Triết học của lão Trương là "lấy tiền làm gốc và ba trong một". Tôn giáo của ông có ba loại: Hồi giáo, Thiên Chúa giáo, Phật giáo; nghề nghiệp có ba loại: lính, học, buôn; ngôn ngữ có ba loại: quan thoại, tiếng Phụng Thiên, tiếng Sơn Đông. Cái này của ông... ba loại; cái kia của ông... ba loại; thậm chí cả việc tắm táp cả đời cũng chỉ có ba lần.
Tắm táp vốn dĩ là chuyện nhỏ, nhưng để hiểu được hành vi và tư tưởng của lão Trương, thì lại có sự cần thiết phải giải thích.
Lão Trương cả đời chỉ tắm ba lần: hai lần đã thực hiện xong, lần còn lại cho đến nay vẫn chưa có ai dám khẳng định có thực hiện hay không, mặc dù ông sinh ra ở Trung Quốc, nơi mà ai ai cũng là " nhà tiên tri". Lần thứ nhất là vào ngày thứ ba sau khi ông chào đời, do bà mụ tắm cho ông lúc bấy giờ còn vô tri vô giác, giống như một con chuột nhắt trong chiếc chậu đồng. Lần thứ hai là vào đêm trước ngày cưới của ông, tự mình đến ao nước trong để tắm. Chi phí hai đồng đồng tệ cho lần này, đến nay vẫn còn được ghi trên sổ sách. Đây là một sự thật không có gì phải nghi ngờ trong lịch sử của lão Trương. Còn về lần trong tương lai thì sao? Theo suy đoán của đa số các nhà tiên tri: giả sử có thực hiện, nhất định sẽ là bị động. Nói tóm lại, chính là "tắm thây".
Tắm thây là phong tục của đạo Hồi, vậy lão Trương có sùng tín Muhammad hay không? Để trả lời câu hỏi này, hình như nên nghiêng về phương diện kinh tế thì sát với thực tế hơn. Giả sử ngày mà lão Trương "về chầu trời", đúng là lúc giá thịt cừu sụt giảm, thì không khó để khẳng định di chúc của ông có khuynh hướng "chiếu theo tang lễ đạo Hồi, chuẩn bị sáu món nhỏ một bát lớn món ăn Thanh Trẻ" (tự nhiên những người thân bạn bè quen ăn uống cúng bái, cũng có thể nhân cơ hội này đổi khẩu vị). Và vấn đề tắm thây có lẽ cũng sẽ được giải quyết kèm theo.
Thế nhưng, sự tăng giảm của giá thịt mười năm, hai năm mươi hay ba mươi năm sau, thực sự rất khó có được sự suy đoán chính xác; vả lại hiện nay trong tinh thần của lão Trương vừa không có ý chí chết chóc, về thể chất lại không nhìn thấy vẻ suy sụp, thế nên các nhà tướng số suy đoán lão Trương vẫn còn mười năm, hai năm mươi, hoặc ba mươi năm tuổi thọ, cũng có độ khó giống như việc định đoạt sự tăng giảm của giá thịt trong mười năm, hai năm mươi, hoặc ba mươi năm sau vậy.
Thịt lợn đắt mà thịt cừu rẻ thì theo đạo Hồi, thịt lợn thịt cừu đều đắt thì theo đạo Phật, lúc mời khách thì theo đạo Thiên Chúa. Tại sao lúc mời khách lại theo đạo Thiên Chúa?
Đạo Thiên Chúa là do các mục sư thay trời hành đạo, không quản muôn dặm xa xôi truyền đến Trung Hoa – nơi chỉ tin ma quỷ mà không biết thiên quốc. Các vị giáo sĩ già đôi khi vui lên mời các tín điều đến nhà trò chuyện, có thể không nói "mời ăn cơm", mà nói "mời uống trà"; mời uống trà tự nhiên là phong tục của người văn minh phương Tây. Nhìn từ góc độ thiết thực mà nói, ăn cơm và uống trà khác nhau rất nhiều; thế nhưng người Trung Quốc đến nhà người phương Tây uống trà, thì tâm lý "thụ sủng nhược kinh" ấy, cũng đã vượt qua cả ý niệm tính toán sự thiết thực rồi.
Diệu pháp này được lão Trương học lỏm lấy, thế nên đến lúc vạn bất đắc dĩ, cũng mời bạn bè đến nhà uống trà. Làm như vậy, có thể khiến bạn bè hiểu rằng ông từng được người phương Tây trực tiếp truyền dạy, còn việc bớt đi được một khoản tiền thì chẳng đáng kể gì. Việc dùng hoàn toàn thanh thưng (giọng bình) phỏng theo giọng các vị mục sư già nói tiếng Trung: "Ngày mai năm giờ kém mười lăm phút chiều, mời từ nhà anh đi bộ đến nhà tôi uống một bát trà," lại càng là tuyệt kỹ của lão Trương.
Buôn bán, vì tiền; làm lính, vì tiền; mở trường học, cũng vì tiền! Đồng thời dạy học buôn bán lại làm lính, thì tài thông tứ hải lợi đạt tam giang vậy! Cái này gọi là "ba trong một"; cái này gọi là "lấy tiền làm gốc và ba trong một".
Cứ theo thế, nói năng ba loại, tin đạo ba thứ, tắm táp ba lần,... không có gì là không căn cứ vào lý tưởng triết học "ba trong một" để thực hiện.
Lão Trương cũng mở trường học ư?
Thật đấy! Ông có trường học do chính mình lập nên!
Trường học của ông nằm ở một trấn nhỏ bên ngoài Bắc thành Bắc Kinh, cách cửa Đức Thắng gần hơn là cách cửa An Định. Một ngôi nhà tứ hợp phòng nhỏ quay mặt về hướng bắc, bao lấy một cái sân nhỏ dài hướng đông tây ngắn hướng nam bắc. Ba gian giáp mặt đường là tiệm tạp hóa của lão Trương, trên từ thuốc phiện, dưới đến hành tỏi, thứ gì cũng có đủ. Hai gian phòng phụ Đông Tây là phòng ngủ của ông và vợ ông; mùa hè buổi sáng ở phòng đông, buổi chiều ở phòng tây; mùa đông thì ngược lại; mùa xuân mùa thu tùy theo thời tiết lạnh ấm mà thay đổi. Vừa tiết kiệm được chi phí làm giàn che và lò sưởi than, mà việc di chuyển lâu dài cũng có lợi cho cơ thể.
Ba gian phòng Bắc đã được đập thông vách ngăn, đủ để chứa hơn năm mươi học sinh, hai mươi tư chiếc bàn học bằng đất nện dọc ngang, không dùng tro xanh, chuyên dựa vào mực nhuộm, vừa đen vừa đều đặn. Giữa các bàn học xếp những chiếc ghế đẩu thấp nhỏ làm bằng gỗ hòe tây: học sinh vóc cao, ngồi xổm thoải mái hơn ngồi; học sinh nhỏ ngồi thì giống như đang lủng lẳng vậy. Giữa bức tường phía bắc treo một bức tranh Khổng Tử, hai bên phối thêm bức tranh chiến tranh Nhật - Nga in màu. Trên bức tường phía tây, hai chiếc đinh mũ sắt lớn treo một chiếc bảng đen vuông vức hai thước; trên đinh treo chiếc mũ quân đội của lão Trương và cuốn lịch Âm Dương hợp lịch. Ngay cửa treo cao một tấm biển nền trắng chữ đen, trên biển viết "Trường tiểu học quan thương công tư lập Tấn Đức Thắng kinh sư".
Trường học của lão Trương có ba điều cấm kỵ nghiêm ngặt nhất: Thứ nhất là bất kể xuân hạ thu đông hay tháng nhuận, học sinh không được phép mở cửa sổ phòng học; bởi vì xung quanh trường học cách nửa dặm toàn là rãnh nước hôi thối, bất kể thổi gió đông tây nam bắc, mùi hôi thối lúc nào cũng xộc vào người. Không cho mở cửa sổ để chặn đứng mùi hôi thối, thế nên khí than do hơn năm mươi học sinh thở ra còn thối hơn cả mùi hôi thối từ đằng xa thổi tới. Thứ hai là tất cả đồ dùng bánh kẹo của học sinh tuyệt đối không được mua ở các cửa hàng bên ngoài trường học; ý định của lão Trương là để tăng cường lòng yêu trường của học sinh. Thứ ba là không được phép để học sinh ra ngoài nói lão Trương bán thuốc phiện. Bởi vì ông chỉ làm việc cứu tế tạm thời sau khi các tiệm hút thuốc phiện lân cận bị quan phủ niêm phong; làm như vậy, nguy hiểm vừa ít mà thu lợi lại nhiều; còn như việc tự giác thân phận của mình nên không muốn bán mãi thổn thuốc phiện, dẫu không phải là nguyên nhân chính, nhưng ít nhất chúng ta cũng không thể không cảm ơn sự nhiệt tình với giáo dục của lão Trương.
Địa vị của lão Trương: Những người nghèo trong thôn đều gọi ông là "tiên sinh". Có người thì đem con gửi đến trường học của ông, tự nhiên không thể không kính trọng ông. Có người thì hễ gặp lúc mở bảng trừ tà, viết giấy cưới, xem phong thủy,... phải đến cầu cạnh ông, ngày thường cũng không thể không có lễ nghĩa tương ứng. Những người giàu có thì đều gọi ông là "chưởng quỹ", bởi vì dầu muối mắm giấm các thứ dùng hàng ngày của họ, không tiện vào thành mua, phần lớn đều chiếu cố lão Trương. Người trong nha môn trạm Đức Thắng, có người gọi ông là "lão gia", có người gọi ông là "lão Trương", cái đó còn phải tùy thuộc vào địa vị cao thấp; bởi vì lão Trương là tuần kích có tên trong danh sách ở nha môn. Xưng hô tuy khác nhau, mà lão Trương quả thực là một nhân vật quan trọng trong trấn — trấn Nhị Lang! Lão Trương mà không may chết đi, thì tổn thất còn lớn hơn cả việc mất đi một bậc thánh nhân. Bởi vì vị thánh nhân nào có thể vừa văn vừa võ, âm dương đều thông cơ chứ?
Vóc dáng của lão Trương tính theo thước xây dựng là năm thước hai tấc, vừa vặn đúng kích thước của lính. Không những vóc người vừa vặn như vậy, hơn nữa lưng thẳng tắp, lúc ông chịu sự kiểm định của các giáo viên, quả thực đã được các ủy viên kiểm định chứng nhận ông là "động vật có xương sống". Khuôn mặt đỏ phừng phừng, chấm phá vài nốt ruồi đen; theo "Ma Y tướng pháp" mà nói, là tướng đa tài đa nghề. Hai hàng lông mày rậm dính liền một thành một đường, đen sì che khuất hai con mắt heo nhỏ. Một chiếc mũi ngắn mà thô, lỗ mũi hơi hếch lên trên, giống như con ve sầu kêu treo ngược trên cành liễu. Một cái môi mỏng, môi dưới lật ngược lên trên, để có thể che lấy chiếc răng cửa lớn lâu ngày không được tu sửa đang dần xập xệ rủ xuống, thế nên nếu không chú ý nhìn, rất dễ nhầm lẫn thành một chiếc bánh nướng kẹp nhân. Má trái ngẩng cao, tai phải suýt nữa thì vác trên vai, nhằm thể hiện sự uy nghiêm của vị trí người thầy.
Phê bình sự đẹp xấu của một người, không thể chỉ nhìn một bộ phận mà bỏ qua toàn thể. Tôi tuy nói mũi của lão Trương giống ve sầu, miệng giống bánh nướng, nhưng tuyệt đối không dám nói ông không đẹp. Nhìn từ toàn thể của ông, bạn càng nhìn miệng ông giống bánh nướng, thì lại càng cảm thấy không thể thiếu chiếc mũi kiểu ve sầu phối vào được. Nhìn từ góc độ, đôi khi bóng tối ở hốc mũi, thấp thoáng giống như cánh ve nhỏ. Chính là lúc lão Trương tự mình đối gương, nào có chuyện không tủm tỉm cười mà khoe rằng: "Cánh mũi hơi hếch lên một chút, hừ! Không như thế, sao có thể khiến các phụ nữ liếc nhìn thêm vài lần!"
Đó là thời tiết tháng năm, ông mặt trời nhỏ nhô cái miệng đỏ chót giống như cái chậu máu, đang bận rộn hôn hít với những đám mây trắng bay đi bay lại phía đông và phía tây. Có những chiếc môi vừa chạm vào liền hốt hoảng bay đi; có những chiếc môi mặc sức nấp sát vào má đỏ của ông mặt trời nhỏ; có những đám mây hóa thành ác long, há miệng muốn nuốt chửng cô ấy; có những đám mây biến thành chú cừu non chạy đến cầu xin ánh mắt đoái hoài của cô ấy. Khung cảnh diễm lệ như vậy, đáng tiếc là con người lại chẳng hề chú ý tới, điều đó không phải lỗi của con người, chỉ là ông mặt trời nhỏ quá kiêu kỳ, quá đanh đá, phơi những người muốn ngắm đến mức mỡ chảy đầy mặt. Thế nên người giàu thì dựng giàn che rồi dẹp luôn không thèm xem; người nghèo thì ngả lưng dưới bóng liễu làm giấc mộng đẹp, ai lại đi rước cái bực mình vẩn vơ ấy vào người.
Từng trận gió nóng thổi qua hàng liễu ve kêu, ao sen ếch gọi, đều đủ để làm tăng thêm cảm giác bực bội của con người. Nỗi u tư của các thi nhân, trong giấc mộng khơi gợi hoa rơi trăng tàn, dệt thành một mảnh sầu muộn vẩn vơ. Người giàu ngồi giữa hoa lựu đỏ rực lửa, bướm vàng kén tằm, lại tăng thêm vài phần nhã thú. Lão Trương vừa không có cảm xúc trước cảnh vật dấy lên sự ngâm thơ của thi nhân, lại vừa không có sự kịp thời tận hưởng niềm vui của người giàu; chỉ duỗi tay phải, ngẩng đầu lên, đếm những quả hồng đỏ trên cây hồng trong sân, để chuẩn bị phân phát cho học sinh như một lời nhắc nhở phụ huynh học sinh biếu quà vào mùa thu hoạch lúa mì. Còn như cây hồng non trĩu trịt quả hồng đỏ kia, có thể đếm rõ ràng minh bạch hay không, chúng ta không được biết, đại khái là lão Trương có chút nắm chắc.
"Hừm! Lão Trương!" Lão Trương vừa đếm đến chín mươi tám, lại đếm thêm hai cái cho thành một trăm, kẹp ngón cái vào đốt thứ nhất của ngón trỏ, rồi quay đầu lại nhìn một cái. Cái kẹp nhẹ này, cái xoay chậm rãi này, chính là kinh nghiệm nhân thế hơn bốn mươi năm! "Lão Tứ, vào nhà ngồi đi!"
"Không! Tôi còn phải mau về đây, hai ngày nay việc công bận rộn lắm!"
"Đừng vội, có cơm ăn mà!" Lão Trương lắc cái đầu chứa đầy triết lý, từng chữ chắc nịch thốt ra từ đôi môi mỏng.
"Đại biểu huynh Lý Ngũ của anh vừa mới đưa cho tôi một cuộc điện thoại, học vụ đại thần mới nhậm chức, đã đến nha môn của lão Ngũ rồi, sắp xuống đây rồi đấy, anh mau chuẩn bị đi! Chúng ta không sợ mấy kẻ làm mặt chữ của bọn chúng, nhưng cũng không cần cố ý tỏ ra lạnh nhạt với họ, anh mau chuẩn bị đi, tôi đi đây, hôm khác lại gặp." Người đó vừa lau mồ hôi trên mặt, vừa đi ra ngoài.
"Là vị đại..." Lão Trương đuổi theo hai bước, muốn hỏi cho ra lẽ. "Vị mới nhậm chức ấy. Đằng nào cũng phải chuẩn bị, hôm khác gặp nhé!" Người đó nói xong đã bước ra khỏi cửa sân.
Lão Trương tự mình tĩnh tâm lại vài giây, lướt nhanh qua kinh nghiệm mấy chục năm trong đầu một lượt, rồi ba bước gộp thành hai bước chạy thẳng vào gian phòng phía bắc.
"Tiểu Tam! Đi gọi sư nương của em chuẩn bị một ấm trà, đặt dưới gốc cây hồng mau lên! Tiểu Tứ! Đi gọi bố em đến, nói học vụ đại thần sắp đến rồi, mời ông ấy sang đây tiếp chuyện cùng. Kêu ông ấy đổi giày mới vào, nghe thấy chưa?" Tiểu Tam, Tiểu Tứ chạy biến đi như một làn khói ra ngoài cửa. "Các em thu Tam Tự Kinh, Bách Gia Sư lại, lấy Sách Quốc Văn ra, mau!" "Thế còn Trung Dung thì sao?"
"Nói nhảm! Sách cũ thu lại hết! Mau lên!" Lúc này đôi mắt heo nhỏ của lão Trương trợn to hơn mắt heo thật rất nhiều.
"Hôm nay em quên mang sách Quốc Văn đến rồi, thưa thầy!"
"Đáng chết! Đồ vô tích sự! Lúc cần mạng thì không thấy em quên! Môn Tu Thân cũng được!"
"Môn Số Học có được không?"
"Được! Có sách mới thì chính là bố tôi!" Lão Trương có vẻ hơi vội vàng. "Vương Đức! Đi lấy chổi quét sạch hết lá cây dưới gốc cây hồng đi! Lý Ngũ! Em là đứa trẻ ngoan, lấy chiếc khăn ướt lau sạch mặt của đám khỉ mực này đi! Mau lên!"
Người cầm sách thì cầm sách; người quét nhà thì quét nhà; người lau mặt thì lau mặt; nhân cơ hội thè lưỡi thì thè lưỡi; nháy mắt thì nháy mắt; hỗn loạn thành một đống, chẳng kém gì trải qua một trận động đất nhỏ. Lão Trương một tay cầm chiếc mũ quân đội treo trên bảng đen đội lên đầu, một tay lật giở một cuốn "Quốc Văn" tìm chữ không biết đọc.
"Vương Đức! Từ điển của em đâu?"
"Cuốn bìa đỏ trên bàn học chính là ạ!"
"Em nói bậy! Đáng chết! Sao thầy tìm hoài không thấy?"
"Đó không phải bàn học của em, làm sao mà tìm thấy chứ!" Vương Đức xách chổi chạy vào, đưa cuốn từ điển cho lão Trương.
"Sách của các em thế nào rồi? Chuẩn bị xong hết thì ra ngoài đứng dưới gốc cây đi! Vương Đức mau quét đi!" Lão Trương một tay tì vào từ điển nhìn xuống dưới cửa sổ. "Ha ha! Bảo em quét lá hồng, em lại đi ăn trộm hồng của tôi. Được! Bây giờ không có thời gian, đợi xong việc chúng ta tính sổ sau!"
"Không phải em cố ý đâu, là từ trên cây rơi xuống, vừa lúc em ngẩng đầu lên, liền rơi đúng vào miệng em. Không phải cố ý đâu, thưa thầy!"
"Em đáng chết! Mau quét đi!"
"Em đáng chết vạn lần! Em mà chết rồi, thì ăn hết sạch hồng luôn cho xem." Vương Đức lầm bầm lầu bầu nói.
Vương Đức quét xong, trà cũng được đặt dưới gốc cây hồng, hơn nữa còn bày ra mười hai chiếc bát trà màu xanh đậu lâu ngày không dùng đến. Bố của Tiểu Tứ cũng sang đây rồi, quả nhiên mặc đôi giày sa tanh mới. Lão Trương tra xong từ điển, chỉ chực chờ học vụ đại thần giá lâm, trong lòng càng thêm thấp thỏm không yên. "Vương Đức! Em ra cửa canh chừng đi. Nhìn thấy xe kiệu hoặc kẻ mặc áo dài cưỡi lừa, mau vào báo cho thầy biết. Mặt hướng về phía đông, cho dù có ong bắp cày đốt vào sau gáy em, cũng đừng quay đầu lại! Nghe rõ chưa?"
"Đằng nào cũng có phải đầu của thầy đâu." Vương Đức thầm nghĩ trong bụng.
"Lý Ngũ! Em chạy nhanh lên, đến hầm nước đá phía tây mua một khối đá; phải lấy nguyên khối, không lấy khối vụn."
"Tiền đâu ạ?"
"Trong túi áo em là cái gì thế? Trẻ con mà chẳng có chút rộng lượng nào cả!" Lão Trương ra vẻ phong độ của một người thầy.
Lý Ngũ nhìn lão Trương, lại nhìn bố của Tiểu Tứ — Tôn Bát gia — không nói một lời, bước ra ngoài.
Lúc này lão Trương mới nhớ ra mời Tôn Bát gia vào nhà ngồi, trong lòng bảy lên tám xuống miễn cưỡng tán gẫu với Tôn Bát gia.
Tôn Bát gia nhìn chừng bốn mươi tuổi, vóc người lùn lùn, khuôn mặt tròn vo. Đi một bước nhún vai, nhấc cao gót chân, là để cho trông cao lớn và uy nghiêm hơn chiều cao vốn có. Hai hàng lông mày thưa thớt, một đôi mắt buồn ngủ lúc nào cũng ngợ ngợ; may mà có chiếc mũi cao và ngay thẳng, nếu không thì thật chẳng nhìn thấy trên mặt có cấu trúc "thứ gì cũng có đủ". Một hàm răng vàng khè, giống như gắn răng vàng bị "mài mòn phai màu"; tuy nhiên vài sợi râu ngắn ở môi trên che phủ nên chưa đến nỗi ánh vàng rực rỡ. Một chiếc áo dài bằng sa tanh tây màu xanh thiên thanh, khoác bên ngoài chiếc áo gác viền rộng nút đồng màu be, không lừa gạt cả trẻ con lẫn người già, nhìn là biết ngay là một vị thổ hào nông thôn.
Chẳng mấy chốc, Lý Ngũ xách vào một khối nước đá trắng như tuyết. Lão Trương nói với Tôn Bát:
"Bát gia hãy xem thủ đoạn này xem, chỉ được phép nói hay, không được phép cười đấy nhé!"
Tôn Bát theo lão Trương bước vào phòng học. Lão Trương đón lấy khối nước đá ấy, lại tìm một tấm ván gỗ, cùng đặt vào chiếc lò sưởi diêm sinh ở tường đông phòng học, mở cửa lò ra, từng trận khí lạnh phả ra ngoài.
"Bát gia! Thấy thủ đoạn này có tuyệt hay không? Đổi lò sưởi phương Tây thành tủ lạnh, mùa đông ấm mùa hè mát, một vật dùng cho hai việc!" Lão Trương giơ ngón cái lên, nheo mắt lại thành một đường chỉ, cái đường cong tươi cười ấy kéo dài từ mặt vào trong tận tâm can, chạm vào khiến ngứa ngáy trong lòng, lúc này mới coi như thỏa mãn được sự đắc ý của mình.
Hóa ra chiếc lò sưởi phương Tây của lão Trương, trong khoang lò vốn không có gạch chịu lửa. Mùa đông bày ra, nhìn một cái là cảm thấy ấm áp. Mùa hè gặp dịp đại lễ, bỏ một khối nước đá vào là thành tủ lạnh. Tôn Bát nhìn thấy không dứt lời khen ngợi: "Quả nhiên anh đã từng uống nước mực, trong bụng có hàng thật giá đúng!"
Đang nói cười, Vương Đức hộc tốc chạy vào, bịt tai lão Trương, hét lên một tiếng tựa sét đánh ngang tai: "Đến rồi!" Đồng thời lão Trương và Vương Đức mỗi người toát ra một trận mồ hôi lạnh mang sắc thái tình cảm khác nhau nhưng kết quả lại y hệt nhau!
Bên ngoài tiếng phủi giày bạch bạch, Tôn Bát vội vàng ra đón, lão Trương rướn cổ họng hô lớn: "Lập — nghiêm!" Hơn năm mươi học sinh dài ngắn khác nhau xếp thành hai hàng. Tiểu Tam thu chân trái về dùng sức quá đà, dẫm nguyên gót chân lên ngón chân của Tiểu Tứ. "Ái chà! Thưa thầy! Tiểu Tam đứng nghiêm, dẫm lên chân em rồi!"
"Quay sang trái — quay! Xếp đội nghênh — đón!" Lệnh vừa ban ra, học sinh đều đặt tay phải lên bên lông mày, Tiểu Tứ đau đến mức muốn khóc, lại không dám khóc, chỉ đành lấy tay che mắt qua lớp nước mắt nhìn ra bên ngoài. Người đi phía trước hắn nhận ra là Lý Ngũ của nha môn, người phía sau tự nhiên chính là học vụ đại thần rồi.
"Không cần hành lễ đâu, bỏ tay xuống, bỏ xuống, bỏ xuống!" Học vụ đại thần ra vẻ mất kiên nhẫn tột độ. Học sinh đều bỏ tay khỏi bên lông mày. Lão Trương bồi thêm một câu: "Lễ — tất!"
Lý Ngũ đưa qua một tấm danh thiếp, lão Trương nhỏ giọng hỏi: "Thế nào rồi?" Lý Ngũ lén lút đáp: "Dễ nói chuyện."
"Đại nhân ngồi phòng đông, hay là ra phòng giảng?" Lão Trương giơ tay chào học vụ đại thần.
"Lý tiên sinh, anh cứ đợi tôi một lát, tôi xem qua một lượt rồi sẽ đi ngay. Người sành sỏi chỉ cần liếc mắt qua, đứng ở bên ngoài trường học năm phút, là biết điều hành tốt hay kém, đó mới là người có môn hộ chính tông." Học vụ đại thần nhún vai, hóp bụng, ho khan hai tiếng rất vang, sau đó phồng hai má, chỉ đảo tròng mắt, không quay cổ nhìn bốn phía một lượt. Dùng đầu lưỡi cuộn một bãi đàm thành một viên đạn tròn trơn tuột, giống như được phun ra từ chiếc ống bơm nhỏ văng xuống dưới gốc cây hồng. Lấy chiếc khăn tay nhỏ lau miệng, rồi tiện tay lau mồ hôi ở hốc mũi. Sau đó lẩm bẩm tự nói một mình: "Hừ! Không chuẩn bị ống nhổ!"
"Vậy lão Ngũ, Bát gia, hai huynh đệ các anh vào phòng đông ngồi đi, tôi ở đây hầu hạ đại nhân." Lão Trương nói.
"Không cần 'đại nhân' với chả 'đại nhân'! Gọi 'tiên sinh' là được rồi! Phương pháp mới xưng hô mới, không giống như bảy tám năm về trước đâu. Dẫn học sinh vào 'trong nhà' đi!"
"Vâng! Đến 'phòng giảng' ạ?"
"Phòng giảng chính là trong nhà, trong nhà chính là phòng giảng!" Học vụ đại thần có vẻ hơi không hài lòng với cách hỏi của lão Trương.
"Vâng!" Lão Trương lại giơ tay chào một cái. "Quay sang trái — quay! Vào phòng — giảng!"
Học sinh nâng chân cao qua đầu gối, dùng sức dậm gót chân, chấn động mặt đất kêu thình thịch, đi về phía phòng giảng.
Lão Trương đứng trên bục giảng nhìn xuống, học sinh giống như hơn năm mươi chiếc cọc đá nhỏ. Nói ví von một chút, thì giống như hơn năm mươi bức tượng Phật đá nhỏ; trợn trừng mắt, bĩu môi, ưỡn cổ, duỗi thẳng chân. Cũng may là lão Trương dạy học nhiều năm, học vụ đại thần kinh nghiệm phong phú, nếu không thì ai mà chịu nổi trận thế này chứ! Hơn năm mươi đứa trẻ quả thực ngay cả một cọng tóc cũng không nhúc nhích, cho dù không may có một cọng nhúc nhích, thì cũng nghe thấy tiếng động. Học vụ đại thần bị khí than nồng nặc trong phòng chặn lại, liên tiếp hắt xì ba cái; từ trong túi quần móc ra lọ "Bảo Đan" của Nhật Bản, liên tục hít mạnh vào mũi, lại lấy khăn tay không ngừng lau nước mắt. Lão Trương nhân cơ hội này, mới nhìn kỹ học vụ đại thần: Học vụ đại thần khoảng chừng bốn mươi lăm, bốn sáu tuổi. Một khuôn mặt đen sạm, ở giữa khảm hai quả cầu lưu ly trắng nhiều đen ít. Một chiếc mũi diều hâu gồ lên ở giữa, dưới mũi treo mấy sợi râu vàng khô, che khuất cả miệng. Mặc một chiếc áo dài sa tanh quan viên màu xám cũ, bên dưới mặc chiếc quần kiểu tây làm bằng lụa Hà Nam, thắt ống quần lại. Dưới chân mang một đôi giày da tây cổ ngắn bán tân bán cựu, lộ ra đôi tất làm bằng vải chéo xanh lam của địa phương. Thoạt nhìn khiến người ta có cảm giác ánh sáng có chút không điều hòa, nhìn quen rồi lại càng thấy "cũ mới đều hợp", "giữ vẹn ở giữa". Hoặc giả cũng có thể nói là tiếng chuông mở đầu cho sự hòa hợp văn hóa Đông Tây.
Lão Trương không dám nhìn kỹ, mở cuốn "Quốc Văn" tập ba đã chuẩn bị sẵn từ trước, bắt đầu trổ tài.
"Quốc Văn Mới bài thứ ba, tìm thấy chưa?"
"Tìm thấy rồi!" Học sinh đều đồng loạt hô lên với âm lượng cao nhất.
"Nghe đây! Bây giờ phải 'nhắc nhở chú ý'." Lão Trương cứ theo tiến trình của sách giáo khoa mà đọc xuống.
"Vương Đức! Ưỡn ngực lên! Đó là 'thể dục', hiểu chưa?"