“Ai đấy? Ta chẳng có gì cho ai ở đây cả. Đi đi!” Đó là lời chào bất khách khí mà Isaac Hakkabut dùng để đón tiếp những vị khách của mình.
“Hakkabut! Ngươi tưởng chúng ta là kẻ trộm chắc?” Servadac hỏi, giọng đầy vẻ bực bội nghiêm khắc.
“Ồ, thưa Ngài, thưa đại nhân, tôi mô hay đó là các ngài,” lão Do Thái rên rỉ, nhưng vẫn chẳng chịu thò đầu ra khỏi buồng lái thêm chút nào.
“Nào, lão Hakkabut, chui cái đầu ra khỏi vỏ đi chứ! Ra đây bày tỏ sự kính trọng đúng mức với quan tổng đốc khi ngài ban cho ngươi vinh dự được ghé thăm,” Ben Zoof, lúc này đã leo lên tới boong tàu, lớn tiếng giục.
Sau một hồi ngập ngừng chần chừ, tay vẫn bám chặt lấy cửa buồng, lão Do Thái mới quyết định bước ra ngoài. “Các ngài muốn gì?” lão rụt rè hỏi.
“Ta muốn nói chuyện với ngươi,” Servadac nói, “nhưng ta không đứng đây đứng nói chuyện giữa trời lạnh thế này đâu.”
Theo sau là những người còn lại, anh bước lên mấy bậc thang. Lão Do Thái run lẩy bẩy từ đầu đến chân. “Nhưng tôi không thể để các ngài vào buồng của tôi được đâu. Tôi là một kẻ nghèo hèn; tôi chẳng có gì cho các ngài đâu,” lão thảm thiết rên rỉ.
“Hắn đây rồi!” Ben Zoof cười nhạt đầy khinh miệt; “hắn lại bắt đầu bài ca than vãn của mình rồi đấy. Nhưng cứ đứng lỳ ngoài này mãi thì chẳng ổn đâu. Tránh ra nào, lão Hakkabut, ta bảo tránh ra!” Và chẳng cần nói nhiều, anh gạt phắt tên Do Thái đang ngơ ngác sang một bên rồi đẩy cửa buồng.
Tuy nhiên, Servadac từ chối bước vào cho đến khi anh cất công giải thích cho chủ nhân chiếc thuyền buôn rằng anh hoàn toàn không có ý định cướp đoạt tài sản của lão, và nếu có lúc nào đó hàng hóa của lão buộc phải trưng dụng cho nhu cầu chung, lão sẽ được trả một mức giá thỏa đáng như ở châu Âu.
“Châu Âu với chả châu Phi!” lão Do Thái lầm bầm đầy ác ý trong kẽ răng. “Giá cả kiểu châu Âu thì đừng có mơ kiếm được từ tôi. Tôi phải dùng giá kiểu Gallia cơ — và phải do chính tôi tự định giá nữa!”
Phần lớn diện tích con tàu đã bị chiếm dụng để chứa hàng, thế nên không gian dành cho phòng ở vô cùng chật hẹp. Trong một góc phòng kê một chiếc lò sưởi bằng sắt nhỏ, bên trong chỉ còn vài mẩu than đang âm ỉ cháy; góc khác đặt một tấm ván kê ngựa làm giường; hai ba chiếc ghế đẩu cùng một chiếc bàn gỗ thông lỏng lẻo, cộng thêm vài món đồ nấu nướng, đã hoàn tất toàn bộ gia cơ tương xứng với chủ nhân của nó.
Vừa bước vào buồng, việc đầu tiên Ben Zoof làm là ném một lượng than khá hào phóng vào lò sưởi, hoàn toàn phớt lờ những tiếng rên rỉ của tội nghiệp Isaac — kẻ thà cắt thịt mình còn hơn là chịu đựng sự tiêu pha nhiên liệu hoang phí như vậy. Tuy nhiên, cái lạnh cắt da cắt thịt trong phòng cũng đủ để biện minh cho hành động của người lính cận vệ, và chỉ bằng một vài thao tác khéo léo, anh nhanh chóng nhóm lên được một lò sưởi tạm ổn.
Sau khi các vị khách đã tìm được chỗ ngồi, Hakkabut đóng cửa lại, và như một phạm nhân đang chờ tòa tuyên án, đứng chắp tay chờ đợi vị thuyền trưởng lên tiếng.
“Lắng nghe đây,” Servadac nói; “chúng ta đến để nhờ một việc.”
Tưởng rằng ít nhất một nửa gia tài của mình sắp bị tịch thu, lão Do Thái bắt đầu lặp lại điệp khúc quen thuộc rằng mình là kẻ nghèo túng chẳng có gì để cho; nhưng Servadac mặc kệ những lời than vãn ấy, tiếp lời: “Chúng ta không định làm ngươi phá sản đâu, yên tâm đi.”
Hakkabut đăm đăm nhìn thẳng vào mặt vị thuyền trưởng.
“Chúng ta đến chỉ muốn xem ngươi có thể cho chúng ta mượn một chiếc cân đòn hay không.”
Chẳng những không tỏ chút nhẹ nhõm nào, lão hà tiện già còn trợn tròn mắt kinh ngạc, như thể vừa bị đòi mượn tới mấy ngàn franc vậy: “Một chiếc cân đòn ư?”
“Đúng thế!” vị giáo sư mất kiên nhẫn nhắc lại; “một chiếc cân đòn.”
“Chẳng lẽ ngươi không có à?” Servadac hỏi.
“Chắc chắn là hắn có rồi!” Ben Zoof nói.
Lão Isaac ấp úng hồi lâu, cuối cùng cũng đành thú nhận rằng trong kho hàng may ra có một chiếc.
“Vậy thì chắc chắn ngươi không ngại cho chúng ta mượn chứ?” viên thuyền trưởng nói.
“Chỉ một ngày thôi,” vị giáo sư nói thêm.
Lão Do Thái lại ấp úng, bắt đầu tìm cớ từ chối. “Đó là một dụng cụ rất tinh vi đấy, thưa Ngài. Cái lạnh, các ngài biết đấy, cái lạnh có thể làm hỏng lò xo; và nhỡ các ngài định dùng nó để cân thứ gì đó quá nặng thì sao.”
“Này, lão Ephraim, ngươi tưởng chúng ta định đem cả một quả núi ra cân chắc?” Ben Zoof nói.
“Còn tuyệt vời hơn thế nữa!” vị giáo sư hân hoan hét lên; “chúng ta sẽ dùng nó để cân cả xứ Gallia; cân con sao chổi của tôi cơ.”
“Lạy Chúa từ bi!” Isaac hét toáng lên, làm ra vẻ kinh hoàng trước lời đề nghị ấy.
Servadac thừa hiểu rằng lão Do Thái chỉ đang kỳ kèo để ép giá, bèn trấn an rằng chiếc cân đòn chẳng dùng vào việc gì khác ngoài việc cân đúng một kilôgam, với trọng lực đã giảm đi nhiều như thế này thì tuyệt đối không thể gây ra chút sức ép nào cho chiếc cân.
Lão Do Thái vẫn lầm bầm, rên rỉ và ngập ngừng.
“Thế này vậy,” Servadac nói, “nếu ngươi không thích cho mượn, hay là ngươi bán luôn cho chúng ta nhé?”
Isaac giật nảy mình hét toáng lên. “Chúa trời của người Israel!” lão kêu lên, “bán chiếc cân đòn của tôi á? Các ngài muốn tước đoạt đi một trong những phương kế sinh nhai quan trọng nhất của tôi sao? Tôi lấy gì để cân hàng hóa nếu không có chiếc cân đòn — chiếc cân đòn duy nhất, vừa tinh tế lại vừa chuẩn xác của tôi?”
Anh cận vệ tự hỏi sao chủ nhân mình có thể nhịn được mà không bóp cổ lão hà tiện ngay tại chỗ; còn Servadac, thay vì bực mình lại thấy khá buồn cười, bèn quyết định thử một cách thuyết phục khác. “Nào, Hakkabut, ta thấy ngươi chẳng mặn mà gì chuyện cho mượn hay bán đứt. Thế thuê thì sao nào?”
Đôi mắt lão Do Thái ánh lên tia thỏa mãn chẳng tài nào giấu nổi. “Nhưng các ngài lấy gì để thế chân? Dụng cụ này quý giá lắm đấy;” lão lại càng ra điều gian xảo.
“Nó đáng giá bao nhiêu? Nếu nó đáng giá hai mươi franc, ta sẽ để lại một trăm franc tiền đặt cọc. Thế đã đủ làm hài lòng ngươi chưa?”
Lão lắc đầu đầy vẻ hoài nghi. “Ít lắm, thực sự là quá ít, thưa Ngài. Ngài nghĩ xem, đây là chiếc cân đòn duy nhất trên cả thế giới mới mẻ này của chúng ta; nó đáng giá hơn nhiều, nhiều lắm. Nếu tôi nhận tiền đặt cọc của các ngài thì phải bằng vàng — toàn vàng nguyên chất. Thế còn tiền thuê thì các ngài trả bao nhiêu cho một ngày thuê đây?”
“Ngươi sẽ được trả hai mươi franc,” Servadac nói.
“Ồ, rẻ như cho; nhưng thôi kệ, cho mượn một ngày vậy. Tiền đặt cọc bằng vàng là một trăm franc, và hai mươi franc tiền thuê.” Lão già chắp tay ra dáng nhún nhường ngoan ngoãn.
“Lão này thạo đường buôn bán thật đấy,” Servadac nói khi Isaac liếc mắt dò xét xung quanh rồi bước ra khỏi buồng.
“Đúng là một lão già đáng ghét!” viên bá tước đầy vẻ chán ghét đáp lời.
Chưa đầy một phút sau lão Do Thái đã quay lại, mang theo chiếc cân đòn quý giá với vẻ nâng niu khoe khoang. Đó chỉ là một loại cân thông thường. Một cái cân lò xo gắn kèm móc treo dùng để giữ vật cần cân; một chiếc kim quay trên mặt số sẽ chỉ trọng lượng của vật đó. Giáo sư Rosette rõ ràng hoàn toàn có lý khi khẳng định rằng một cỗ máy như vậy sẽ ghi nhận kết quả hoàn toàn độc lập với bất kỳ sự thay đổi nào của lực hấp dẫn. Trên Trái Đất, nó sẽ cân một kilôgam đúng là một kilôgam; còn ở đây, nó ghi lại một giá trị hoàn toàn khác do kết quả của lực hút đã thay đổi.
