Vương Đức không hiểu, đành từ cái lưng đã thẳng đơ lại ưỡn thêm một ngón, không thể thẳng hơn được nữa.
“Nghe đây! Bây giờ phải ‘nhập khái niệm’. Tiết này giảng về én, én là chim hầu điểu. Hầu điểu tức là một loại trong loài chim, hiểu hay không hiểu?”
“Hiểu ạ! Thưa thầy!” Học sinh lại đồng thanh hô lên một tiếng. Tiểu Tam suýt nữa cắn phải đầu lưỡi, vì dùng sức quá mức.
“Không gọi là ‘thầy’, gọi là ‘tiên sinh’! Sự việc mới xưng hô mới, hôm qua đã bảo các em rồi, sao không nhớ lấy? Đáng... đáng lẽ phải nhớ lấy!” Lão Trương tiếp tục giảng: “Én từ Hokkaido bay qua tiểu Lữ Tống, vượt Ấn Độ Dương mà đến Thổ Nhĩ Kỳ Xì-tản, đó là lý do vì sao nó là hầu điểu, hiểu hay không hiểu?”
“Hiểu! Thưa thầy, à... à... thưa tiên sinh!” Lần này hô không được đồng đều cho lắm.
Học vụ đại nhân ngậm một cây bút chì trong miệng, theo lời giảng của lão Trương, lần lượt ghi vào cuốn sổ tay nhỏ. Viết xong một tiết lại lè lưỡi ra bên môi, chuẩn bị thấm nước bọt lên bút chì rồi lại viết tiếp. Lúc viết thì bút chì chạm vào lưỡi hai cái, viết một chữ. Vương Đức lén đưa mắt nhìn, hắn tưởng đại nhân đang bị nhiệt miệng; còn Lệ Tiểu Tam — học vụ đại nhân đang đứng bên phải hắn — lại cứ ngỡ trên bút chì của đại nhân có dính đường phèn bột hồng.
“Trương tiên sinh, đã đến giờ tan học chưa?” Lão Trương đang định giảng tiếp sách, học vụ đại nhân bỗng lên tiếng.
“Còn hai mươi phút nữa, thưa đúng vậy!”
“Ông cho tan học sớm đi, cắt cử một đại học sinh trông chừng bọn chúng, tôi có chuyện muốn nói với ông.”
“Dạ! Lý Ứng, em trông chúng nó đọc sách! Lập — nghiêm! Hành — lễ!”
Các học sinh đều đứng dậy, lại đưa tay lên sát mày, phần lớn nhân cơ hội này gãi mồ hôi nóng bên thái dương. Học vụ đại nhân hoàn toàn không để ý, nghênh ngang đi ra khỏi phòng học.
“Đứa nào muốn tìm chết, cứ việc làm ồn trước khi đại nhân rời đi!” Lão Trương mắt liếc ra ngoài, mắt liếc vào trong, tay vịn cửa phòng, nghiến chặt hàm răng nói nhỏ đầy vẻ trầm trọng.
Đại nhân bước vào gian Đông, Lý Ngũ, Tôn Bát đứng dậy. Tôn Bát đưa qua một bát trà, nói: “Vất vả! Thật vất vả! Trời nóng thế này mà chạy xa thế!”
“Việc quan, hết cách! Quý tánh?” Đại nhân hớp một ngụm trà, súc miệng ọp ọp. Súc một hồi lâu, kết quả là nuốt luôn xuống bụng.
“Tôn Bát gia, là thân sĩ bản địa.” Lão Trương đáp thay Tôn Bát, rồi nói tiếp: “Việc giảng dạy hay dở thế nào, ngài lượng thứ nhiều hơn!”
“Việc truyền đạt cũng khá, các địa danh nước ngoài của ông rất trôi chảy, chỉ có điều không bằng viết lên bảng đen thì hơn.” Đại nhân nói rất ra dáng nghiêm túc.
“Không giấu gì tiên sinh, những chữ Tây đó là tôi học theo một người anh kết nghĩa. Anh ấy làm thông dịch viên sáu nước ở Đông Giao Dân Hạng. Theo anh ấy nói, đọc chữ nước ngoài chỉ cần điều chỉnh âm bằng trắc, đảm bảo không trật đi đâu được.” Lão Trương lại nháy mắt cười từ ngoài vào trong.
“Cần gì anh kết nghĩa của ông nói, kẻ từng vào học đường há lại không biết văn Trung với văn Tây là cùng một lý lẽ.” Đại nhân rút tẩu thuốc ra vặn một cõi thuốc, nhân tiện hỏi tiếp: “Tổng cộng có bao nhiêu học sinh?”
“Năm mươi tư người. Dạ! Hôm nay có hai người xin nghỉ: Một người nhà có tang, một người mắc ‘phong chẩn quỷ’.”
Đại nhân ghi vào sổ tay.
“Một năm thu bao nhiêu học phí?”
“Thu được tốt ấy chứ, một năm một trăm năm mươi đồng; không tốt thì khoảng tầm một trăm đồng.”
Đại nhân ghi vào sổ tay, rồi hỏi: “Thế nào gọi là thu tốt với không tốt?”
Lão Trương đảo tròng mắt, đáp: “Giữa chừng có học sinh bỏ học, học phí không đòi được, thì đành tính là hao hụt.”
“Ồ! Sách giáo khoa dùng của nhà nào, Thương Vụ hay Trung Hoa?”
“Của nhà xuất bản Trung Hoa! Dạ!”
Đại nhân ghi vào sổ tay. Ngậm bút chì trong miệng, như đang nhớ ra chuyện gì. Chậm rãi nói: “Dùng của Thương Vụ vẫn tốt hơn chứ, học đường trong thành đều đổi hết rồi.”
“Dạ! Ngày mai đổi luôn! Ngày mai đổi luôn!”
“Không phải tôi nhiều lời, theo lẽ thường thì hai chữ ‘Trung Hoa’ nghe lọt tai hơn ‘Thương Vụ’. Mấy hôm trước nghe tuyên giảng trong thành, còn hô ‘Trung Hoa đại cường quốc’, sao bây giờ lại không thịnh hành nữa nhỉ?” Tôn Bát hùng hồn nói.
“Anh làm sao hiểu nhiều bằng đại nhân, chuyện đó ắt có đạo lý của nó.” Lão Trương nhìn Tôn Bát, lại nhìn đại nhân.
Đại nhân ho khan hai tiếng, lấy khăn che miệng như muốn ngáp, ngặt nỗi lại ngáp không thành.
“Việc quan thay đổi theo thời gian,” Lý Ngũ nhân cơ hội thể hiện chút kinh nghiệm làm sai dịch: “Bây giờ không thịnh hành, hai năm nữa chưa biết chừng lại khôi phục như cũ. Kẻ làm sai dịch không thể không đi theo việc mới. Nói vậy có phải không? Thưa đại nhân!”
“Phải! Phải lắm chứ! Trương tiên sinh! Không phải tôi nói tốt trước mặt ông, bỏ lỡ tôi ra, khắp thiên hạ các quan sát học, có ai đi hiến kế cho giáo viên không? Quan sát học chú trọng nhất là soi mói kẽ hở, sơ hở của các tiên sinh...”
“Đại nhân anh minh,” Lý Ngũ và Tôn Bát đồng thanh nói.
“Thế nhưng,” đại nhân lớn giọng nói: “Trương tiên sinh, có một chuyện tôi không thể không bắt bẻ ông.”
Lý Ngũ và Tôn Bát đều thấy lo lắng thay cho lão Trương. Lão Trương vẫn rất điềm tĩnh, nói: “Dạ! Xin tiên sinh chỉ giáo!”
“Bục giảng của ông tại sao lại xây ở phía Tây, đó là ‘Bạch Hổ đài’, chủ về việc cản trở gia trưởng của học sinh. Giáo dục vốn là sự nghiệp từ thiện, sao có thể làm thế được!” Đại nhân nói từng chữ rõ ràng.
“Đại nhân đời trước nói phòng học lấy ánh sáng bên trái, cho nên tôi mới xây bục giảng ở phía Tây. Thật ra, tôi cũng biết chút ít về phong thủy âm dương. Mệnh lệnh của cấp trên không dám không tuân, xin tiên sinh lượng thứ nhiều hơn!”
“Khỏi cần nhắc chuyện đời trước, nếu hắn biết làm việc, thì đã chẳng bị cách chức. Nhưng tôi nhất định sẽ không báo cáo lên đâu. Nếu tôi có ý muốn làm khó ông, thì đã chẳng nói thẳng trước mặt ông rồi, phải không?” Đại nhân cười, Lý Ngũ và Tôn Bát cũng cười theo.
Đại nhân lại hớp một ngụm trà, đứng dậy. Lý Ngũ và Tôn Bát cũng đứng dậy theo, chỉ có lão Trương là đỡ việc, từ đầu đến cuối chưa từng ngồi xuống.
“Trời nóng, nghỉ ngơi thêm chút đi.” Tôn Bát nói.
“Không! Buổi chiều còn tính ghé gấp hai nơi nữa. Lý tiên sinh!”
“Có đại nhân!” Mặt Lý Ngũ cười tươi như cua ngâm rượu.
“Chúng ta lên Ngũ Lý Đôn, hay là Hoàng Ngư Điếm?”
“Đại nhân cứ tùy tiện, thủ vệ phái tôi hộ tống đại nhân, hoàn toàn tuân theo phân phó của đại nhân!”
“Lão Ngũ! Phục vụ đại nhân cho tốt vào, tôi còn phải mời cậu uống trà nữa là, khỏi phải nói đến đại nhân...” Lão Trương định nói lại nuốt ngược vào trong.
“Đến Hoàng Ngư Điếm đi!” Đại nhân hình như không để ý lão Trương nói gì.
“Xin đại nhân nói giúp những lời tốt đẹp! Lão Ngũ, cậu dẫn đại nhân đi qua Vương Gia Thôn, xuyên qua Đông Đại Đồn rồi đi qua cửa nhà Ngô thiên tổng, con đường đó toàn là cây liễu, che chở được phần nào, ánh nắng gắt quá.” Lão Trương nói.
Đại nhân đi đằng trước, Tôn Bát đi theo không ngớt lời “vất vả”. Lý Ngũ lén kéo tay áo lão Trương, giơ ngón cái lên, lão Trương mỉm cười.
Tôn Bát cáo từ ra về. Lão Trương đứng ngoài cửa, đợi đến khi học vụ đại nhân và Lý Ngũ khuất dạng vào rừng cây, mới thở dài một hơi thật sâu rồi bước vào nhà.
Bọn học sinh dưới gốc cây đang chen chúc nhau uống trà như một bầy cừu non tránh nóng. Mấy đại học sinh trong nhà đang lén lút đập cục băng sắp tan trong lò sưởi kiểu Tây.
“Ha ha! Đứa nào chủ trương uống trà của tao thế!” Lão Trương nhắm ngay Trương Thành mà đánh.
“Thưa thầy! Không phải ý của em, là Tiểu Tứ đòi uống trước cơ ạ!” Trương Thành lấy tay che đầu nói.
“Tiểu Tứ đòi uống á? Nó đóng bao nhiêu học phí, mày đóng bao nhiêu? Nó ăn gạo tẻ, mày ăn bột ngô! Uống trà? Không sợ hỏng dạ dày của mày à! Cút hết vào trong cho tao!”
Lão Trương nhìn khay trà, đáng thương thay phần lớn đã bị uống sạch. Lão Trương đằng đằng sát khí bước vào phòng học, học sinh lại ngồi ngay ngắn như những cột đá nhỏ. Miệng Vương Đức vẫn còn nhét đầy vụn băng.
“Tiểu Tam, Tiểu Tứ, Bốc Phượng, Vương Xuân,... các em về nhà ăn cơm đi! Nói với người nhà rằng, học vụ đại nhân đã tới, nước trà bánh ngọt mà thầy chuẩn bị cho đại nhân, cùng với trà lá nhỏ pha cho học sinh, bảo người nhà tự tính toán lấy, nên mang bao nhiêu thì mang bấy nhiêu. Đại nhân kiểm tra học vấn của các em, thầy không thể chịu lỗ vốn được. Nghe rõ chưa? Đi đi!”
Mấy đứa Tiểu Tam kẹp cặp sách, bay vút đi như những chú nai con.
“Còn các em thì sao? Chịu đòn hay chịu phạt?”
“Về nhà thưa với cha mẹ, góp chút ít đồ biếu thầy ạ!” Bảy tám học sinh đồng thanh nói.
“Nói cho ra con số chính xác, đừng có lấp lửng, tình thân là tình thân, tiền bạc là tiền bạc!”
“Thưa thầy! Bọn em mà nói, nhỡ cha mẹ gặp lúc không tiện thì sao?” Mấy đại học sinh nói.
“Không tiện? Ngay từ đầu đừng đưa học sinh đến đây đọc sách chứ! Đã muốn đọc sách, lại muốn bớt tiền, làm thầy giáo sao lại có chuyện đáng chết đói từ trong trứng nước thế! Khỏi phải nói nhiều, đứa nào sợ đòn thì khai ra một con số, đứa nào ngứa ngáy da thịt thì roi sẵn đây!”
Lão Trương cởi mũ quân đội xuống, treo lên cái đinh treo mũ ở bảng đen như thường lệ. Cởi áo dài, xắn cao tay áo chiếc áo lót mỏng. Một tay cầm thước dạy học, một tay kéo từ sâu trong bục giảng ra một cây roi tre lớn. Vung vung thước, khởi động cổ tay. Vừa giận vừa cười nói:
“Cho tao một câu trả lời dứt khoát! Người đi đốt hương trả nguyện, người nhảy khe núi cũng phải trả nguyện, tiền là của các em, thịt cũng là của các em. Muốn đánh hay muốn phạt, quyết định mau lên! Tấc thời gian tấc vàng, lãng phí thời gian của tao, các em đền nổi vàng ròng không?”
Năm sáu học sinh tâm địa thiện lương, cảm thấy trời nóng thế này mà ăn roi tre thì có chút áy náy. Bọn chúng đứng dậy, có kẻ nhận mang từ nhà đến một con gà con; có kẻ nhận mang năm trăm đồng tiền; lão Trương lần lượt ghi vào sổ sách, rồi cho bọn chúng về nhà.
Số học sinh còn lại đã nghĩ thông suốt: Về nhà xin tiền cũng là ăn đòn, chi bằng chịu khó ra vẻ anh hùng chịu phạt vài roi với lão Trương. Lỡ đâu lão Trương thấy người đông, biết đâu lại tổ chức một đợt đại xá thì sao?
Đánh người thì phải tốn sức, tốn sức thì phải ăn nhiều cơm, ăn nhiều cơm thì tốn tiền, tốn tiền chính là phá hoại triết lý của hắn, lão Trương há lại thích đánh người lắm sao? Nhưng mà, lần này không đánh, lần sau chưa chắc đã có đứa nào chịu nhận phạt, há chẳng phải tổn thất còn lớn hơn ăn thêm một bát cơm sao? Hơn nữa, lỡ như đánh đến mức nổi giận tâm can, ăn không nổi cơm, bớt đi được một hai bát cơm cũng chưa biết chừng.
Thế là, hy vọng mong manh của lũ học sinh không địch lại hy vọng mong manh của nhà triết học, và lũ thiếu niên muốn ra vẻ anh hùng nay phải khổ sở rồi!
Bọn học sinh lần lượt xoa tay múa quyền, tăng nhiệt độ cơ thể lên để chuẩn bị chống lại cây roi tre lạnh ngắt cứng như sắt. Có đứa tuôn lệ tròng trọc nhưng không dám khóc la thành tiếng. Lão Trương lại càng giận hơn: “Được lắm! Mày không phục tao chứ gì!” Thế là quất thêm ba roi. Có đứa chưa đi đến trước mặt lão Trương đã khóc lóc nước mắt nước mũi đầm đìa nài nỉ. Lão Trương càng giận hơn: “Được lắm! Mày dùng nước mắt để làm mềm lòng tao, mày có ý mắng tao đây mà!” Thế là quất thêm ba roi. Có đứa khóc rấm rứt, nước mắt lăn tròn như chuỗi hạt. Lão Trương càng giận hơn: “Được lắm! Mày tính nửa khóc nửa không để lừa tao, đồ quỷ quyệt!” Thế là lại quất thêm ba roi.
Lão Trương cũng giống như những nhà triết học khác, dựa trên triết lý độc lập không thiên vị của mình, dù có suy diễn thế nào đi nữa, cũng tuyệt đối không mâu thuẫn.
Bọn học sinh vừa ăn đòn vừa đi, bây giờ chỉ còn lại Lý Ứng và Vương Đức. Lý Ứng thầm nghĩ: “Mình là đại học trưởng, tự nhiên sẽ không bị đánh, huống chi mình đã mua cho lão ta một cục băng?” Còn Vương Đức thì sao? Tự biết mấy tội danh như ăn quả mơ, ăn băng là không thể chánh né, hắn bèn xát đôi bàn tay cho đỏ lựng, sẵn sàng đón địch.
“Lý Ứng! Em thế nào?” Lão Trương đặt roi tre xuống, duỗi duỗi cổ tay.
“Em không biết!” Lý Ứng cúi đầu nói.
“Em tưởng tao không đánh đại học trưởng chắc? Em không ngăn chúng nó uống trà, ăn băng, đó chẳng phải là lỗi của em hay sao?”
“Trà vốn là thứ nên uống, băng là do em mua, có lỗi hay không em không biết.” Lý Ứng đỏ bừng mặt, nói với vẻ lý lẽ đường hoàng.
“Ha ha...” Lão Trương cười cuồng nhiệt một hồi, lần này quả thực là cười từ trong ra ngoài, chính vì từ trong ra ngoài nên mới là khó phán đoán nhất có thật là đang cười hay không, bởi vì tình cảm của nhà triết học vốn khác với người thường.
“Em không có lỗi, tao có lỗi, tao muốn đánh em!” Lão Trương bỗng nụ cười vụt tắt, lại nhặt roi tre lên.
“Nếu mình xin thôi học không đọc nữa, chú út sẽ không cho phép.” Lý Ứng tự nghĩ: “Bị hắn đánh thì còn mặt mũi nào đi gặp người ta.”
“Em xin thôi không học nữa!” Lý Ứng nghĩ đi nghĩ lại, cảm thấy dù thế nào thì chú út cũng dễ nói chuyện hơn lão Trương.
“Cái gì? Không học nữa à? Em không học thì tùy!”
“Chú út em không cho em đi học nữa rồi!” Lý Ứng thừa biết mình đang nói dối, nhưng ngoài cách này ra thì chẳng còn lời nào khác để thoái thác với lão Trương.
“Chú út em á? Ồ! Chú út em! Đi, bảo chú út em đem tiền của lão Trương nhà này cả gốc lẫn lãi trả sạch trong ngày hôm nay cho tao, còn em thì thích học hay không tùy!”
Lý Ứng đã hiểu! Đã hiểu rõ toàn bộ mối quan hệ! Nước mắt không kìm được cứ thế tuôn rơi.
“Khóc à? Biết khóc là tốt!” Lão Trương dùng roi chỉ sang Vương Đức: “Còn em thế nào?”
“Tùy thầy định đoạt thôi, dẫu sao thì chẳng ai có nghiện ăn roi tre cả.” Vương Đức cười hì hì nói.
Vương Đức chậm rãi bước tới, nhưng lão Trương lại buông roi xuống. Vương Đức ngược lại cảm thấy ngạc nhiên, thầm nghĩ trong bụng: “Lão già này mà gặp vận hủi, cái mông già chắc tiêu đời rồi.” Tiếp đó lại nghĩ: “Dù sao cũng là người một nhà, cũng nên để cái mông già chịu thay cho đôi tay già một lần. Đằng nào thì các cậu chịu đòn, đau cũng ở trong tim em, chi bằng đổi chỗ cho rồi!” Vương Đức luôn suy nghĩ theo chiều hướng thoáng đạt, vừa nghĩ như vậy, trong lòng liền cảm thấy nhẹ nhõm ngay, trên mặt liền nở nụ cười, thế là hắn cười.
“Vương Đức! Em theo tao sang gian Đông!”
“Em thì chỗ nào chịu đòn cũng vậy thôi. Mà nói đi cũng phải nói lại, gian Đông có lẽ mát mẻ hơn gian Tây một chút.” Vương Đức nói xong, liền đi theo lão Trương sang gian Đông. Lão Trương hoàn toàn không cầm roi.
“Vương Đức, năm nay em mười mấy tuổi rồi?” Lão Trương ngồi xuống, ngẩng mặt đặt tay phải lên thái dương.
“Em á? Chắc là mười chín tuổi, vẫn chưa lấy vợ, may là chưa vội.”
“Đừng nói nhảm nữa, tao đang nói chuyện chính sự với mày.” Lão Trương có vẻ đã tan biến hết cơn giận.
“Lấy vợ quan trọng hơn bất cứ chuyện gì, cũng là chuyện chính sự. Nếu nói cưới vợ là chuyện nhảm nhí, thì thiên hạ chẳng có câu nào là chuyện chính sự cả.” Vương Đức vừa nói vừa tìm một chiếc ghế đẩu ngồi xuống.
“Mày có biết chuyện gia đình của Lý Ứng không?” Lão Trương nhắm một mắt hỏi.
“Em biết chú út của nó cũng họ Lý.”
“Còn gì nữa không?”