“Chiều nay tớ định ghé qua Trại Tiếng Vọng,” Anne nói vào một chiều thứ Sáu tháng Mười Hai.
Marilla ngập ngừng: “Trời có vẻ sắp đổ tuyết đấy.”
“Tớ sẽ đến đó trước khi tuyết rơi và định ở lại qua đêm luôn. Diana không đi được vì bận khách khứa, và tớ chắc cô Lavendar đang ngóng tớ tối nay đấy. Đã tròn nửa tháng nay tớ chưa sang đó rồi.”
Anne đã đến thăm Trại Tiếng Vọng không biết bao nhiêu lần kể từ cái ngày tháng Mười đó. Thỉnh thoảng cô và Diana đi xe vòng theo đường cái; thỉnh thoảng họ đi bộ băng qua rừng. Những lúc Diana không đi được thì Anne đi một mình. Giữa cô và cô Lavendar đã nảy nở một thứ tình bạn nồng nhiệt, đầy sự tương trợ mà chỉ có thể có được giữa một người phụ nữ vẫn giữ được sự tươi trẻ trong tâm hồn với một cô bé có trí tưởng tượng và sự nhạy cảm bù đắp cho sự từng trải còn thiếu. Cuối cùng Anne đã tìm thấy một “tâm hồn đồng điệu” thực sự, trong khi vào cuộc sống cô quạnh, khép kín và đầy những giấc mơ của người phụ nữ nhỏ bé ấy, Anne và Diana đã mang đến niềm vui lành mạnh cùng sự phấn chấn của thế giới bên ngoài—nơi mà cô Lavendar, “kẻ thế gian quên lãng, cũng lãng quên thế gian,” từ lâu đã không còn hòa mình vào nữa; họ mang bầu không khí trẻ trung và thực tế đến ngôi nhà nhỏ bằng đá. Charlotta Đệ Tứ luôn chào đón họ với nụ cười rộng hết cỡ… và những nụ cười của Charlotta thì rộng một cách đáng sợ… yêu quý họ vì người chủ kính yêu cũng như vì chính bản thân họ. Chưa từng có những cuộc vui chơi “đình đám” nào được tổ chức trong ngôi nhà nhỏ bằng đá như những buổi tụ họp vào mùa thu đẹp đẽ, kéo dài mãi ấy, khi tháng Mười Một dường như tái hiện tháng Mười, và thậm chí tháng Mười Hai còn bắt chước cả ánh nắng cùng làn sương mù của mùa hè.
Nhưng vào ngày hôm nay, dường như tháng Mười Hai đã nhớ ra rằng đây là lúc dành cho mùa đông nên bỗng trở nên u ám và trầm ngâm, với một sự tĩnh mịch lặng gió báo hiệu tuyết sắp rơi. Dù vậy, Anne vẫn vô cùng thích thú với chuyến đi bộ qua khu rừng dẻ gai rộng lớn xám ngát; dù đi một mình cô chưa bao giờ thấy cô đơn; trí tưởng tượng đã lấp đầy con đường của cô bằng những người bạn vui tính, và cùng với họ, cô trò chuyện huyên náo, tưởng tượng ra những lời đối thoại còn hóm hỉnh và lôi cuốn hơn cả những cuộc trò chuyện ngoài đời thực—nơi đôi khi con người ta thất bại thảm hại trong việc đáp ứng các kỳ vọng. Trong một buổi họp mặt “giả vờ” của những tâm hồn tinh tế, ai nấy đều nói đúng những điều bạn muốn họ nói, nhờ đó bạn có được cơ hội nói ra chính xác những gì mình muốn. Được đồng hành bởi hội bạn vô hình này, Anne băng qua khu rừng và đến con hẻm cây linh sam vừa đúng lúc những bông tuyết lớn, nhẹ như lông vũ bắt đầu lất phất rơi.
Ở khúc cua đầu tiên, cô bắt gặp cô Lavendar đang đứng dưới một gốc linh sam to lớn, cành lá xum xuê. Cô mặc một chiếc váy màu đỏ thắm, ấm áp, đầu và vai quàng một chiếc khăn lụa màu xám bạc.
Anne vui vẻ gọi lớn: “Trông cô giống như nữ hoàng của các nàng tiên xứ linh sam vậy.”
Cô Lavendar chạy vụt lên: “Cô đoán em sẽ đến tối nay mà, Anne. Và cô càng mừng hơn gấp bội, vì Charlotta Đệ Tứ không có nhà. Mẹ con bé bị ốm nên nó phải về nhà qua đêm. Cô hẳn đã cô đơn lắm nếu em không đến… ngay cả những giấc mơ và tiếng vọng cũng không đủ làm bạn ấy chứ. Ồ, Anne, em xinh xắn làm sao,” cô nói thêm một cách bất ngờ, ngước nhìn cô thiếu nữ cao ráo với gương mặt ửng hồng vì đi bộ. “Vừa xinh xắn lại vừa trẻ trung! Thật tuyệt vời khi được ở tuổi mười bảy, phải không? Cô thực sự ghen tị với em đấy,” cô Lavendar thành thật kết luận.
Anne mỉm cười: “Nhưng tâm hồn cô cũng chỉ mới mười bảy tuổi thôi mà.”
“Không, cô đã già… hay đúng hơn là ở tuổi trung niên, điều đó còn tồi tệ hơn nhiều,” cô Lavendar thở dài. “Thỉnh thoảng cô có thể giả vờ là mình không già, nhưng có những lúc cô nhận ra điều đó. Và cô không thể dung hòa với nó như phần lớn phụ nữ khác. Cô vẫn bướng bỉnh y như hồi phát hiện ra sợi tóc bạc đầu tiên của mình vậy. Nào, Anne, đừng nhìn cô ra điều như em đang cố thấu hiểu thế chứ. Tuổi mười bảy không thể hiểu được đâu. Cô sẽ giả vờ ngay lập tức rằng mình cũng mười bảy tuổi, và cô làm được điều đó, bây giờ khi em đã ở đây. Em luôn mang tuổi trẻ trong tay như một món quà vậy. Chúng ta sẽ có một buổi tối thật vui vẻ. Trà trước đã… em muốn dùng món gì nào? Chúng ta sẽ có bất cứ thứ gì em thích. Hãy nghĩ ra món gì đó thật ngon nhưng khó tiêu đi nhé.”
Đêm đó, trong ngôi nhà nhỏ bằng đá vang lên những âm thanh của sự ồn ào và vui vẻ. Nào là nấu nướng, tiệc tùng, làm kẹo, cười đùa và “giả vờ,” quả thực cô Lavendar và Anne đã cư xử theo một cách hoàn toàn không phù hợp với sự đứng đắn của một bà cô độc thân tuổi bốn và một nữ giáo viên nền nã. Sau đó, khi đã mệt, họ ngồi bệt xuống tấm thảm trước lò sưởi trong phòng khách, nơi chỉ được thắp sáng bởi ánh lửa dịu dàng và ngập tràn hương thơm dễ chịu từ lọ hoa hồng để mở của cô Lavendar trên bệ lò sưởi. Gió đã nổi lên, đang thở dài và rít lên quanh mái hiên, còn tuyết thì rơi bộp bộp dịu êm vào các khung cửa sổ, tựa như hàng trăm linh tinh bão táp đang gõ cửa xin vào.
Vừa nhấm nháp viên kẹo, cô Lavendar vừa nói: “Cô rất vui vì em có mặt ở đây, Anne. Nếu không có em, cô sẽ buồn chán lắm… buồn thiu… suýt thành xanh lét luôn ấy chứ. Những giấc mơ và trò giả vờ rất hay ho vào ban ngày và dưới ánh nắng, nhưng khi màn đêm và giông bão kéo dài thì chúng lại chẳng thể làm ta thỏa mãn. Lúc ấy người ta cần những điều thực tế cơ. Nhưng em không biết điều này đâu… tuổi mười bảy chưa bao giờ biết cả. Ở tuổi mười bảy, những giấc mơ THỰC SỰ mang lại sự thỏa mãn bởi vì em nghĩ rằng hiện thực đang chờ đợi em ở phía trước. Hồi cô mười bảy tuổi, Anne ạ, cô không hề nghĩ rằng tuổi bốn mươi lăm sẽ biến cô thành một bà cô già tóc điểm bạc với cuộc sống chẳng có gì ngoài những giấc mơ.”
Anne nhìn vào đôi mắt nâu trầm đầy u hoài của cô Lavendar và mỉm cười: “Nhưng cô đâu phải là một bà cô già. Những bà cô già là do bẩm sinh… chứ họ không tự trở thành như vậy.”
Cô Lavendar hóm hỉnh nói nhại lại: “Một số người sinh ra đã là bà cô già, một số người đạt được sự ế ẩm, và một số người bị ép phải nhận lấy sự ế ẩm ấy.”
Anne bật cười: “Vậy thì cô là một trong số những người đã đạt được nó, và cô đã làm điều đó một cách tuyệt vời đến mức nếu mọi bà cô già đều giống như cô, cháu nghĩ họ sẽ thành mốt cho mà xem.”
Cô Lavendar trầm ngâm đáp: “Cô luôn thích làm mọi việc một cách tốt nhất có thể, và vì đằng nào cô cũng phải làm một bà cô già nên cô quyết tâm phải làm một bà cô thật dễ thương. Mọi người nói cô kỳ quặc; nhưng đó chỉ vì cô tuân theo cách riêng của mình để làm một bà cô già và từ chối việc sao chép theo khuôn mẫu truyền thống. Anne, đã bao giờ có ai kể cho em nghe chuyện về Stephen Irving và cô chưa?”
Anne thành thật đáp: “Rồi ạ. Cháu từng nghe nói rằng cô và bác ấy đã đính hôn một lần.”
“Đúng vậy… cách đây hai mươi lăm năm… cách cả một đời người. Và chúng ta đã định kết hôn vào mùa xuân năm tới. Cô đã may xong chiếc váy cưới của mình rồi, mặc dù không ai ngoài mẹ và Stephen biết điều đó. Em có thể nói rằng chúng ta đã đính ước với nhau hầu như suốt cả cuộc đời. Khi Stephen còn là một cậu bé, mẹ cậu ấy thường đưa cậu đến đây mỗi khi đến thăm mẹ cô; và lần thứ hai cậu ấy đến… cậu ấy chín tuổi còn cô lên sáu… cậu ấy đã nói với cô ngoài vườn rằng cậu ấy đã hạ quyết tâm sẽ cưới cô khi lớn lên. Cô nhớ mình đã nói ‘Cảm ơn nhé’; và khi cậu ấy đi rồi, cô đã nói với mẹ vẻ đầy nghiêm túc rằng cô trút bỏ được một gánh nặng lớn trong lòng, bởi vì cô không còn phải sợ chuyện phải làm một bà cô già nữa. Mẹ tội nghiệp đã cười lớn biết bao!”
Anne hồi hộp hỏi: “Và chuyện gì đã xảy ra vậy ạ?”
“Chúng ta chỉ có một cuộc cãi vã ngớ ngẩn, ngốc nghếch và tầm thường. Tầm thường đến mức, nếu em tin cô, cô thậm chí còn chẳng nhớ nổi nó bắt đầu từ đâu nữa. Cô hầu như chẳng biết ai là kẻ đáng trách hơn trong chuyện đó. Chính Stephen là người khơi mào trước, nhưng cô đoán mình đã chọc tức cậu ấy bằng vài thói ngốc nghếch nào đó. Em thấy đấy, cô có một hay hai kẻ theo đuổi. Cô vốn kiêu kỳ, điệu đà và thích trêu chọc cậu ấy một chút. Cậu ấy lại là một chàng trai rất nhạy cảm và dễ xúc động. Chà, chúng ta đã chia tay trong cơn giận dữ từ cả hai phía. Nhưng cô nghĩ mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi; và mọi chuyện đã ổn nếu Stephen không quay lại quá sớm. Anne, em yêu, cô rất tiếc phải nói rằng…” Cô Lavendar hạ thấp giọng như thể cô sắp thú nhận sở thích giết người “…rằng cô là một kẻ dỗi hờn đến đáng sợ. Ồ, em không cần phải cười đâu… đó là sự thật phũ phàng đấy. Cô hay hờn dỗi lắm; và Stephen đã quay lại trước khi cô dỗi xong. Cô không thèm nghe cậu ấy giải thích và cũng chẳng chịu tha thứ cho cậu ấy; thế là cậu ấy bỏ đi vĩnh viễn. Cậu ấy quá kiêu hãnh để quay lại lần nữa. Và rồi cô lại hờn dỗi vì cậu ấy không quay lại. Lẽ ra cô có thể cho người gọi cậu ấy, nhưng cô không thể hạ mình làm điều đó. Cô kiêu hãnh y như cậu ấy vậy… sự kiêu hãnh và tính hay dỗi hờn kết hợp lại thực sự rất tồi tệ, Anne ạ. Nhưng cô chưa từng có thể yêu thương bất kỳ ai khác và cô cũng chẳng muốn thế. Cô biết thà làm một bà cô già trong một ngàn năm còn hơn là kết hôn với bất kỳ ai không phải là Stephen Irving. Chà, bây giờ thì mọi thứ trông giống như một giấc mơ vậy, tất nhiên rồi. Em trông đồng cảm làm sao, Anne… sự đồng cảm chỉ có ở tuổi mười bảy. Nhưng đừng quá mức thế chứ. Thực ra cô là một người phụ nữ nhỏ bé rất hạnh phúc và bằng lòng với cuộc sống dẫu cho trái tim đã tan vỡ. Trái tim cô đã tan vỡ thật đấy, nếu có một trái tim nào từng vỡ nát, khi cô nhận ra rằng Stephen Irving sẽ không quay trở lại. Nhưng, Anne à, một trái tim tan vỡ ngoài đời thực không hề đáng sợ như trong sách vở đâu. Nó giống như một chiếc răng sâu vậy… mặc dù em sẽ không nghĩ đó là một sự so sánh lãng mạn cho lắm. Nó thỉnh thoảng lại nhức nhối vài cơn và cướp đi của em một đêm mất ngủ, nhưng giữa những khoảng thời gian đó, nó vẫn để cho em tận hưởng cuộc sống, những giấc mơ, những tiếng vọng và kẹo đậu phộng cứ như chẳng có chuyện gì xảy ra với nó vậy. Và giờ thì trông em có vẻ thất vọng rồi. Em không nghĩ cô là một người thú vị bằng một nửa so với năm phút trước, khi em tin rằng cô luôn là nạn nhân của một ký ức bi thảm được che đậy can đảm đằng sau những nụ cười bên ngoài. Đó là điều tệ hại nhất… hoặc tuyệt vời nhất… của đời thực, Anne ạ. Nó không chịu để em đau khổ đâu. Nó cứ cố gắng làm cho em cảm thấy thoải mái… và thành công đấy… ngay cả khi em quyết tâm phải đau khổ và lãng mạn. Món kẹo này ngon tuyệt cú mèo phải không nào? Cô đã ăn nhiều hơn mức tốt cho sức khỏe từ lâu rồi nhưng cô vẫn sẽ cứ bất chấp ăn tiếp đây.”
Sau một lát im lặng, cô Lavendar đột ngột cất lời:
“Cái ngày đầu tiên em đến đây, nghe tin về con trai của Stephen đã cho cô một cú sốc, Anne ạ. Kể từ đó đến nay cô chưa bao giờ có cơ hội nhắc đến thằng bé với em, nhưng cô vẫn luôn muốn biết mọi thứ về nó. Thằng bé là một đứa trẻ thế nào vậy em?”
“Thằng bé là đứa trẻ đáng yêu và ngọt ngào nhất mà cháu từng biết, thưa cô Lavendar… và em ấy cũng hay tưởng tượng lắm, y như cô với cháu vậy.”
Cô Lavendar nói nhỏ, tựa như đang độc thoại: “Cô rất muốn gặp thằng bé. Không biết trông nó có giống cậu bé trong mơ đang sống ở đây với cô không… cậu bé trong mơ của cô ấy nhỉ.”
Anne nói: “Nếu cô muốn gặp Paul, có dịp cháu sẽ dẫn em ấy sang cùng.”
“Cô muốn chứ… nhưng không phải ngay bây giờ. Cô muốn quen dần với ý nghĩ đó đã. Sẽ có thể có nhiều nỗi đau hơn là niềm vui trong đó… nếu trông nó quá giống Stephen… hoặc nếu trông nó không đủ giống anh ấy. Em có thể dẫn thằng bé đến sau một tháng nữa nhé.”
Thế rồi, một tháng sau, Anne và Paul đi bộ qua khu rừng đến ngôi nhà bằng đá và gặp cô Lavendar ở con hẻm nhỏ. Cô không hề mong họ đến vào lúc đó nên đã tái mét cả mặt.
Nói với giọng khẽ khàng, cô nắm lấy tay Paul và ngắm nhìn cậu bé đang đứng đó, vừa tuấn tú lại vừa ra dáng thiếu niên trong chiếc áo khoác và mũ bằng lông thú lịch sự: “Vậy đây là con trai của Stephen. Thằng… thằng bé rất giống bố nó.”
Paul hoàn toàn thoải mái nhận xét: “Mọi người đều bảo cháu là bản sao y xì đúc của bố cháu.”
Anne nãy giờ vẫn theo dõi cảnh tượng nhỏ bé ấy liền thở phào nhẹ nhõm. Cô thấy rằng cô Lavendar và Paul đã “hợp” nhau ngay từ cái nhìn đầu tiên, và sẽ chẳng có chút gượng gạo hay khách sáo nào cả. Cô Lavendar là một người rất mực thức thời, bất chấp những giấc mơ và sự lãng mạn của mình, và sau phút giây bộc lộ cảm xúc nhỏ nhoi ban đầu ấy, cô đã giấu nhẹm tâm tư đi và tiếp đón Paul vui vẻ, tự nhiên y như thể cậu nhóc là con của bất kỳ vị khách nào đến thăm nhà. Tất cả bọn họ đã có một buổi chiều rộn rã tiếng cười cùng một bữa tiệc thịnh soạn với toàn món ngon vật lạ đến mức nếu bà cụ Irving nhìn thấy chắc sẽ phải giơ tay kinh hãi vì tin rằng hệ tiêu hóa của Paul sẽ hỏng bét vĩnh viễn.
Cô Lavendar bắt tay chào tạm biệt Paul: “Lại đến chơi nhé, chàng trai nhỏ.”
Paul nghiêm túc nói: “Cô có thể hôn cháu nếu cô thích.”
Cô Lavendar cúi xuống đặt một nụ hôn lên má cậu bé.
Cậu thì thầm: “Sao cô biết là cháu muốn vậy ạ?”
“Bởi vì cô nhìn cháu y như cách mẹ thân yêu của cháu từng làm mỗi khi bà muốn hôn cháu. Thông thường, cháu không thích bị hôn chút nào. Trái tim mấy đứa con trai không thích thế đâu, thưa cô Lewis. Nhưng cháu nghĩ mình lại khá thích việc cô hôn cháu đấy. Và tất nhiên cháu sẽ lại đến thăm cô. Cháu nghĩ cháu muốn có cô là một người bạn đặc biệt của mình, nếu cô không phiền.”
Cô Lavendar đáp: “Cô… cô nghĩ là mình sẽ không phiền đâu.” Cô quay người bước nhanh vào trong nhà; nhưng chỉ một lát sau, cô đã đứng ở cửa sổ vẫy tay chào tạm biệt họ với nụ cười rạng rỡ.
Vừa bước đi qua khu rừng dẻ gai, Paul vừa tuyên bố: “Cháu thích cô Lavendar. Cháu thích ánh mắt cô ấy nhìn cháu, cháu thích ngôi nhà bằng đá của cô ấy, và cháu thích cả Charlotta Đệ Tứ nữa. Cháu ước gì Bà Nội Irving có một Charlotta Đệ Tứ thay vì Mary Joe. Cháu chắc chắn rằng Charlotta Đệ Tứ sẽ không nghĩ cháu có vấn đề ở đầu óc khi cháu kể cho chị ấy nghe những suy nghĩ của mình về mọi thứ đâu. Bữa trà vừa rồi tuyệt cú mèo phải không cô giáo? Bà nội bảo một đứa con trai không nên lúc nào cũng nghĩ đến chuyện ăn uống, nhưng thỉnh thoảng khi thực sự đói thì không tài nào nhịn được cô giáo nhỉ. Cháu nghĩ cô Lavendar sẽ không bắt một đứa bé ăn cháo vào bữa sáng nếu nó không thích đâu. Cô ấy sẽ tìm những món mà nó thích để làm cho nó. Nhưng tất nhiên…” Paul vốn là một người cực kỳ công tâm “…điều đó có lẽ không tốt cho sức khỏe của nó lắm. Tuy nhiên đổi món một chút thì rất tuyệt đấy, cô giáo ạ. Cô biết rồi đấy.”
