Cái đầu đề có vẻ viết sai chính tả. Đã rong ruổi thì phải vạn lí, thiên lí, chí ít cũng dặm dài vài trăm cây số, chứ còn quẩn quanh thì họa là con gà què trong xó bếp, cũng chưa đáng gọi là thứ giang hồ vặt, nói như Phạm Thái Chiêu Ly: “Trăm hồ rượu không rót đầy đôi mắt mĩ nhân...”.
Nhưng, thế mà vẫn đúng đối với tôi, một ông già lọm khọm, ngày nào cũng cưỡi con “Phượng hoàng” kêu cót két, rong ruổi từ phố này sang ngõ khác, từ lúc các ông bảo vệ cơ quan bắt đầu ngồi vào cái ghế đầy hách dịch để hỏi người đến, cho tới lúc chính ngọ, lúc mâm cơm đã dọn sẵn toàn những thứ dưa cà, rau đậu rẻ tiền cố hữu cả nhà ăn một lúc thì đủ, chia ra để phần thì thiếu...
Rong ruổi dù quẩn quanh cũng hay đáo để.
Từ cái phố ngang một thời công chức và vắng lặng (phố Lê), có hàng cây long não cổ thụ, lá óng ánh như sa tanh, nay phố thành phố phở, có cả công ti người Tây, người Nhật, đại lí vé máy bay, nhà hàng cũng phải tên Mỹ, tên Tàu... tôi hòa tôi vào một Hà Nội tíu tít vội vàng... mà chẳng để làm gì, chẳng kí cái hợp đồng nào, chẳng “chỉ chỏ” giúp ai và cũng chẳng cần ai “chỉ chỏ” giúp mình, không cần mua gì và cũng chẳng có gì mà bán (à, có đấy, xin nói sau)...
Một vòng bờ hồ, rẽ ngang và ngã tư, vượt lên mấy cột đèn tín hiệu xanh đỏ là “hết chân tiền”... Mà đi mãi cũng thành quen, cứ đạp mãi cái xe cũng thành thuộc, cứ bốn trăm bốn mươi cái chân đạp là vừa một cây số, mặc kệ cái váy ngắn, váy dài lướt qua, mặc kệ cái áp vào tai di động a lô oang oang như cầm kíp nhất trần đời, trong khi đầu óc mình lơ mơ đủ điều có ích và vô ích và tai mình cứ để lọt và không lọt cả cái hay điều dở, lời xin lỗi thanh nhã và câu văng tục gai ghê.
Cũng biết rằng ở phố này có người quý mình vì có lần gật gù khen một câu văn của mình... còn phố kia có nhiều hơn - những người ghét mình vì... hàng trăm lí do mình biết và không biết.
May thay, mấy cô bưu điện bán báo ở Tràng Tiền đã cơ chế thoáng, tha hồ cho mấy ông già đọc nhờ những tờ báo mới, đọc chui vì báo chưa dọc, lật đật tìm tìm, nghiêng nghiêng gọng kính... những cô Liên, co Mơ, cô Mận, cô Đào, cô Mai, cô Lí... và chẳng phật lòng khi chẳng mua một tờ nào, cũng chẳng cảm ơn, chẳng mỉm nụ cười xã giao méo xệch, lẳng lặng chìm vào suối người dưới lòng đường kia.
Tháp Hòa Phong đứng trên hè phố Đinh Tiên Hoàng im lặng. Nhà Bưu điện quốc tế hững hờ vì biết mấy ông già này chẳng đánh phắc, gửi điện cho ai vượt đại dương, để khỏi mất tiền gửi xe oan uổng.
Bà vợ già tóc bạch kim mới quái ác một cách đáng yêu làm sao. Sáng nào cũng kiểm tra túi áo, túi quần, không phải để tìm xem có lá thư xanh nào không, mà chỉ để dúi ngầm vào đấy cho mấy tờ bạc lẻ phòng xa ông chồng già có ngã vào hàng bánh đa hay cao hứng mua tờ báo có bài thơ của bạn... thì không bị lúng túng xấu hổ.
Và chiếc xe đạp cà tàng quẩn quanh mà đếm cây, xem người, nghe hàng rong, kêu cót két... một cách thỏa thích.
Đã lâu không gặp ông bạn què ở phố Bạch Mai, đi bán đồ chơi làm bằng cây rút dại và giấy xanh đỏ, cứ hát í ơ để gọi khách tí nhau, giọng hát mới thảm hại làm sao, không ra cộng minh, không ra opéra cũng chẳng là ngôi sao nhạc Rock... cứ đấm vào tai y như mấy anh rao thuốc hôi nách bằng băng cát xét nhưng lại thu giọng nói ngọng: Phố Hàng Nọng, cách lăm mươi mét... và thuốc hôi lách…
Nào, còn sớm, rẽ vào tòa báo nghe dăm câu chuyện phiếm, xem mấy biên tập viên chờ bài cộng tác viên gửi đến, quá rỗi không biết làm gì phải quây vào bàn tá lả... Cái túi
đeo bên vai hạ xuống, rút vội ra bài mới viết đầy tâm huyết (tâm huyết với mình nhưng không tâm huyết với tòa báo). Bán đấy, bán chịu đấy, nhưng rồi sản phẩm ấy sẽ bay vào hư vô, không một tiếng vang, nó sẽ ra hàng đồng nát, có cô mua giấy vụn ngồi vuốt từng tờ để bán cân cho được giá...
Một vòng Bờ Hồ, rẽ lên Hàng Đào, Hàng Ngang, chợ Đồng Xuân cháy đã được sửa lại, chợ tạm Phùng Hưng đã dẹp bỏ xong, và vào nhà ông bạn Văn L.B. Nhờ có chợ tạm, mấy hàng vải tấm thuê chỗ mặt tiền, mỗi tháng ông có số tiền còm tương đương nhuận bút viết thuê cho dăm tờ báo. Nay chợ tạm dẹp, ông mất luôn món hời ấy. Thì ra cái anh viết lách, sống bằng cái đầu mình vẫn là mạt hạng, không bằng chân tay mồm mép, càng không bằng mấy cha tham nhũng xây được nhà to và càng không thể so được với vụ án xuyên quốc gia, xây nhà tỉ đồng mà dám nói là tiền dành dụm, không biết chúng dành dụm mấy trăm năm?
Cũng lạ, Hà Nội bây giờ của Việt Nam hay của một bang ngoại quốc? Đủ các thứ tiếng Tây trên các biển hàng. Người ta sẵn sàng bán rẻ tiếng mẹ đẻ để ngửa tay mời đô la ngoại tệ, bất cần liêm sỉ. Nào “đẩy cửa”, “mời vào”, nào karaoke, từ đồ lót đến tranh phong cảnh, từ đồ dùng văn phòng đến rượu (Tây) lậu và xà phòng cho các ngôi sao (mờ hay sáng thì ma ăn cỗ). Mình thành anh nhà quê ngớ ngẩn, nghển mỏi cả cái cổ ngẳng mà nhìn tất cả các chiều cao đều là chữ Tây xí xố, thật giả lẫn lộn, khuyến mại rùm beng...
Đến quán bún riêu trông ngon là thế, mảng gạch cua cũng là đậu phụ và ruột bánh mì nghiền... Cua giả, riêu giả, đến cà chua cũng giả vì toàn phẩm hoa hiên và gấc. Tiếc cho tờ bạc vợ dúi, không ăn được vẫn đành trả tiền, đứng lên mà cạch.
Phố Trần Phú đầu Hà Trung đã thành phố bán đồ điện và các loại máy bơm nước. Hà Nội nghe chừng tiêu thụ máy bơm nước khá mạnh. Mấy năm trước “Ban ngày cả nước lo việc nhà, ban đêm cả nhà lo việc nước”, nay đã đổi. Mua cái máy bơm, đỡ phải thân cò lặn lội thồ nước, xách nước, gồng nước từ những cái vòi ri rỉ như truyền huyết thanh. Nay tách một cái, ít ra cũng có đủ nước cho hôm sau. Nghe nói mỗi ngày Hà Nội có thêm hàng chục vạn thước khối, nhưng cũng nghe nói chỉ riêng một khách sạn mười mấy tầng mới xây loại nhiều sao siếc gì đó, đã “uống” hết chục vạn thước khối nước rồi, hèn chi mà Hàng Bạc, Mã Mây, Đào Duy Từ, Hàng Bông, Lê Văn Hưu và hàng chục khu vực khác, những con rồng, con rắn cao su xanh đỏ có cái đầu là máy bơm kia, tha hồ mà phơi mình ra, từ nhà nọ vắt sang nhà kia vô tội vạ... để nói con số kia là giả.
Phố nhà binh đã thành ra phố nhà buôn, từ cao cấp tin học đến hạ cấp sấu dầm. Nếu Thanh Tịnh - nhà thơ, khai sinh ra thể loại độc tấu, nguyên là người hướng dẫn du lịch chắc phải lắc đầu lè lưỡi vì sao mà lắm “trung tâm du lịch mời đi nghỉ mát” đến thế. Số 4 phố này, tòa soạn tờ tạp chí nổi tiếng là uy tín và đứng đầu đã chìm khuất vào cửa hàng bán chậu, bán đôn. Thì ra không còn chuyện độc tấu, mà đã đồng tấu thị trường thương mại.
Con “Phượng hoàng” lê đi sát vỉa hè thế mà có lúc cũng ngả nghiêng vì mấy cậu lạng lách như máy bay phản lực. Tuổi trẻ đáng yêu mà cũng đáng sợ thật. Cha mẹ họ cho họ cuộc sống và cả cái xe máy trị giá mười năm lương hưu của người cán bộ cách mạng loại trung bình, thế mà họ bất cần, sẵn sàng tự biến tất cả thành cát bụi, chưa kể còn làm phiền cho bao người khác.
Ngồi ăn bát phở bò ở đầu phố Lý Quốc Sư, loại ngon hiện nay nhưng cũng hơi luộm thuộm nhếch nhác, mà còn run cả tay, nhất là nhìn sang bên cạnh, có ông bụng to ăn phở đập mấy quả trứng rồi đánh ra, bát phở có màu nước gạo, phả cả mùi tanh sang bên.
Hà Nội đang có nhiều chuyện lạ, mà lạ nhất là người ta nói ngọng lơ và nơ, lên Đài truyền hình cũng cứ ngọng líu ngọng lìu, bất cần thiên hạ, bất chấp tiếng Việt. Nghe kìa, người ta gọi bát phở “tái lạm” , giá “mươi năm ngàn” và cho thật “lóng” ...
Ai là người ngày nào cũng lang thang trên đường phố nhiều nhất? Cô hàng rong? Anh nhà báo? Ông về hưu? Cậu “chỉ chỏ” môi giới nhà đất hay mấy khách du lịch ba lô đi lừa?
Cứ rong ruổi mà xem dù chỉ quẩn quanh mỗi ngày dăm ba phố ngắn, Hà Nội thấm vào mình một cách lạ kì, vui đáo để...
Tháng 7 / 1997
