Lear, vua xứ Britain, có ba người con gái: Goneril, vợ công tước xứ Albany; Regan, vợ công tước xứ Cornwall; và Cordelia, một thiếu nữ hãy còn xuân sắc, được vua nước Pháp cùng công tước xứ Burgundy đồng thời đem lòng cầu hôn, và lúc ấy đang lưu lại triều đình của Lear vì mục đích đó.
Vị vua già, kiệt sức vì tuổi tác và những nhọc nhằn triều chính khi đã hơn tám mươi tuổi đời, quyết định không nhúng tay vào việc nước nữa, mà nhường lại gánh nặng quản hạt cho những sức trẻ hơn, hầu có thời gian chuẩn bị cho cái chết chắc chắn sẽ chẳng còn xa. Với dự tính ấy, ông triệu ba người con gái đến trước mặt, muốn nghe chính từ đôi môi họ xem ai là người yêu thương ông nhất, để ông chia giang sơn của mình cho họ theo tỷ lệ mà lòng ái mộ của họ đối với ông tỏ ra xứng đáng.
Goneril, người chị cả, tuyên bố rằng nàng yêu cha hơn cả lời nói có thể diễn tả, rằng ông quý giá đối với nàng hơn cả ánh sáng của đôi mắt chính mình, hơn cả sinh mệnh và tự do, cùng với rất nhiều những lời lẽ trót lưỡi đầu môi kiểu ấy — thứ vốn rất dễ giả mạo ở những nơi không có tình yêu thực sự, bởi trường hợp đó chỉ cần một vài lời hoa mỹ được thốt ra với vẻ mặt chắc nịch. Nhà vua, vô cùng hoan hỉ khi nghe chính miệng con gái đảm bảo về tình cảm của nó, và đinh ninh rằng lòng dạ nó cũng đi liền với lời nói, trong một phút cao hứng của tình cha con đã ban cho nàng cùng chồng nàng một phần ba giang sơn rộng lớn của ông.
Rồi gọi người con gái thứ hai đến trước mặt, ông hỏi nàng có điều gì muốn bày tỏ. Regan, kẻ được đúc từ cùng một thứ kim loại rỗng tuếch với chị mình, chẳng kém cạnh chút nào trong những lời tuyên bố, mà trái lại còn khẳng định rằng những gì chị nàng vừa nói vẫn chưa thấm vào đâu so với tình yêu mà nàng kính dâng lên bậc cao minh của cha; đến mức nàng thấy mọi niềm vui khác đều trở nên khô cạn, nếu đem so sánh với niềm hạnh phúc mà nàng có được trong tình yêu của vị vua và người cha kính yêu.
Lear tự mãn vì nghĩ rằng mình có được những đứa con hiếu thảo nhường ấy; và sau những lời cam kết tốt đẹp mà Regan vừa đưa ra, ông chẳng thể làm gì khác hơn là ban cho nàng cùng chồng nàng một phần ba vương quốc, có kích thước ngang bằng với phần mà ông đã trao cho Goneril.
Bấy giờ, quay sang người con gái út Cordelia — người mà ông vẫn gọi là niềm vui của đời mình —, ông hỏi nàng có điều gì để nói, chắc mẩm rằng nàng sẽ làm mát lòng mát dạ ông bằng những lời yêu thương y hệt như hai người chị đã thốt ra, hoặc thậm chí những lời biểu đạt của nàng sẽ còn nồng nàn hơn họ rất nhiều, bởi nàng vẫn luôn là đứa con cưng và được ông ưu ái hơn cả hai người chị. Thế nhưng Cordelia, vốn ghê tởm thói nịnh bợ của các chị mà nàng thừa biết lòng dạ cách xa môi miệng, và thấy rằng mọi lời đường mật ấy chỉ nhằm mục đích moi móc vương triều khỏi tay vị vua già để vợ chồng họ có thể cai trị ngay khi ông còn sống, liền chẳng đáp lại gì ngoài câu nói rằng nàng kính yêu bệ hạ theo đúng phận sự làm con, chẳng hơn và cũng chẳng kém.
Nhà vua, bàng hoàng trước thái độ vô ơn có vẻ như rành rành ấy ở đứa con gái ưu ái nhất, liền giục nàng hãy suy nghĩ lại lời ăn tiếng nói và sửa đổi câu chữ, kẻo nó sẽ làm hỏng cả tương lai của chính mình.
Cordelia bấy giờ mới thưa với cha rằng ông chính là cha nàng, người đã nuôi nấng và yêu thương nàng; rằng nàng đáp đền những bổn phận ấy sao cho phải đạo nhất, và vẫn vâng lời, yêu thương cùng kính trọng ông hết mực. Thế nhưng nàng không tài nào uốn lưỡi thốt lên những lời lớn lao như các chị đã làm, hay hứa hẹn rằng trên đời này mình chẳng yêu mến điều gì khác nữa. Cớ sao các chị nàng lại có chồng, nếu (như họ nói) họ chẳng tha thiết gì ngoài cha mình? Giả sử sau này có kết duyên, nàng tin chắc rằng người đàn ông trao tay nàng sẽ vẫn đòi hỏi một nửa tình yêu, một nửa sự quan tâm và bổn phận từ nàng; nàng sẽ chẳng bao giờ kết hôn theo kiểu của các chị, để rồi dành trọn vẹn tình yêu cho một mình cha.
Cordelia, người thực lòng yêu thương người cha già thậm chí còn mãnh liệt chẳng kém gì vẻ ngoài giả tạo của các chị, vào bất kỳ lúc nào khác hẳn đã có thể nói thẳng điều đó với ông bằng những lời lẽ dịu dàng, thắm thiết đậm tình con cái hơn, và không kèm theo những lời rào đón nghe có vẻ thiếu thiện cảm ấy; nhưng sau những lời nịnh hót quỷ quyệt của các chị mà nàng thấy đã mang lại những phần thưởng quá đỗi hào phóng, nàng nghĩ rằng điều hay ho nhất mình có thể làm là yêu thương và giữ im lặng. Cách đó gạt bỏ mọi nghi kỵ về động cơ vụ lợi trong tình cảm của nàng, đồng thời cho thấy nàng yêu thương chứ không phải vì bổng lộc; và những lời bày tỏ của nàng, dẫu chẳng phô trương, lại mang nhiều chân tình và sự thành thật hơn hẳn các chị.
Sự bộc trực ấy — điều mà Lear gọi là sự kiêu ngạo — đã khiến vị vua già nổi trận lôi đình. Vốn dĩ vào những năm tháng phong độ nhất, ông vẫn luôn tỏ ra là kẻ lắm điều cay độc và bồng bột, lại thêm tuổi già lú lẫn đã che mờ lý trí đến mức chẳng thể phân biệt nổi đâu là chân lý, đâu là lời nịnh hót, hay đâu là những lời hoa mỹ sặc sỡ với những lời phát xuất từ tận đáy lòng — nên trong cơn giận dữ tột cùng, ông đã rút lại phần ba vương quốc còn lại mà ông vốn định dành sẵn cho Cordelia, tước đoạt nó khỏi tay nàng và chia đều cho hai người chị cùng các ông chồng của họ là công tước xứ Albany và Cornwall. Ông liền cho triệu họ đến, và trước mặt toàn thể triều thần, ông trao một chiếc vương miện nhỏ để họ cùng nhau nắm giữ toàn bộ quyền lực, bổng lộc cùng quyền thực thi triều chính, ngoại trừ việc giữ lại cho mình danh hiệu nhà vua; toàn bộ phần quyền uy còn lại ông đều thoái vị, với một điều kiện đi kèm là bản thân ông, cùng một trăm hiệp sĩ hầu cận, sẽ được nuôi dưỡng theo lượt qua từng tháng tại cung điện của mỗi người con gái.
Một sự phân định vương triều ngớ ngẩn đến thế, chẳng mấy khi được dẫn dắt bởi lý trí mà hoàn toàn bị chi phối bởi cảm xúc, đã khiến toàn thể triều thần bàng hoàng và đau xót; thế nhưng chẳng một ai dám đứng ra can thiệp giữa vị vua đang lôi đình và cơn thịnh nộ ấy, ngoại trừ bá tước xứ Kent. Ông đang định cất lời đỡ lời cho Cordelia thì Lear trong cơn giận dữ đã đe dọa xử tử nếu ông không câm miệng; nhưng vị bá tước tốt bụng ấy nào dễ dàng chịu lùi bước. Ông vẫn luôn trung thành với Lear, người mà ông đã tôn kính như một vị vua, yêu thương như một người cha, và phò tá như một người chủ; ông chưa bao giờ coi trọng sinh mệnh mình hơn là một quân cờ đem ra đánh đổi với kẻ thù của quân vương, cũng chẳng hề sợ hãi việc mất mạng khi sự an toàn của Lear là mục đích; và nay, ngay cả khi Lear đang tự biến mình thành kẻ thù lớn nhất của chính ông, người tôi trung ấy vẫn không hề quên đi những nguyên tắc thuở nào, mà hiên ngang chống lại Lear chỉ để mang lại điều tốt đẹp cho Lear, và trở nên vô lễ chỉ vì Lear đã lú lẫn. Ông từng là một cố vấn tối trung trong quá khứ của nhà vua, và giờ đây ông khẩn khoản xin ông hãy nhìn nhận sự việc bằng chính đôi mắt mình (như ông từng làm trong bao trọng sự), tiếp tục đi theo lời khuyên của ông, và bằng sự sáng suốt nhất hãy thu hồi lại hành động bồng bột kinh hoàng này: bởi ông sẵn sàng lấy mạng sống ra bảo đảm cho nhận định rằng đứa con gái út của Lear không hề là kẻ yêu ông ít nhất, và những kẻ có âm hưởng trầm lắng thì lòng dạ không hề rỗng tuếch. Khi quyền lực cúi đầu trước thuận túng nịnh bợ, danh dự buộc phải lên tiếng bộc trực. Còn những lời đe dọa của Lear ư? Ông có thể làm gì đối với một kẻ mà sinh mệnh đã sớm hiến dâng cho nhà vua? Điều đó chẳng thể ngăn cản bổn phận cất lên tiếng nói.
Sự thẳng thắn bộc trực của vị bá tước Kent tốt bụng ấy chỉ càng đổ thêm dầu vào lửa cơn giận của nhà vua; và tựa như một bệnh nhân cuồng trí đem sát hại thầy thuốc của mình để rồi ôm ấp căn bệnh chết người, ông đã trục xuất người tôi trung ấy, chỉ cho phép hắn có đúng năm ngày để chuẩn bị khăn gói lên đường; nếu sang ngày thứ sáu mà kẻ đáng ghét ấy còn dám bén mảng trong vương thổ Britain, thì khoảnh khắc đó sẽ là cái chết của hắn. Và Kent cất lời cáo biệt nhà vua, đoạn nói rằng một khi ông đã chọn cách hành xử như thế, thì việc ở lại nơi đây cũng chẳng khác nào lưu đày; trước lúc ra đi, ông phó thác Cordelia cho sự bảo hộ của các vị thần — người thiếu nữ đã suy nghĩ thấu đáo và cất lời vô cùng khôn ngoan ấy — và chỉ cầu mong cho những lời hoa ngoe của các chị nàng sẽ được đáp đền bằng những hành động yêu thương. Nói rồi, như ông đã tuyên bố, ông bước đi để bắt đầu cuộc hành trình quen thuộc trên một vùng đất mới.
Vua nước Pháp và công tước xứ Burgundy lúc này được triệu vào để nghe phán quyết của Lear về người con gái út, đồng thời biết được liệu họ có kiên trì theo đuổi Cordelia nữa hay không, nay khi nàng đã thất sủng trước mặt cha mình và chẳng có tài sản gì ngoài thân xác để làm vốn lầu: công tước xứ Burgundy liền thoái hôn và nhất quyết không cưới nàng với những điều kiện đó; song vua nước Pháp, sau khi thấu hiểu bản chất của lầm lỗi đã khiến nàng đánh mất tình yêu của cha — rằng đó chỉ là sự chậm trễ trong lời nói và việc không thể uốn lưỡi nịnh hót như các chị —, liền nắm lấy bàn tay thiếu nữ ấy, và tuyên bố rằng phẩm hạnh của nàng còn quý giá hơn cả một vương quốc. Ông bảo Cordelia hãy từ biệt các chị cùng người cha dẫu có phần bạc bẽo, nàng sẽ đi theo ông, làm hoàng hậu của ông và của đất nước Pháp tươi đẹp, cai quản những lãnh địa còn lộng lẫy hơn cả các chị mình. Ông còn khinh miệt gọi công tước xứ Burgundy là một vị công tước nhạt nhẽo như nước, bởi tình yêu mà gã dành cho thiếu nữ này đã trôi tuột đi trong chớp mắt chẳng khác gì dòng nước.
Bấy giờ Cordelia đầm đìa nước mắt từ biệt các chị, khẩn khoản mong họ hãy hết lòng yêu thương cha và làm tròn những gì đã cam kết; nhưng họ lạnh lùng bảo nàng đừng có ra điều dạy đời, vì họ thừa biết bổn phận của mình; đồng thời khuyên nàng hãy cố gắng làm vừa lòng người chồng đã rước nàng đi (như cách họ mỉa mai châm chọc) tựa như bố thí của thần May Mủi. Với tâm trạng nặng trĩu, Cordelia bước chân ra đi, bởi nàng thừa hiểu sự xảo quyệt của các chị, và nàng chỉ ước gì cha mình rơi vào những bàn tay đáng tin cậy hơn là chốn nàng sắp phải rời xa.
Cordelia vừa khuất bóng, bản chất quỷ quyệt của các chị nàng đã bắt đầu phơi bày nguyên hình. Ngay trước khi tháng đầu tiên — khoảng thời gian Lear thỏa thuận sẽ sống cùng người con gái cả Goneril — kết thúc, vị vua già đã bắt đầu nhận ra sự khác biệt giữa những lời hứa hẹn và việc làm thực tế. Con mụ khốn nạn này, sau khi đã vơ vét từ cha tất cả những gì ông có thể ban phát, thậm chí đến mức cướp cả chiếc vương miện trên đầu ông xuống, bắt đầu cảm thấy tiếc rẻ ngay cả những tàn dư nhỏ nhoi của vương quyền mà ông lão đã giữ lại cho riêng mình nhằm thỏa mãn nỗi hoài niệm được làm vua. Mụ chẳng tài nào chịu nổi cảnh chướng tai gai mắt khi nhìn thấy ông cùng đoàn tùy tùng một trăm hiệp sĩ. Mỗi lần chạm mặt cha, mụ lại đằng đằng sát khí giậm dọa; và hễ ông lão muốn nói chuyện với mụ, mụ lại giả vờ đau ốm hoặc kiếm đủ mọi cớ để trốn tránh việc phải nhìn mặt ông; bởi rành rành ra đấy là mụ coi tuổi già của ông là một gánh nặng vô tích sự và đoàn tùy tùng là một khoản tốn kém thừa thãi. Không chỉ riêng mụ chểnh mảng trong việc tròn đạo hiếu với nhà vua, mà noi gương mụ — và ngặt nỗi, e rằng còn có cả sự xúi giục ngầm từ mụ —, đám gia nhân trong nhà cũng hùa nhau đối xử với ông bằng thái độ khinh mạn, hoặc khoanh tay từ chối tuân lệnh, hoặc thậm chí còn xấc láo hơn khi vờ như điếc đặc chẳng thưa thỉnh gì. Lear không thể nào không nhận ra sự thay đổi trong cách hành xử của con gái, nhưng ông cứ nhắm mắt làm ngơ chừng nào còn có thể, tựa như tâm lý chung của con người ta là chẳng bao giờ muốn tin vào những hậu quả khó chịu do chính sự lầm lạc và ngoan cố của mình gây ra.
Tình yêu đích thực và sự trung thành chẳng thể nào bị phai nhạt bởi sự đối xử tệ bạc, cũng như sự giả dối và lòng dạ rỗng tuếch chẳng bao giờ có thể được hàn gắn bằng sự tử tế. Điều đó được thể hiện vô cùng rõ nét qua trường hợp của vị bá tước Kent tốt bụng. Dẫu bị Lear trục xuất và sẽ mất mạng nếu bị phát hiện trên đất Britain, ông vẫn một mực ở lại để đương đầu với mọi hậu quả, miễn là còn chút hy vọng có thể giúp ích cho vị chủ tướng của mình. Hãy nhìn xem những bước đường cùng cực và cải trang nghèo khổ nào mà lòng trung thành tội nghiệp đôi khi phải cúi đầu khuất phục; thế nhưng nó chẳng màng đến chuyện đê tiện hay hổ thẹn, miễn sao có thể phụng sự nơi mình mang ơn! Trong lốt một kẻ hầu người hạ, gạt bỏ mọi vẻ oai nghiêm lừng lẫy, vị bá tước tốt bụng ấy đã đến xin phò tá nhà vua. Lear vốn chẳng hề hay biết đó chính là Kent sau lớp ngụy trang, nhưng lại vô cùng ưng ý trước sự bộc trực, hay đúng hơn là vẻ cục mịch trong những câu trả lời mà vị bá tước cố tình thể hiện (khác xa với thứ văn hoa nịnh hót trơn tuột từng khiến ông phải phát ngấy, sau khi nhận ra kết quả chẳng đi đến đâu từ đứa con gái), một giao kèo đã nhanh chóng được thiết lập, và Lear thu nhận Kent vào phò tá dưới cái tên Caius do ông tự xưng, hoàn toàn hoài nghi gì rằng đó chính là sủng thần một thời lẫy lừng của mình — vị bá tước xứ Kent quyền uy cái thế.
Caius nhanh chóng tìm ra cơ hội để chứng tỏ lòng trung thành và tình yêu thương đối với vị vua chủ nhân: vào đúng ngày hôm đó, quản gia của Goneril có những cử chỉ vô lễ với Lear, nhìn ông bằng ánh mắt xấc xược và tuôn ra những lời lẽ hỗn hào — chắc chắn là đã được mụ chủ ngấm ngầm xúi giục —, Caius không tài nào chịu đựng nổi cảnh bệ hạ bị sỉ nhục công khai trước mắt mình, liền chẳng nói chẳng rằng bước tới ngáng chân một cú, quật ngã tên nô lệ vô lễ lăn kềnh ra rãnh nước. Nhờ hành động nghĩa hiệp ấy, Lear ngày càng trở nên gắn bó với hắn hơn.
Và Kent không phải là người bạn duy nhất mà Lear còn lại. Theo cách của mình, và chừng mực mà một kẻ hề vặt vãnh có thể bộc lộ tình cảm, tên hề nghèo khổ — kẻ từng túc trực trong cung điện của Lear khi ông còn vương quyền, theo đúng tục lệ của các vị vua và bậc quyền quý thời bấy giờ là luôn giữ một tên hề (như cách gọi bấy giờ) để mua vui sau những giờ phút triều chính căng thẳng — đã bám trụ lấy Lear ngay cả khi ông đã trao vương miện cho thiên hạ. Bằng những câu nói trào phúng thông minh, hắn vẫn duy trì được tâm trạng vui vẻ cho ông, dù đôi khi hắn chẳng thể kìm lòng được mà đem chủ nhân ra mỉa mai vì sự dại dột tự tước bỏ vương quyền và đem dâng hết cho lũ con gái. Ấy là lúc mà, như cách hắn dùng thơ ca để bộc bạch:
Lũ con mừng rỡ khóc oà
Còn cha xót dạ xướng ca một mình
Làm vua trò trơi rình rình
Đứng chung bầy dại bóng hình ngây ngô.
Và qua những lời lẽ điên rồ cùng những khúc ca vụn vặt sẵn có trong đầu, tên hề hài hước bộc trực ấy đã trút bầu tâm sự ngay trước mặt chính Goneril, thốt ra không ít lời châm chọc cay nghiệt đâm thấu tâm can: chẳng hạn như ví nhà vua với chú chim chích bụi rẫy, kẻ tận tụy mớm mồi cho con của chim cúc cu đến khi chúng lớn xác để rồi bị chính chúng mổ đứt đầu để báo đáp; hay nói rằng một con lừa cũng biết khi nào thì xe kéo ngựa (ngụ ý rằng những đứa con gái của Lear vốn phải đứng sau nay lại leo lên đầu lên cổ cha); và rằng Lear chẳng còn là Lear nữa, mà chỉ là cái bóng của Lear mà thôi. Vì những lời lẽ bạt mạng ấy, hắn từng một hai lần bị đe dọa đem ra đánh roi.
Sự lạnh nhạt và việc thiếu hụt sự tôn kính mà Lear bắt đầu nhận thấy vẫn chưa phải là tất cả những gì người cha lú lẫn cả tin này phải gánh chịu từ đứa con gái bất hiếu. Mụ giờ đây tuyên bố thẳng thừng rằng việc ông cứ lưu lại cung điện của mụ là điều bất tiện, chừng nào ông hãy còn khăng khăng duy trì biên chế một trăm hiệp sĩ; rằng lực lượng này vừa vô tích sự lại vừa tốn kém, chỉ tổ làm rối loạn và tàn phá triều đình của mụ bằng những cuộc ăn chơi trác táng; và mụ khẩn khoản xin ông hãy cắt giảm bớt số lượng, đừng giữ ai ngoài những ông già giống như ông, sao cho phù hợp với tuổi tác của mình.
Ban đầu Lear không thể tin vào tai mắt mình, cũng chẳng thể tin đó lại là đứa con gái từng thốt ra những lời vô tình đến thế. Ông không thể tin nổi kẻ từng nhận vương quyền từ tay mình lại tìm cách cắt xén đoàn tùy tùng và tiếc rẻ sự tôn kính đáng ra phải dành cho tuổi già của ông. Thế nhưng mụ vẫn khăng khăng giữ vững yêu cầu bất hiếu ấy, khiến cơn thịnh nộ của ông lão bùng lên dữ dội. Ông mắng mụ là con diều hâu gớm ghiếc, nói rằng mụ đang thốt ra những lời sai quấy — và quả thực mụ làm thế thật, bởi một trăm hiệp sĩ ấy toàn là những kẻ có hạnh kiểm chọn lọc, nề nếp đoan trang, tinh thông mọi phép tắc bổn phận chứ chẳng hề trác táng tiệc tùng như lời mụ bị đặt. Ông ra lệnh chuẩn bị xe ngựa, bởi ông và đoàn tùy tùng sẽ dời chân sang ở với người con gái khác là Regan. Ông thốt lên về sự vô ơn, nói rằng đó là một con quỷ mang trái tim bằng đá cẩm thạch, gớm ghiếc hơn cả quái vật biển sâu khi xuất hiện trong hình hài một đứa con. Ông nguyền rủa người con gái cả Goneril kinh hoàng đến mức rợn tóc gáy, cầu khẩn cho mụ ta suốt đời không bao giờ sinh nở được mưu cầu hạnh phúc, hoặc giả có sinh ra thì đứa trẻ ấy lớn lên cũng sẽ giáng trả lại mụ đúng thứ khinh miệt và miệt thị mà mụ từng dành cho ông, để mụ thấu hiểu cái cảm giác nhức nhối cào xé hơn cả nanh rắn khi có một đứa con vô ơn. Và khi chồng của Goneril là công tước xứ Albany bắt đầu tìm cách thanh minh cho bất kỳ phần trách nhiệm nào mà Lear có thể gảy ngờ ông ta nhúng tay vào sự tệ bạc ấy, Lear liền gạt phắt đi chẳng buồn nghe hết câu, trong cơn thịnh nộ tột độ đã ra lệnh sậm yên cương ngựa, rồi cùng các bề tôi lên đường tìm đến dinh cơ của Regan — người con gái còn lại. Và Lear thầm nghĩ xem lỗi lầm của Cordelia (nếu đó thực sự là lỗi) bỗng trở nên nhỏ nhoi nhường nào khi đặt lên bàn cân so sánh với người chị của nó, và ông bật khóc; rồi ông lại cảm thấy xấu hổ vì một kẻ như Goneril lại có thể nắm giữ quyền uy lớn lao đến mức khiến một đấng nam nhi như ông phải rơi lệ.
Regan và chồng đang duy trì triều đình của họ với vẻ xa hoa tráng lệ tại cung điện; và Lear phái người hầu Caius mang thư báo trước cho con gái để nàng kịp thời chuẩn bị tiếp đón, trong lúc ông cùng đoàn tùy tùng lúp xúp theo sau. Thế nhưng có vẻ như Goneril đã ra tay trước một bước khi cũng sai sứ giả mang thư tới chỗ Regan, tố cáo người cha tính tình dở chứng khó chiều, đồng thời khuyên em gái đừng nên tiếp đón một đoàn tùy tùng đông đảo như thế. Sứ giả này cập bến cùng thời điểm với Caius, và cả hai chạm mặt nhau; ngạc nhiên thay, kẻ đó lại chính là tên quản gia — kẻ thù cũ từng bị Caius ngáng chân quật ngã vì tội hỗn láo với Lear. Caius vốn chẳng ưa gì bộ dạng của gã, lại đoán được mục đích đến đây liền đâm ra sỉ nhục và khiêu chiến; khi gã đó từ chối, trong cơn thịnh nộ chính đáng, Caius đã nện cho gã một trận nhừ tử đúng như cái công gieo rắc điều thị phi và mang tin độc ác ấy đáng phải nhận. Khi sự việc lọt đến tai Regan và chồng, họ liền ra lệnh tống giam Caius vào cùm, dẫu hắn là sứ giả đến từ vị vua là cha nàng, và với tư cách đó vốn phải được tôn trọng bậc nhất; thế nên cảnh tượng đầu tiên đập vào mắt nhà vua khi bước chân vào lâu đài chính là bề tôi trung thành Caius của ông đang ngồi trong góc ngục tù nhục nhã ấy.
Đó chỉ là một điềm gở mở đầu cho màn tiếp đón mà ông phải đối mặt; thế nhưng một thảm cảnh tồi tệ hơn nữa lại ập đến, khi dò hỏi tin tức về con gái cùng con rể, ông nhận được câu trả lời rằng họ đã mệt mỏi sau chuyến hành trình thâu đêm nên không thể tiếp kiến; và cuối cùng, khi ông kiên quyết đòi gặp bằng được với thái độ giận dữ, lúc họ chịu bước ra chào đón, đập vào mắt ông nào ngờ lại chính là ả Goneril đáng ghét — kẻ đã đến trước để trát vấy câu chuyện của mình và xúi giục em gái chống lại người cha ruột!
Cảnh tượng ấy khiến ông lão chấn động mạnh, và càng đau đớn hơn khi chứng kiến Regan bước đến nắm chặt tay ả; ông liền hỏi Goneril rằng mụ có cảm thấy hổ thẹn khi giáp mặt với bộ râu trắng phau của cha mình không. Và Regan khuyên ông nên quay về với Goneril, sống yên bình bên mụ ta, đồng thời tống khứ một nửa số người hầu cận đi và cầu xin sự tha thứ từ con gái; bởi ông đã già, lại lú lẫn thiếu phán đoán, nên bắt buộc phải để những kẻ có cái đầu tỉnh táo hơn mình dẫn dắt và cai quản. Lear liền chỉ ra điều đó hoang đường đến nhường nào nếu ông phải quỳ gối van xin chính đứa con rứt ruột miếng ăn manh áo, và ông phản biện lại cái sự phụ thuộc trái luân thường đạo lý ấy, tuyên bố dứt khoát rằng mình sẽ không bao giờ quay lại với mụ ta, mà sẽ ở lại chốn này cùng Regan — ông và một trăm hiệp sĩ của mình; bởi ông đinh ninh rằng nàng ta chưa hề quên đi một nửa giang sơn mà ông từng ban phát, rằng ánh mắt nàng không hề gớm ghiếc như Goneril, mà vô cùng dịu dàng ấm áp. Ông thưa rằng thà vượt biển sang Pháp van xin một khoản trợ cấp khốn cùng từ vị vua từng cưới người con út chẳng có của hồi môn, chứ đời nào ông chịu quay về chỗ Goneril với một nửa đoàn tùy tùng bị cắt xén.
Thế nhưng ông đã lầm khi kỳ vọng vào một sự đối xử tử tế hơn từ Regan so với những gì từng trải qua ở mụ chị Goneril. Tựa như muốn vượt mặt chị mình trong trò chơi đối xử bất công, Regan tuyên bố nàng thấy năm mươi hiệp sĩ là quá đông để hầu hạ ông: hai mươi lăm là quá đủ rồi. Bấy giờ Lear, lòng đau như cắt, quay sang Goneril và nói rằng ông sẽ quay về với mụ, bởi năm mươi của mụ nhân đôi con số hai mươi lăm kia, và như thế tình yêu của mụ gấp đôi Regan. Thế nhưng Goneril chối phắt, bảo rằng cần gì lắm thế — hai mươi lăm ư? Hay thậm chí mười? Hoặc năm? Khi mà ông hoàn toàn có thể được phục vụ bởi gia nhân của mụ hoặc của em gái mình? Cứ thế, hai mươi đứa con gái bất nhân ấy, tựa như đang tranh đua xem ai ác độc hơn với người cha già từng hết lòng vì họ, đã từng chút một tước đoạt sạch sẽ đoàn tùy tùng cùng chút tôn kính ít ỏi còn sót lại (vốn đã vô cùng khiêm tốn đối với một kẻ từng thống soái cả một vương quốc) để chứng minh rằng ông từng là một vị vua! Không phải vì một đoàn tùy tùng hào nhoáng là điều cốt yếu để mang lại hạnh phúc, nhưng việc từ một vị vua rơi xuống làm kẻ ăn mày quả là một sự thay đổi nghiệt ngã, từ chỗ ra lệnh cho hàng triệu thần dân đến mức chẳng còn lấy nổi một kẻ hầu; và chính sự vong ân bội nghĩa khi các con chối bỏ điều đó, vượt lên trên cả những bề khổ vật chất phải chịu đựng, mới là thứ đâm thấu trái tim tội nghiệp của vị vua già; đến nỗi với đòn đả kích kép ấy, cộng thêm nỗi dằn vặt vì trót dại dột đem dâng cả giang sơn, tâm trí ông bắt đầu lú lẫn, và trong cơn mê sảng nói năng bát nháo, ông thề sẽ báo thù lũ mụ phù thủy trái nghịch luân thường ấy, tạo ra những tấm gương tày đình khiến cả mặt đất phải run sợ!
Trong lúc ông đang lảm nhảm đe dọa những điều mà đôi tay yếu ớt chẳng bao giờ có thể thực hiện được ấy, màn đêm buông xuống kèm theo một trận cuồng phong sấm chớp mưa sa; và khi các con gái vẫn khăng khăng không chịu hé cửa cho đoàn tùy tùng bước vào, ông cất tiếng gọi ngựa, thà chọn cách đương đầu với cơn thịnh nộ tột cùng của bão tố ngoài trời còn hơn là sống chung một mái nhà với những đứa con vô ơn. Về phần chúng, với tuyên bố rằng những tai họa do sự bướng bỉnh của con người tự rước lấy chính là hình phạt đích đáng, đã mặc kệ ông trong tình trạng đó rồi sập cửa cài then.
Gió thổi lồng lộng, mưa và bão tố mỗi lúc một gầm rú dữ dội khi ông lão bước ra chiến đấu với đất trời — những thứ hãy còn nhân từ chán so với sự phũ phàng của con gái. Xung quanh dặm trường chẳng bóng cây che chở; và ngay trên đồng hoang tối tăm ấy, mặc cho cuồng phong quật ngả, vua Lear lang thang thách thức gió sấm. Ông thét bảo gió hãy thổi tung trái đất xuống đáy biển, hoặc làm dâng cao những ngọn sóng để nhấn chìm trần gian, sao cho chẳng còn sót lại bất kỳ dấu tích nào của một giống loài vô ơn mang tên con người. Vị vua già lúc này chẳng còn bầu bạn với ai ngoài tên hề tội nghiệp — kẻ vẫn kiên trì bám trụ sát bên ông, dùng những câu trò cười dí dỏm để chế giễu nghịch cảnh, miệng lẩm bẩm rằng đây quả là một đêm đẹp trời để tập bơi, và ngài nhà vua tốt nhất nên quay vào để xin ơn trên ban phước từ các cô con gái:
Kẻ nào trí tuệ mong manh
Mưa tuôn gió táp đoạn đành bấy lâu!
Vẫn vui sống với cơ cầu
Mặc cho mưa đổ ngập đầu ngày qua;
đồng thời thề thốt rằng đây đúng là một đêm tuyệt vời để hạ hỏa cái tôi kiêu ngạo của mấy ả tiểu thư.
Trong hoàn cảnh nghèo nàn túng quẫn ấy, vị quân vương một thời lẫy lừng đã được tìm thấy bởi bề tôi trung thành tận tụy — bá tước Kent tốt bụng nay đã cải trang thành Caius. Ông vẫn luôn sát cánh bên cạnh dẫu nhà vua chẳng hề hay biết đó chính là bá tước, và cất lời: “Trời ơi! Thưa ngài, sao ngài lại ở đây? Muông thú vốn yêu đêm tối cũng chẳng dám dung thứ cho những đêm như thế này đâu. Cơn bão khủng khiếp này đã đuổi hết lũ thú hoang vào hang ổ. Bản chất con người sao chịu thấu nổi nỗi sợ hãi và đọa đày này.” Lear liền quở trách ông, nói rằng những tai ương nhỏ nhặt ấy chẳng thấm tháp gì khi con người ta đang oằn mình gánh chịu một căn bệnh trầm trọng hơn. Khi tâm trí thảnh thơi, thân xác mới có không gian để kiêu kỳ đài các, thế nhưng ngọn lửa bùng cháy trong tâm can đã cướp sạch mọi cảm giác khỏi giác quan của ông, ngoại trừ nỗi đớn đau đang đập từng nhịp bên ngực trái. Và ông nói về sự vô ơn của phận con cái, ví von nó chẳng khác nào cái miệng cắn xé bàn tay vừa mang thức ăn dâng lên cho nó; bởi cha mẹ chính là đôi bàn tay, là của ăn và là tất cả đối với con cái.
Thế nhưng Caius tốt bụng vẫn kiên trì nài nỉ nhà vua đừng tiếp tục đứng ngoài trời quang mây tạnh, cuối cùng cũng thuyết phục được ông bước vào một túp lòi tồi tàn xiêu vẹo dựng giữa đồng hoang. Khi tên hề vừa bước vào trước liền hoảng hốt cắm cổ chạy ngược ra, mồm lắp bắp kêu lên rằng hắn vừa thấy ma. Thế nhưng khi vào kiểm tra kỹ lại, con ma ấy chẳng qua chỉ là một gã ăn mày điên ở nhà thương Bedlam, kẻ đã bò vào túp lều hoang tàn này để tránh trú. Chính những lời lảm nhảm về quỷ sứ của gã đã hù dọa tên hề — một trong số những kẻ tâm thần khốn khổ vốn hoặc thực sự mất trí, hoặc giả vờ điên loạn để moi tiền bố thí từ những người nông dân tốt bụng. Chúng đi khắp các vùng quê, tự xưng là Tom tội nghiệp hay Turlygood tội nghiệp, miệng réo gọi: “Ai có lòng thương bố thí cho Tom tội nghiệp nào?” rồi đâm kim, cắm đinh cùng nhánh hương thảo vào cánh tay cho rỉ máu; bằng những hành động rợn người ấy, một phần nhờ van xin, phần khác nhờ những lời nguyền rủa điên rồ, chúng khiến đám dân quê khờ khạo động lòng trắc ẩn hoặc khiếp sợ mà móc hầu bao bố thí. Gã khốn này cũng là một kẻ như thế; và nhà vua khi nhìn thấy hoàn cảnh bi đát của gã — chẳng có gì che thân ngoài một tấm chăn rách quấn quanh thắt lưng — liền đinh ninh rằng gã chắc chắn cũng là một người cha từng dâng hiến tất cả cho lũ con gái để rồi chuốc lấy kết cục thê thảm này: bởi theo ông, chẳng có thứ gì trên đời có thể đẩy một người vào bước đường cùng khốn đốn nếu không phải vì những đứa con vô tình.
Từ câu chuyện này cùng vô số lời lảm nhảm quái đản khác mà ông thốt ra, Caius tốt bụng nhận thức rõ ràng rằng nhà vua đã chẳng còn giữ được sự minh mẫn, mà sự đối xử tệ bạc của lũ con gái đã thực sự bức ông đến mức phát điên. Và lúc này, lòng trung thành của vị bá tước Kent đáng kính lại càng được thể hiện qua những hành động thiết thực hơn bao giờ hết. Với sự hỗ trợ từ một vài bề tôi vẫn giữ trọn lòng trung của nhà vua, ông đã cho người đưa vị chủ tướng đáng kính của mình rời đi vào lúc rạng sáng đến lâu đài Dover — nơi mà thế lực và các mối quan hệ của ông với tư cách bá tước xứ Kent tụ hội nhiều nhất; bản thân ông thì lên đường sang Pháp, hỏa tốc diện kiến Cordelia và dùng những từ ngữ đầy xúc động để miêu tả tình cảnh khốn cùng của người cha ruột, đồng thời phơi bày bản chất vô nhân tính của mấy mươi đứa chị một cách sống động đến mức người con gái hiếu thảo ấy đã nghẹn ngào nước mắt, khẩn khoản xin vua chồng cho phép nàng túc trực đáp chuyến thuyền sang Anh cùng một binh đoàn đủ mạnh để trừng trị lũ con gái ác độc cùng chồng của chúng, qua đó phò tá vị vua già trở lại ngai vàng. Sau khi được chấp thuận, nàng liền khởi hành và cập bến Dover cùng một đạo quân hoàng gia.
Lear, do vô tình trốn thoát khỏi sự kiềm tỏa của những người giám hộ mà bá tước Kent cắt cử để chăm sóc cơn phát điên của ông, đã được đội tuần tra của Cordelia tìm thấy khi đang lang thang trên những cánh đồng gần Dover trong một trạng thái vô cùng thê thảm: điên loạn hoàn toàn, miệng vừa nghêu ngao hát vừa đội trên đầu chiếc vương miện kết bằng rơm rạ, tầm ma cùng những loài cỏ dại nhặt nhạnh trên đồng lúa mì. Theo lời khuyên của các ngự y, dẫu vô cùng khao khát được gặp cha, Cordelia vẫn bị thuyết phục hãy tạm hoãn cuộc hội ngộ cho đến khi giấc ngủ cùng tác dụng của các loại thảo dược mà họ sắc cho uống giúp tinh thần ông bình ổn trở lại. Nhờ sự tận tâm của những vị thầy thuốc tài ba — kẻ mà Cordelia đã hứa hẹn dâng tặng toàn bộ vàng bạc châu báu để đổi lấy sự hồi phục của vị vua già —, Lear chẳng mấy chốc đã đủ sức khỏe để diện kiến con gái.
Đó là một khoảnh khắc vô cùng cảm động khi chứng kiến cuộc tương phùng giữa người cha và đứa con gái: chứng kiến sự giằng xé bên trong tâm can vị vua già khốn khổ giữa niềm vui khôn tả khi được nhìn lại đứa con cưng thuở nào, và nỗi hổ thẹn khi đón nhận tình cảm hiếu thảo từ chính người mà ông từng ruồng bỏ chỉ vì một lỗi lầm cỏn con trong cơn thịnh nộ; cả hai thứ cảm xúc ấy đang vật lộn với những tàn dư của căn bệnh tâm thần — thứ đôi khi trong bộ não nửa tỉnh nửa mê vẫn khiến ông ngẩn ngơ chẳng nhớ nổi mình đang đứng ở đâu, hay kẻ đang ân cần ôm hôn và trò chuyện với mình là ai; để rồi ông lại van nài những kẻ đứng xung quanh đừng cười chê nếu ông nhầm lẫn quý cô này chính là đứa con gái Cordelia! Để rồi chứng kiến ông quỳ sụp xuống van xin sự tha thứ từ con; còn nàng, người phụ nữ nhân hậu ấy, cứ quỳ mọp suốt buổi để xin ơn phước từ ông, vừa khóc vừa bảo rằng hành động quỳ gối đó không xứng với ông, mà phải là bổn phận của nàng, bởi nàng chính là con gái ông, là đứa con gái ruột thịt đích thực Cordelia của ông! Và nàng ôm hôn ông (như cách nàng thưa) để xua đi mọi sự phũ phàng từ các chị, đoạn nói rằng bọn chúng thật đáng hổ thẹn khi dám đẩy người cha già kính yêu với bộ râu tóc bạc phơ ra ngoài trời lạnh giá, trong khi con chó của kẻ thù nàng, dẫu từng cắn nàng đi chăng nữa (như cách nàng dùng từ đầy hoa mỹ), cũng xứng đáng được sưởi ấm bên đống lửa nhà nàng trong một đêm giông bão như thế. Nàng kể cho cha nghe về hành trình từ nước Pháp trở sang với mục đích mang lại sự cứu rỗi cho ông; còn ông bảo rằng nàng hãy quên đi và tha thứ, bởi ông đã già cả lú lẫn và chẳng biết mình đang làm gì, nhưng chắc chắn nàng có lý do chính đáng để căm ghét ông, trong khi mấy mươi đứa chị thì tuyệt đối không. Và Cordelia đáp rằng nàng chẳng có lấy một lý do nào cả, cũng giống như bọn chúng mà thôi.
Thế nên chúng ta hãy để vị vua già lại trong sự chở che của người con gái hiếu thảo tràn đầy tình yêu thương, nơi mà nhờ sự trợ giúp của giấc ngủ và thuốc men, nàng cùng các y bác sĩ cuối cùng đã thành công trong việc hàn gắn lại những tâm hồn và giác quan vụn vỡ từng bị sự tàn nhẫn của những đứa con gái kia đả kích dữ dội. Giờ đây, hãy quay trở lại để điểm qua đôi điều về mấy mươi đứa con tàn nhẫn ấy.
Những con quái vật vô ơn bạc nghĩa, kẻ từng phản bội vị vua cha, chẳng đời nào có thể tỏ ra trung thực với chính những người chồng của mình. Chẳng mấy chốc chúng đã cảm thấy chán ngấy việc duy trì ngay cả cái vỏ bọc bổn phận và tình cảm, để rồi công khai phơi bày việc đã đem lòng yêu mến kẻ khác. Tình cờ thay, đối tượng trong mối tình tội lỗi của cả hai lại là một người. Đó chính là Edmund — đứa con hoang của cố bá tước Gloucester —, kẻ bằng những mưu mô xảo trá đã hất cẳng người anh trai Edgar (người thừa kế hợp pháp) để cướp lấy tước hiệu bá tước, và giờ đây thông qua những thủ đoạn đê tiện đã nghiễm nhiên trở thành bá tước thực thụ; một kẻ độc ác và là đối tượng hoàn hảo cho tình yêu của những mụ tà ác như Goneril và Regan. Xảy ra vào khoảng thời gian này khi công tước xứ Cornwall — chồng của Regan — qua đời, Regan ngay lập tức tuyên bố ý định kết hôn với vị bá tước xứ Gloucester nọ. Điều này đã khơi mào cơn thịnh nộ ghen tuông từ người chị, bởi vị bá tước đồi bại này trước đó từng nhiều lần tán tỉnh cả Goneril lẫn Regan; thế nên Goneril đã tìm mưu hạch kế thủ tiêu em gái bằng độc dược. Tuy nhiên, hành vi tội ác ấy đã bị bại lộ và mụ bị chính chồng mình là công tước xứ Albany tống giam vì tội mưu sát lẫn mối tình tội lỗi với vị bá tước vừa lọt đến tai ông ta. Trong cơn cuồng nộ vì tình duyên tan vỡ, chẳng mấy chốc mụ đã tự kết liễu đời mình. Cứ thế, công lý của nhà trời cuối cùng cũng tóm cổ những mụ con gái độc ác ấy.
Trong lúc mọi ánh mắt đều đổ dồn về sự kiện này, ca ngợi công lý được thực thi qua cái chết đích đáng của chúng, thì cũng chính những ánh mắt ấy bất ngờ rời khỏi khung cảnh đó để ngắm nhìn con đường kỳ lạ khôn lường của đấng tối cao qua số phận bi thảm của người con gái trẻ tuổi hiền đức — nàng Cordelia. Những việc làm thiện lương của nàng dường như xứng đáng nhận được một cái kết có hậu hơn; thế nhưng có một sự thật phũ phàng rằng sự ngây thơ và lòng thành kính không phải lúc nào cũng đơm hoa kết trái trên cõi đời này. Các đạo quân mà Goneril và Regan phái đi dưới quyền chỉ huy của gã bá tước Gloucester tàn ác đã giành chiến thắng, và Cordelia, thông qua những thủ đoạn bẩn thỉu của gã bá tước đồi bại vốn chẳng muốn bất kỳ ai ngáng đường mình tới ngai vàng, đã phải kết thúc cuộc đời trong ngục thất. Cứ thế, nhà trời đã đón người thiếu nữ ngây thơ ấy về với cõi vĩnh hằng khi tuổi đời hãy còn xuân sắc, sau khi để lại cho trần gian một tấm gương lừng lẫy về đạo hiếu sinh. Lear cũng chẳng sống thêm được bao lâu sau khi đứa con hiếu thảo ấy qua đời.
Trước lúc nhắm mắt xuôi tay, vị bá tước Kent tốt bụng — kẻ vẫn luôn âm thầm túc trực theo từng bước chân của vị chủ nhân già kể từ khoảnh khắc bị Goneril đối xử tệ bạc cho đến tận giai đoạn lụi tàn bi thảm này — đã cố gắng để ông hiểu rằng chính mình là người từng phò tá ông dưới lỗ danh Caius; thế nhưng bộ não tàn tạ vì tuổi tác và đau khổ của Lear lúc bấy giờ chẳng tài nào tiếp thu nổi chuyện đó, hay làm sao Kent và Caius lại có thể là cùng một con người. Thế nên Kent đành thôi, chẳng muốn làm phiền ông bằng những lời giải thích vào thời điểm ngặt nghèo ấy; và chẳng bao lâu sau Lear trút hơi thở cuối cùng, khiến người bề tôi trung thành tận tụy ấy, bị bủa vây bởi tuổi già và nỗi đau xé lòng trước những nỗi đoạn trường của chủ cũ, cũng nhanh chóng bước theo ông xuống chốn tuyền đài.
Sự phán quyết của nhà trời đã giáng xuống tên bá tước Gloucester tàn ác ra sao khi tội mưu phản bị lật tẩy và gã mạng vong trong trận quyết đấu đơn thương độc mã với người anh ruột — vị bá tước hợp pháp; rồi việc ông chồng của Goneril là công tước xứ Albany — kẻ vốn vô can trong cái chết của Cordelia và chưa bao giờ hùa theo vợ trong những hành vi tội ác chống lại cha — đã bước lên ngai vàng xứ Britain sau khi Lear qua đời ra sao, thiết nghĩ chẳng cần phải kể lại tường tận nơi đây; bởi Lear và ba người con gái của ông đều đã chết, và chỉ có những cuộc đời trôi nổi của họ mới gắn liền với câu chuyện của chúng ta mà thôi.