the time, but they often come ashore to talk to me. They are a pair of jolly tars and they have seen everything in the world. . . and more than what is in the world. Do you know what happened to the youngest Twin Sailor once? He was sailing and he sailed right into a moonglade. A moonglade is the track the full moon makes on the water when it is rising from the sea, you know, teacher. Well, the youngest Twin Sailor sailed along the moonglade till he came right up to the moon, and there was a little golden door in the moon and he opened it and sailed right through. He had some wonderful adventures in the moon but it would make this letter too long to tell them.’
“‘Then there is the Golden Lady of the cave. One day I found a big cave down on the shore and I went away in and after a while I found the Golden Lady. She has golden hair right down to her feet and her dress is all glittering and glistening like gold that is alive. And she has a golden harp and plays on it all day long . . . you can hear the music any time along shore if you listen carefully but most people would think it was only the wind among the rocks. I’ve never told Nora about the Golden Lady. I was afraid it might hurt her feelings. It even hurt her feelings if I talked too long with the Twin Sailors.’
“‘I always met the Twin Sailors at the Striped Rocks. The youngest Twin Sailor is very good-tempered but the oldest Twin Sailor can look dreadfully fierce at times. I have my suspicions about that oldest Twin. I believe he’d be a pirate if he dared. There’s really something very mysterious about him. He swore once and I told him if he ever did it again he needn’t come ashore to talk to me because I’d promised grandmother I’d never associate with anybody that swore. He was pretty well scared, I can tell you, and he said if I would forgive him he would take me to the sunset. So the next evening when I was sitting on the Striped Rocks the oldest Twin came sailing over the sea in an enchanted boat and I got in her. The boat was all pearly and rainbowy, like the inside of the mussel shells, and her sail was like moonshine. Well, we sailed right across to the sunset. Think of that, teacher, I’ve been in the sunset. And what do you suppose it is? The sunset is a land all flowers. We sailed into a great garden, and the clouds are beds of flowers. We sailed into a great harbor, all the color of gold, and I stepped right out of the boat on a big meadow all covered with buttercups as big as roses. I stayed there for ever so long. It seemed nearly a year but the Oldest Twin says it was only a few minutes. You see, in the sunset land the time is ever so much longer than it is here.’
“‘Your loving pupil,
“‘Paul Irving.’
“‘P. S. of course, this letter isn’t really true, teacher.
P.I.’”
