Năm Thuần Hóa thứ ba triều Bắc Tống, Hàn lâm thị thư Tương Lương Công phụng chỉ soạn khắc "Ngũ Nguyên chí" chép: "Ngũ Nguyên ở Bá Thượng, tên cũ là Tô Sa, ven bến cát mà thành chợ; sau vì năm dòng sông mới chảy ra nên đổi tên. Thành ấp nằm ở phía đông huyện lệnh, chu vi chỉ vỏn vẹn ba dặm rưỡi. Chia thành bốn cửa đông tây nam bắc, lấy lầu trống làm chính giữa. Hai con đường lớn dọc ngang cắt nhau. Cửa đông và nam giáp biển. Hơn một trăm tám mươi cửa hàng buôn bán. Chợ họp ngày hai lần. Thổ sản lớn nhất là bông và vải. Rau củ cũng nhiều, ngày ngày đem bán sang các vùng lân cận. Phàm các hàng hoa, vải vóc, phần lớn do dòng họ Tô tạo lập..."
Cho đến tận thời đương đại, ngôi nhà cổ đời xưa của họ Tô, nay là trụ sở cũ của Liên đoàn Công thương huyện, ở cái khoảng sân ấy, hai chiếc cột đại sảnh sơn mứp chu sa vốn sắp bị mối mọt đục rỗng, vẫn còn lờ mờ lưu giữ một bức câu đối, chính là bút tích của thái tổ đời trước họ Tô:
"Nước trong văng vẳng trăng, cảnh đẹp vô biên, ngàn ngọn đèn sáng ngời nhảy múa trên ao Ngũ Nguyên;
Ao nhỏ chứa trời, thái bình có tượng, muôn nhà tiếng ống sáo hòa vang khắp ba cõi."
Một thành trì "ba dặm rưỡi", mà tô điểm bằng cảnh tượng "ngàn ngọn đèn", "muôn nhà", thì phải nói là phóng đại lại càng phóng đại. Thế nhưng cho đến khi người Nhật tiến chiếm thành Ngũ Nguyên, phá dỡ dãy nhà của trường trung học Đông Hiệu Đạo Tràng, xây lên một loạt doanh trại quân đội Nhật lợp giấy dầu, sơn nhựa đường ở tường, thì thành Ngũ Nguyên quả thực đã không chỉ có "ngàn ngọn đèn", "muôn nhà" nữa. Trong năm dòng sông, chỉ tính riêng con sông Ngũ nhỏ chảy xuyên qua thành, hai bên bờ, chỉ riêng các xưởng nhuộm vải mọc lên sát mép nước thôi đã vượt quá con số trăm. Những người phụ nữ giặt vải, để lộ hai bắp chân khỏe khoắn, đứng trên tấm ván giặt vươn ra xa mặt nước. Nước lũ mùa hoa đào bất chợt dâng lên, cuồn cuộn cuộn xoáy từ thượng nguồn đổ xuống, bờ sông liền sạt lở từng mảng lớn, nhấn chìm tấm ván giặt dài hẹp và đôi bàn chân mập mạp trắng trẻo trên tấm ván. Vào những ngày ấy, trên mặt sông, ngoài những chú chim nước kêu oai oái ra, thì chẳng còn thấy gì khác nữa. Hai bên bờ cũng trở nên đơn điệu tẻ nhạt. Các xưởng nhuộm vải đều có vài cái sân phơi bằng gỗ để phơi vải mộc. Chúng đều cao hơn hẳn mái nhà. Đi lên bằng chiếc thang gỗ hẹp và dốc đứng. Xung quanh đóng một vòng lan lan can cao nửa người. Trước kia, những tấm vải mộc trắng phau dài dằng dặc nối tiếp nhau phơi thành một dải dài mười dặm. Hiếm hoi lắm mới có vài khoảng trống. Đến lúc này, thì chỉ trơ lại những cái giá phơi cụt ngủn, kêu cót két trong gió lớn.
Cửa nhà thờ kiên quyết không mở. Những hạt mưa đập vào mặt chiếc ô đang tỏa ra mùi dầu trơn. Cách qua đôi giày cao su, vẫn có thể cảm nhận được sự lạnh lẽo và ẩm ướt của khoảng sân xi măng trước cửa nhà thờ. Tô Khả không tài nào quên nổi đêm vừa trầm đục, nặng nề, giá rét lại dính nháp ấy, không tài nào quên được những tán cây ngọc lan cao lớn ở hậu viện nhà thờ chao đảo trong đêm gió mưa này.
Linde đang đứng sau cánh cửa.
Điểm này, cô cảm nhận được một cách rõ mồn một.
Cô gọi anh. Gọi một cách dịu dàng nhưng lại vô cùng kiên quyết. Cô muốn anh mở cửa. Cô muốn anh nghe cô nói một câu. Từ trước tới nay, cô chưa từng khao khát một người đàn ông nào mãnh liệt đến thế. Khi anh còn ở phòng khách nhà mình dạy cô chơi đàn phong cầm, cô đã đoán trước được sự mãnh liệt này sẽ xảy ra. Cô chế giễu chiếc áo choàng dài của linh mục của anh. Vậy mà anh lại mỉm cười ôn hòa, điềm đạm. Đã có rất nhiều lần anh ngồi bên cạnh cô, giúp cô đạp chiếc bàn đạp dưới đàn để vận hành ống bễ. Cô cố ý sát lại gần anh, thậm chí còn dùng đầu mũi giày tì sát vào chân anh. Anh luôn hơi đỏ mặt, không giận cũng chẳng mắng, thậm chí còn chẳng dịch chân đi, vẫn ôn hòa dạy bảo như thường: "Nốt lửng... nốt lửng... lại thêm một nốt lửng nữa..."
"Linde, em chỉ nói một câu thôi... anh mở cửa ra đi..."
Không có câu trả lời. Chỉ có tiếng thở dốc.
“Nếu anh còn không mở cửa, em sẽ phóng hỏa đốt nhà thờ của anh đấy!”
"Em chỉ nói một câu thôi. Ngày mai anh đừng đi. Anh hãy bàn giao hai cái nhà điều dưỡng bệnh lao ở Trúc Gia Độ và Đào Phổ cho người khác quản lý đi. Anh phải ở lại Ngũ Nguyên. Đừng rời xa em... anh có nghe thấy không..."
"Đã không có cái gan ấy, sao anh cứ phải tiếp cận em suốt thời gian qua làm gì?" Cô gần như nghiến răng nghiến lợi.
Lần này, cả tiếng trả lời lẫn tiếng thở dốc đều không còn nữa.
Cô không nói gì nữa. Cô ôm chặt lấy chiếc ô, áp cái khuôn mặt dài hơi giống kép nam nhi của mình vào phần cán ô trúc phi phi bóng loáng. Chỉ khi nhìn cận cảnh mới có thể nhận ra, trên mặt cô vẫn lác đác vài nốt tàn nhang màu rất nhạt. Vì lạnh, cô khoanh hai tay lại nhét vào nách hai bên. Vì thất vọng, xấu hổ và sự căm hận đối với niềm khao khát sắp sửa vụt mất, cô gần như sắp nghẹt thở bởi những giọt nước mắt chực trào mà không sao trào ra nổi.
Hôm sau, cô nhìn thấy anh lên tàu thủy. Ngay từ ban công tầng hai nhà cô, có thể nhìn thấy bến tàu thủy cách đó không xa. Những y sĩ, nữ tu của Hội Trùng Tế cùng các trợ tế, phó trợ tế, người giúp lễ, người tụng kinh trong nhà thờ đều đến tiễn anh. Xung quanh còn vây rất nhiều thiện nam tín nữ. Trên bến tàu, đã có mấy lần anh quay đầu nhìn lại khu vườn rợp bóng cây xanh và có thể thu trọn toàn bộ khung cảnh thành phố vào tầm mắt của nhà họ Tô. Anh quá quen thuộc với tòa tiểu lâu kiểu Âu hoàn toàn được xây bằng gạch đỏ này. Anh nghĩ rằng mình nhất định có thể tìm thấy bóng hình xinh đẹp mà anh hằng mong chờ ở cái ban công lớn tầng hai được xây bằng gạch men trắng có hoa tiết thánh giá ấy. Thế nhưng, thứ đập vào mắt anh lại là một người xa lạ. Đàn ông. Ban công tầng hai thông với phòng của cô, sao vào giờ phút này lại có một người đàn ông như thế ở đó? Vốn dĩ luôn kiêu ngạo như cô, sao có thể chỉ cách một đêm mà đã dẫn một người đàn ông xa lạ vào trong phòng mình được chứ? Lại còn để anh ta hiên ngang đứng ngoài ban công để thể hiện sự trả thù? Sắc mặt Linde tái xanh. Lòng đau thắt lại từng cơn.
Chẳng có người đàn ông nào cả. Kỳ thực đó chính là bản thân Tô Khả, chỉ có điều cô đã cải trang thành nam giới. Từ trước đến nay cô vẫn luôn thích kiểu ăn mặc “tiên sinh”, “tướng công” này. Trong tủ quần áo của cô từ lâu đã chuẩn bị sẵn mấy bộ y phục giày nón của nam nhân. Cô thường ở lữ trong phòng mình, đóng chặt cửa sổ, kéo kín rèm, giả dạng làm đàn ông, đứng trước chiếc gương đại bác, làm đủ các động tác anh vũ, hoặc trút giận một trận thật hả hê, mắng xối xả những kẻ ngày thường muốn mắng mà không dám mắng, chặn cửa, lẩm bẩm vài câu chửi thề bậy bạ mà ngày thường muốn nói nhưng lại không dám nói. Cục bưu chính trong thành có một nữ nhân viên tập sự mới đến, thường hay đến chỗ cô đặt báo chí tạp chí, thường mang đến cho cô các loại thư từ "lưu lại bưu cục chờ lĩnh", cũng thường mượn cô các loại sách y học. Nữ nhân viên tập sự một lòng muốn làm bác sĩ phụ khoa, nhưng lại chỉ có thể làm nhân viên tập sự ở bưu điện. Nữ nhân viên tập sự có vóc dáng vô cùng mảnh mai, luôn luôn nhút nhát như vậy. Cô thường gọi cô ấy lên lầu, đóng cửa lại, cải trang thành đàn ông cho cô ấy xem. Cô thường giữ cô ấy lại qua đêm, âu yếm ôm lấy cô ấy, ngạc nhiên ngắm nghía vóc dáng hoàn toàn giống như một đứa trẻ và bầu ngực nhỏ xíu ấy của cô ấy. Cô mở hộp trang điểm và tủ quần áo của mình ra, nói với cô ấy rằng: "Em thích gì cứ lấy nấy." Cô ấy lắc đầu. Cô ấy nói: "Chị gả cho em đi." Thế mà cô ấy lại cười, còn nói: "Có bản lĩnh thì chị cưới đi." Sau đó, nữ nhân viên tập sự bị bố cô ấy đón về, gả cho một ông chủ lò mổ ở trấn bên. Con trai do người vợ trước của ông chủ sinh ra còn lớn hơn cô ấy ba năm. Đêm trước ngày lên đường, nữ nhân viên tập sự đã khóc trong vòng tay cô suốt cả đêm.
Hôm qua từ nhà thờ trở về, cô liền thay bộ trang phục tướng công này. Áo dài lụa màu hạt dẻ, giày đế dày. Lại còn chải lại tóc ngược ra sau. Công khai đi ra ngoài như thế. Chỉ thiếu điều tay trái dắt lồng chim, tay phải xoay một đôi hạt óc chó bằng sắt nữa mà thôi. Cô khiến cả nhà kinh ngạc. Lại càng khiến người anh cả có tính cách hướng nội kinh ngạc hơn. Người anh cả sống, dường như chỉ để duy trì cái cơ nghiệp tổ tiên này. Còn cô thì khác, cô sống, dường như chính là để cho tất cả mọi người biết rằng, cô không hề uổng phí một đời đến thế giới này một chuyến. Cô không muốn uổng phí chuyến đi này, và cô cũng có điều kiện để không uổng phí chuyến đi này. Cô tiếp quản hai hiệu thuốc, hai phòng khám mà người cha trước khi lâm chung đã viết định đoạt trong di chúc cho cô. Chỉ mấy ngày sau, cô lại kiêm luôn chức thủ quỹ của viện mồ côi thuộc Hội Trùng Tế, kiêm luôn việc chuyên trách cháo chẩn tế ở bốn vùng quê. Ngày càng giao du rộng rãi. Lại càng nhanh nhẹn, nói năng dứt khoát. Cô mở một phòng khám Tây y nhỏ ngay cạnh tiểu học Thượng Đường Hà trong thành huyện. Cứ cách ba năm ngày, cô lại tự tay làm mấy ca phẫu thuật nhỏ không đáng kể, kê mấy đơn thuốc không tốn kém gì cho giáo viên, học sinh trường tiểu học và những người đàn ông phụ nữ gánh vác việc nặng vá víu quần áo ở bến tàu gần đó miễn phí, để thỏa cái cơn nghiện làm đại gia đình. Cô tốt nghiệp trường Chuyên nghiệp Y khoa Châu phủ, hồi ở trường không phải là một học sinh chăm chỉ, nhưng lúc này lại vướng phải cơn nghiện làm bác sĩ, thế là nhanh chóng nổi danh trong thành, quả có thể nói là "Chưa hé răng đã thơm ngát, khum tay chào xuân tự khắc sang".
Có một buổi tối, người anh cả tìm cô, còn gọi cả mấy vị trưởng bối lớn tuổi đến nữa. Dòng họ Tô là một trong những nhóm tín đồ Thiên Chúa giáo đầu tiên ở thành Ngũ Nguyên. Thế nhưng vào khoảng thời gian đó, Tô Khả lại không đến nhà thờ làm lễ Misa nữa, rút lại khoản tài trợ cho các hoạt động từ thiện do giáo hội tổ chức, thậm chí còn từ chức thủ quỹ viện mồ côi, ngược lại còn rước tượng Quán Thế Bát Tự hình nữ về phòng ngủ của mình, đằng sau một tấm rèm lụa gấm vàng nhạt, dựng lên một Phật đường nhỏ nhắn tinh xảo. Thế nhưng cô lại chẳng bao giờ tụng kinh bái lạy, trái lại cứ đặt lên bàn thờ Phật một đôi giày nhỏ mà cô nhân viên tập sự kia từng đi.
Anh cả lờ mờ biết được chút ít vướng mắc giữa cô và linh mục Linde. Anh dường như có thể đoán được nguyên nhân gốc rễ khiến cô hạ quyết tâm hành hạ bản thân và hành hạ người nhà. Anh sợ sự tùy hứng không có điểm dừng của cô. Anh sợ cô phá hoại chút cơ nghiệp tổ tiên đã tiếp quản qua.
Người cha từng viết rõ trong di chúc, sau khi cô tiếp quản chút cơ nghiệp tổ tiên ấy, trong vòng một năm, bắt buộc phải kết gia thất. Trong vòng ba năm bắt buộc phải sinh con. Sinh con trai, phải mang họ Tô. Giả như không làm được những điều này, số cơ nghiệp tổ tiên giao cho cô sẽ do anh cả quản lý thay. Giả như sau khi kết hôn mà chỉ sinh con gái, thì cũng phải giao lại hai phần ba cơ nghiệp tổ tiên.
Người anh cả muốn tìm cho cô một người chồng để trói buộc cô lại.
"Tìm một người đàn ông, được chứ." Cô cười mỉm.
"Em cũng đến lúc nên lập gia đình rồi." Một vị trưởng bối cẩn thận đưa danh thiếp của mấy người đàn ông được chọn cho cô.
Cô lật qua lật lại, rồi ném sang một bên.
Cô nói: "Tổ tông không nói là em bắt buộc phải gả cho một người đàn ông do các người tìm đấy chứ?"
Những người ngồi đó đưa mắt nhìn nhau, quả thực, trong di chúc không hề viết câu này.
"Em muốn dùng tiền bồi dưỡng một người chồng. Một người đàn ông hoàn toàn thuộc về em." Cô nói một cách chém đinh chặt sắt.
"Tiểu Khả..." Người anh hoảng hốt, lại thấy thay cô áy náy trước mặt bao nhiêu người lớn tuổi.
"Tổ tông không nói làm thế thì phải thu hồi cơ nghiệp tổ tiên đã giao cho em, có phải vậy không?" Cô lại tiếp tục truy vấn.
Không ai trả lời. Nhưng hầu như tất cả những người ngồi đó đều tức giận đến phát điên.
"Em không tin bất kỳ người đàn ông có sẵn nào cả. Em phải tự mình giáo dưỡng lấy một người."
Ba ngày sau, cô tuyên bố đính hôn với người học việc của tiệm thuốc Đông y lớn nhất nhà họ Tô, một "cậu bé" kém cô sáu bảy tuổi. Cả thành phố đều tưởng cô điên rồi. Thế mà cô vẫn đi ra ngoài như thường, vẫn đến quán trà nghe kể chuyện như thường. Vẫn đến rạp hát làm hội viên danh dự như thường. Vẫn đến phòng khám cạnh tiểu học Thượng Đường Hà nhổ răng cho những người đàn ông phụ nữ không có tiền ra bệnh viện lớn nhổ răng như thường, ném cái kìm nhổ răng sáng loáng vào chiếc đĩa men trắng kêu lanh lảnh. Tháng tiếp theo, cô liền đưa vị hôn phu nhỏ mà cô đã nhắm trúng này đến trường Thương nghiệp Châu phủ. Học lớp chuyển tiếp. Mỗi tháng cô đều đặc biệt thuê xe đến thành phố Châu phủ cách đó tám mươi dặm để thăm vị hôn phu nhỏ này, tận tay đến phòng giáo vụ kiểm tra thành tích các môn kiểm tra của cậu ta, dẫn cậu ta đến nhà thờ Thiên Chúa giáo ở trung tâm thành phố để làm lễ Misa; sau đó, tại nhà hàng Đồng Thiện Cư ở cửa bắc thành phố, riêng tư đặt một phòng nhã gian, để cậu ta ăn uống thật ngon miệng, bồi bổ cho thật tốt. Cô không ăn, chỉ nhìn cậu ta ăn. Dạy cậu ta cách ăn thế nào mới càng phù hợp với thân phận tầng lớp trên. Trong trường thương nghiệp toàn là nam sinh. Điểm này khiến cô đặc biệt yên tâm. Cậu học việc trông rất xấu. Mặt vá, mồm vẩu, cằm bạnh, có chút "di phong" của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương. Nhưng mũi thì nhọn hơn. Gò má cao hơn. Hốc mắt sâu hơn. Xương lông mày nhô ra ngoài hơn. Trán hẹp hơn. Lại càng ít nói hơn. Lại càng tập trung tư tưởng hơn. Hơn nữa, cậu ta tuyệt đối không hề ngốc. Không, phải nói là, cậu ta khá thông minh.
Mấy chục năm sau đó, ở Ngũ Nguyên đất Bá Thượng, không ít góa phụ giàu có, tiểu thư giàu có, nữ nghệ sĩ giàu có, những nữ cường nhân giàu có hiếu thắng đã dấy lên một làn gió tự mình bỏ tiền bồi dưỡng chồng trẻ, ngược dòng tìm nguồn gốc của nó, đại khái đều bắt nguồn từ vị nữ tướng công họ Tô này.
Năm ấy, cây long não trước lầu nở hoa ngọc lan. Nữ đầu bếp nhà họ Mạc góa bụa bảy năm sinh ra một bầy chuột con. Lầu trống ba lần bốc cháy. Đoạn sông Ngũ nhỏ trước cửa Đông Hiệu Đạo trường đột nhiên đen đặc như dầu nặng. Nửa đêm nghe thấy có quân đội đang đi đều bước ở hiệu trường. Chỉ thấy phần dưới, không thấy phần thân trên. Những con rắn lục to bằng miệng bát từ mái nhà của bốn mươi chín nóc nhà rơi xuống, không một tiếng động trườn vào nội thất của nữ quyến. Sau đó, những cây ngọc lan khắp thành cùng lúc nở ra những cánh hoa đỏ chót như máu, trong chớp mắt cả thành phố giống như bốc cháy.