Hôm nọ, Bác sĩ đang ngồi trong bếp trò chuyện với người bán thịt mèo đến thăm vì bị đau bụng.

– Sao ông không từ bỏ nghề chữa bệnh cho loài người và làm bác sĩ thú y nhỉ? – người bán thịt mèo hỏi.

Con vẹt Polynesia đang đậu bên cửa sổ, nhìn ra ngoài trời mưa và lẩm nhẩm hát một khúc ca thủy thủ. Nó liền ngưng hát và lắng nghe.

– Ý tôi thế này, thưa Bác sĩ, – người bán thịt mèo tiếp lời, – ông rành về loài vật lắm, còn giỏi hơn mấy tay bác sĩ thú y ở đây nhiều. Cái cuốn sách ông viết về loài mèo ấy chứ, ôi, tuyệt cú mèo! Bản thân tôi thì chịu chẳng biết đọc biết viết gì, không thì tôi cũng tự viết mấy cuốn sách rồi. Nhưng vợ tôi, thưa cô Theodosia, cô ấy là một người học rộng hiểu sâu đấy. Cô ấy đã đọc sách của ông cho tôi nghe. Chà, phải nói là tuyệt vời – không từ nào diễn tả hơn được – tuyệt vời. Cứ như thể ông từng là một con mèo vậy. Ông hiểu rõ cách chúng suy nghĩ. Lại nghe này: chữa bệnh cho loài vật ông có thể kiếm bộn tiền đấy. Ông có biết điều đó không? Thế này nhé, tôi sẽ giới thiệu tất cả mấy bà già có mèo hoặc chó ốm đến chỗ ông. Và nếu chúng không chịu ốm nhanh cho, tôi có thể bỏ chút gì đó vào chỗ thịt tôi bán cho họ để làm chúng đổ bệnh, hiểu ý tôi chứ?

– Ồ, không, – Bác sĩ vội vã đáp. – Ông không được làm thế. Như vậy là trái đạo đức.

– Ồ, ý tôi có phải là ốm thật đâu, – người bán thịt mèo đáp. – Ý tôi chỉ là chút gì đó làm chúng uể oải đi thôi mà. Nhưng như ông nói đấy, làm thế có lẽ không phải phép với lũ vật cho lắm. Mà đằng nào chúng chẳng ốm, vì mấy bà già cứ hay tống cho chúng ăn quá nhiều. Này nhé, tất cả mấy bác nông dân quanh vùng có ngựa thẹo hay cừu yếu – họ sẽ tới khám. Hãy làm bác sĩ thú y đi.

Khi người bán thịt mèo đi rồi, con vẹt liền bay từ khung cửa sổ xuống bàn của Bác sĩ và nói,

– Lão đó nói có lý đấy. Đó mới là việc ông nên làm. Hãy làm bác sĩ thú y đi. Quênμπ quách đám người ngốc nghếch kia đi – nếu họ còn chẳng có nổi cái đầu óc để nhận ra ông là vị bác sĩ giỏi nhất trên đời này. Thay vào đó hãy chăm sóc loài vật – chúng sẽ nhận ra điều đó nhanh thôi. Hãy làm bác sĩ thú y đi.

– Ồ, có đầy rẫy bác sĩ thú y cơ mà, – John Dolittle nói, vừa đem mấy chậu hoa ra bệ cửa sổ để hứng mưa.

– Vâng, có nhiều lắm chứ, – Polynesia nói. – Nhưng chẳng ai ra hồn cả. Giờ thì nghe đây, Bác sĩ, tôi sẽ cho ông biết điều này. Ông có biết loài vật có thể nói chuyện không?

– Tôi biết lũ vẹt có thể nói chuyện, – Bác sĩ đáp.

– Ồ, tụi vẹt chúng tôi có thể nói bằng hai thứ tiếng – tiếng loài người và tiếng loài chim, – Polynesia kiêu hãnh đáp. – Nếu tôi nói, "Polly muốn ăn bánh quy," thì ông hiểu tôi. Nhưng hãy nghe đây: Ka-ka oi-ee, fee-fee?

– Trời đất quỷ thần ơi! – Bác sĩ kêu lên. – Thế nghĩa là gì vậy?

– Nghĩa là: "Cháo đã nóng chưa thế?" – bằng tiếng chim đấy.

– Chà! Không ngờ đấy nhé! – Bác sĩ nói. – Trước giờ mày có bao giờ nói giọng đó với ta đâu.

– Nói thì được ích gì chứ? – Polynesia vừa nói vừa phủi mấy vụn bánh quy bám trên cánh trái. – Ông có hiểu tôi đâu mà nói.

– Kể ta nghe thêm đi, – Bác sĩ hào hứng nói; ông vội vã chạy đến ngăn kéo tủ đựng chén đĩa và quay lại với cuốn sổ ghi chép của hàng thịt cùng một cây bút chì. – Giờ thì đừng nói nhanh quá nhé – để ta ghi lại. Chuyện này thú vị thật – rất thú vị – một điều hoàn toàn mới mẻ. Cho ta biết bảng chữ cái A-B-C của loài chim trước đã – từ từ thôi nhé.

Và đó là cơ duyên để Bác sĩ biết rằng loài vật cũng có ngôn ngữ riêng của chúng và có thể trò chuyện với nhau. Suốt buổi chiều hôm đó, trong lúc trời đang mưa, Polynesia cứ ngồi trên bàn bếp truyền lại cho ông từng tiếng chim để ghi vào sổ.

Vào giờ trà chiều, khi con chó Jip bước vào, con vẹt liền bảo Bác sĩ, "Nhìn kìa, nó đang nói chuyện với ông đấy."

– Ta thấy nó đang gãi tai thì có, – Bác sĩ đáp.

– Nhưng loài vật đâu phải lúc nào cũng nói bằng miệng, – con vẹt cất giọng lanh lảnh, nhướng mày lên. – Chúng nói bằng tai, bằng chân, bằng đuôi – bằng mọi thứ. Đôi khi chúng chẳng muốn phát ra tiếng động. Ông có thấy cách nó đang giật giật một bên mũi không?

– Thế nghĩa là gì? – Bác sĩ hỏi.

– Nghĩa là: "Bộ ông không thấy trời tạnh mưa rồi sao?" – Polynesia đáp. – Nó đang hỏi ông một câu hỏi đấy. Loài chó hầu như lúc nào cũng dùng mũi để đặt câu hỏi.

Chẳng bao lâu sau, nhờ sự giúp đỡ của con vẹt, Bác sĩ đã học được ngôn ngữ loài vật thành thạo đến mức chính ông cũng có thể trò chuyện với chúng và hiểu được mọi điều chúng nói. Thế là ông từ bỏ hẳn nghề chữa bệnh cho loài người.

Ngay khi người bán thịt mèo loan tin rằng John Dolittle sắp trở thành bác sĩ thú y, các bà cụ bắt đầu mang đến cho ông những con chó pug và chó xù cưng của họ vì chúng ăn quá nhiều bánh ngọt; và những người nông dân đã lặn lội đường xa tới để nhờ ông chữa bệnh cho bò và cừu.

Có hôm người ta đưa đến cho ông một con ngựa kéo cày; và tội nghiệp thay, nó mừng rỡ khôn tả khi tìm được một người có thể nói thứ tiếng của loài ngựa.

– Thưa Bác sĩ, chắc ông biết đấy, – con ngựa nói, – tay bác sĩ thú y bên kia sườn đồi chẳng biết cái quái gì sất. Hắn chữa cho tôi đã sáu tuần nay rồi – bệnh sưng khớp bàn chân. Thứ tôi cần thực ra là một cặp kính. Tôi đang bị mù dần một bên mắt. Chẳng có lý do gì mà loài ngựa lại không thể đeo kính giống như con người cả. Thế nhưng kẻ ngu ngốc ở bên kia sườn đồi ấy thậm chí còn chẳng buồn nhìn vào mắt tôi. Hắn cứ cắm cổ cho tôi uống mấy viên thuốc to tướng. Tôi đã cố nói cho hắn biết; nhưng hắn có hiểu một chữ nào bằng tiếng ngựa đâu. Thứ tôi cần là kính cơ.

– Dĩ nhiên rồi – dĩ nhiên rồi, – Bác sĩ nói. – Ta sẽ kiếm cho mi một cặp ngay đây.

– Tôi thích một cặp giống của ông cơ, – con ngựa nói, – chỉ cần màu xanh lá thôi. Chúng sẽ giúp che bớt ánh nắng chiếu vào mắt tôi trong lúc tôi cày bừa ở Cánh đồng Năm Mươi Mẫu.

– Chắc chắn rồi, – Bác sĩ đáp. – Mi sẽ có một cặp màu xanh lá.

– Thưa ngài, rắc rối ở chỗ này cơ, – con ngựa nói trong lúc Bác sĩ mở cửa trước để dắt nó ra ngoài, – rắc rối là bất cứ kẻ nào cũng nghĩ rằng mình có thể chữa bệnh cho loài vật – chỉ vì loài vật vốn chẳng mấy khi kêu ca. Trên thực tế, để trở thành một bác sĩ thú y thực thụ còn đòi hỏi một con người tài giỏi hơn nhiều so với việc làm một bác sĩ chữa bệnh cho loài người giỏi giang. Cậu con trai của chủ trại chỗ tôi cứ nghĩ nó rành tuốt tuồn tuột về loài ngựa. Ước gì ông được nhìn thấy nó – mặt nó béo tròn đến nỗi nom như chẳng có lấy mắt – mà đầu óc thì ngu ngơ chẳng khác gì một con bọ khoai tây. Tuần trước nó còn định đắp thuốc bột mù tạt cho tôi cơ đấy.

– Nó đắp vào đâu thế? – Bác sĩ hỏi.

– Ồ, nó có đắp được vào đâu đâu – trên người tôi ấy chứ, – con ngựa đáp. – Nó chỉ định thế thôi. Tôi liền tung một cú đá cho nó văng xuống ao vịt luôn.

– Chà chà! – Bác sĩ thốt lên.

– Thông thường tôi là một sinh vật khá hiền lành, – con ngựa nói, – rất kiên nhẫn với con người – chẳng mấy khi làmùm xùm lên. Nhưng việc để tay bác sĩ thú y kia cho tôi uống nhầm thuốc đã là quá sức chịu đựng rồi. Lại thêm cái tên ngốc mặt đỏ tày đình ấy táy máy giở trò với tôi nữa, thì tôi đành chịu hết nổi.

– Mi có làm cậu ta bị thương nặng không? – Bác sĩ hỏi.

– Ồ, không đâu, – con ngựa đáp. – Tôi đá đúng chỗ ngứa ấy mà. Tay bác sĩ thú y đang chăm sóc cho nó kìa. Khi nào thì kính của tôi mới xong hả ngài?

– Ta sẽ làm xong cho mi vào tuần tới, – Bác sĩ đáp. – Thứ Ba lại tới đây nhé – Chào mi!

"Nó đã có thể nhìn rõ trở lại như xưa"

Thế rồi John Dolittle đã tậu được một cặp kính màu xanh lá thật đẹp và to bản; và con ngựa kéo cày đã ngưng việc bị mù một bên mắt, nay lại nhìn rõ được như xưa.

Và chẳng mấy chốc, hình ảnh những con vật nuôi trong nông trại đeo kính đã trở thành một cảnh tượng quen thuộc khắp vùng nông thôn quanh Puddleby; và chuyện một con ngựa bị mù đã trở thành một điều gì đó hoàn toàn không còn tồn tại nữa.

Và mọi loài vật khác được đưa đến chỗ ông cũng đều như vậy. Ngay khi phát hiện ra rằng ông có thể nói ngôn ngữ của chúng, chúng liền mách cho ông biết chỗ đau và cảm giác của mình, và dĩ nhiên việc chữa trị đối với ông trở nên vô cùng dễ dàng.

"Chúng lập tức kéo đến ngôi nhà của ông nằm ở rìa thị trấn"

Giờ đây, tất cả những con vật ấy đều quay về và mách cho anh em, bè bạn của chúng hay rằng có một vị bác sĩ ở trong ngôi nhà nhỏ với khu vườn rộng lớn thực sự là một vị bác sĩ tài ba. Và bất cứ khi nào có sinh vật nào đổ bệnh – không chỉ ngựa, bò và chó – mà cả những sinh vật nhỏ bé ngoài đồng ruộng, như chuột đồng, chuột nước, lửng và dơi, chúng đều lập tức kéo đến ngôi nhà của ông nằm ở rìa thị trấn, khiến cho khu vườn rộng lớn của ông lúc nào cũng đông nghịt loài vật cố gắng chen chân vào để được ông khám bệnh.

Số lượng kéo đến quá đông khiến ông buộc phải làm những cánh cửa riêng biệt dành cho từng loài khác nhau. Ông viết chữ "NGỰA" ở cửa trước, chữ "BÒ" ở cửa hông, và chữ "CỪU" ở cửa bếp. Mỗi loài vật có một lối đi riêng biệt – thậm chí loài chuột còn có một đường hầm nhỏ xíu được trổ riêng vào tận tầng hầm, nơi chúng kiên nhẫn xếp thành từng hàng chờ Bác sĩ đi vòng xuống thăm khám.

Cứ như thế, chỉ trong vòng vài năm, mọi sinh vật sống khắp muôn nơi đều biết đến danh tiếng của bác sĩ John Dolittle, M.D. Và những loài chim bay đến các xứ sở khác vào mùa đông đã kể cho loài vật ở những vùng đất xa xôi nghe về vị bác sĩ kỳ diệu ở Puddleby-on-the-Marsh, người có thể hiểu được tiếng nói của chúng và giúp chúng vượt qua hoạn nạn. Cứ thế, ông trở nên nổi tiếng trong thế giới loài vật – trên toàn thế giới – thậm chí còn được biết đến nhiều hơn cả quãng thời gian ông sống giữa những người dân miền Tây nước Anh. Và ông cảm thấy hạnh phúc, vô cùng yêu mến cuộc sống hiện tại của mình.

Vào một buổi chiều nọ, khi Bác sĩ đang bận rộn cặm cụi viết sách, Polynesia ngồi bên cửa sổ – như hầu như vẫn thường làm – thẫn thờ nhìn những chiếc lá bay lả tả trong vườn. Chợt nó phá lên cười lớn.

– Có chuyện gì thế, Polynesia? – Bác sĩ hỏi, ngẩng đầu lên khỏi cuốn sách.

– Tôi vừa chợt nghĩ vơ vẩn thôi mà, – con vẹt đáp; rồi nó lại tiếp tục ngắm nhìn những chiếc lá.

– Mày đang nghĩ gì thế?

– Tôi đang nghĩ về loài người, – Polynesia đáp. – Loài người làm tôi phát bực. Cứ làm như mình ghê gớm lắm ấy. Thế giới này đã tồn tại hàng ngàn năm nay rồi phải không? Vậy mà điều duy nhất về ngôn ngữ loài vật mà con người học được cách để hiểu chính là khi một con chó vẫy đuôi thì có nghĩa là "Tôi rất vui!" – Nực cười thật phải không ông? Ông chính là con người đầu tiên trên đời biết nói chuyện giống như chúng tôi đấy. Ồ, đôi khi con người làm tôi bực mình kinh khủng – cái bộ dạng ra điều ta đây của họ – cứ mở miệng ra là nói về "những con vật câm lặng". Câm lặng cái nỗi gì! – Hừ! Ngày xưa tôi từng quen một con vẹt đuôi dài có thể nói câu "Chào buổi sáng!" theo bảy cách khác nhau mà chẳng hề há miệng ra một lần nào. Nó có thể nói rành mạch mọi thứ tiếng – và cả tiếng Hy Lạp nữa. Một lão giáo sư râu xám đã mua nó. Nhưng nó ở lại chẳng lâu. Nó bảo rằng lão già đó phát âm tiếng Hy Lạp không đúng chuẩn, và nó không tài nào chịu nổi việc nghe lão dạy sai lè ra như thế. Tôi cứ thưa thẩn tự hỏi không biết giờ này nó dạt về đâu rồi. Con chim đó còn biết nhiều về địa lý hơn khối điều mà con người bao giờ mới biết được.—Loài người ấy à, Chúa ơi! Tôi dám cá là nếu một ngày nào đó con người mà học được cách bay – giống như mấy con chim chích tầm thường ngoài bụi r, thì chúng ta sẽ còn phải nghe họ khoác lác suốt đời chẳng bao giờ dứt cho xem!

– Mày đúng là một con chim già khôn ngoan, – Bác sĩ nói. – Thực ra mày bao nhiêu tuổi rồi? Ta biết rằng loài vẹt và voi đôi khi sống thọ lắm, rất rất thọ là khác.

– Tôi cũng chẳng dám chắc chắn lắm về tuổi của mình, – Polynesia đáp. – Hoặc là một trăm tám mươi ba, hoặc là một trăm tám mươi hai. Nhưng tôi biết chắc rằng khi tôi vừa từ Châu Phi đặt chân đến đây, Vua Charles vẫn đang trốn trên cây sồi – vì chính mắt tôi đã nhìn thấy ngài. Trông ngài lúc ấy sợ chết khiếp đi được.