Hôm ấy, trước giờ đi làm, Tiêu Thiên Phóng đưa cho Tô Tùng một bức thư của Đại tỷ. Bức thư bị vò nhàu nát, các góc cạnh đều có chút sờn rách, chắc là lại bị ngâm lại trong túi anh ta mấy ngày nay rồi. Đây không phải lần đầu tiên. Tô Tùng từ lâu đã thông báo với họ hàng bạn bè gần xa rằng cô có đơn vị công tác và địa chỉ liên lạc riêng, cô không cần người khác nhận hộ thư, nhưng họ vẫn cảm thấy gửi cho Thiên Phóng chuyển giao thì yên tâm hơn.
"À, còn một việc nữa, anh suýt quên mất. Hôm kia, anh rể gọi điện đến bảo đại tỷ em muốn đến thăm người thân. Bảo em rảnh thì gọi lại." Anh ta vội vã thay đôi ủng cao su. Thành phố Xoả Bác cứ đến mùa xuân là mưa rất nhiều.
"Em biết rồi." Tô Tùng cũng đang bận nhét vở bài tập của học sinh, giáo trình và sổ soạn bài vào túi xách.
"Em không đi gọi điện lại à? Đại tỷ em có lẽ đã đến doanh trại Trung đoàn độc lập Mộc Tây Câu rồi đấy." Thấy cô không giống như sẽ ra bưu điện gọi đường dài, anh ta lại gặng hỏi.
"Em biết rồi." Tô Tùng tức nghẹn cả họng nhưng cô không muốn cãi nhau. Cô biết cãi nhau với ai cũng chẳng ích gì. Những chuyện đã định sẵn thì rất khó thay đổi. Nhận thức được điều này chính là thu hoạch lớn nhất của bản thân trong gần hai năm nay.
"Anh đã xin nghỉ phép với lãnh đạo thay em rồi. Hôm nay em không phải đến trường đâu. Chốc nữa anh hỏi đội xe xem có chuyến xe tiện đi Mộc Tây Câu giải quyết việc công không, thì sáng nay em đi luôn... Đại tỷ em lần này sợ là không ở lại đủ một tháng như trước được, hình như có việc gì đó phải về lại Ngũ Nguyên sớm. Em đừng để lỡ đấy..." Tô Tùng xách túi bước ra cửa thì Tiêu Thiên Phóng lại đuổi theo dặn dò thêm.
Tô Tùng không kìm nực được nữa.
"Anh xin phép hộ em á? Sao lại phải xin phép hộ em?"
"Hôm qua, tình cờ gặp Hiệu trưởng Hoàng của các em..."
"Thế anh đến Mộc Tây Câu luôn đi. Anh cứ bao biện làm thay cho trót đi."
"Tô Tùng..."
Tô Tùng không đi thẳng đến trường, trường cũng không cần cô đến sớm thế. Hầu như tất cả mọi người trong trường đều đinh ninh rằng cô không ở lại trường huyện lâu đâu. Một Bí thư huyện uỷ trẻ tuổi và có năng lực như Tiêu Thiên Phóng thì cũng sẽ không ở lại huyện lâu. Anh ta đi lúc nào, cô cũng sẽ đi theo lúc đó. Anh ta tìm một bước đệm ở huyện, còn cô chẳng qua cũng chỉ đi làm hình thức, nhà trường không dám giao nhiệm vụ dạy học chính thức, không dám để cô đứng lớp thật sự. Đã có rất nhiều bài học nhãn tiền như vậy. Những vị phu nhân kiểu này nói đi là đi, ngay cả thời gian chuẩn bị tìm giáo viên dạy thay cũng không có, khiến hiệu trưởng tay chân luống cuống, mồ hôi vã ra như tắm. Hiệu trưởng đành xếp cô về phòng giáo vụ ngồi chơi xơi nước. Cô đã tự tranh thủ nhận nhiệm vụ dạy thay tám tiết vật lý mỗi tuần. Đó vẫn là do cô "lại nhầy" mà xin cho bằng được. Cô lén đi tìm giáo viên dạy thay đó, nói rằng: "Mấy tiết vật lý cấp hai này để tôi dạy thay cho. Thầy bận quá rồi, chuyện ở mấy lớp cấp ba đã đủ làm thầy mệt mỏi lắm rồi. Hai chúng ta chia sẻ bớt cho nhau đi." Thầy giáo đó không dám tự quyết định, cô liền ngăn không cho anh ta đi báo cáo hiệu trưởng, mà bảo anh ta đến nghe cô giảng hai tiết trước, phao tin là anh ta bị cảm. Trải qua hai tiết học, học sinh đều nói nghe hiểu được và rất thích nghe. Lúc ấy cô và anh ta mới cùng đi tìm hiệu trưởng.
Ai ai cũng vô cùng tôn trọng cô, nhưng lại chẳng có ai thực sự coi cô ra gì.
Cô đi ra mảnh đất trồng khoai tây ở phía sau trường. Mưa vẫn đang lất phất rơi. Cô nhìn thấy Tiêu Đại Lai. Từng có lúc cô rất ghét người học sinh có thân phận và lai lịch đặc biệt này. Sau đó lại cảm thấy cậu ta có chút gì đó quái dị, u ám. Gần đây lại phát hiện ra cậu ta thông minh đến mức khó tin, thế nên không kìm được mà thường xuyên chú ý đến cậu ta.
Dựa vào mười hai xe củi sa mao (saxaul) đẹp nhất và hai tấn cá muối nổi tiếng của trấn Cáp Tiệp Lạp Cát Lợi để được nhận vào trường huyện, Tiêu Đại Lai có ngay hai biệt hiệu đó trong đám bạn học. Mọi người gọi cậu ta là "Mười Hai Xe", "Bốn Ngàn Cân". Những kẻ dùng biệt hiệu này để chế nhạo cậu ta đều là học sinh nội trú lớp trên. Học sinh cùng lớp thì không dám trêu chọc cậu ta, bởi vì cậu ta lớn hơn họ rất nhiều. Mấy đứa học sinh lớp bảy ở thành phố huyện toàn mới mười hai, mười ba tuổi, còn cậu ta học chen ngang vào lớp bảy mà đã mười seis tuổi rồi. Tiêu Thiên Phóng vóc người thấp, thế mà sinh ra đứa con trai này lại cao lớn lực lưỡng, ngồi ở hàng ghế cuối cùng trong lớp mà vẫn cao trội hơn hẳn một đoạn, trông như thanh tra viên do Sở Giáo dục phái đến dự giờ vậy. Học sinh cùng lớp thì không nói chuyện được với nhau, học sinh lớp trên lại hay cười nhạo, thế nên cậu ta rất cô độc. Của hồi môn (chú thích: cấp dưỡng/quản lý hậu cận - quản sự) của trường đối rất tốt với cậu ta, sợ cậu ta ở ký sinh xá bị uất ức, ở không quen, nên đặc biệt xếp cho cậu ta một chiếc giường tầng ở cái kho nhỏ vốn không chứa mấy tạp vật nằm ngay cạnh nhà ăn. Ý ban đầu của quản sự là bảo cậu ta ngủ giường dưới, giường trên để đồ, thế mà cậu ta cứ khăng khăng đòi ngủ giường trên, để trống giường dưới để đồ. Tan học, cậu ta chẳng đi đâu cả, trên sân trường không bao giờ thấy bóng dáng. Cậu ta luôn trốn trong kho nhỏ làm bài tập, sau đó trèo lên chiếc giường tầng phía trên, áp sát mặt vào một ô cửa sổ nhỏ ở đầu giường, ngẩn ngơ nhìn ngắm những bạn học đang đùa nghịch dưới sân trường. Ba tháng, cậu ta đọc xong chương trình lớp bảy. Ba tháng, cậu ta lại đọc xong chương trình lớp tám. Kỳ nghỉ đông, bố cậu ta không cho cậu ta về Cáp Tiệp Lạp Cát Lợi mà chở đến hai bao tải đậu nành, hai vại cá muối, thuê mấy giáo viên đến phụ đạo chương trình lớp chín cho cậu ta. Vừa sang xuân, cậu ta đã chen chân vào học năm nhất cấp ba.
Tiếng chế nhạo đang dần biến mất khỏi trường học. Những học sinh lớp dưới, học sinh nhỏ tuổi hơn cậu ta ngày càng khâm phục cậu ta, muốn đến gần cậu ta. Cậu ta không bắt nạt họ. Dưới gầm giường cậu ta lúc nào cũng có cá muối màu đỏ rực có thể xé ra ăn bất cứ lúc nào. Cậu ta luôn chia sẻ loại thực phẩm hầu như không thể thấy ở thành phố huyện này cho những đứa trẻ nhỏ đó. Học sinh lớp trên thì không muốn khâm phục cậu ta, tuy không còn thường xuyên chế nhạo nữa nhưng vẫn thỉnh thoảng gọi với từ xa một tiếng "Mười Hai Xe", đôi khi cụt lủn gọi là "Cá muối khô". Mấy đứa đi ngang qua ô cửa sổ nhỏ đó, đồng thanh gọi rồi ha hả cười lớn. Cậu ta tuyệt đối không chia cá muối cho những kẻ giỏi giang hơn mình, và cũng tuyệt đối không cho con gái. Dù có biệt hiệu "Mười Hai Xe" và "Bốn Ngàn Cân", điều kỳ lạ là cậu ta quanh năm không đi giày, lúc nào cũng thích đi chân trần. Giáo viên bảo đi vào lớp như thế là mất mỹ quan, cậu ta liền lấy bút lông vẽ một đôi tất lên mu bàn chân, lại còn vẽ cả miệng giày, thân giày, khiến cả ôm lớp ôm bụng thở hồng hộc, suốt cả tiết học không sao yên tĩnh lại được.
Trước mùa đông, mưa lẫn tuyết rơi. Tô Tùng thấy cậu ta cứ thế vô tư thò hai bàn chân trần vào lối đi giữa các dãy bàn học, lòng bàn chân dính đầy bùn đất đóng băng thành những mảnh nhỏ, cô không khỏi rùng mình. Tan học, cô gọi cậu ta vào văn phòng, đưa tiền bảo cậu ta đi mua giày. Cậu ta nói: "Cô Tô, bố em quanh năm cung cấp củi, cung cấp cá cho nhà trường, chẳng lẽ lại không cung cấp nổi cho em một đôi giày sao? Em đi giày không quen, cứ đi giày là bàn chân lại nóng ran lên đầy khó chịu." Tô Tùng ngạc nhiên hỏi: "Cả những tháng đông lạnh giá á?" Đại Lai đáp: "Lúc đó thì chỉ cần đi một đôi giày vải mỏng là được. Nếu không sợ các cô nhìn thấy lạnh, thực ra chân trần em cũng có thể qua mùa đông. Sao các cô lại không đi chân trần? Thực sự lạnh đến thế cơ à?" Tô Tùng hơi đỏ mặt, nói sang chuyện khác để lảng đi.
Hầu như tất cả giáo viên trong trường đều cảm thấy đứa trẻ này già trước tuổi, không thể tiếp cận được. Nhưng Tô Tùng lại cảm nhận được cậu ta cũng có một mặt khác mà người ta không nhìn thấy. Cậu ta luôn cẩn thận tránh xa tất cả nữ sinh, thậm chí trước mặt một số nữ giáo viên trẻ tuổi cũng tỏ ra quá mức câu nệ, lạnh lùng. Đây có lẽ là một thứ sự kìm nén nào đó trong sự chín muồi sớm của cậu ta. Nhưng điều kỳ lạ là cậu ta rất thích tiếp cận Tô Tùng. Bắt đầu thì chỉ đứng từ xa ngắm nhìn cô, sau đó thì thích sà lại gần cô. Đến tiết của cô, dù không đến lượt trực nhật, cậu ta cũng sẽ tranh thủ lau bảng thật sạch, khiêng giáo cụ đến, thậm chí còn thay cả cây roi dạy học mà cậu ta đặc biệt làm cho cô. Thực ra tay cậu ta khá vụng về, chẳng biết làm mấy thứ đồ chơi nhỏ này. Đến khi quen hơn một chút, Tô Tùng hỏi cậu ta tại sao lại chỉ thích tiếp cận mình. Cậu ta đáp: "Cô rất giống mẹ em." Tô Tùng mỉm cười. Cậu ta đột nhiên tức giận, lớn tiếng kêu lên: "Cái này buồn cười lắm à?" Cô cảm thấy áy náy im lặng một lúc, đợi cậu ta bình tĩnh lại chút ít thì hỏi: "Cô nghe em nói, em vẫn còn nằm trong nôi thì mẹ đã xảy ra chuyện rồi. Chẳng lẽ trong nhà em vẫn giữ ảnh của mẹ sao?" Đại Lai lắc đầu nói: "Không có chiếc máy ảnh nào có thể chụp lại được dáng vẻ của người." Tô Tùng cười lớn nói: "Làm sao có thể như vậy được?" Đại Lai ngẩn ngơ nói: "Là thật đấy. Năm đó thợ chụp ảnh cao cấp ở tiệm ảnh tỉnh thành dùng máy ảnh Nhật Bản mà cũng không thể chụp nổi hình ảnh của mẹ trên tấm phim. Cùng lắm, cũng chỉ chụp ra được một cái bóng mờ ảo thôi."
Tô Tùng không cười nữa, suy nghĩ một hồi lâu lại hỏi: "Thế em biết dáng dấp mẹ em trông thế nào?" Đại Lai đáp: "Em biết, em có thể nhìn thấy mẹ." Cậu ta nói: "Mùa hè năm ngoái, bố đưa em đến thành phố huyện, bảo em rằng mẹ từng ở thành phố này, còn từng làm hàng xóm với một người phụ nữ tên là Giết Tư (Gisi). Bố đưa em đi tìm cái sân cũ đó. Đi được một lúc thì em nói bố đi nhầm đường rồi. Bố mắng em là đồ khốn nạn, lúc mẹ ở đây thì mày còn chưa đẻ ra ấy chứ. Em bảo bố đúng là đi nhầm rồi. Những con ngõ phố đó những năm nay thay đổi rất nhiều, ngõ cụt đã thông, nhà gạch xám bị phá bỏ để xây lầu gạch đỏ, những khu nhà công nhân mới mọc lên san sát thay thế cho những căn nhà trệt thấp lè tè ngày trước. Bố đi nhầm đường là chuyện bình thường, nhưng sao em lại biết mẹ vốn ở đâu cơ chứ? Em cũng không nói rõ được, nhưng em chỉ biết cứ đi về hướng đó là trong lòng lại thấy thoải mái, còn quay lưng đi là lại thấy bứt rứt khó chịu. Em bảo bố đi theo em. Chúng ta xuyên qua hành lang của mấy nhà liền kề, ra đến cửa sau nhà họ, suýt chút nữa đầu đâm vào tường nam mà không chịu rẽ. Cuối cùng đi đến một công trường đang đào móng, em nói đến nơi rồi. Bố đi hỏi thăm, nơi đó quả nhiên chính là vị trí cũ của cái sân ngày xưa ấy. Bố đứng chết trân tại chỗ."
Tô Tùng nói: "Đã có bản lĩnh này, sao em không tìm mẹ về? Không phải em nói mẹ chỉ mất tích chứ không chết sao?"
Đại Lai ngẩn người một lúc, sắc mặt bỗng xám xịt lại, đờ đẫn nhìn thẳng về phía trước, nói: "Nơi đó tối tăm quá, lau sậy rậm rạp quá, nước sâu quá, sương mù dày đặc quá... Em không đi được..."
"Em đứng đây làm gì thế?" Tô Tùng đến gần Đại Lai, kinh ngạc hỏi. Mưa đã làm ướt quần áo cậu ta, làn da trở nên đen bóng. Cậu ta không sợ lạnh, cũng chẳng sợ nước. Từ khi chuyển vào kho nhỏ, quản sự vô cùng ngạc nhiên khi phát hiện ra đám chuột hoành hành đáng sợ trong kho trước kia bỗng nhiên biến đi đâu sạch sẽ.
Nhà trường sắp xếp sáng hôm ấy lao động, san lấp một mảnh đất trồng thức ăn cho lợn. Đã đến giờ ăn sáng rồi mà cậu ta vẫn ở đây đợi cô giáo Tô. Không ai nói cho cậu ta biết cô sẽ tới, nhưng cậu ta biết.
Đại Lai đến để tặng Tô Tùng một đôi cúc áo "pha lê". Hôm ấy tuyết tan, Tô Tùng mặc một chiếc áo khoác vải tu-suy (tweed) cũ của Đại tỷ sửa lại cho cô. Những chiếc cúc sáng lấp lánh. Đại Lai chưa từng thấy chiếc cúc nào có thể phát sáng, cũng chưa từng thấy chiếc áo khoác vải tu-suy nào. Hồi đó ở thành phố huyện, chiếc áo bông "con khỉ" đội mũ chóp nhọn đã được coi là sành điệu rồi, trong số các nữ giáo viên tuyệt đối không có ai mặc áo khoác vải tu-suy đến lớp cả.
Cho đến tận lúc tan học, cậu ta vẫn dán mắt vào chiếc áo khoác và hàng cúc đó, thậm chí còn tiến lại gần để chạm vào cúc áo. Chỉ cần cậu ta thấy thứ gì đó là tốt, là mới lạ, cậu ta tuyệt đối không bận tâm người khác nói gì mà luôn muốn đến sờ cho bằng được, hỏi cho ra ngô ra khoai. Cậu ta cãi nhau với các bạn học. Cậu ta nói cúc áo trên áo của cô Tô chắc chắn là loại cúc "băng tinh" quý giá nhất. Thực ra rốt cuộc pha lê là gì, cậu ta cũng chưa từng thấy bao giờ. Không hiểu sao cậu ta luôn cảm thấy bất cứ món đồ nào trên người Tô Tùng cũng chắc chắn phải là loại tốt nhất. Nam sinh chế nhạo cậu ta, đinh ninh rằng những thứ đó chẳng qua chỉ là cúc sừng trâu hoặc cúc nhựa. Thế là tranh cãi nổ ra. Kẻ vốn ít khi cãi nhau với họ như cậu ta lại vô cùng nghiêm túc tranh cãi. Cuối cùng các nữ sinh đến phân xử, nói cho đám "tay mơ" vốn chẳng hiểu gì về thời trang này biết rằng đó không phải cúc sừng trâu đánh bóng phết sáp, cũng chẳng phải cúc nhựa tự phát sáng, lại càng không phải cúc pha lê quý giá, mà là một loại sản phẩm mới gọi là "cúc thủy tinh hữu cơ".
"Chỉ là thủy tinh thôi á?" Đại Lai không phục. Trong giờ học, cậu ta đứng phắt dậy trước mặt mọi người, hỏi Tô Tùng. Tô Tùng không hiểu tại sao cậu ta lại cứ vặn hỏi về chiếc cúc áo của mình trong tiết vật lý, đành phải nói thật rằng đó đúng là một loại cúc nhựa hữu cơ. Thế là cả lớp cười ồ lên hướng về phía Tiêu Đại Lai. Thực ra, cho dù là cúc nhựa hữu cơ đi chăng nữa, thì vào thời điểm đó cũng được coi là rất mới mẻ và có giá trị rồi. Nhưng miễn không phải là cúc "pha lê", các nam sinh liền cảm thấy mình đã thắng lớn. Đại Lai vẫn không phục. Tan học, cậu ta ra thành phố đi lùng khắp các cửa hàng để tìm cúc pha lê. Sau đó một người bán hàng rong nói rằng thứ anh ta bán chính là cúc "pha lê". Đại Lai nhìn dáng vẻ của chiếc cúc ấy, tím ngắt, quả thực nhẵn nhụi trong suốt, liền bỏ ra một số tiền lớn mua lại. Cậu ta bắt cô Tô nhất định phải thay bằng cúc "pha lê". Tô Tùng vô cùng cảm động, cầm lấy chiếc cúc xem thử, vẫn là loại làm nhái bằng nhựa hữu cơ. Cô không nỡ làm tổn thương lòng tự trọng của đứa trẻ này, bèn cảm ơn rồi nhận lấy, giục cậu ta mau đi ăn sáng.
Mảnh đất trồng thức ăn cho lợn nằm gần chuồng lợn. Dòng nước đen bẩn thỉu chảy ngắt quãng theo con mương nhỏ được đào nhân tạo ra đến một cái hố ủ phân ở đầu ruộng. Thửa ruộng thực ra đã được học sinh lớp khác san phẳng rồi, công việc hôm nay chỉ là nhặt lại những gốc ngô sót lại từ năm ngoái. Gặp phải những búi gốc già cỗi này, đĩa bừa và lưỡi cày của máy gieo hạt sẽ không thể cắm sâu vào đất, hạt giống chỉ có thể gieo trên lớp đất mặt, chim sẻ sẽ đến mổ mất, khi mọc mầm sẽ bị đứt đoạn, kết quả là năng suất sẽ giảm sút.
Nuôi lợn thì lười bón phân (chú thích: ý chỉ ruộng lợn lười). Mọi người đều cởi giày tất ra vì dưới ruộng quá ẩm ướt, Tô Tùng cũng đành phải cởi. Đi qua cái hố ủ phân sủi bọt dày đặc, Tô Tùng nơm nớp lo sợ. Khi cô bước xuống ruộng, đã có hơn chục nam sinh nhặt được mười mấy mét rồi. Đại Lai nhặt ở top đầu. Vừa xuống ruộng, tinh thần phấn chấn hẳn lên, phấn khích đến mức hai má đỏ bừng. Cơn gió ẩm ướt thổi phồng chiếc áo mỏng tang của cậu ta, trông giống như cánh châu chấu đang vô thanh vô tức vỗ động. Cậu ta chốc chốc lại quay đầu tìm Tô Tùng, còn giúp cô nhặt những gốc rạ ở luống của cô. Một lúc sau, đột nhiên cậu ta kêu lên một tiếng rất to: "Trời ơi, sao mà trắng thế!"
Mọi người giật mình thon thót vì cậu ta. Tuyết xung quanh đã tan hết, hoa mơ hoa táo còn chưa hé miệng. Trên trời mưa không rơi nữa, mây đen vẫn dày đặc. Trong không gian xám xịt tứ phía này, còn có cái gì có thể được gọi là màu "trắng" nữa cơ chứ? Mọi người càng thắc mắc hơn là Tiêu Đại Lai vốn không bao giờ hay làm quá mọi chuyện, hôm nay bị làm sao thế này. Mọi người ra vẻ thờ ơ nhưng thực ra đều dùng khóe mắt liếc xéo hết cỡ để tò mò theo dõi.
Tiêu Đại Lai lại hét lên: "Các cậu mau đến đây mà xem này!" Cậu ta chạy về phía Tô Tùng. Cậu ta nhìn thấy chân của Tô Tùng rồi. Quanh năm đi chân trần nên lòng bàn chân của cậu ta thô ráp cứng cáp, mu bàn chân phơi nắng đen sì. Ở bên hồ A Luân Cổ, những người xung quanh cậu ta từ già trẻ trai gái hễ có thể đi chân trần là luôn đi chân trần. Cậu ta chưa từng thấy, cũng không biết rằng chân người lại có thể trắng trẻo mịn màng đến thế. Cậu ta gần như không tin nổi vào mắt mình, vô cùng ngạc nhiên nhưng lại hết sức vui mừng ngắm nhìn Tô Tùng, rồi lại hét lên một tiếng nữa: "Mau đến xem đi! Lạy trời!!"
Nhiều người có mặt ở đó không phải không chú ý đến điểm khác biệt ở đôi chân của Tô Tùng. Đặc biệt là những người trưởng thành, những người phụ nữ trưởng thành, từ ngày Tô Tùng bước chân vào trường huyện, thậm chí từ ngày có tin đồn cô sắp đến trường huyện, họ vẫn luôn lén lút bàn tán, so sánh đằng sau lưng cô. Cười trộm hoặc thở dài, ngạc nhiên hay hoài nghi hoặc ngưỡng mộ ghen tị. Họ chỉ là không nói ra trước mặt, tuyệt đối không công khai biểu hiện sự ngạc nhiên hay chán ghét của mình. Khi họ phát hiện ra mấy tiếng hét của Tiêu Đại Lai là nhắm vào đôi chân của Tô Tùng, họ cảm thấy đứa trẻ này quả thực đã phát điên rồi. Người quản lý nhà trường vội chạy tới, đẩy Tiêu Đại Lai một cái thật mạnh, quát mắng: "Đúng là đồ ma quái! Mày làm cái gì thế hả?"
Tiêu Đại Lai không biết mình đã làm sai chuyện gì, vẫn muốn biện minh. Quản lý lại đẩy cậu ta thêm một cái nữa. Cậu ta lảo đảo, hai tay khua khoắng liên hồi giữa không khí mấy nhịp liền mới không bị ngã dập mặt kiểu gặm đất.
Tất cả những người có mặt đều bật cười một cách khoái chí, đồng thời nhân cơ hội đó nhìn chằm chằm vào đôi chân của Tô Tùng – thứ mà ban nãy họ không dám đường hoàng nhìn ngó như vậy.
Tô Tùng lúng túng, vội vã, không biết phải làm sao bèn dùng một bàn chân chà xát lên mu bàn chân kia, cứ như làm vậy là có thể che giấu đi đôi chân trần đang phơi bày trước thanh thiên bạch nhật của mình. Kết quả là lại khiến cho mấy cục phân cừu phân lợn vừa mới rải xuống ruộng dính đầy lên mu bàn chân, khiến cô cảm thấy ghê tởm suốt nhiều ngày liền.
Hôm sau, cô vội vã chạy đến Mộc Tây Câu thăm Đại tỷ. Cô vừa đi thì ở trường đã có người bàn tán, nói rằng cô vì tức giận nên mới bỏ đi. Có người tin, có người không tin. Đến ngày thứ ba, hôm đó có một tiết vật lý của cô nhưng cô vẫn chưa về, những người không tin cũng đâm ra tin sái cổ. Tối hôm đó, đã có người đến nhà hiệu trưởng, vô cùng nghiêm túc khuyên nhủ hiệu trưởng phải coi trọng chuyện này, dẫu sao thì cô Tô cũng là người nhà của lãnh đạo huyện ủy mà.
Tô Tùng cũng trách Đại Lai không biết điều, khiến cô lâm vào tình cảnh vô cùng khó xử trước mặt bao nhiêu người. Nhưng cô biết đứa trẻ này hoàn toàn không có ý đồ xấu. Cậu ta thực sự chưa từng thấy đôi chân nào trắng đến thế, thực sự kinh ngạc, thực sự vui mừng, thực sự vẫn chưa biết cách che giấu cảm xúc của bản thân. Nghĩ đến việc cậu ta vẫn còn một mặt đơn thuần như vậy, cô không khỏi thấy vui cho cậu ta, thậm chí còn ngắm nhìn đôi chân của mình, thầm nghĩ có chút ngượng ngùng rằng liệu nó có thực sự đáng để một đứa con trai kinh ngạc đến thế không. Cô định tìm Đại Lai nói chuyện thật nghiêm túc, bảo cậu ta phải điềm đạm hơn, lúc cần che giấu cảm xúc thì phải học cách che giấu.
Đến khi cô quay lại trường thì vừa đúng dịp nghỉ xuân. Học sinh đều về nhà giúp công xã đội sản xuất làm vụ gieo cấy mùa xuân. Kỳ nghỉ xuân kết thúc vẫn không thấy Đại Lai quay lại trường. Lúc đầu cô không để ý lắm, bởi vì người chưa quay lại trường đúng hạn không chỉ có mình cậu ta. Lại qua nửa tháng nữa, những học sinh chưa quay lại khác đều đã đến trường rồi mà vẫn không thấy bóng dáng Đại Lai đâu, cô cảm thấy có điều bất thường, đi nghe ngóng lại mới biết vì chuyện xảy ra ở ruộng khoai tây hôm đó, nhà trường đã ra quyết định buộc Đại Lai thôi học.
Cô giật mình kinh hãi.
Cô vội vã đi tìm hiệu trưởng. Cô nói Tiêu Đại Lai hoàn toàn không làm gì bất kính với cô cả. Câu nói "Trời ơi, sao mà trắng thế" của cậu ta cũng giống như câu "Nhìn kìa, giống đám mây trên trời kia thế" vậy, hoàn toàn không mang theo chút tà niệm nào. Hiệu trưởng chần chừ. Cô lại đi tìm Tiêu Thiên Phóng. Thiên Phóng cười nói: "Chuyện này mà cũng bắt anh ra mặt, em thấy thích hợp lắm sao?"
Tô Tùng vội vàng giải thích: "Bọn họ chính vì em là vợ anh nên mới xử lý học sinh đó nặng tay như vậy."
Tiêu Thiên Phóng ôn tồn khuyên nhủ: "Có lẽ mọi chuyện không đơn giản như em nghĩ đâu. Đừng có cố chấp dùng lập trường cơ học Newton để giải thích hiện tượng lượng tử chứ..."
Tô Tùng không kìm nổ được nữa, lớn tiếng kêu lên: "Đừng có nói chuyện vật lý với em! Một đứa trẻ bị trường huyện đuổi học, sau này sẽ phải chịu đựng ánh mắt lạnh lùng thế nào, anh cũng dư sức hiểu rõ!"
Tiêu Thiên Phóng đứng dậy khỏi chiếc ghế mây cấp phát công cộng, anh ta chuẩn bị chấm dứt cuộc trò chuyện này. Mấy tháng nay lần nào cũng vậy, hễ nhận thấy cuộc trò chuyện xuất hiện dấu hiệu không mấy vui vẻ, vết nứt sắp lan rộng là anh ta sẽ dừng lại ngay, không tiếp tục nữa. Anh ta không muốn cãi nhau với Tô Tùng. "Nói cho em biết, chúng ta không thể lợi dụng chút thân phận hiện có này để can thiệp vào công việc trong phạm vi chức trách của đồng chí cấp dưới. Chúng ta mới đến huyện này chưa lâu, vẫn chưa hiểu rõ tình hình..."
"Em có thể bảo đảm với anh, bọn họ xử lý Tiêu Đại Lai như thế là bất công!" Cô lại một lần nữa cắt ngang lời anh ta.
"Anh phải đi họp hội nghị thường vụ mở rộng rồi. Mong em tôn trọng ý kiến của anh."
Lần nào cũng thế, anh ta luôn kịp thời khởi động vòi rồng cứu hỏa, dội cho đống củi đang bốc khói nghi ngút ướt sũng. Anh ta luôn dùng những lời lẽ phán quyết công bằng, lời đề nghị kiên quyết để kết thúc cuộc trò chuyện, không đợi Tô Tùng trả lời, cũng chẳng cần Tô Tùng trả lời, liền bỏ đi khỏi phòng.
Khói đặc biến thành hơi nước nóng bỏng, xì xì phun ra từ những kẽ nứt do bị nướng của khúc củi, lan tỏa, cuồn cuộn. Tô Tùng cảm thấy mình bị lạnh nhạt, nhưng có lẽ anh ấy đúng. Anh ấy hoặc cô ấy không nên can thiệp. Can thiệp cũng chẳng xuể, can thiệp sai thì ảnh hưởng càng tệ hơn.
Thế nhưng, tương lai của một đứa trẻ phải làm sao đây?
Cô lại một lần nữa đi tìm hiệu trưởng.
Cô nói: "Em không biết Tiêu Đại Lai còn phạm phải lỗi lầm gì khác ở những mặt khác hay không, nhưng nếu chỉ vì chuyện này mà các anh nhất quyết phải phạt nó, em sẽ ăn ngủ không yên cả đời! Em sẽ cãi nhau với các anh cho đến tận Bộ Giáo dục ở Bắc Kinh! Nếu các anh cảm thấy việc thu hồi quyết định kỷ luật khiến cho thể diện của một người hiệu trưởng như anh không được đẹp đẽ cho lắm, em sẽ đến trấn Cáp Tiệp Lạp Cát Lợi làm công tác tư tưởng cho đứa trẻ và phụ huynh của nó, em sẽ chịu trách nhiệm, em sẽ đi đón nó về."
Hiệu trưởng hoàn toàn hết cách với sự bướng bỉnh của cô, đành cười khổ nói: "Tiêu Đại Lai vốn dĩ cũng đâu phải học sinh chính thức của trường chúng ta. Thông báo thu hồi quyết định buộc thôi học, để nó tìm một ngôi trường gần nhà mà học tạm là được rồi, việc gì cứ phải bắt cô phải thân chinh chạy một chuyến thế?"
"Đằng nào thì em cũng không cần anh duyệt tiền công tác phí đâu. Còn những chuyện khác, anh đừng quản nhiều thế nữa, được không?"
"Được chứ, được chứ, cô muốn làm thế nào thì làm thế nào đi." Hiệu trưởng cười nói.
Tô Tùng lập tức đi mua vé xe khách. Trước khi đi còn nghiêm túc tuyên bố với hiệu trưởng: "Em làm thế này hoàn toàn không dính dáng gì đến đồng chí Tiêu Thiên Phóng cả. Anh ấy không đồng ý để em đến gây phiền phức cho các anh đâu, nếu các anh cảm thấy em làm thế này thực sự gây phiền cho trường học, thì em sẽ..."
Hiệu trưởng vội đứng dậy, làm động tác "xin mời đi cho", lại dùng giọng điệu đùa cợt nói: "Đi mau đi, phu nhân Tiêu của tôi ơi. Nếu không phải vì cô, chúng ta sao nỡ bỏ đống củi mười hai xe và hai tấn cá muối đó chứ? Tiêu Đại Lai dùng thời gian một năm học xong chương trình cấp hai ba năm, học sinh thế này đâu phải năm nào cũng ‘nhặt’ được. Năm sau năm kia, chúng ta còn trông cậy vào nó kéo thêm mấy phần trăm tỷ lệ đậu đại học cho trường huyện đấy. Cô cứ đi đi, tiền xe đi lại tôi duyệt hết, phụ cấp công tác phí không thiếu một xu. Nghe rõ chưa?!"
Nhưng Tô Tùng rốt cuộc không gọi được Tiêu Đại Lai về. Cô đã nhìn thấy trấn đánh cá xa xôi vạn dặm ấy, đã nhìn thấy làn nước hồ rộng mênh mông ấy. Ở đó gió ẩm ướt, diêm tiêu trắng khô, từng mảng nhấp nhô, biến mất tận chân trời và màu nâu đen. Cuối cùng cô đã hiểu tại sao Đại Lai lại kinh ngạc trước màu "trắng" của cô, thế nhưng cô lại không thể khuyên nhủ được Tiêu Đại Lai. Cậu ta thà chết cũng không chịu quay lại trường huyện nữa. Cả nhà đều xúm vào khuyên nhủ giúp Tô Tùng, bố cậu ta là Tiêu Thiên Phóng đập nát cả lòng bàn tay lên mặt bàn đến mứcứa máu, cậu ta cũng chỉ im thin thít không nói nửa lời. Sau đó, nhân lúc Tô Tùng về nhà khách nghỉ ngơi, họ treo ngược tứ chi Đại Lai lên giữa hai cái cây to cạnh nhà, thế mà cũng không thể khiến Đại Lai mở miệng. Đại Lai từ nhỏ đã lầm lì bướng bỉnh, nhưng chưa từng thấy cậu ta bướng bỉnh đến mức thà chết như lần này.
Sáng sớm hôm sau, Tô Tùng lại đến nhà Đại Lai. Đại Lai vội vã pha trà dầu cho cô giáo Tô, đoạn lại lủi thủi đứng dạt sang một bên.
"Mày còn muốn người ta là giáo viên Tô phải chạy đi chạy lại mấy bận nữa hả? Cái đồ chó chết nhà mày đã làm chuyện có lỗi với giáo viên Tô, người ta đường đường là giáo viên Tô lặn lội đường xa đến tận cửa để nói giúp cho mày. Oan ức cỡ nào chứ? Thân thể ngọc ngà vàng son gì à? Thể diện cái nỗi gì? Mày đến cái miệng cũng không thèm hé ra nửa lời, mày là thứ gì thế hả, có phải ăn nhằm cám lợn rồi không hả? Mày có thấy có lỗi với giáo viên Tô không?" Thiên Phóng mắng đến hăng máu, vung tròn cánh tay giáng thẳng một cái tát mạnh. Tô Tùng chưa kịp ngăn lại thì Đại Lai đã bị đánh bay lên, ngã nhã chỏng chèo tận chân tường, phần lưng đập mạnh vào tường như sắp gãy đôi; năm dấu vân tay từ gốc tai đỏ bừng kéo dài đến cằm. Chỗ nào nổi vết đỏ thì ngay lập tức sưng phồng lên. Máu tươi từ mũi, từ miệng ừng ực trào ra, đầu vừa cúi xuống là toàn bộ nhỏ giọt lên quần áo, xuống mặt đất. Tô Tùng chưa từng thấy ai đánh con dã man như vậy, sợ đến mức không dám nhúc nhích nổi. Đại Lai cũng bị máu nóng sặc nghẹn, tắt thở, vừa ho vừa thở dốc, sợ hãi lùi giật lùi vào góc tường, không dám dùng tay hứng dòng máu trông như cột nước nhỏ ấy, đành hơi ngẩng mặt lên, mặc cho nó chảy tràn xuống cổ áo. Chẳng mấy chốc đã nhuộm đỏ rực cả chiếc áo sơ mi trắng mà cậu ta vừa thay vì sự ghé thăm của Tô Tùng.
Đến cuối cùng, vẫn là Thiên Quan, Thiên Nhất lao lên, một người ôm chặt lấy Thiên Phóng đang sờ tìm rìu để chém Đại Lai, người kia ôm lấy Đại Lai, lôi kéo hết sức, vội vàng đưa cậu ta ra khỏi nhà.
"Thật quá có lỗi với cô rồi. Làm phiền cô quay về bảo với hiệu trưởng rằng, ba ngày sau, cháu nhất định sẽ đưa cái đồ chó không thèm ăn mèo không thèm cắn này đến giao tận tay cô ấy. Dù là người sống hay xác chết cháu cũng sẽ giao đến một đứa! Giáo viên trường huyện đến mời mà còn không thèm đi. Mấy đời nhà cô phước đức chưa tu tới mức này đâu!" Tiêu Thiên Phước vô cùng áy náy, anh ta không biết mình phải bày tỏ lòng biết ơn đối với người nữ giáo viên tốt bụng này thế nào cho phải. Anh ta cảm thấy bản thân đứng trước mặt cô quả thực chẳng dám ngẩng đầu lên, nói đến cuối lại không kìm được mà quay ra ngoài cửa chửi với theo con trai. Lúc này, mấy người cô và các chị đang vây quanh Đại Lai, xót xa lau máu, cầm máu giúp cậu ta. Đại Lai có thân phận là đích tôn đích trưởng, trong lòng các cô và các chú, địa vị tự nhiên là khác biệt.
Lúc quay về nhà khách, Tô Tùng dẫn cả Đại Lai theo cùng đến nhà khách.
"Có thể nói cho cô biết, tại sao nhất quyết không chịu quay lại trường huyện nữa không?" Tô Tùng hỏi cậu ta.
Đại Lai cởi áo ngoài ra, cho Tô Tùng xem những vết sẹo do bố để lại trên người cậu ta từ trước tới nay. Tô Tùng thực sự không dám tin tất cả những thứ này đều là do chính bố đẻ gây ra.
"Tại sao chứ?" Cô cảm thấy ngạt thở.
"Bắt em phải nghe lời..."
"Bắt em nghe lời... chung quy cũng là vì muốn tốt cho em thôi... em cũng đâu thể vì thế... vì thế mà không thèm đi học nữa chứ..."
"Đi học ư?" Đại Lai bỗng chốc nhảy dựng lên, "Em không muốn vì ông ta mà đi học nữa."
"Thế nào gọi là vì ông ta mà đi học? Tương lai là của chính em cơ mà."
"Của chính mình ư? Người nhà họ Tiêu chúng ta, ngoại trừ Tiêu Thiên Phóng ông ta ra, chẳng có ai có được cái gọi là 'của chính mình' cả."
"Ý em là sao? Rốt cuộc chuyện này là thế nào?"
"..." Đại Lai không nói nữa. Không nói rõ được đâu, mãi mãi cũng không nói rõ được đâu. Không phải người nhà họ Tiêu thì mãi mãi cũng không thể hiểu rốt cuộc đây là chuyện gì.
"Đã không muốn nói thì cô không ép em nữa. Em từng nói với cô rằng cô trông rất giống mẹ em. Vậy thì, hãy nghe cô một lần đi, cứ coi như mẹ đang cầu xin em, không vì ai hết, chỉ vì chính bản thân em, vì người mẹ đã mất tích của em, hãy cùng cô quay về trường huyện."
Đại Lai chạnh lòng. Đầu cúi gằm xuống, nước mắt tuôn rơi không dứt, nóng hổi rơi xuống. Cậu ta dẫn Tô Tùng ra bờ hồ A Luân Cổ, chỗ cửa ngõ cánh đồng lau sậy nơi mẹ mất tích, nói với Tô Tùng rằng: "Cô Tô, cô về huyện đi nhé. Khoảng thời gian ở trường huyện vừa rồi, em đã tự lượng sức mình rồi. Em không muốn tiếp tục ở đó làm cái bóng thay thế cho bố em nữa. Dù không lấy được bằng tốt nghiệp thì em cũng sẽ không tự sa ngã. Em sẽ tìm cơ hội khác để tiếp tục học, không ngừng học tập. Việc em muốn làm, em nhất định sẽ làm được. Điểm này, em tuyệt đối giống bố em. Sau này, em muốn làm những việc do chính mình tự nguyện, em muốn làm chính mình. Người nhà họ Tiêu ai cũng sợ bố em, bởi vì bọn họ đều nợ ông ấy. Em không sợ, em không nợ ông ấy gì cả. Em vốn không muốn làm con trai của ông ấy, là ông ấy cứ khăng khăng sinh em ra cơ mà. Em không muốn sợ ông ấy nữa!"
Cậu ta gào lên, ngồi thụp xuống cửa ngõ cánh đồng lau sậy bên kia, ôm đầu oà khóc nức nở.
Vài năm sau, vào đêm trước khi đội hành hình của Tiểu ban quản lý quân sự công an kiểm pháp Ủy ban Cách mạng Mộc Tây Câu xử bắn Tiêu Đại Lai, Tô Tùng được đặc cách mang theo một ít hoa quả, bánh ngọt đã qua kiểm tra kỹ càng để vào buồng giam đặc biệt thăm Đại Lai. Lúc đó Đại Lai mới kể cho cô nghe rằng, lần ấy ở cửa ngõ cánh đồng lau sậy ven hồ A Luân Cổ, khoảnh khắc cậu ta ngồi thụp xuống khóc, chỉ cần cô nói thêm một câu nữa, hoặc dùng tay khẽ chạm vào cậu ta một cái thôi, cậu ta chắc chắn sẽ đi theo cô. Nếu như vậy, có lẽ quỹ đạo của tất cả mọi chuyện đã không bước ngoặt đến cái tiêu điểm như ngày hôm nay.
"Sao lúc đó em không..." Tô Tùng nghe cậu ta nói vậy, tim như tan nát, cô nghẹn ngào gặng hỏi. Tiêu Đại Lai lại không để cô hỏi tiếp, cầm lấy một bàn tay của cô, áp nó vào đôi bàn tay lạnh ngắt của mình, cười nhạt bảo: "Nói chuyện khác vui vẻ hơn đi... Không còn thời gian nữa đâu... Đừng vì những chuyện cũ rích đó mà đau lòng rơi lệ nữa... Em hoàn toàn không hối hận đâu..."
Thế nhưng cô lại chẳng thể thốt nên lời nào nữa, chỉ đìu hiu cúi đầu, áp má xám xịt của mình vào sát mu bàn tay nhẵn nhụi gầy gò của cậu ta, cứ nghẹn ngào mãi cho đến khi nhân viên cảnh vệ hối thúc cô rời khỏi buồng giam.
Trở về thành phố Xoả Bác, Tô Tùng mệt rã rời. Cô thực sự rất muốn ngủ liền ba ngày ba đêm, thực sự hy vọng trời mưa liên tiếp ba ngày. Dưới sự che chở của màn mưa, trốn tránh ba ngày ba đêm. Thế nhưng trời lại chẳng mưa. Mấy tháng sau đó, đến một giọt mưa cũng chẳng có. Cả thành phố huyện giống như một cái lò lửa lớn. Ánh nắng chói chang chiếu rọi trên những mái nhà bốc bụi mù mịt và những con ngõ nhỏ, chiếu rọi trên bãi chứa lông cừu tanh tưởi hỗn độn của công ty sản phẩm súc sản, lang thang trong những rãnh nước thải khô cạn ven đường.
Mồ hôi hòa lẫn với bùn đất. Lá cây không còn bay lượn. Ngô cao lương cuộn tròn lá. Đập nhân hạt mơ trước cửa cục dân chính, cúi gục chiếc mũ lông đen nhẫy nhờn mỡ. Quá nhiều sự uể oải, chỉ đành lè lưỡi ra thở hồng hộc. Những đội mã tẩu lần lượt đi qua vùng ven thành phố, chẳng buồn cất tiếng hò reo sang sảng, ai nấy đều phanh phanh chiếc áo sơ mi rách rưới. Những ngọn đồi trọc lốc bốc hơi cuồn cuộn. Lưỡi liềm chặt cỏ ngựa vung vát suốt dọc đường. Hơi có chút đối lưu không khí là lại xoay tít. Trên bãi cát khô cằn vàng óng trải dài vô tận ấy, dựng lên rất nhiều cột cát di chuyển, rồi lại tan thành từng bức màn cát nặng nề, sau đó biến mất.
Không bán thạch lương (bánh thạch), chỉ nhào ra những dải bùn. Những cây cột gỗ già cỗi trụ vững trong hầm băng cả trăm năm nay cũng bắt đầu tan chảy. Ngôi nhà gỗ nhỏ được xây dựng giữa lùm cây hoa tiêu rốt cuộc nằm ở đâu cơ chứ? Cô vẫn thường hay nhớ lại điều đó.