Sau những dòng cuối cùng mà SKTT chép về đất nước Chiêm Thành năm 1509 ấy, đến giữa thế kỷ XVI chúng ta mới có lại những ghi chép về cuộc sống của người Chàm còn lại trong hai tài liệu chính là “Ô Châu Cận Lục” của Dương Văn An và “Phủ tập Quảng Nam ký sự” của Mai Thị. “Ô Châu Cận Lục” thì đã biết, “Phủ tập Quảng Nam ký sự” thì cũng vài dòng thưa thớt như sau: “Lập ở vùng biên giới huyện Tuy Viễn 3 đồn lớn, mỗi đồn có 500 quân, ở đó lập 3 nơi giao dịch cho phép người Kinh - Chàm mang các thứ tới đây buôn bán. Người Chàm nếu có ai ra vào cửa khẩu vùng biên để thăm bà con thân thuộc thì đều phải trình báo rõ ngày giờ, kỳ hạn đi và về, với các quan đồn”(101); “Ngài nên nhẫn nhịn, lảng tránh sự khiêu khích của người Chiêm để dồn tất cả mũi nhọn hướng thẳng vào quân ngụy Mạc”(102).
Tất cả những ghi chép như vậy không cho ta nhiều thông tin về số phận người Chàm ở lại trong xã hội mới, chỉ cho phép hình dung rằng người Chàm vẫn là một vấn đề khá quan trọng đối với các quan trấn thủ xứ Thừa tuyên Quảng Nam trong những năm giữa và cuối thế kỷ XVI. Trong “Phủ tập Quảng Nam kỷ sự” có một chi tiết nữa cần nhắc tới là đô đốc Bùi Tá Hán có một người hầu là tên Xích Y. Một loại tên các thư tịch cổ dùng để nói về người thiểu số. Vị quan Xích Y này được tạc tượng cùng một lần với Bùi Tá Hán lúc hai người ghé thăm một chùa Phú Yên “Bấy giờ ngài vào Phú Yên, có vị Hòa Thượng thấy ngài phong độ khác thường, bèn đẽo gỗ tạc tượng ngài. Viên tướng dưới cờ là Xích Y Thị cũng được tạc thành tượng”(103). Cần nhớ rằng lúc Bùi Tá Hán làm tổng trấn Quảng Nam thì Phú Yên vẫn chưa thuộc vào Đại Việt mà vẫn còn là của người Chiêm Thành. Vị quan hầu người dân tộc thiểu số này sau này cũng được ghi tên trong hầu hết các sắc phong của triều Nguyễn với danh hiệu là “Diệu Đức Dương Quang Hiến Chính Đoán Túc Xích Y”.
Tất cả các sự kiện cho phép ta hình dung rằng viên quan hầu người thiểu số này khá đắc lực trong việc giúp Bùi Tá Hán cai trị đất mới thừa tuyên Quảng Nam. Các tư liệu không cho biết Xích Y thuộc tộc người nào, thế nhưng trong một xã hội mà sự nguy hiểm luôn thường trực lớn nhất là sự “khiêu khích của người Chiêm” như “Phủ tập Quảng Nam ký sự” đã chép thì ta hiểu Xích Y chính là người Chàm cũng không có gì là thái quá.
Cái chết của Bùi Tá Hán cũng là một nghi án của lịch sử. Ông là một người rất có công, đương thời đã được người dân tạc tượng thờ. Thừa tuyên Quảng Nam trong SKTT lúc này cũng ít thấy giặc giã, thế nhưng ông chết không rõ vì lý do gì, người ta chỉ tìm thấy chiếc áo bào ông mặc đẫm máu trên cành cây, người và ngựa đều không tìm thấy (1568). Xã hội thừa tuyên Quảng Nam giữa thế kỷ XVI này quả thật cũng còn ẩn chứa khá nhiều bất trắc chứ không hề yên ổn như các sử liệu thưa thớt còn lại.
