Những Câu Chuyện Từ Shakespeare

Lượt đọc: 199 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Khúc Hát Những Sự Nhầm Lẫn

❊ ❊ ❊

[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG]: NONE

Giữa hai bang Syracuse và Ephesus vốn có mối bất hòa sâu sắc, nhà cầm quyền tại Ephesus bấy giờ đã ban hành một bộ luật vô cùng khắc nghiệt. Theo đó, bất kỳ thương gia nào đến từ Syracuse bị phát hiện bước chân vào thành phố Ephesus đều sẽ bị xử tử, trừ khi có thể nộp một ngàn đồng vàng để chuộc lại mạng sống.

Aegeon, một lão thương gia người Syracuse, đã bị phát hiện đang lang thang trên đường phố Ephesus và bị giải tới trước mặt công tước. Ông buộc phải chọn giữa việc nộp khoản tiền phạt nặng nề ấy hoặc đối mặt với án tử hình.

Vì không có một xu dính túi để đóng phạt, trước khi tuyên án tử hình đối với Aegeon, công tước đã yêu cầu ông kể lại cuộc đời mình, cũng như lý do vì sao lại mạo hiểm đặt chân đến Ephesus — nơi mà bất kỳ thương gia nào đồng hương với ông đều phải chịu tội chết khi xâm nhập.

Aegeon đáp rằng ông chẳng hề sợ chết, bởi những nỗi đau khổ đã khiến ông mệt mỏi với cuộc đời này, nhưng chẳng có hình phạt nào nặng nề hơn việc buộc phải khơi lại những sự kiện trong một cuộc đời đầy bất hạnh của ông. Rồi ông bắt đầu câu chuyện của chính mình bằng những lời sau:

"Tôi sinh ra tại Syracuse và lớn lên theo nghề thương gia. Tôi kết hôn với một người phụ nữ, và chúng tôi đã có một cuộc sống vô cùng hạnh phúc. Tuy nhiên, do công việc buộc phải đến Epidamnum, tôi đã bị kẹt lại đó suốt sáu tháng. Nhận thấy mình sẽ phải ở lại thêm một thời gian nữa, tôi bèn sai người đón vợ sang. Ngay khi vừa đặt chân đến nơi, vợ tôi đã hạ sinh một cặp song sinh. Điều kỳ lạ là hai đứa trẻ giống nhau như đúc, đến mức chẳng thể phân biệt được đứa nào với đứa nào. Cùng lúc vợ tôi sinh đôi hai cậu con trai ấy, một người phụ nữ nghèo khổ ngụ tại cùng nhà trọ cũng hạ sinh một cặp song sinh nam, và hai đứa trẻ này cũng giống nhau chẳng kém gì các con tôi. Vì cha mẹ của chúng quá nghèo túng, tôi đã mua lại hai cậu bé ấy và nuôi nấng để chúng làm hầu cận cho các con tôi."

"Các con tôi đều là những đứa trẻ khôi ngô, và vợ tôi vô cùng tự hào về hai cậu con trai ấy. Nàng ngày đêm mong mỏi được trở về quê nhà, và cuối cùng tôi đành miễn cưỡng đồng ý. Chúng tôi xuống tàu vào một thời điểm chẳng lành; bởi thuyền vừa rời cảng Epidamnum chưa đầy một dặm thì một trận cuồng phong dữ dội nổi lên. Bão tố hoành hành với sức mạnh khủng khiếp đến mức các thủy thủ, thấy không còn hy vọng cứu nổi con tàu, liền chen chúc nhau nhảy xuống xuồng cứu sinh để tự cứu lấy mạng mình, để mặc gia đình tôi cô độc trên chiếc tàu mà chúng tôi tưởng chừng sẽ bị sóng gió xé nát bất cứ lúc nào."

"Tiếng khóc nghẹn ngào không dứt của vợ tôi cùng những tiếng kêu la thảm thiết của các con thơ — những đứa trẻ chẳng hiểu gì về sự sợ khóc theo chỉ vì thấy mẹ khóc — đã bao trùm lấy tôi bằng nỗi kinh hoàng cho sự an nguy của họ, dẫu bản thân tôi chẳng hề sợ hãi cái chết. Mọi tâm trí tôi lúc bấy giờ chỉ dồn hết vào việc tìm cách cứu lấy vợ con. Tôi buộc cậu con trai út vào đầu một chiếc cột buồm phụ nhỏ, loại mà dân biển hay chuẩn bị sẵn để phòng bão tố; ở đầu kia, tôi cột cậu nô lệ sinh đôi nhỏ tuổi nhất. Cùng lúc đó, tôi hướng dẫn vợ cách buộc những đứa trẻ còn lại vào một chiếc cột buồm khác theo cách tương tự. Cứ thế, nàng chăm sóc hai đứa lớn, còn tôi lo cho hai đứa nhỏ, và chúng tôi tự buộc chặt chính mình vào những chiếc cột buồm ấy cùng với các con. Nhờ có mưu trí này mà tất cả mới không bỏ mạng giữa biển khơi, bởi con tàu đã đâm phải một mỏ đá ngầm khổng lồ và vỡ tan thành từng mảnh. Bám chặt lấy những thân cột mảnh mai ấy, chúng tôi được giữ nổi trên mặt nước. Trong khi tôi phải bận lo cho hai đứa trẻ và không tài nào cứu giúp vợ mình, nàng cùng những đứa con khác nhanh chóng bị cuốn ra xa tôi. Dù họ vẫn còn nằm trong tầm mắt, một chiếc thuyền đánh cá — mà tôi đoán là xuất phát từ Corinth — đã vớt họ lên. Thấy họ đã được an toàn, tôi chẳng còn bận tâm điều gì khác ngoài việc oằn mình chống chọi với những con sóng dữ để bảo vệ đứa con trai bé bỏng và người nô lệ nhỏ tuổi. Cuối cùng, đến lượt chúng tôi được một con tàu vớt lên. Các thủy thủ nhận ra tôi, họ đón tiếp chúng tôi vô cùng tử tế, hỗ trợ mọi mặt và đưa chúng tôi cập bến an toàn tại Syracuse. Thế nhưng, kể từ giờ phút bi thương ấy, tôi bặt tin vợ và đứa con trai lớn."

"Cậu con trai út, nay là chỗ dựa duy nhất của đời tôi, khi vừa tròn mười tám tuổi đã bắt đầu gặng hỏi về mẹ và anh trai. Nó thường xuyên nài nỉ tôi cho phép mang theo người hầu cận — cũng chính là cậu nô lệ trẻ tuổi từng mất đi người anh song sinh — để lên đường tìm kiếm họ. Cuối cùng, tôi đành miễn cưỡng đồng ý; dẫu tôi vô cùng khao khát được nghe ngóng tin tức về vợ và con trưởng, nhưng việc cử đứa con út đi tìm họ cũng đồng nghĩa với việc tôi phải đánh cược cả sự an toàn của nó. Đã bảy năm trôi qua từ ngày con trai tôi rời bỏ tôi; năm năm trong số đó tôi đã lang thang khắp thế gian để tìm kiếm nó. Tôi từng đặt chân đến tận cùng Hy Lạp, đi khắp các vùng đất ở châu Á, rồi khi xuôi mái chèo trở về quê hương, tôi đã cập bến Ephesus này, bởi tôi chẳng đành lòng bỏ sót bất kỳ xó xỉnh nào có bóng dáng con người. Thế nhưng ngày hôm nay sẽ đặt dấu chấm hết cho câu chuyện cuộc đời tôi; và tôi sẽ cảm thấy mãn nguyện xiết bao trong cái chết, nếu được chắc chắn rằng vợ và các con tôi vẫn đang sống trên cõi đời này."

Đến đây, bất hạnh thay, Aegeon đã khép lại câu chuyện về những nỗi truân chuyên của cuộc đời mình. Cảm thương cho người cha khốn khổ — kẻ đã tự rước lấy hiểm họa tày trời chỉ vì tình thâm dành cho đứa con trai thất lạc — viên công tước liền nói rằng, nếu không vướng vào luật pháp vốn vượt quá quyền hạn thay đổi của một kẻ thủ hộ công lý và phẩm giá, ngọc bệ đã sẵn sàng ân xá cho ông. Tuy nhiên, thay vì phán quyết án tử hình ngay tức khắc theo đúng câu chữ lạnh lùng của luật pháp, ngài sẽ cho ông thời gian trong ngày hôm nay để thử vận may xem có thể đi xin xỏ hoặc vay mượn số tiền nộp phạt hay không.

Ngày ân huệ ấy đối với Aegeon chẳng khác nào một sự bố thí hão huyền, bởi chẳng quen biết một bóng người nào ở Ephesus, cơ hội để một kẻ lạ mặt chịu cho ông vay hoặc bố thí một ngàn đồng vàng để trả tiền phạt dường như là con số không tròn trĩnh. Trong tình cảnh tuyệt vọng và không còn chút hy vọng cứu rỗi nào, ông lặng lẽ lui khỏi sự hiện diện của công tước dưới sự áp giải của một viên ngục tốt.

Aegeon đinh ninh rằng mình chẳng quen biết ai tại Ephesus; nhưng trớ trêu thay, ngay đúng khoảng thời gian ông đang gặp nguy hiểm chí mạng vì cuộc tìm kiếm ráo riết đứa con trai út, thì chính cậu con trai ấy lẫn người anh cả của nó đều đang có mặt tại thành phố Ephesus này.

Hai người con của Aegeon không chỉ giống nhau như đúc từ gương mặt cho đến vóc dáng, mà còn mang chung một cái tên: cả hai đều được đặt tên là Antipholus; và hai người nô lệ sinh đôi của họ cũng đều mang tên Dromio. Cậu con trai út của Aegeon — Antipholus xứ Syracuse, chính là người mà lão già đã lặn lội đến tận Ephesus để tìm kiếm — tình cờ cập bến Ephesus cùng tên đầy tớ Dromio vào đúng ngày mà Aegeon đặt chân đến đây. Vốn cũng là một thương gia gốc Syracuse, anh chắc chắn sẽ rơi vào hoàn cảnh hiểm nghèo giống hệt cha mình, nhưng thật may mắn làm sao, anh đã gặp được một người bạn. Người này đã cảnh báo anh về hiểm họa mà một lão thương gia Syracuse đang phải đối mặt, đồng thời khuyên anh nên mạo danh là một thương gia đến từ Epidamnum. Antipholus đồng ý làm theo lời khuyên ấy. Anh cảm thấy xót xa khi nghe tin một người đồng hương đang lâm vào cảnh nguy khốn, nhưng hoàn toàn không thể ngờ rằng lão thương gia già nua ấy lại chính là cha đẻ của mình.

Người con trai lớn của Aegeon (từ nay gọi là Antipholus xứ Ephesus để phân biệt với người em trai Antipholus xứ Syracuse) đã sinh sống tại Ephesus suốt hai mươi năm. Là một người giàu có, anh hoàn toàn có đủ khả năng tài chính để chi trả khoản tiền chuộc mạng cho cha; thế nhưng Antipholus chẳng hề hay biết gì về người cha của mình. Do quá nhỏ tuổi khi được các ngư phủ vớt lên cùng mẹ từ lòng đại dương, anh chỉ láng mang nhớ rằng mình từng được cứu sống như thế, chứ hoàn toàn không có chút ký ức nào về cả cha lẫn mẹ. Nhóm ngư phủ vớt được Antipholus, mẹ anh và cậu nô lệ trẻ Dromio đã nhẫn tâm cướp hai đứa trẻ khỏi tay người mẹ — để lại niềm đau xót khôn nguôi cho người phụ nữ bất hạnh ấy — với ý định đem chúng đi bán.

Antipholus và Dromio sau đó đã được bán cho công tước Menaphon, một vị tướng lừng danh đồng thời là chú ruột của công tước xứ Ephesus. Khi đến thăm người cháu trai của mình, vị tướng quân đã mang theo hai cậu bé ấy đến Ephesus.

Vì đem lòng yêu mến cậu thiếu niên Antipholus, công tước xứ Ephesus khi trưởng thành đã cất nhắc anh làm một sĩ quan trong quân đội. Nơi chiến trường, anh đã lập được vô số chiến công hiển hách nhờ lòng dũng cảm phi thường, thậm chí còn cứu mạng cả vị chủ tướng kiêm công tước của mình. Để đền đáp công lao to lớn ấy, công tước đã gả Adriana, một tiểu thư giàu có bậc nhất xứ Ephesus, cho anh. Và tại thời điểm người cha già đặt chân đến đây, anh vẫn đang sinh sống hạnh phúc cùng vợ, với người trung bộc Dromio luôn túc trực hầu cận bên mình.

Về phần Antipholus xứ Syracuse, sau khi chia tay người bạn — kẻ đã khuyên anh nhận mình đến từ Epidamnum — anh đã đưa cho tên đầy tớ Dromio một ít tiền để mang đến nhà trọ nơi họ dự định dùng bữa. Trong lúc ấy, anh thả bộ quanh thành phố để ngắm cảnh và quan sát phong tục tập quán của người dân.

Dromio vốn là một kẻ rất hóm hỉnh. Những lúc Antipholus chìm trong nỗi buồn chán và sầu muộn, anh thường tự khuây khỏa bằng sự kỳ quặc cùng những lời trêu đùa vui nhộn của tên đầy tớ; chính vì thế, sự tự do trong ngôn từ mà anh cho phép Dromio vượt xa mức bình thường giữa một ông chủ và kẻ ăn người ở.

Sau khi phái Dromio đi trước, Antipholus đứng thẫn thờ một lúc để ngẫm nghĩ về những chuyến lang thang cô độc nhằm tìm kiếm mẹ và anh trai — những người mà anh đi đến đâu cũng chẳng thể nghe ngóng được dù chỉ một chút tin tức. Anh buồn bã tự lẩm bẩm với chính mình: "Ta giống như một giọt nước giữa đại dương bao la, mải miết đi tìm giọt nước đồng loại để rồi tự đánh mất chính mình giữa biển khơi vô tận. Cũng vậy, trong hành trình bất hạnh đi tìm mẹ và anh trai, ta lại đánh mất cả bản thân."

Trong lúc anh đang mải miết chìm đắm trong những suy tư về hành trình mệt mỏi bấy lâu nay vốn chẳng mang lại kết quả gì, thì Dromio (hoặc kẻ mà anh đinh ninh là Dromio) đã quay trở lại. Lấy làm ngạc nhiên vì sao tên đầy tớ lại về sớm thế, Antipholus cất tiếng hỏi anh ta đã để số tiền ở đâu. Hỡi ôi, người đứng trước mặt anh lúc bấy giờ không phải là Dromio của anh, mà chính là người anh em sinh sống cùng Antipholus xứ Ephesus! Hai cặp Dromio và hai cặp Antipholus vẫn giống hệt nhau như những gì Aegeon từng miêu tả từ hồi chúng còn tấm bé; thế nên chẳng có gì khó hiểu khi Antipholus đinh ninh rằng đây chính là tên đầy tớ của mình vừa quay lại, và bèn gặng hỏi tại sao hắn lại về sớm thế. Dromio liền đáp: "Phu nhân sai tôi đến giục ngài mau về dùng bữa. Con gà tap-ông đang cháy xém trên lò, thịt heo thì tuột khỏi xiên, và mọi thứ sẽ nguội lạnh hết nếu ngài không chịu về nhà ngay đấy." "Những trò đùa này thật chẳng đúng lúc chút nào," Antipholus bực dọc nói: "Ngươi để tiền ở đâu rồi?" Dromio vẫn khăng khăng đáp rằng phu nhân đã phái hắn đến để gọi Antipholus về ăn cơm: "Phu nhân nào chứ?" Antipholus gặng hỏi. "Thì là vợ của ngài chứ phu nhân nào nữa, thưa ngài," Dromio đáp tỉnh bơ.

Vốn chưa hề có vợ, Antipholus nổi giận lôi đình với Dromio và mắng: "Vì ta thỉnh thoảng vẫn trò chuyện suồng sã với ngươi nên ngươi mới dám cao ngạo đem ta ra làm trò hề theo cái kiểu tự do quá trớn này phải không? Bây giờ ta không có tâm trạng đâu mà đùa cợt với ngươi: Tiền đâu? Chúng ta là những kẻ tha phương cầu thực ở chốn này, sao ngươi dám cả gan rời bỏ một khoản tiền lớn như thế khỏi sự canh chừng của mình?" Nghe người chủ — kẻ mà hắn tưởng tượng — nói về việc họ là những người tha phương, Dromio cứ đinh ninh rằng Antipholus đang bông đùa, liền hớn hở đáp lời: "Xin ngài, cứ đùa cợt thong thả khi ngồi vào bàn ăn đi. Tôi chẳng nhận nhiệm vụ nào khác ngoài việc đến rước ngài về nhà để dùng bữa cùng phu nhân và tiểu thư em vợ tôi cả." Đến lúc này thì Antipholus hoàn toàn cạn kiệt sự kiên nhẫn. Anh giơ tay nện cho Dromio một trận. Hoảng sợ, tên đầy tớ cắm cổ chạy thẳng về nhà, thuật lại với chủ nữ rằng ngài chủ nhân đã từ chối về ăn trưa và còn lớn tiếng tuyên bố mình độc thân không vợ con.

Adriana, vợ của Antipholus xứ Ephesus, vô cùng tức giận khi nghe tin chồng mình chối bỏ tình nghĩa phu thê. Vốn là một người có bản tính ghen tuông, nàng cho rằng ngụ ý của chồng là hắn đang đắm đuối một bóng hồng nào đó bên ngoài hơn là mặn nồng với chính thê. Nàng bắt đầu hờn dỗi, thốt ra những lời trách móc ghen tuông chua ngoa nhắm vào chồng mình; mặc cho cô em gái Luciana sống cùng nhà hết lời khuyên can nàng dẹp bỏ những mối nghi ngờ vô căn cứ ấy.

Trong khi đó, Antipholus xứ Syracuse quay trở lại quán trọ và tìm thấy Dromio đang canh giữ số tiền an toàn trong đó. Vừa trông thấy tên đầy tớ của mình, anh liền định bụng cằn nhằn hắn một trận về những câu đùa cợt quá trớn ban nãy; nhưng đúng lúc ấy, Adriana tiến đến gần anh. Đinh ninh chắc chắn rằng người đang đứng trước mặt mình chính là chồng yêu, nàng lập tức tuôn ra những lời chì chiết vì thái độ lạnh nhạt, xa cách của anh (điều hiển nhiên bởi anh chưa từng gặp người phụ nữ hung hăng này bao giờ trong đời). Nàng nhắc lại quãng thời gian mặn nồng trước khi cưới, rồi oán trách việc giờ đây anh đã ngã lòng thương nhớ một bóng hồng nào khác thay vì mình. "Cớ sao hỡi chồng tôi," nàng khóc than, "ôi cớ sao tôi lại đánh mất tình yêu của ngài thế này?" "Cô đang nói nhảm với ai đấy, người đẹp?" Antipholus ngơ ngác thốt lên. Mặc cho anh có thanh minh thế nào đi nữa rằng mình không phải là chồng nàng, rằng anh chỉ mới đặt chân đến Ephesus được đúng hai tiếng đồng hồ, Adriana vẫn trơ trẽn khăng khăng bắt anh phải về nhà cùng nàng. Cuối cùng, không tài nào trốn thoát được, Antipholus đành ngậm ngùi bước theo nàng về căn nhà của người anh sinh đôi. Anh ngồi vào bàn ăn cùng Adriana và cô em vợ, trong sự ngỡ ngàng tột độ khi một người cứ gọi anh là chồng, còn người kia thì gọi bằng anh rể. Anh tự hỏi liệu mình đã kết hôn với nàng trong lúc ngủ hay hiện tại chính anh mới là kẻ đang mộng du. Và Dromio — kẻ lầm lũi theo sau — cũng ngạc nhiên chẳng kém, bởi mụ đầu bếp vốn là vợ của tên Dromio kia cũng khăng khăng nhận hắn làm chồng.

Trong lúc Antipholus xứ Syracuse đang thưởng thức bữa trưa với vợ của người anh em sinh đôi, thì người chồng thực sự — Antipholus xứ Ephesus — cùng tên đầy tớ trung thành Dromio đã trở về nhà để dùng bữa. Thế nhưng ngặt một nỗi, đám gia nhân nhất quyết không chịu mở cửa, bởi họ đã nhận được lệnh nghiêm ngặt từ phu nhân là không được phép tiếp đón bất kỳ vị khách nào. Mặc cho hai chủ tớ cứ gân cổ đập cửa ầm ầm và lớn tiếng xưng danh là Antipholus cùng Dromio, lũ gia nhân bên trong vẫn cười hô hố vọng ra, bảo rằng ngài Antipholus hiện đang dùng bữa cùng phu nhân nhà chúng tao, còn Dromio thì đang lúi húi dưới nhà bếp cơ mà! Dù có cố gắng đến mức suýt sập cả cánh cửa, họ vẫn chẳng thể bước chân vào nhà. Cuối cùng, Antipholus đành bỏ đi trong cơn giận dữ ngút trời, kèm theo sự kinh ngạc khôn tả khi nghe tin có một gã đàn ông nào đó đang nghiễm nhiên ăn trưa với vợ mình.

Về phần Antipholus xứ Syracuse, sau khi nuốt xong bữa trưa, anh cảm thấy rối bời trước việc người phụ nữ cứ khăng khăng gọi mình là chồng, lại thêm chuyện tên Dromio bị mụ đầu bếp nhận vơ làm đức lang quân. Ngay khi tìm được một cái cớ vừa mắt để chuồn, anh liền rời khỏi căn nhà đó ngay lập tức. Dẫu rất có cảm tình với cô em vợ dịu dàng Luciana, nhưng anh lại vô cùng dị ứng với tính khí ghen tuông cay nghiệt của Adriana; và Dromio cũng chẳng mặn mà gì với mụ vợ hiền lành trong chái bếp của mình. Chính vì thế, cả chủ lẫn tớ đều mừng quýnh lên khi thoát khỏi những người vợ "từ trên trời rơi xuống" ấy càng nhanh càng tốt.

Ngay khoảnh khắc Antipholus xứ Syracuse vừa bước ra khỏi nhà, anh liền bị một thợ kim hoàn chặn lại. Hiểu nhầm anh chính là Antipholus xứ Ephesus hệt như cách Adriana đã nhầm, người thợ vàng gọi đúng tên anh và trao tận tay một chiếc dây chuyền bằng vàng. Khi Antipholus từ chối nhận món đồ và phân bua rằng nó chẳng phải của mình, người thợ kim hoàn quả quyết rằng ông ta chế tác nó chính theo đơn đặt hàng của anh rồi quay lưng bỏ đi, để mặc chiếc dây chuyền nằm gọn lỏn trong tay Antipholus. Cảm thấy không thể ở lại thêm giây phút nào nữa tại một nơi chốn quái dị — nơi mà những cuộc phiêu lưu kỳ lạ cứ liên tiếp giáng xuống khiến anh chắc mẩm mình đã bị trúng bùa ngải — Antipholus liền hạ lệnh cho tên đầy tớ Dromio nhanh chóng mang hành lý ra tàu.

Về phần người thợ kim hoàn vừa trao nhầm dây chuyền cho nhầm Antipholus, ông ta bị bắt giam ngay lập tức vì một khoản nợ chưa trả. Tình cờ làm sao, đúng lúc ấy, Antipholus — người anh sinh đôi đã có vợ — bước ngang qua khu vực viên chức đang áp giải người thợ kim hoàn. Trông thấy Antipholus, ông thợ vàng liền vội vã đòi tiền chiếc dây chuyền vàng mà ông vừa giao cho anh lúc nãy, với mức giá xấp xỉ đúng bằng số tiền nợ khiến ông bị bắt giữ. Trong khi Antipholus chối bay chối biến việc mình từng nhận được món đồ ấy, thì người thợ kim hoàn vẫn khăng khăng khẳng định chỉ mới trao nó vào tay anh cách đây vài phút. Cuộc cãi vã kéo dài đằng đẵng khi cả hai đều đinh ninh mình đúng: Antipholus biết chắc người thợ vàng chưa từng đưa dây chuyền cho mình, nhưng vì hai anh em quá giống nhau nên người thợ kim hoàn cũng hoàn toàn chắc chắn mình đã trao nó tận tay anh ta. Cuối cùng, viên chức đè người thợ kim hoàn tống vào ngục vì tội khất nợ; và nhân cơ hội đó, người thợ vàng cũng yêu cầu viên chức tống giục cả Antipholus vì tội danh quỵt tiền dây chuyền. Kết cục của cuộc tranh chấp oái oăm ấy là cả Antipholus lẫn người thương gia đều bị tống vào giếng giam chung với nhau.

Trên đường bị lôi vào ngục, Antipholus tình cờ đụng độ Dromio xứ Syracuse — tên đầy tớ của người em. Cứ đinh ninh đó là người hầu của mình, anh liền thét bảo hắn quay về nhà Adriana để giục nàng gửi tiền đến chuộc anh ra khỏi tòa án phong tỏa. Dromio ngẩn ngơ tự hỏi sao ông chủ lại bắt mình quay lại cái căn nhà quái quỷ vừa mới chật vật trốn chạy lúc nãy, nhưng hắn chẳng dám cãi lời dẫu đang mang tin mừng rằng con tàu đã sẵn sàng nhổ neo, bởi hắn thừa biết Antipholus đang ở trong tâm trạng không thể đùa cợt được. Thế là hắn lủi thủi bước đi, lầm bầm rủa xả trong bụng vì lại phải quay về cái ổ của Adriana: "Nơi mà mụ Dowsabel đang chực chờ nhận mình làm chồng," hắn than thở, "nhưng biết sao được, kẻ làm tôi thì phải tuân lệnh chủ."

Adriana ngoan ngoãn giao tiền cho hắn. Trên đường mang túi tiền trở lại, Dromio tình cờ chạm mặt Antipholus xứ Syracuse — người vẫn còn đang ngơ ngác trước những sự kiện kỳ quặc vừa trải qua. Bởi vì người anh sinh đôi vốn là gương mặt quen thuộc tại Ephesus, nên dọc đường đi chẳng thiếu những kẻ chào hỏi anh như thể tri kỷ lâu năm: kẻ thì nhét tiền vào tay bảo rằng đó là món nợ cũ, người thì khẩn khoản mời anh ghé nhà chơi, kẻ khác lại tạ ơn ríu rít vì những ân huệ mà anh từng giúp đỡ — tất cả đều nhận nhầm anh với người anh em sinh đôi của mình. Thậm chí một gã thợ may còn lôi ra mấy tấm lụa hắn đã cắm cổ mua hộ anh và khăng khăng đòi lấy số đo để may y phục.

Antipholus bắt đầu thấy hoang mang tột độ, tự hỏi không biết mình có lạc vào một vương quốc của phù thủy và yêu tinh hay không. Và tên đầy tớ Dromio chẳng hề giúp chủ nhân xoa dịu tâm trí đang bấn loạn khi hắn hồn nhiên hỏi anh làm thế nào mà trốn thoát được viên quan đang áp giải vào ngục, đồng thời trao tận tay anh chiếc túi vàng do Adriana gửi đến để trả nợ. Những lời lẽ của Dromio về vụ bắt giữ, về ngục thất và về túi tiền mang từ chỗ Adriana khiến Antipholus hoàn toàn sụp đổ. Anh hoảng hốt thốt lên: "Tên ngốc Dromio này chắc chắn đã hóa điên rồi, và chúng ta đang lang thang giữa những ảo ảnh hão huyền!" Hoàn toàn kinh hoàng trước những suy nghĩ hỗn độn của chính mình, anh hét lớn: "Hỡi thế lực siêu nhiên nào đó, xin hãy cứu chúng tôi khỏi chốn quái dị này!"

Ngay lúc ấy, lại một kẻ lạ mặt nữa xuất hiện trước mặt anh — lần này là một phụ nữ. Ả ta cũng gọi anh là Antipholus, quả quyết rằng anh đã ăn trưa với mình ngày hôm nay, và chìa tay đòi chiếc dây chuyền vàng mà Ả bảo anh từng hứa tặng. Đến lúc này thì Antipholus chính thức cạn sạch kiên nhẫn. Anh mắng nhiếc Ả là mụ phù thủy, chối phăng việc từng hứa hẹn tặng dây chuyền, từng ăn trưa hay thậm chí từng giáp mặt Ả trước khoảnh khắc này. Người phụ nữ vẫn khăng khăng bảo vệ lời mình nói, và khi thấy Antipholus tiếp tục phủ nhận, Ả bồi thêm rằng bản thân từng trao cho anh một chiếc nhẫn quý giá. Nếu anh không chịu nhả chiếc dây chuyền vàng ra, Ả nhất quyết đòi lại chiếc nhẫn của mình. Phát điên lên trước màn đeo bám này, Antipholus một lần nữa thét chửi Ả là yêu nữ phù thủy, tuyệt giao mọi ký ức về Ả lẫn chiếc nhẫn rồi cắm cổ bỏ chạy. Ả phụ nữ đứng sững sờ, kinh ngạc trước những lời lẽ và gương mặt hốt hoảng của anh, bởi đối với Ả chẳng có gì chân thật hơn chuyện anh đã dùng bữa cùng mình và nhận chiếc nhặt làm tín vật sau khi hứa hẹn sẽ tặng lại một sợi dây chuyền vàng. Hỡi ôi, người phụ nữ này cũng mắc phải cạm bẫy nhầm lẫn hệt như những người trước: Ả đã nhầm lẫn anh với người em trai, trong khi chính vị Antipholus đã có vợ mới là kẻ đã làm tất cả những chuyện mà Ả đang quy chụp.

Chuyện là thế này: khi vị Antipholus đã có vợ bị từ chối cho vào chính ngôi nhà của mình (vì đám gia nhân tưởng anh đang ở bên trong), anh đã vô cùng giận dữ, đinh ninh rằng đây lại là một trong những cơn ghen tuông bóng gió vốn là đặc sản của vợ. Nhớ lại những lần bị nàng vu khống vô cớ về tội trăng hoa với những phụ nữ khác, để trả thù cho việc bị nhốt ngoài cửa, anh quyết định tìm đến nhà người phụ nữ này để ăn trưa. Được tiếp đón vô cùng niềm nở trong lúc đang căm phúng vợ tận xương tủy, Antipholus đã hứa sẽ tặng Ả chiếc dây chuyền vàng vốn dĩ dự định mua làm quà cho vợ (chính là chiếc dây chuyền mà người thợ vàng trao nhầm cho em trai anh). Quá mê mẩn viễn cảnh sở hữu một sợi dây chuyền vàng ròng sáng loáng, Ả phụ nữ đã trao lại cho Antipholus một chiếc nhẫn. Thế nhưng, khi vị Antipholus (vốn bị Ả nhầm là người em) chối đây đẩy chiếc nhẫn, tuyên bố không hề quen biết Ả rồi bỏ đi trong cơn thịnh nộ khó hiểu, Ả bắt đầu nghi ngờ thần kinh của anh có vấn đề. Ngay lập tức, Ả quyết định tìm đến gặp Adriana để tâu rằng chồng nàng đã phát điên. Và trong lúc Ả đang kể lể sự tình với Adriana, thì vị chồng chính thức — được sự cho phép của viên ngục tốt cho về nhà lấy tiền chuộc thân — đã xuất hiện để tìm chiếc túi tiền mà Adriana từng gửi qua tay Dromio nhưng thực chất đã bị trao nhầm cho người em.

Nghe người phụ nữ kia thuật lại chuyện chồng mình đang hóa điên, kết hợp với việc nhớ lại cảnh anh ta đã lớn tiếng gào thét suốt bữa trưa rằng mình độc thân và chưa từng đặt chân đến Ephesus, Adriana hoàn toàn tin sái cổ vào câu chuyện điên rồ ấy. Không còn chút hoài nghi nào về việc chồng mình đã bị tâm thần phân liệt, nàng liền trả tiền chuộc cho viên ngục tốt, giải thoát cho chồng, rồi hạ lệnh cho đám gia nhân trói nghiến anh lại bằng dây thừng. Sau đó, nàng sai người khiêng anh nhốt vào một căn phòng tối tăm và lùng mua thuốc mời thầy lang đến chữa bệnh điên cho chồng. Suốt quá trình ấy, Antipholus gào thét phẫn uộ trước màn vu khống vô căn cứ xuất phát từ việc mang gương mặt giống hệt em trai mình. Thế nhưng sự cuồng nộ của anh chỉ càng đổ thêm dầu vào lửa, khiến đám đông càng đinh ninh rằng anh đã mất trí. Và khi Dromio cứ khăng khăng chứng thực câu chuyện tương tự, họ cũng trói luôn hắn lại và lôi đi cùng ông chủ.

Chẳng bao lâu sau khi Adriana nhốt chồng vào ngục tối, một tên gia nhân hớt hải chạy về báo tin rằng Antipholus và Dromio hình như đã phá được xiềng xích trốn thoát, bởi người ta vừa trông thấy cả hai đang nhởn nhơ dạo bước ở con phố bên cạnh. Nghe vậy, Adriana liền hộc tốc chạy ra ngoài để bắt chồng về, kéo theo cô em gái và một đám côn đồ để trấn áp. Khi họ kéo đến trước cổng một tu viện gần đó, họ thực sự nhìn thấy Antipholus và Dromio đang đứng lù lù ở đó — hay ít ra họ nghĩ vậy — lại một lần nữa bị đánh lừa bởi ngoại hình y đúc của cặp song sinh.

Về phần Antipholus xứ Syracuse, anh vẫn đang vây kín bởi những rắc rối do khuôn mặt giống nhau này mang lại. Chiếc dây chuyền mà thợ kim hoàn đưa vẫn đang vắt vẻo trên cổ, còn ông thợ vàng thì đứng đấy rủa xả anh vì dám chối bay chối biến việc đã nhận và quỵt tiền món đồ. Trong khi đó, Antipholus cứ một mực thanh minh rằng chính ông thợ vàng đã hào phóng tặng không nó cho mình vào buổi sáng, và kể từ giờ phút đó anh chưa hề giáp mặt lại ông ta lần nào nữa.

Đúng lúc ấy, Adriana xông tới, vồ lấy anh và lớn tiếng tuyên bố anh chính là người chồng điên khùng vừa trốn khỏi nhà giam. Đám người do nàng dẫn theo lập tức lao vào định thượng cẳng chân hạ cẳng tay với Antipholus lẫn Dromio. Nhanh như cắt, hai chủ tớ ba chân bốn cẳng chạy ào vào khuông viên tu viện, và Antipholus van nài vị bề trên hãy rủ lòng từ bi che chở cho họ.

Ngay lúc đó, viện mẫu tu viện xuất hiện tận nơi để tìm hiểu nguyên nhân vụ náo loạn. Bà là một nữ tu lớn tuổi, đáng kính, vô cùng uyên thâm trong cách nhìn nhận sự việc và nhất quyết không chịu giao nộp một kẻ đã tìm đến nương náu dưới mái hiền của mình một cách vội vã. Do đó, bà nghiêm khắc chất vấn người vợ về câu chuyện điên rồ mà nàng đang dựng lên: "Nguyên nhân nào dẫn đến cơn bạo bệnh đột ngột này của chồng cô? Có phải y đã tán gia bại sản trên biển khơi? Hay cái chết của một người tri kỷ nào đó đã khiến tâm trí y tơi tả?" Adriana đáp rằng chẳng có biến cố nào như thế xảy ra cả. "Biết đâu đấy," viện mẫu suy đoán, "y đã đem lòng ái mộ một người phụ nữ khác thay vì cô — người vợ chính thất; chính điều đó đã đẩy y vào tình trạng túng quẫn này." Adriana nức nở thú nhận rằng nàng đã nghi ngờ chuyện chồng mình có bồ nhí chính là nguyên nhân dẫn đến những chuyến vắng nhà thường xuyên của anh. Thực ra, nguyên nhân chẳng phải do trăng hoa gì sảng, mà chính là sự ghen tuông cay nghiệt, cằn nhằn suốt ngày của Adriana mới là thứ bức bách Antipholus phải trốn khỏi tổ ấm; và nhận ra điều này qua sự kích động thái quá trong thái độ của Adriana, viện mẫu liền nghiêm nghị quở trách: "Lẽ ra cô phải biết cách khuyên răn y từ sớm." "Thì tôi vẫn làm thế đấy thôi!" Adriana cãi.

"Phải," viện mẫu đáp, "nhưng có lẽ chưa đủ đô." Muốn minh chứng cho vị viện mẫu thấy mình đã xả láng với chồng về vấn đề này ra sao, Adriana tuôn một lèo: "Đó là chủ đề thường trực trong mọi cuộc trò chuyện của chúng tôi! Trên giường ngủ, tôi đì không cho y chợp mắt vì cứ lải nhải chuyện đó. Ngồi vào mâm cơm, tôi đì không cho y nuốt trôi miếng ăn vì cứ chì chiết chuyện đó. Hễ cứ giáp mặt một mình là tôi chỉ nói về mỗi chuyện đó, còn trước đám đông tôi cũng không quên ném ra những lời bóng gió. Tóm lại, lúc nào tôi cũng nhai đi nhai lại cái tội lỗi tày trời của y khi dám tơ tưởng đến bóng hồng nào khác ngoài tôi!"

Nghe trọn vẹn lời khai đầy sơ hở từ người vợ ghen tuông, viện mẫu điềm đạm kết luận: "Và đó chính là nguyên nhân khiến chồng cô hóa điên! Tiếng gào thét nọc độc của một mụ đàn bà ghen tuông còn mang uy lực chí mạng hơn cả nọc độc từ răng chó dại. Rõ ràng giấc ngủ của y đã bị phá hỏng bởi những trận lôi đình của cô, bảo sao đầu óc y không mụ mị cho được; những bữa ăn bị tẩm ướp bằng những lời chì chiết thì làm sao tiêu hóa nổi, và điều đó đã ném y vào những cơn sốt. Cô nói những cuộc vui chơi của y bị phá hỏng bởi những trận cãi vã; bị tước đoạt khỏi các mối quan hệ xã hội và sự giải trí lành mạnh, y còn kết cục nào khác ngoài nỗi sầu muộn u uất và tuyệt vọng cùng cực? Tóm lại một câu: chính những cơn ghen lồng lộn của cô đã bức tử chồng mình thành một kẻ điên!"

Luciana định lên tiếng bênh vực chị gái, thanh minh rằng chị mình luôn nhỏ nhẹ khi quở trách chồng, đồng thời giục chị phản bác lại. Thế nhưng những lời phán của viện mẫu đã vạch trần quá rõ ràng lỗi lầm của bản thân, khiến Adriana chỉ còn biết nghẹn ngào thốt lên: "Bà đã lột trần tôi trước chính những tội lỗi của mình rồi."

Dù vô cùng hổ thẹn với hành vi của bản thân, Adriana vẫn cố đấm ăn xôi đòi người ta phải giao nộp chồng lại cho nàng. Nhưng viện mẫu kiên quyết không cho bất kỳ ai đặt chân vào tu viện, cũng chẳng đời nào giao nộp người đàn ông bất hạnh ấy vào tay người vợ ghen tuông. Bà quyết định tự mình dùng những phương pháp ôn hòa để cứu chữa cho anh, rồi quay lưng bước vào trong, hạ lệnh đóng sầm cửa tu viện lại trước mặt họ.

Trong suốt chuỗi ngày đầy biến động — nơi mà vô số sự nhầm lẫn oái oăm đã xảy ra chỉ vì ngoại hình sinh đôi hệt nhau của hai cặp chủ tớ — thời gian ân xá dành cho lão Aegeon tội nghiệp cũng dần cạn kiệt. Mặt trời đã ngả về tây; và chỉ cần hoàng hôn buông xuống, ông sẽ phải đối mặt với án tử hình nếu không móc ra được số tiền chuộc mạng.

Pháp trường được dựng lên ngay gần tu viện này, và Aegeon được áp giải đến đúng thời điểm viện mẫu vừa quay bước vào trong. Vị công tước cũng thân chinh túc trực tại hiện trường để sẵn sàng ban ơn ân xá nếu có ai đó xuất hiện trả tiền thay cho ông.

Adriana bèn chặn đoàn hành quyết buồn thảm ấy lại, gào thét kêu oan trước mặt công tước và tố cáo viện mẫu từ chối giao nộp người chồng điên khùng của mình. Giữa lúc nàng đang bê tha kể lể, vị chồng thực sự của nàng — Antipholus cùng tên đầy tớ Dromio vừa may mắn phá trói thoát thân — bỗng xuất hiện trước mặt công tước để đòi công lý. Anh khiếu nại việc vợ mình đã giam cầm anh bằng một tội danh vu khống tâm thần vớ vẩn, đồng thời hào hứng kể lại cách mình đã bứt đứt dây thừng và lẩn tránh sự canh gác của đám cai ngục ra sao. Sững sờ tột độ khi trông thấy chồng lù lù đứng trước mặt — trong khi nàng cứ đinh ninh hắn đang bị giam lỏng bên trong tu viện — Adriana há hốc mồm không nói nên lời.

Về phần Aegeon, vừa thoáng thấy Antipholus, ông liền đinh ninh đây chính là đứa con trai từng bỏ xứ ra đi để tìm kiếm tung tích mẹ và anh trai. Ông tràn trề hy vọng rằng đứa con trai quý tử của mình sẽ sẵn sàng móc hầu bao nộp khoản tiền chuộc mạng. Thế là ông cất lời gọi Antipholus bằng những từ ngữ chan chứa tình phụ tử, ngập tràn niềm vui sướng vì tin rằng mình sắp được giải cứu. Thế nhưng, hỡi ôi, trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng của Aegeon, cậu con trai lại ngơ ngác chối đây đẩy, khẳng định chẳng có chút ấn tượng nào về ông. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu bởi vị Antipholus này chưa từng giáp mặt cha kể từ trận bão kinh hoàng chia cắt họ hồi tấm bé. Giữa lúc lão Aegeon tội nghiệp đang cố gắng tuyệt vọng để bắt con trai nhận ra mình — tự nhủ rằng chắc chắn những đau thương và lo lắng bấy lâu đã biến dạng dung mạo khiến con không thể nhận ra, hoặc có lẽ nó đang cảm thấy xấu hổ khi phải nhận một người cha nghèo hèn trong cảnh túng quẫn — thì viện mẫu cùng vị Antipholus thứ hai và Dromio bước ra. Và trước mắt vị công tước lẫn Adriana sững sờ xuất hiện trọn vẹn hai ông chồng cùng hai tên Dromio đứng song song trước mặt!

Ngay lúc ấy, những bí ẩn lắt léo từng khiến tất cả bọn họ đau đầu bấy lâu nay cuối cùng đã được giải mã tường tận. Vừa chạm trán hai Antipholus và hai Dromio giống nhau như hai giọt nước, vị công tước lập tức xâu chuỗi lại mọi việc và suy luận hoàn toàn chính xác về những điều kỳ lạ này, bởi ngài vẫn nhớ như in câu chuyện mà Aegeon đã thuật lại vào buổi sáng hôm đó. Ngài tuyên bố chắc nịch rằng những kẻ đứng đây không ai khác chính là hai người con trai của Aegeon cùng hai tên nô lệ sinh đôi của họ.

Và giờ đây, một niềm vui bất ngờ chưa từng có đã khép lại trọn vẹn câu chuyện đời Aegeon. Những lời kể đẫm nước mắt trong nỗi tuyệt vọng dưới cái bóng của án tử hình vào buổi sáng, nay đã được đưa đến một cái kết có hậu trước khi ánh hoàng hôn kịp tắt hẳn. Vị viện mẫu khả kính đã tự xưng danh chính là người vợ thất lạc bao năm qua của Aegeon, đồng thời là người mẹ hiền từ của hai chàng trai Antipholus.

Hóa ra, vào ngày nhóm ngư phủ cướp mất người anh cả Antipholus và Dromio khỏi vòng tay nàng, nàng đã tìm đến nương náu tại một tu viện, và nhờ vào phẩm hạnh cùng sự thông tuệ của mình, cuối cùng nàng đã được suy tôn làm viện mẫu. Trong suốt quá trình thực hiện sứ mệnh tu hành bác ái, che chở cho những kẻ lữ hành khốn khổ, bà đã vô tình bảo bọc chính đứa con ruột thịt của mình mà không hề hay biết.

Những lời chúc phúc tràn ngập niềm vui cùng những cái ôm thắm thiết giữa những người thân thích sau bao năm xa cách đã khiến họ có giây phút quên bẵng đi việc Aegeon vẫn đang nằm dưới trát tử hình. Đến khi tâm trạng đã bình ổn trở lại, Antipholus xứ Ephesus ngỏ ý muốn thay mặt cha nộp khoản tiền chuộc mạng cho vị công tước; thế nhưng ngài công tước đã rộng lượng tuyên bố ân xá hoàn toàn cho Aegeon và từ chối nhận tiền. Sau đó, ngài cùng vị viện mẫu, người chồng vừa đoàn tụ và các con bước vào trong tu viện, cùng nhau đàm đạo thong thả về cái kết có hậu cho chuỗi ngày giông bão của gia đình họ. Niềm vui mộc mạc của cặp đôi Dromio cũng chẳng thể bị lãng quên; họ cũng có những màn chào hỏi rôm rả riêng, khi mỗi Dromio hóm hỉnh khen ngợi người anh em của mình sao mà khôi ngô tuấn tú, lấy làm thích thú khôn tả khi thấy dung mạo của chính mình (như soi gương) lại hiện lên đẹp đẽ nhường ấy qua hình hài người song sinh.

Adriana, sau bài học thấm thía từ những lời khuyên chân thành của mẹ chồng, đã hoàn toàn lột xác. Kể từ đó về sau, nàng chẳng bao giờ còn nuôi dưỡng những mối nghi ngờ vô căn cứ hay ghen tuông mù quáng với chồng nữa.

Về phần Antipholus xứ Syracuse, anh đã rước nàng tiểu thư xinh đẹp Luciana — em vợ của anh trai mình — về dinh; còn lão Aegeon nhân từ thì sống những năm tháng tuổi già an yên bên vợ và các con tại Ephesus. Dù màn vén màn bí ẩn này không thể triệt tiêu hoàn toàn mọi mầm mống nhầm lẫn trong tương lai, nhưng thỉnh thoảng, để nhắc nhở nhau về những cuộc phiêu lưu dở khóc dở cười thuở trước, vài pha lộn xộn hài hước vẫn xảy ra khi người này bị nhầm là người kia, tạo nên một Khúc Hát Những Sự Nhầm Lẫn vô cùng thú vị và tràn ngập tiếng cười.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.