Hà Nội là hoa sữa thơm vào giấc ngủ. Hà Nội xuân là hoa sưa trắng muốt đến say lòng. Mùa đông, cơm nguội trút lá để trời khoe màu xám bạc cho người tìm nhau mà tình tự. Còn mùa hè Hà Nội ơi, ta với Hà Nội cứ nồng nàn nhau, thắm đẫm nhau màu đỏ da cam, đỏ xôi gấc, đỏ những cây bốc lửa và lòng bốc lửa dù không được phong là thành phố Hoa Phượng đỏ như Hải Phòng qua thơ Hải Như và nhạc Lương Vĩnh.

Phố Thợ Nhuộm đã tím bằng lăng, mấy gốc vông già bên đền Ngọc Sơn đã xanh thêm quan lục trong màu lá những quân bài chuồn khi tàn một mùa xuân mưa bụi. Mùa hoa phượng, mùa hoa học trò, mùa lưu niệm chia tay của một thời mộng mơ trong trắng hồn nhiên, mùa trời rắc pháo hồng cho mãn địa cánh đỏ như đi vào đám cưới với đất, có dàn nhạc vĩ cầm âm vang suốt từ cành sấu đến cành bàng từ rặng đa đường Điện Biên đến hàng sao đen Lò Đúc...

Cây hoa phượng còn gọi là xoan tây, phượng tây, là màu, là tiếng của mùa hè, nó không phải là cây phượng vĩ hay kim phượng, lá cũng kép lông chim, hoa vàng hoặc đỏ, cái nhị hoa dài, vươn ra khỏi lòng hoa, cong vút như dải đuôi chim phượng, cây chỉ ngang vai người, cho hai ta tiện tay ngắt một bông hoa, nhánh lá điểm vào lời tâm sự.

Cây hoa phượng mới du nhập nước ta khoảng trăm năm nay. Phần lớn đình chùa không có nó, mà chỉ những đa, đề và gạo đỏ. Đứng từ đầu đường Quán Thánh nhìn ra đường Thanh Niên, ta ngợp mắt trong màu hoa đỏ, màu những ngọn đuốc bập bùng trong nắng, trong hồn. Nó thắp rực bầu trời Hà Nội, bứt rứt con rôm cắn trên lưng hay nỗi nhớ trong lòng, về người bạn gái guốc gỗ, áo dài, ôm chiếc cặp trên khuôn ngực trinh nữ đầy bí mật ngày nào...

Mỗi cây hoa phượng là một mâm xôi gấc. Và nếu cầm một cành trên tay, thì mỗi nhành cây cũng tròn đầy màu đỏ như đĩa xôi gấc ngày đám cưới nhà ai, ta có thể gỡ ra vài nhánh hoa có chấm trắng như lông con chim trĩ mà ăn, ăn lấy vị chua, ăn lấy mùa hè, ăn lấy thời gian sẽ không bao giờ trở lại...

Phố Lí Thường Kiệt từng có những mùa đông lá vàng tơi tả, thứ cây cơm nguội trơ cành như mạng nhện dệt lên khung trời lãng đãng... nay, phố ấy sắp có thể đổi tên thành phố hoa phượng được rồi, vì hàng phượng tơ non, đã lực lưỡng những màu hoa, từ khởi hè cho đến chớm thu, mà rực rỡ nhất có lẽ là những ngày người Hà Nội tìm lên rừng, xuống biển nghỉ mát ít hôm...

Phố Nguyễn Công Trứ, từng có cái nghĩa địa Tây, mấy chục năm trước, hàng cây phượng tìm chỗ đứng, nay cây cũng lớn cao, tung màu đỏ xuống đường vĩnh biệt cái tha ma buồn thảm thời xưa ấy.

Hồ Gươm quen thuộc, Hồ Gươm thân thương, đứng phía bờ đông nhìn sang hướng tây hay từ bờ tây ngắm hướng đông, mùa phượng nở, bờ cây thành bức gấm xen đỏ vào tím, chen tím vào xanh, cả hoa phượng và bằng lăng cùng muôn màu lá đều không hương thơm, nhưng chỉ riêng màu sắc cũng đủ làm cho ta có một Hà Nội đẹp đến lạ lùng, hôm kia khác hôm qua, và ngày mai còn khác nữa... Có đôi ba cây phượng thích đùa, còn thò ngón tay lá xuống mặt hồ mà run rẩy cùng sóng nước, lá lăn tăn hay sóng lăn tăn, hoa đỏ soi gương, cái đẹp nhân đôi... khiến có lúc ta nhìn thấy ta thơ bé, lội xuống hồ với đôi bàn chân trần, trèo cành la, với cành bổng để có những cái nụ hoa phượng sắp nở, giống y hệt quả đu đủ chín cây, thêm mấy cái khía đỏ tươi, ta bóc lấy chùm nhị bán khai mà chơi trò “chọi gà” cùng người bạn ấy, được thua nào kể, mà chỉ ngắm nhau đã đủ say lòng trên màu má đỏ au, bết sợi tóc mai cong cong như dấu hỏi.

Hà Nội có ba tháng hè khá dữ dội, có những đoạn đường phố ngột ngạt nhựa đường bốc lên, có người cho rằng hoa phượng chỉ làm tăng độ nấu nung rực cháy. Thì cứ cho là như vậy. Nhưng nếu không có những hàng cây phượng soi đường cho mùa hè, thì có lẽ Hà Nội phải chịu cảnh kém phần rực rỡ, mờ phai một ít hưng phấn, giảm đi cái bừng bừng của tuổi đam mê...

Có hôm, ào một trận mưa hè, hoa phượng tả tơi, làm ta chợt nhớ câu thơ Nguyễn Bính:

Hôm nay xác pháo đầy đường

Ngày mai khói pháo còn vương khắp làng...

Nhìn cái chổi tre lia một thảm đỏ màu hoa đi mà ta bỗng thấy có gì tiêng tiếc trong nỗi tàn phai ấy, trong cái rơi rụng ấy.

Cũng vào cữ này, hai cây hoa đại cổ thụ do thân phụ nhà thơ Nguyễn Du trồng trong sân Văn Miếu cũng theo gió mà rắc hoa trên nền gạch Bát Tràng, những bông hoa nằm nghiêng, cánh trắng, phớt chút nhung vàng trong nhị, khác hẳn màu hoa phượng, ít bông nguyên lành, mà từng cánh tung bay, rải rác, cứ như là mỗi bông hoa tự phân thân để chia màu đỏ da cam, đỏ xôi gấc ấy ra để báo hiệu mùa hè đang rực rỡ, rực rỡ như người phụ nữ vào kì đẹp nhất cho ai...

Còn lâu, đàn ve mới cất đi cây vĩ cầm, chấm dứt bản nhạc nỉ non ngợi ca mùa hạ. Còn bây giờ, ta áo mỏng, có thể đi đôi dép ra đường, mặc cho gió Hồ Gươm, Hồ Tây thổi lồng mái tóc, có thể vương đôi ba cánh hoa phượng bất kì và thần kì trong đó.

Sẽ đến tiết mưa ngâu, trẻ thơ tìm hái quả phượng, bẻ nó ra trong mùi ngai ngái, lấy cái cùi dẻo như bánh dày quanh hạt mà ăn, một món ăn chỉ có trẻ thơ mới thích kiếm tìm, ăn cho vui, ăn cho thích, ăn cho nhớ tuổi thơ mình.

Đương nhiên, quả bị hái bị bẻ chẳng bao nhiêu, nên khi mùa đông giá rét thổi vi vút gió, trên cành phượng, la đà đầy những quả màu đen, nghiêng nghiêng như tránh sương, người nghèo có thể dùng cái câu liêm mà bẻ để làm chất đốt trong cảnh “gạo châu củi quế”. Cây phượng không hề tiếc đứa con mình, đã trải qua mấy mùa mưa nắng, cũng chẳng biết rồi những cái hạt hình thoi, màu nâu huyền, trông như hổ phách sẽ luân lạc đến nơi nào... Cây im lặng đứng trong mùa cuối năm, khiêm tốn không dám so cùng mai, cùng đào rực rỡ, cứ chờ sang năm, đàn dế trũi chui từ đất mà lên, bám vào gốc cây lột xác, thành những chàng nhạc sĩ ve sầu... cây lại rực rỡ một vòm trời đỏ rạng, lại rắc pháo xuống mặt đường, lại đi vào kỉ niệm tuổi học trò, những kỉ niệm một đời không phai lạt...