II
Đối với bà Marie, đó là thời thơ ấu khó quên. Người ta rút những mũi kim khỏi hai cánh tay xương xẩu đặt thận trọng trên tấm nệm dọc theo tấm thân gầy đét của bà, rút ống dẫn thức ăn ra khỏi mũi, trái tim dũng cảm của bà không hề run sợ, kêu van. Trong vòng ba giây đồng hồ, công việc to tát ấy hoàn tất. Cái đầu bé nhỏ trắng toát của bà ngoẹo sang một bên.
Trong vài tình huống tương tự, đôi khi con người ta tỏ ra ương ngạnh đến kỳ lạ chống lại mọi hy vọng, cơ thể con người đơn độc mạo hiểm trước cuộc thử thách để tồn tại thật nghiệt ngã, đôi khi hàng năm trời trước khi đầu hàng - cho đến 20 năm, điều đó được thấy rõ, như cuộc sống của cỏ cây, ẩn chứa trong những hiện bộ[1]: móng và tóc. Sự ngoan cố này ăn sâu trong bản tính của bà,thậm chí người ta còn thấy bà vùi đầu hàng giờ để giải một bài toán đại số theo kiểu số học, trong khi đó có thể giải một cách đơn giản hơn dưới dạng hệ phương trình đã lập sẵn rất rõ ràng. song vì niềm kiêu hãnh của cô giáo già, bà không để lũ trẻ tự phụ nói lại cách giải với bà bởi vì chúng mới học bậc trung học mà lại muốn áp đặt điều đó với bà, chắc vì tính bảo thủ ấy mà bà đã bị hôn mê ba tuần lễ liền.
Đối với cả làng,bà là cô Marie, một dị bản của vị cha xứ. Cha Random mà bà là người phụ tá ân cần, đã bắt đầu bài diễn văn như sau: “Cô Marie đã từ biệt chúng ta”. Giọng nói kiểu Bossuet khiến chúng tôi động lòng đôi chút: tuy thế nổi buồn đó không giống nhau ở mỗi người. Thực tế, bà bao giờ cũng chỉ có hai đứa cháu: cha chúng tôi và người em họ của cha là chú Rémi - con của hai người em trai Pierre và Emile của bà. Chính Pierre không hề ngại việc đo đạc đất cát và giấy phép của chính quyền đã cho xây cất cho bà một ngôi nhà ngay trong vườn nhà. Ông quyết định như vậy để kéo người chị gái thoát khỏi những phiền nhiễu của những nhà tu nghiêm khắc bắt bà phải chịu khi làm gia sư trong nhà họ. Nhưng đó cũng là cách tổ chức lại đội quân gia đình thu nhỏ sau những tàn phá của cuộc chiến tranh thế giới.
Nếu hồi đó bà không hề có ý định lấy chồng thì nay thật khó có thể lập gia đình: Bà không có dịp gặp những người đàn ông sống sót sau những cuộc tàn sát và họ cũng không tìm thấy bà. Căn nhà bé nhỏ 2 phòng là sự phản ánh chính xác cuộc sống tu hành của bà: bếp núc sơ sài (đặc sản duy nhất của bà là món nước xốt trắng, dính và vón cục, nhưng thông thường chỉ ba hoặc bốn quả hồ đào là đủ nuôi sống cơ thể bé nhỏ của bà) và một phòng rộng hơn chút ít đặt chiếc giường, cái tủ com-mốt, một tủ lớn, chiếc bàn bằng gổ du sáng án ngữ trước chiếc tủ có kính nơi bà để sách giáo khoa, vài cuốn kinh thánh và chiếc ghế quỳ cầu kinh. Những vật dụng đơn sơ không đáng giá mà một người gom đồ cũ do chủ Rémi gọi đến để lại sau khi bà mất.
Những bức tường trắng không tô vẽ làm tăng thêm về kiên tín của căn phòng được bài trí những đồ vật theo suy nghĩ của bà, tạo thành chúa Ba ngôi: một cây thánh giá, phía sau, trên đỉnh cây thánh giá là một cành hoàng dương được ban phép thánh từ Hội Cành, hàng năm được thay mới (chúng tôi rất tự hào vì cây hoàng dương trong vườn cung cấp cành cho cả thị trấn) và mặt trước là hai bức tranh khác uy nghiêm của Đức mẹ ở Lourdes, và thánh Thérèse ỏ Lisieux[2].
Nhân dịp kỷ niệm một trăm năm ngày xây dựng nhà thờ Đức mẹ ở Lourdes, một cuộc thì tầm cỡ quốc tế đã được tổ chức (giải thưởng cho người thắng cuộc là chuyến hành hương 8 ngày). Bà đã giật giải chẳng mấy khó khăn: bà trả lời vanh vách về lưu lượng của sông Paul[3], về dung tích hang Masselbielle và màu mắt của Bernadette[4].Sau chuyến du hành, bà mang về bức chân dung Đức mẹ như một giải thưởng tuyệt hảo có ghi nắn nót tên họ và thứ hạng: giải nhất trong số hàng triệu người tham dự - là tấm giấy thông hành trên con đường tuyệt vời. Ở góc trái, thấp xuống một chút là hình một cô gái chăn cừu bé nhỏ quỳ gối bên dòng suối, chiếc váy tồi tàn trải trên cỏ, đầu đội mũ chùm, hai tay giữ chuỗi tràng hạt. cô bé ngước khuôn mặt sáng sủa về phía người phụ nữ trắng ngần, trên đầu phủ một vầng hào quang ánh bạc, từ mỏm đá cao đang mỉm cười với cô, bà ta thanh lịch như người mẫu ở hiệu may cao cấp, thân hình nổi bật trong chiếc áo choàng xanh với các dải bó khít. Bởi vì, dù vẻ bề ngoài thanh khiết, con người trong trắng này giấu trong tấm áo một thân hình đầy quyến rũ. Để thấy rõ, chỉ cần để đôi bàn chân trần bước ra khỏi đường viền, (độ nghiêng của núi đá tạo nên hiệu quả của gót chân),chỉ cần vén vạt váy lên để lộ cặp đùi thon dài, cái hông hẹp, nữa thân trên dẹt (Đức bà xứ Lourdes không cho con bú) và vuốt nhẹ cái cổ cao thiên nga, đắm chìm trong nguồn ánh sáng của đôi mắt đang nhìn đứa trẻ với cái nhìn của một tình yêu trong sáng. Sự bí ẩn hiện thân ẩn chứa nơi thân hình. Đức bà xứ Lourdes là người đẹp nhất trong số những Đức bà, hay chỉ ít là trong số những Đức bà nhưng nhúc như hiện hình trong mắt những nông dân hèn mọn, mang lại cho đời biết bao cái tên đẹp đẽ trong vùng: Nôtre - Dame du Bon-Secours, deToutes-Aides, de la Peinière, de la Salette, những cái tên từ lâu đã cắt đứt sợi dậy liên kết họ với Đức bà-cô gái-mẹ, người phụ nữ xứ Galiltée với tình yêu bồ câu.
Niềm vinh quang của Lourdes mờ nhạt đi chút ít trước sự nổi trội của người đối diện trung chiếc khung đen và vàng óng: Thérèse, người vừa được phong thánh. Uy tín của bà thật rộng lớn từ khi bà cứu nhà thờ xứ Lisieux khỏi bom đạn năm 1944- nhà thờ duy nhất còn trụ lại giữa những đỗ nát điêu tàn, như một dự báo về bom nơtơron, và bà cũng giúp cho những ngôi nhà xung quanh tránh được phần nào thiệt hại, văn thời điểm ấy, việc đó thế là đã tốt lắm rồi.
Trong những bức ảnh, con gái ông Martin có khuôn mặt tròn của vùng Normandie, hai má màu rượu táo. Nhưng người nghệ sỹ của giáo đoàn thánh Sulpice, do có thiện hướng phổ quát, đã gắn những nét đặc thù của địa phương vì lợi ích của con người xinh đẹp, yếu đuối nắm trong tay bụi hồng huyền thoại như vận động viên đua xe đạp. Phía sau chỏm mũ chùm của nữ tu sỹ dòng Các-men, một vầng hào quang vàng xỉn tạo thành vòng tròn hoàn hảo có tâm ở chính giữa trán. Nữ thánh được gióng khung theo bố cục kiểu Mỹ -nghệ sỹ đã cắt nửa thân, có người đoán là ông dè chừng bàn chân. Người ta có thể tạo cho khuôn mặt cái vẻ trong trắng, kéo dài đường nét, cho bộ ngực dẹt dí, bào bớt hông, nhưng thói khiêu dâm của cổ chân thì không thể chế ngự được. Qua giải phẫu thẩm mỹ, hồi phục sau cơn bệnh lao phổi, cô em gái cậu bé Jésus có khả năng hoàn thành những điều kỳ diệu.
Bà Marie lưu giữ một vuông vải nhỏ tẹo mỗi cạnh chừng năm milimét, mảnh vải đó đã từng chạm được tới quần áo của Thánh. Có phương tiện cứu cánh này,bà hứa sẽ chữa khỏi mọi chứng sốt rét ác nghiệt. Khi một trong ba chúng tôi ốm, bà lợi dụng lúc mẹ vắng mặt trong phòng để bắt chúng tôi ôm hôn miếng vải rồi lấy miếng vải đó lau trán cho chúng tôi, hứng lấy một giọt mồ hôi nhỏ bé coi như tập trung thần ốm lại. Zizou, đứa em út, chế giễu, còn Nine, chị cả, thì tức tối, nhưng trạng thái lạc ý thức do con sốt gây ra cho phép bà hành động theo cách của mình để chúng tôi khỏi bệnh. Sau đó, bà đi kiếm mẹ cố thuyết phục mẹ cặp lại nhiệt độ cho chúng tôi. Mẹ cáu kỉnh vặn lại bà rằng con sốt 40 độ không thể hạ trong năm phút được. Song bà cứ nài ép. Thật không thể tin được là một mảnh váy áo lưu giữ hơi Thánh Therese lại hiện nghiệm hơn cả thuốc aspirin.
Nữ thánh xứ Lisieux dập tắt những vinh quang xưa cũ. Những kẻ tử đạo chắc không phải là những con người khổ hạnh như Thérèse d' Avila, Jean de la Croix[5]. Catherine de Sienne Dominique[6],những người đi tìm ánh sáng trong những tâm hồn tối tăm, mà là những thánh phục vụ trong gia đình, những thánh mà hiệu lực của họ không chỉ được minh xác một lần. Đó là Corneil1e, Christophe, Antoine de Padoue, Barbe, Eloi, Yves, Joseph và tất nhiên là cả Victor, vị tu sỹ đáng kính của giáo phận này. Bà đã làm một bộ phích đại loại như Thánh Albert vĩ đại, tuyển tập những công thức bí hiểm này thường được dùng ở các vùng thôn quê. Tất cả những người chân phúc, những người sẽ được phong thánh đều được ghi vào danh mục, những hình ảnh sùng đạo được xếp hạng, cũng với một bài tựa danh mục mà trong đó mọi triệu chứng được liệt kê theo thứ tự chữ cái thành một danh sách khủng khiếp mời gọi tham khảo các thánh chuyên môn cho từng trường hợp cần điều trị. Đó là công việc của cả một đời người.
Ngoài việc sắp đặt, chúa lòng thành còn dâng hiến cho loài người trái tim vẻ vang lấy ra từ lồng ngực mà không để lại vết thương như các nhà pháp thuật Salman ở Philipin. Chúa vạch chiếc áo sơ mi của người như có gái trong trắng táo bạo để lộ bộ ngực mình cho mọi người thấy cái thập giá được cắm giữa tâm nhĩ, kéo dài nỗi thống khổ của dục vọng đến bất cũng tận. Nhìn nước da đánh phấn, tóc cắt kiểu Louis XIII, ngày thứ Sáu đen tối[7] hình như còn rất xa xôi. Lời cầu nguyện phía sau bức hình hứa hẹn với người đọc vài vạn ngày xá tội. Bởi vì Chúa quan tâm trước hết tới việc cứu vớt linh hồn. Còn đối với các vấn đề cụ thể,như “đường ruột” (bị đau) thì đưa tới thành Mamert, bệnh “glocome” chuyển tới thánh clair, “chứng mù” tới thánh Lucie, “bị ong đốt” chuyển tới thánh Fríord, “gặp cướp” vùng Saxon (có thể là người du lịch) cầu viện thánh Françoix,”công lý” tìm đến thánhYves, “sự nuôi dưỡng” tới thánh Nome, “mồ côi” tới cha Brottíer, “huynh đệ” (hòa thuận) tới thánh Donatien và thánh Rogatien, “cưới hỏi” tới thánh Barbe và “hạn hán” tới thánh Vio, ở hạ lưu sông Loire thánh Vio thường không để phải cầu nguyện lâu. Ở mục “lợn” chắc chắn phải tin vào đại thánh Antoine và những cám dỗ của Người, ngoài ra còn một vị thánh Gourin nào đó nữaTrong khu rừng sâu thuộc vùng Armorique[8] cổ xưa, vị ẩn sỹ này đã nói với con lợn rừng đang tấn công mình: “Đồ lợn con, hãy liệu hồn, mày lầm Gourin rồi đấy”. Con vật sững sờ ngoan ngoãn nằm dưới chân ông chủ mới. Bình thường, nếu con lợn giống tỏ ra khó tính một chút, vị tu sỹ khuyên nó hãy đi ba vòng xung quanh bãi đầm, vừa đi vừa kể lại thói bất nhã. Nhưng thực tế, bà lại có ý thái thịt nó làm patê. Bà viết chữ “nghi ngờ” trước một vị thánh loại như Gourin. Bởi vì, nổi lo lắng của bà là làm sao phân biệt được kẻ tà đạo tuyệt vời với thông điệp của đạo Kitô. Bà đã chịu ơn giáo hội thiên chúa duy nhất thuộc tòa thánh và giáo hội La mã về những điều kỳ diệu, chứ không phải là một vài nỗi bất hạnh nào đó của Belen và Gargan, những cái gọi là của dân tộc Celte. Cha thích trêu chọc bà hàng cách nhắc đi nhắc lại: “Hãy nâng thánh Michel[9]lên, quý vị sẽ thấy Mercure[10]”. Bà nhún vai vẻ coi thường nhưng chúng tôi cảm thấy sự lộn xộn này làm bà hơi bối rối.
Đến bàn chuyện học hành của một trong những học trò gái của bà, các bà mẹ nhân cơ hội đó để kiểm tra hộp phiếu. Họ bàn về chính tả, về những cái khó của môn đại số, kết tội việc chữa răng kém hiệu quả và rồi nguyện cầu thánh Fiacre[11] giúp sức. Ngược lại, chẳng cần phải yêu cầu thánh Coloban[12]điều gì cả. Một số người nguyện cầu cho sự mỏng manh sáng láng đến với những đầu óc u tối, bởi vì bà hoàn toàn tin tưởng vào tính hữu hiệu của các phương pháp bà sử dụng nhằm lấp những lồ hổng. Thế kỷ ánh sáng ấy là mặt tốt của bà.
Khi cần, nếu lời cầu nguyện không hiệu nghiệm, bà đọc thêm bài thơ mà chính bà là tác giả:
Thánh Christophe, bổn mạng công nhân cảng
Xuống nước, hãy coi chừng
Đứa bé ngồi trên lưng
Sức nặng khốn cùng của chúng tôi vợi bớt.
Những cô gái Random đã từng học với bà đều thuộc lòng các câu xướng đó, có thể họ lại đọc cho các con - và bây giờ là các cháu họ - Do không biết ai là tác giả bài này, họ liệt nó vào những bài thơ khuyết danh do dân gian sáng tạo, một câu ngạn ngữ có nhịp phách gần với làm điệu hát đồng dao, một chậm ngôn điển hình:
Thánh Antoine de Padoue[13]
Tên kẻ cắp già kia
Hãy trả lại bọn ta
Những gì ngươi lấy cắp.
Bà chúng tôi mặt đỏ nhừ trước những lòi chúc mừng, như một người chịu lễ ban thánh thể. Bà cho sự nhún nhường, đức tính chủ yếu không thể phù hợp với niềm vinh quang của một danh tiếng văn chương, dù ở tầm địa phương. Cũng có thể lo ngại làm sút mẻ giáo lý. Việc năng lui tới của các xơ kết thúc bằng việc thuyết phục được bà rằng tội lỗi bắt đầu xung quanh sự hài lòng về bản thân mình. Như bà đã từng đóng thập giá lên những mối tình của bà, lên tình mẫu tử và hầu hết những thú vui trần tục, kìm nén mọi khát khao nên nhờ đó mà điệu hát đã nảy sinh. Vả lại, quyển ghi lời cầu nguyện của bà gồm nhiều cách giải thích về thánh Christophe. Trong một bản, thánh là người lái đò từ sông Loire tới Pèlerin, nơi mà, thực tế, chỉ thấy con đò ngang. Nhưng không thể vượt qua con sóng lớn một cách dễ dàng như qua biển Đỏ và bà thay đổi ý kiến: phải có một đôi cà kheo dài 20 mét cho người khổng lồ để không bị lún xuống đáy cát. Bà coi Christophe là thánh bổn mạng của công nhân cảng (sự sáp nhập khu vực kín đáo cho những ai biết lắng nghe) và trở lại truyền thuyết cũ. Cậu bé Jésus ngồi trên vai người khổng lồ hình như không xúc phạm tới chính giáo của mình. Với mỗi chiếc ô tô mới của cha, bà đều chủ ý gắn lên bảng điều khiển một huy hiệu bằng đồng in hình người khổng lồ mà đến tận lúc đó rất thành công đối với bà. Và sự thực là qua hàng vạn cây số, cha vẫn chẳng hề bị một va quệt dù nhỏ nhất. Việc đi lại chưa được như yêu cầu nhưng đường đi cũng có tốt gì đâu. Thánh Christophe là một giá trị chắc chắn.
Thánh Antoine de Padoue được chứng thực sinh ra ở Lisbonne, bạn của thày dòng François,nhà du lịch, nhà thuyết giáo vĩ đại, tên ông được liệt kê trong danh sách các nhà truyền giáo cơ đốc. Làm sao mới chỉ vẻn vẹn biết về ông như vậy mà đã giao cho ông chức danh thượng thư phụ trách việc tìm kiếm những đồ vật đánh mất ? Con đường của chúa thật khó dò. Dù chúa là thể nào đi chăng nữa thì chỉ có được Người giúp đỡ chúng tôi mới tìm được chìa khóa ô tô của cha trong chiếc cốp đựng đồ khăn vải, chuỗi hạt rửa tội của chị Nine ở bụi cây trong vườn, kinh của bà treo trên cổ bà, hạt đậu tăm trong chiếc hành, tên lưu manh ăn cắp tiền của nhà thờ, một kẻ đã thề sống thề chết sẽ không tái phạm song vẫn chứng nào tật ấy; không có sự giúp đỡ của Người thì chúng tôi làm sao tìm được đường khi bị lạc. Bà rất khó chịu khi có người coi một tay cự phách như vậy là một tên “lưu manh già đời”. Bà nảy ra một cao kiến hơn là can thiệp giúp. Và bà đã sáng tác theo sách thánh truyền một bài văn vần cầu nguyện bốn câu, trái với bài dành cho Christophe, không bao giờ được phổ biến ra ngoài gia đình:
Hỡi thánh Antoine de Padoue
Khi con cúi lạy trước người
Xin người hãy soi đèn xuống thấp
Để con tìm lại đồng xu nhỏ.
Nhờ đó, chúng tôi tưởng tượng ra Diogène đang bước dài trên đường phố Athènes, tay cầm đèn lồng, đang làm cái việc gọi là đốt đèn đi tìm loài người nhưng thực ra là tìm vài đồng tiền lẻ đánh rơi tối hôm trước vì say khướt, lăn mình trong rãnh nước lề đường. Bỗng nhiên, hình ảnh của kẻ lang thang trác tuyệt này không gây một chút xúc cảm nào: Diogène nằm gần cạnh những đồng xu của mình, tất cả là vậy.
Điều gì đáng tiếc có thể đến với chúng tôi ?Một cây nến cháy sáng trước bàn thờ chuẩn bị cho kỳ thi đổ đạt, thánh Joseph chăm lo về gia đình, thánh Christophe về xe có, thánh Thérèse về sức khỏe, ông Victor thiết lập trên bầu trời giáo phận một vi khí hậu đặc ân, và thánh Vierge, quyền hành tuyệt đối trong muôn vàn sự hiện thân của mình, đảm bảo cho một tháng năm tươi đẹp, một vụ mùa bội thu, việc trở về của tân binh, sự thai nghén đầy hạnh phúc và phân phát hàng ngàn liều thuốc len lỏi qua giữa những tai họa của loài người mà không gây thiệt hại gì. Sau khi bà Marie qua đời, chúng tôi đã tìm thấy dưới đủ loại các pho tượng thánh bà đặt trong hốc tường xây ngoằn ngoèo rào vườn cũng như sau các khung ảnh thành kính hàng chục mẩu giấy nhỏ được gấp lại – trên mỗi mẩu giấy đầu có ghi một yêu cầu, một ước nguyện cần được chấp thuận. Không phải cho bà mà cho những người thân của bà. Mong sao J. tránh được mọi tại nạn, cầu cho công việc buôn bán lại hồi phục, ước sao N. đổ lớp ba, X. tìm được việc làm, Y. khỏe mạnh, cầu cho con hấp hối của Z. được êm dịu và cuồng tín về phục sinh. Nếu việc can thiệp giúp không mang lại được gì, thánh tẩy chay, thì pho tượng quay mặt vào tường như học trò hư bị phạt đúng xó. Ngay sau ngày cha mất, thánh Joseph, ông thợ mộc vạm vỡ trắng nuột, một tay bế con phải nhìn đáy hốc tường. Sự thất bại có tính quyết định này chỉ rõ rằng cái thời của những điều kỳ diệu vĩnh viễn qua rồi. Nhưng bà lại nghĩ bà là người duy nhất có lỗi. Bà hối hận đã quên không cầu khẩn vị thánh chuyên trách để người ngăn hòn máu xen vào giũa trái tim và khối óc. Làm sau có thể nghĩ vào tuổi 40, linh hồn lại có thể được cọ rửa một cách đến dại dột như vậy ?
Bà Marie, chúng cháu hy vọng trung chốn linh thiêng, hãy thương chúng cháu. chúng cháu đi thi mà không có hương khói của bà, đương đầu với cuộc sống mà không có lời nguyện cầu của bà, và theo chặng đường của người lính chiến thiếu hành trang, tay buông xuôi, không sức lực cũng như chẳng có tấm gương của người cháu bà tức cha của chúng cháu. (một trăm năm khoan dung, độ lượng).
❀ ❀ ❀
[1] Les phanères: Hiện bộ.
[2] Lísieux: Thủ phủ của quận Calvados, có nhà thờ cổlà nơihành hương hướng về Thánh Thérèse.
[3] Pau: một con sông của Pháp dài 12o km chãy qua vùng Lourdes.
[4] Bernadette: tức Thánh B. Soubirous, sinh lại Lourdes (1844-1879), lễ Thánh vào ngày 16 tháng 4 hàng năm.
[5] Thánh Thérèse d’Avi1a (1515-1582) người Tây BanNha, cùng với Thánh Jean de la Croix sinh ở Fomiveros (1542-1591) tiến hành cải cách dòng tu Các-men.
[6] Catherine de Sienne Dominique (thánh), người Italic.(l347-1380). Lẽ thành vào ngày 30 tháng 4 hàng năm.
[7] Le Vendredi Noir: Theo quan niệm một số nước phương Tây, nếu thứ 6 trùng vào ngày thứ 13 là rất xúi quẩy. Nhưng rấthiểm khi trùng nhau.
[8] Armorique: Nay thuộc vùng Bretagne.
[9] Thánh Michel: Tổng thiên thần (archarge), lễ thánh vào ngày 29 tháng 9 hàng năm.
[10] Mercure: Vị chúa La Mã về buôn bán, trộm cắp và du lịch,con trai Jupiter.
[11] Thánh Fiacre (khoảng 610-670): tu sĩ, thánh bảo trợ nhữngngười làm vườn.
[12] Thánh Colomban (khoảng 540-615): tu sỹ người Ailen.
[13] Thánh Antoine de Padoue: Sinh ở Lisbonne vào khoảngnăm 1195-1231, lễ Thánh vào ngày 13 tháng 6 hàng năm
