Có nhiều thứ hoa để tỏ tình. Nào tha thiết đắm say hồng nhung. Nào nhớ nhung vời vợi Pensée. Nào tấm lòng quân tử cúc vàng, cúc trắng. Có lẽ đã có một đồng cảm dâng đầy không gian khiến đất phải mượn hoa gửi tình cho tươi, hoặc trời nhờ hoa trao say cho đất.
Hà Nội có những ngày như thế. Hình như đêm qua vừa có một chàng lực sĩ Bắc cực đã cưỡi con tuấn lộc phi qua rừng già và biển thẳm về đây, chở cây còn nguyên cả tuyết phủ trên cành để tặng mộ ai đó tình nhân mơ ngủ, rồi chàng vội vã ra đi, chỉ người được nhận hoa mới biết người yêu ấy đã về lúc nửa đêm.
Mà cũng có thể, cái Tết đã đi qua nhưng còn luyến tiếc hơi người ấm áp mùi da thịt nên còn gửi lại niềm trinh bạch trong ngần vào hoa lê, hoa lí chưa thỏa nên rung rinh cành trắng cho thỏa si mê?
Mà cũng có thể những vòm sao náu mình trong bát ngát vì chưa có hoa gạo dắt lối, đom đóm đưa đường nên mượn loài hoa trắng “tuyết phau ngàn giá” thay cho ánh mắt trao duyên để phồn hoa đô hội đừng quên phút giây thanh thản hồn hòa vào nhau đắm đuối?
Hay cũng có thể... Nhưng ta mê đi rồi trong niềm hoan lạc và ngỡ ngàng, trong cái ngơ ngác của kẻ si tình thoáng bóng cố nhân vừa xuất hiện sau trùng trùng xa cách mà hương còn vương vất một loài thơm trong nhớ, khiến ta càng đòi đoạn nhớ nhung phải theo bằng được.
Cây sưa đấy. Cây sưa hoàn toàn không phải là cây sữa đã bẽ bàng mưa ẩm. Cây sưa im lặng khuất chìm vào bao màu khác, bây giờ mới rủ biếc tỉnh cô miên, bừng dậy một vòm hoa, một trời hoa, trắng ngần trắng muốt, tinh khiết, nguyên sơ như tâm hồn nàng gái ta yêu mà lỡ làng ngay từ thời vụng dại tuổi rằm. Ta chẳng biết ngoài cái tên sưa người ta say sưa, thì nó còn có tên gì khác. Và ta tự bịa ra, nghĩ ra một cái tên cho là thích hợp: Hoa tuyết ngần.
Trên cái phố cổ của Hà Nội ngàn năm rộn ràng từ tinh mơ đến khuya đêm đèn rực, nơi có hàng triệu đôi giày dép, hàng vạn trai thanh, gái lịch mải mê chọn kiểu, ướm chân, vén cái gấu váy lộ ra bắp chuối non, đôi bít tất mỗi ngày thay hai lần, rồi hỏi giá, trả tiền cho yểu điệu dáng đi, cho quay cuồng bước nhảy... thì trên cao kia, trên những cành cây tưởng chết héo lịm khô, phố Hàng Dầu ấy, đã sáng rực một trời những hồn hoa phách nụ, trong ngần, thanh sạch, tuyết băng, thứ hoa sưa (xin nhắc lại, đừng lầm với hoa sữa) của kinh thành xưa cũ Thăng Long góp mình vào Đông Liễu, Tây Hòe còn phơ phất sót lại hai con đường như câu thơ Đường trong bức tranh tư pháp: Liễu Giai và Hòe Nhai.
Sưa ơi, sức mạnh nào cho cây tự biến mình từ khẳng khiu, khô nỏ, vụng dại, mạnh hơn cả nàng áo trắng tà bay của hào hoa Hà Nội bên hồ lộng gió?
Hoa sưa trắng rợn người, trắng nổi da gà hồi hộp khiến ta tạm quên những ồn ào tiền bạc ở mặt đường kia mà tự nhẹ bẫng mình bay lên, tự lan truyền thân ta từ cành la lên cành bổng, hồn ta tan nhập vào hồn hoa kinh dị. Không ai được thấy hương thơm của loài hoa tuyết ngần ấy. Hình như nó bảo rằng chỉ nguyên màu trắng cũng đủ hút lấy não tủy chàng thư sinh đa tình trong đêm Liêu Trai, nên nếu có thêm hương nữa thì trái đất nghiêng ngả mất thôi. Nó cũng không có nhiều trên đường phố chen vai xe cộ. Trên ngọn gò xinh xinh vườn Bách Thảo, xưa kia nó um tùm nên gò có tên Sưa Sơn tức cái núi mọc nhiều cây sưa, chứ chẳng phải núi Nùng, càng không là núi Khán (Núi Nùng ở tít trong “thành”, núi Khán ở gần Lăng Bác, đã thành thiên cổ mịt mù từ lâu).
Nay cây sưa nhiều nhất ở phố Hàng Dầu, nằm lẫn vào khu phố cổ Hàng Thùng, Hàng Sũ, Cầu Gỗ, Hàng Bè nhiều cây dâu da, và Bà Kiệu có bóng đa rợp mát, có tượng đài “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”.
Ngoài phố Hàng Dầu, nó có mặt bên Hồ Gươm, xế cửa Nhà Đèn nay gọi là Sở Điện lực, bên cạnh gốc sung già, hàng xóm với bãi vông. Mấy cây này tuy nhỏ bé nhưng chắc số phận long lanh hơn, được vào mắt người nhiều hơn, hơn cả những cây trên đường phố Phan Chu Trinh, hoặc trên đường Hoàng Hoa Thám cạnh vườn Bách Thảo cũ. Nhiều người đang thực hiện câu “Thì giờ là vàng bạc” theo nghĩa đen, ai lơ mơ, ai chờ đợi nó, ai xuýt xoa gặp lại, ai tần ngần như không nỡ chia tay với màu tuyết phủ... và ai nữa bùi ngùi khi hoa sưa rụng trắng mặt đường tủi phận dưới bánh xe qua?
Hà Nội dưới con mắt du khách là thành phố xinh xắn, trữ tình, êm đềm, bình lặng. Dưới con mắt người làm ăn thì Hà Nội quá chật chội và thấp bé; cần vươn ra xa, cần đứng tót sỗ sàng với chiều cao liên doanh, cần to bụng chứ không cần đẹp mắt... Hoa sưa ơi, có tủi một kiếp nữ trinh thiêng quý? Nhưng dưới con mắt những người yêu Hà Nội thì Hà Nội vẫn oai hùng lịch sử ngàn năm và ngàn năm thanh lịch, mà hồn hoa sưa kia là di ảnh sót lại, lẩn khuất nỗi niềm nhắc ta suy ngẫm và giữ gìn bản sắc riêng ta, như không thể ăn xôi vò, chè đường với pho mát, không thể hầm cá rô bằng bơ, dù là hảo hạng.
Mỗi mùa xuân, nhiều cây non được trồng thêm đã thấy những cây sưa tuổi thiếu niên đứng vào hàng bên vỉa hè đây đó. May lắm. Chúng ta góp mặt với Hà Nội tưng bừng tùy theo bước đi của ngày, của tháng, mà mở đầu trong tháng giữa xuân, lúc giao mùa, lúc ta để đầu trần đi trong mưa không ướt, đi trong nắng không bỏng... là trắng muốt hoa sưa, ta gọi là hoa tuyết ngần, rồi sẽ đến lượt hoa vông đằm thắm, hoa gạo hồng đào, hoa phượng rực rỡ, hoa bằng lăng nước tím say, cả hoa vàng anh, hoa lộc vừng, hoa dạ hương, hoa sữa ngát đêm thu... cho lung linh thêm một cổng thành Cửa Bắc, cổ kính hơn một Ô Quan Chưởng, trầm tư hơn một tháp Hòa Phong, tịch liêu nữa một Quán Thánh...
Hoa sưa có lẽ xưa là hồn một nàng gái kết tinh thành bạch ngọc, thành tuyết bay, thành mối tình u ẩn không thể giãi bày, nên cuối xuân là tha thiết nhớ tình lang, chàng Thăng Long Hà Nội, nên hiện ra thoáng mơ hồ ít ngày ngắn ngủi rồi lại bay về hư ảo, nói những lời im, bay tà áo mỏng rợn rùng, tung tóe vào trời mưa phấn, phô cái gáy nõn nà ngó cần phơ phất sợi ma huyền hoặc... để ngơ ngẩn những ai Hà Nội tình si, bứt rứt một kiếp người tình ái.
Nhiều người ngợi ca hoa sưa đêm thu, còn hoa sưa, chút hồn trinh bạch vẫn còn bị phũ phàng quên lãng, thờ ơ, vô tình, bị lẫn và bụi đời ô nhiễm. Nhưng hoa sưa vẫn bao dung độ lượng chẳng hờn ghen, mùa tiếp mùa cứ về trắng ngát một góc Hà Nội như lời hẹn ước đắm say không gì bôi xóa được.
