Những Câu Chuyện Từ Shakespeare

Lượt đọc: 199 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hamlet, Hoàng Tử Đan Mạch

❊ ❊ ❊

Gertrude, vương hậu Đan Mạch, bỗng chốc trở thành góa phụ sau cái chết đột ngột của Quốc vương Hamlet. Chưa đầy hai tháng sau, bà đã kết hôn với người em chồng là Claudius. Hành động này vào thời điểm ấy bị tất cả mọi người xem là sự thiếu suy nghĩ kỳ quặc, vô cảm, hoặc tệ hơn thế. Bởi lẽ, Claudius chẳng hề có điểm nào giống với người chồng quá cố, từ dung mạo cho đến tâm hồn. Hắn vừa đáng khinh về bề ngoài, vừa đê tiện và bất tài về tính nết. Trong tâm trí một số người bắt đầu nảy sinh nghi ngờ rằng chính hắn đã ngấm ngầm sát hại nhà vua để được cưới vương hậu và bước lên ngai vàng Đan Mạch, gạt bỏ hoàng tử trẻ Hamlet—con trai của vị vua quá cố và là người thừa kế hợp pháp của vương quốc.

Nhưng hành động thiếu thận trọng ấy của vương hậu lại gây ấn tượng sâu sắc nhất cho vị hoàng tử trẻ tuổi. Cậu vốn hết lòng yêu thương và tôn kính người cha quá cố đến mức sùng bái. Bản thân lại là người có ý thức rất cao về danh dự và luôn trau chuốt phép tắc, Hamlet vô cùng đau đớn trước lối cư xử bất xứng của mẹ mình là Gertrude. Nỗi đau mất cha kết hợp cùng sự hổ thẹn vì cuộc hôn nhân của mẹ đã phủ lên tâm hồn hoàng tử trẻ một nỗi sầu muộn u ám, khiến cậu mất hết mọi niềm vui và vẻ rạng rỡ thường ngày. Cậu chán ghét cả những trang sách từng đem lại niềm vui quen thuộc; những bài tập võ nghệ và trò chơi vương giả phù hợp với tuổi trẻ cũng chẳng còn hứng thú gì nữa. Cậu trở nên chán ngán thế gian, nơi đối với cậu chẳng khác nào một khu vườn hoang dã ngập cỏ dại, nơi mọi bông hoa tươi tốt đều bị bóp nghẹt và chẳng có gì sinh sôi ngoài cỏ dại.

Không phải là viễn cảnh bị tước đoạt ngai vàng, tức sản nghiệp hợp pháp của mình, lại đè nặng lên tâm can cậu đến thế—dù rằng đối với một vị hoàng tử trẻ tuổi và cao ngạo, điều đó là một vết thương buốt nhói và một sự sỉ nhục cay đắng. Điều khiến cậu ray rứt khôn nguôi, cướp đi mọi tinh thần vui vẻ, chính là việc người mẹ đã tỏ ra quá vô ơn với ký ức về cha cậu. Lại là một người cha như thế! Một người chồng đã từng yêu thương và dịu dàng với bà biết bao! Thế mà bà vẫn luôn tỏ ra là một người vợ yêu thương, vâng lời, luôn quấn quýt bên ông như thể tình cảm của bà gắn liền với từng nhịp sống của chồng. Vậy mà giờ đây, chỉ trong vòng hai tháng—hoặc đối với Hamlet trẻ tuổi thì chưa đầy hai tháng—bà đã tái giá, kết hôn với chính chú của cậu, em ruột của người chồng thân yêu. Đó vốn dĩ là một cuộc hôn nhân hoàn toàn bất hợp pháp và không đúng đắn bởi mối quan hệ cận huyết, lại càng trở nên tồi tệ hơn gấp bội bởi sự vội vã vô liêm sỉ khi diễn ra, cùng bản chất tầm thường của kẻ mà bà đã chọn làm bạn đời trên ngai vàng và chăn gối. Chính điều này, hơn cả việc mất đi mười vương quốc, đã đánh gục tinh thần và giăng mây phủ kín tâm trí của vị hoàng tử trẻ tuổi danh giá ấy.

Mọi nỗ lực dàn xếp của vương hậu Gertrude và nhà vua nhằm đánh lạc hướng cậu đều trở thành vô ích. Cậu vẫn xuất hiện triều đình trong bộ y phục đen tuyền để tang cho cái chết của vua cha—một kiểu trang phục mà cậu chưa từng cởi bỏ, kể cả để làm vui lòng mẹ trong ngày cưới của bà. Cậu cũng kiên quyết không tham gia vào bất kỳ lễ hội hay niềm vui nào trong cái ngày mà (theo góc nhìn của cậu) đầy ô nhục ấy.

Điều làm cậu trăn trở nhất chính là sự mơ hồ về cái chết của cha mình. Claudius loan tin rằng vua cha bị rắn cắn, nhưng Hamlet lại có những nghi ngờ sắc sảo rằng chính Claudius mới là con rắn độc ấy; nói thẳng ra là hắn đã sát hại vua cha vì vương miện, và con rắn từng cắn cha cậu nay đang ngự trị trên ngai vàng.

Liệu phỏng đoán này đúng đến mức nào, cậu phải suy nghĩ ra sao về mẹ mình, bà có đồng lõa với vụ mưu sát này hay không, và sự việc xảy ra là có sự đồng thuận, hay biết trước, hay hoàn toàn ngoài tầm hiểu biết của bà—đó là những mối hoài nghi liên tục dằn vặt và làm tâm trí cậu rối bời.

Một lời đồn đã đến tai Hamlet rằng một bóng ma, có hình dáng y hệt vua cha quá cố, đã được đội lính canh nhìn thấy xuất hiện trên bãi thềm trước cung điện vào lúc nửa đêm, liên tiếp trong hai hoặc ba đêm liền. Hồn ma luôn mặc đúng bộ giáp sắt từ đầu đến chân mà vua cha từng mang lúc sinh thời. Những người tận mắt chứng kiến (trong đó có Horatio, người bạn tri kỷ của Hamlet) đều đồng thuận trong lời kể về thời điểm và cách thức xuất hiện của nó: hồn ma hiện ra đúng lúc đồng hồ điểm mười hai giờ; gương mặt tái nhợt, mang nét buồn bã nhiều hơn giận dữ; râu tóc bờm xờm, mang màu xám bạc giống hệt như khi ông còn sống. Nó chẳng đáp lời khi họ cất tiếng gọi, nhưng có lần họ tưởng như nó ngẩng đầu lên, cử động như thể sắp nói điều gì; thế nhưng đúng khoảnh khắc ấy, tiếng gà gáy sáng vang lên, và nó vội vã thu mình lại, biến mất khỏi tầm mắt họ.

Vị hoàng tử trẻ vô cùng kinh ngạc trước câu chuyện của họ, bởi nó quá mạch lạc và đồng nhất đến mức không thể không tin. Cậu đinh ninh rằng thứ họ nhìn thấy chính là linh hồn của cha mình, và quyết định sẽ cùng canh gác với đội lính vào đêm đó để có cơ hội tận mắt chứng kiến. Cậu tự nhủ rằng một hiện tượng kỳ lạ như vậy chắc chắn mang theo một ngụ ý nào đó, rằng hồn ma có điều muốn truyền đạt, và dù nó có im lặng suốt thời gian qua thì nay nó cũng sẽ cất lời với cậu. Cậu kiên nhẫn chờ đợi màn đêm buông xuống.

Khi đêm đến, cậu cùng Horatio và Marcellus—một lính gác—đứng túc trực trên bãi thềm nơi bóng ma thường hay lai vãng. Đêm hôm ấy trời lạnh buốt, không khí lạnh thấu xương và buốt giá một cách bất thường. Hamlet, Horatio và người bạn đồng hành bỗng trò chuyện đôi điều về cái giá rét của đêm dài, nhưng câu chuyện bất chợt bị cắt đứt khi Horatio thông báo rằng bóng ma đang đến.

Trước linh ảnh của cha, Hamlet chết lặng vì ngỡ ngàng và sợ hãi. Ban đầu, cậu cất tiếng cầu xin các thiên thần và sứ giả thiên đàng che chở, bởi cậu chẳng thể biết đó là thiện linh hay ác quỷ, liệu nó mang lại điềm lành hay điềm dữ. Nhưng dần dần, cậu lấy lại được can đảm. Hồn ma của cha (theo cảm nhận của cậu) nhìn cậu với ánh mắt đầy thương cảm, như thể đang khao khát được trò chuyện, và mọi cử chỉ đều hiện lên giống hệt ông lúc sinh thời. Không thể kìm nén hơn nữa, Hamlet cất tiếng gọi tên ông: "Hamlet, Nhà vua, Cha hỡi!" Cậu khẩn khoản hỏi lý do vì sao ông lại rời bỏ nấm mồ—nơi họ từng thấy ông yên nghỉ—để trở lại thăm trần gian và ánh trăng này; cậu thiết tha cầu xin ông cho biết liệu có điều gì họ có thể làm để mang lại sự bình yên cho linh hồn ông. Hồn ma liền ra hiệu cho Hamlet đi theo đến một nơi vắng vẻ hơn để họ có thể ở một mình. Horatio và Marcellus hết lời can ngăn vị hoàng tử trẻ chớ bước theo, vì họ sợ đó có thể là một thứ tà ma dụ dỗ cậu ra vùng biển gần đó, hoặc lên đỉnh của một vách đá hiểm trở, rồi biến thành hình thù kinh khủng nào đó khiến hoàng tử mất đi lý trí. Thế nhưng, những lời khuyên can và van nài ấy chẳng thể lay chuyển được quyết tâm của Hamlet, kẻ vốn xem nhẹ sinh mạng đến mức chẳng mủi lòng trước nỗi sợ mất đi nó. Còn về phần linh hồn, cậu tự nhủ, một thứ bất tử như thế thì bóng ma kia có thể làm gì được? Cậu cảm thấy gan dạ như một con sư tử, giật mình vùng khỏi tay những người đang cố hết sức giữ mình lại, và bước đi theo bất cứ hướng nào linh hồn dẫn lối.

Khi chỉ còn lại hai người đối diện nhau, linh hồn phá vỡ sự im lặng và nói với cậu rằng ông chính là vong linh của Hamlet, người cha đã bị sát hại một cách tàn nhẫn, đồng thời kể lại ngọn ngành sự việc: rằng chính người em ruột Claudius—chú của Hamlet—đã ra tay, đúng như những gì Hamlet đã hoài nghi bấy lâu nay nhưng chưa dám tin, tất cả chỉ vì lòng tham muốn chiếm đoạt vương miện và giường chiếu của anh trai. Rằng vào một buổi chiều khi ông đang ngủ trong khu vườn—thói quen thường nhật của ông vào mỗi buổi trưa, người em trai phản trù đã lén lút đến bên khi ông đang say ngủ, rót thứ nước ép của cây ô đầu độc hại vào tai ông. Thứ nước ấy có sức mạnh tương khắc tàn khốc với sự sống con người, len lỏi nhanh như thủy ngân qua mọi tĩnh mạch trong cơ thể, làm đông đặc máu huyết và phủ một lớp vẩy ghẻ lở khắp làn da. Cứ thế, trong lúc ngủ say, ông đã bị chính tay người em cướp đi vương miện, người vợ và cả sinh mạng chỉ trong chớp mắt. Hồn ma khẩn khoản nài xin Hamlet, nếu cậu từng yêu quý người cha thân yêu của mình, hãy trả thù cho cái chết oan khuất này. Hồn ma cũng bày tỏ nỗi đau xót trước việc người vợ đã sa ngã khỏi phẩm hạnh, phản bội lại tình yêu chung thủy với người chồng đầu ấp tay gối để kết hôn với kẻ sát nhân. Tuy nhiên, hồn ma cũng cảnh giác Hamlet rằng dù cậu có hành động thế nào để trả thù người chú độc ác, tuyệt đối không được dùng bạo lực với thân thể mẹ mình, mà hãy để bà lại cho trời cao phán xét cùng với sự cắn rứt và gai nhọn của lương tâm. Hamlet hứa sẽ tuân thủ mọi chỉ thị của hồn ma, và rồi bóng ma biến mất.

Khi Hamlet ở lại một mình, cậu đưa ra một quyết định vô cùng kiên quyết: mọi ký ức, mọi thứ từng học được từ sách vở hay sự quan sát từ trước đến nay sẽ bị vứt bỏ hoàn toàn khỏi tâm trí, và chẳng có gì được phép tồn tại trong bộ óc cậu ngoại trừ ký ức về những lời hồn ma đã kể và giao phó. Hamlet không chia sẻ chi tiết cuộc trò chuyện đó với bất kỳ ai ngoài người bạn tri kỷ Horatio, đồng thời bắt buộc cả Horatio lẫn Marcellus phải giữ sự kín đáo tuyệt đối về những gì họ đã chứng kiến đêm hôm đó.

Sự kinh hoàng mà cảnh tượng hồn ma để lại trong tâm trí Hamlet—vốn đã suy nhược và chán nản từ trước—suýt chút nữa đã làm đảo lộn tâm trí, đẩy cậu đến bờ vực phát điên. Lo sợ rằng trạng thái này sẽ tiếp diễn, thu hút sự chú ý và khiến người chú cảnh giác nếu hắn nghi ngờ cậu đang mưu tính điều gì chống lại mình, hoặc nếu hắn biết chắc Hamlet nắm rõ về cái chết của cha hơn những gì cậu thể hiện, Hamlet đã đưa ra một quyết định kỳ lạ: từ khoảnh khắc đó, cậu sẽ giả vờ như mình đã thực sự mất trí. Cậu nghĩ rằng làm như vậy sẽ khiến bản thân ít trở thành đối tượng nghi ngờ hơn khi người chú tin rằng cậu không còn khả năng thực hiện bất kỳ kế hoạch nghiêm túc nào, và sự hoảng loạn thực sự trong tâm trí cậu sẽ được che giấu tốt nhất dưới lớp áo giả điên.

Kể từ đó, Hamlet bắt đầu cố tình thể hiện sự hoang dã và khác thường trong trang phục, lời nói lẫn hành vi. Cậu giả điên xuất sắc đến mức cả nhà vua và vương hậu đều bị lừa phỉnh. Không cho rằng nỗi buồn mất cha là nguyên nhân đủ lớn để sinh ra căn bệnh tâm thần như thế—bởi họ nào đâu biết sự xuất hiện của hồn ma—họ đinh ninh rằng căn bệnh của cậu xuất phát từ chuyện tình ái, và họ nghĩ rằng mình đã tìm ra ngọn nguồn.

Trước khi rơi vào trạng thái sầu muộn như đã kể, Hamlet từng hết lòng yêu mến một thiếu nữ xinh đẹp tên là Ophelia, con gái của Polonius, tể tướng triều đình. Cậu từng gửi cho nàng những bức thư, nhẫn ước, bày tỏ biết bao lời tình tứ và theo đuổi nàng một cách đường hoàng, và nàng cũng đã tin tưởng những lời thề nguyền cùng sự tán tỉnh ấy. Thế nhưng, nỗi sầu muộn ập đến sau này đã khiến cậu sao lãng nàng; và kể từ khi nung nấu ý định giả điên, cậu cố tình đối xử với nàng bằng sự lạnh lùng và một chút thô lỗ. Về phần nàng, một thiếu nữ ngoan hiền, thay vì trách móc cậu phản bội, lại tự nhủ rằng đó chỉ là căn bệnh trong tâm trí chứ không phải sự hững hờ thực sự khiến cậu ít quan tâm đến nàng hơn trước. Nàng so sánh các năng lực trong tâm hồn từng cao quý và trí tuệ tuyệt vời của cậu—nay đã suy sụp bởi nỗi sầu muộn sâu sắc đè nặng—giống như những chiếc chuông ngọt ngào vốn dĩ có khả năng tấu lên những khúc nhạc tuyệt mỹ nhất, nhưng khi bị lệch nhịp hoặc bị đụng chạm thô bạo, chúng chỉ phát ra những âm thanh chói tai và khó chịu.

Dù trọng trách lớn lao mà Hamlet đang gánh vác—trả thù cho cái chết của cha trên kẻ sát nhân—chẳng hề phù hợp với những trò tán tỉnh vui đùa, hay dung chứa một thứ tình cảm nhàn rỗi như tình yêu trong mắt cậu lúc bấy giờ, nó vẫn không thể ngăn cản những nghĩ suy dịu ngọt về Ophelia len lỏi vào tâm trí. Có những khoảnh khắc, khi nghĩ rằng cách đối xử của mình với nàng thiếu nữ dịu dàng ấy là quá ư khắc nghiệt một cách vô lý, cậu đã viết cho nàng một bức thư đong đầy những cảm xúc trào dâng hỗn độn và những lời lẽ kỳ quặc, đúng với vỏ bọc điên dại của mình, nhưng đan xen trong đó là vài nét dịu dàng của tình yêu—điều không thể không phơi bày cho vị tiểu thư đáng kính ấy thấy rằng một tình yêu sâu sắc dành cho nàng vẫn nằm ở tận đáy trái tim cậu. Cậu bảo nàng hãy hoài nghi các vì sao là lửa, hoài nghi mặt trời chuyển động, hoài nghi chân lý là lời dối trá, nhưng tuyệt đối đừng bao giờ hoài nghi tình yêu của cậu; cùng với nhiều câu chữ bay bổng khác. Ophelia đã ngoan ngoãn đưa bức thư này cho cha mình xem, và vị lão thần cho rằng ông có bổn phận phải trình báo nó cho nhà vua và vương hậu. Kể từ lúc đó, họ càng chắc chắn rằng nguyên nhân thực chất dẫn đến cơn điên của Hamlet chính là vì ái tình. Và vương hậu thầm ước gì những nét đẹp đức hạnh của Ophelia sẽ là nguyên nhân may mắn chấm dứt sự điên cuồng ấy, bởi bà hy vọng rằng sự dịu dàng của nàng sẽ khôi phục lại con người quen thuộc của cậu, đem lại vinh dự cho cả đôi bên.

Nhưng căn bệnh của Hamlet sâu sắc hơn nhiều so với những gì họ tưởng tượng, hay có thể được chữa khỏi theo cách ấy. Hồn ma của cha mà cậu từng nhìn thấy vẫn ám ảnh tâm trí cậu, và lời di huấn thiêng liêng đòi trả thù cho vụ mưu sát không cho phép cậu được yên lòng cho đến khi nó được hoàn thành. Mỗi giờ phút trôi qua trong sự chậm trễ đều tựa như một tội ác, một sự vi phạm mệnh lệnh của cha. Tuy nhiên, việc tìm cách đoạt mạng nhà vua—khi hắn luôn được bao bọc bởi đội ngũ cận vệ—hoặc giả như có thể làm được điều đó, thì sự hiện diện của vương hậu Gertrude, mẹ của Hamlet, người hầu như luôn sát cánh bên nhà vua, lại chính là một rào cản lớn đối với ý đồ mà cậu không tài nào phá vỡ nổi. Hơn thế nữa, chính bản thân việc kẻ soán ngôi lại là chồng của mẹ mình đã dấy lên trong lòng cậu chút ít sự day dứt, làm cùn mòn đi sự quyết đoán. Bản thân hành động tước đoạt sinh mạng của một đồng loại vốn dĩ đã vô cùng ghê tởm và đáng sợ đối với bản tính vốn dĩ hiền hòa của Hamlet. Nỗi sầu muộn cùng sự chán chường tinh thần kéo dài đã sinh ra tính ngập ngừng và dao động, ngăn cản cậu bước tới cùng cực của hành động. Thêm vào đó, cậu không tài nào xua đi những mối hoài nghi trong đầu: liệu linh hồn mình từng thấy có thực sự là cha, hay đó chỉ là ác quỷ—thứ mà cậu từng nghe kể có khả năng biến hóa thành bất kỳ hình hài nào nó muốn, và có lẽ đã mạo nhận hình bóng cha nhằm lợi dụng sự yếu đuối cùng nỗi sầu muộn của cậu để đẩy cậu vào hành động tuyệt vọng là giết người. Chính vì thế, cậu quyết định phải tìm kiếm những căn cứ xác thực hơn là chỉ dựa vào một ảo ảnh hoặc bóng ma vốn có thể chỉ là sự lừa dối.

Trong lúc tâm trí hãy còn đang ngập tràn sự lưỡng lự ấy, đoàn nghệ sĩ kịch đến triều đình—những người mà Hamlet từng rất yêu thích trước kia, đặc biệt là khi nghe một diễn viên trong số họ đọc một đoạn bi kịch miêu tả cái chết của vị vua già Priam thành Troia cùng nỗi đau đớn của vương hậu Hecuba. Hamlet nồng nhiệt chào đón những người bạn nghệ sĩ cũ, và nhớ lại cách mà đoạn độc thoại ấy từng mang lại niềm vui cho mình ngày trước, cậu liền đề nghị người diễn viên tái hiện lại nó. Người này đã thể hiện vô cùng sinh động: từ tội ác mưu sát tàn nhẫn đối với vị vua già yếu, sự tàn phá thành trì và dân chúng trong biển lửa, cho đến nỗi đau đớn đến phát điên của bà vương hậu già chạy chân trần khắp cung điện, đầu đội một mảnh giẻ rách thay vì vương miện, thân thể chỉ quấn vội một chiếc chăn thay cho cẩm bào hoàng gia. Màn trình diễn sống động đến mức không chỉ lấy đi nước mắt của tất cả những ai đứng chứng kiến—những người ngỡ như đang tận mắt nhìn thấy thảm kịch thật sự—mà ngay cả bản thân người diễn viên cũng nghẹn ngào bằng giọng nói đứt quãng và những giọt nước mắt chân thật. Điều này khiến Hamlet suy ngẫm: nếu một người diễn viên chỉ vì một lời thoại hư cấu mà có thể đẩy cảm xúc lên cao trào, khóc thương cho một người chưa từng gặp mặt—như Hecuba đã qua đời từ hàng trăm năm trước—thì bản thân cậu thật vô dụng biết bao khi có trong tay động cơ và lý do chính đáng: một vị vua đích thực và một người cha thân yêu bị sát hại, vậy mà lại ít bị dao động đến mức suốt thời gian qua sự trả thù dường như vẫn ngủ quên trong sự quên lãng đục ngầu và trì trệ! Trong lúc suy ngẫm về các diễn viên, nghệ thuật diễn xuất cùng sức mạnh tác động mạnh mẽ mà một vở kịch chân thực mang lại cho khán giả, cậu chợt nhớ đến một trường hợp từng xảy ra: một kẻ sát nhân khi tận mắt chứng kiến cảnh giết người trên sân khấu, vì quá xúc động trước sức mạnh của cảnh tượng và sự tương đồng của hoàn cảnh, đã ngay lập tức thú nhận tội ác mình từng gây ra. Và cậu quyết định sẽ để nhóm nghệ sĩ này trình diễn một vở kịch phỏng theo vụ mưu sát vua cha trước mặt người chú, đồng thời chăm chú quan sát phản ứng của hắn. Dựa vào nét mặt ấy, cậu sẽ có thể nắm bắt chính xác hơn liệu hắn có phải là kẻ thủ ác hay không. Với mục đích đó, cậu ra lệnh chuẩn bị một vở kịch và mời nhà vua cùng vương hậu đến thưởng thức.

Nội dung vở kịch kể về một vụ án mạng xảy ra tại Vienna nhắm vào một vị công tước. Tên của vị công tước là Gonzago, và người vợ là Baptista. Vở kịch tái hiện cách mà Lucianus, một người họ hàng gần gũi với công tước, đã đầu độc ông trong khu vườn để chiếm đoạt tài sản, và cách mà kẻ sát nhân chẳng bao lâu sau đã chiếm được trái tim vợ của Gonzago.

Vào buổi biểu diễn, nhà vua—kẻ hoàn toàn không hề hay biết cái bẫy đang giăng sẵn cho mình—đã có mặt cùng vương hậu và toàn thể triều đình, trong khi Hamlet ngồi sát bên để chăm chú quan sát nét mặt hắn. Vở kịch mở đầu bằng cuộc trò chuyện giữa Gonzago và người vợ, trong đó vị phu nhân đưa ra vô số lời thề non hẹn biển về tình yêu, thề sẽ không bao giờ tái giá nếu phải sống cảnh góa phụ, thậm chí nguyền rủa bản thân nếu lấy chồng lần nữa, đồng thời khẳng định rằng chẳng có người phụ nữ nào làm thế ngoại trừ những kẻ độc ác nhẫn tâm sát hại người chồng đầu tiên. Hamlet quan sát thấy người chú đổi màu mặt trước câu nói này, và biểu cảm ấy tệ hại chẳng khác nào vị ngải đắng đối với cả hắn lẫn vương hậu. Thế nhưng, khi Lucianus—theo đúng cốt truyện—tiến đến đầu độc Gonzago đang say ngủ trong vườn, sự tương đồng mãnh liệt của vở kịch với tội ác tàn nhẫn mà hắn từng gây ra cho vua anh quá cố đã giáng một đòn chí mạng vào lương tâm kẻ soán ngôi. Hắn không thể ngồi xem tiếp phần còn lại của vở kịch; đột ngột cất giọng đòi người mang đèn về phòng, viện cớ hoặc thực sự cảm thấy một cơn sốt bất chợt, hắn vội vã rời khỏi nhà hát. Khi nhà vua đã bỏ đi, buổi biểu diễn liền dừng lại. Giờ đây, Hamlet đã thấy đủ để tin chắc rằng những lời của hồn ma hoàn toàn là sự thật chứ không phải ảo ảnh. Trong một phút cao hứng giống như cảm giác của một người vừa gỡ bỏ được mối hoài nghi hay thắc mắc lớn, cậu thề với Horatio rằng cậu sẵn sàng cược một nghìn bảng Anh vào lời của hồn ma. Thế nhưng, trước khi kịp đưa ra quyết định cuối cùng về những biện pháp trả thù nào nên được thực hiện—nay khi đã biết chắc chú mình chính là kẻ sát hại cha—cậu bất ngờ nhận được triệu tập từ vương hậu để có một cuộc trò chuyện riêng tư tại phòng riêng của bà.

Việc vương hậu cho gọi Hamlet vốn xuất phát từ mong muốn của nhà vua, nhằm thông báo cho con trai biết thái độ cư xử gần đây của cậu đã khiến cả hai phật ý ra sao. Nhà vua muốn nắm bắt mọi diễn biến trong cuộc gặp gỡ đó, nhưng lại lo ngại rằng bản tường thuật có phần thiên vị của một người mẹ có thể bỏ sót những lời lẽ quan trọng của Hamlet—những điều mà nhà vua rất cần phải biết. Do đó, Polonius, vị lão tể tướng triều đình, được lệnh ẩn nấp đằng sau tấm rèm trong phòng riêng của vương hậu để có thể nghe lén toàn bộ câu chuyện mà không bị phát hiện. Thủ đoạn này đặc biệt phù hợp với bản tính của Polonius, một kẻ đã già nua trong những mưu mô chính trị quanh co và rất lấy làm thích thú khi dò la sự việc bằng con đường mờ ám, luồn lách.

Khi Hamlet bước vào phòng mẹ, bà liền bắt đầu chì chiết cậu bằng những lời lẽ gay gắt nhất về hành vi và thái độ vừa qua, trách cậu đã gây ra sự bất mãn lớn cho "cha" mình—ý chỉ nhà vua, người chú mà vì đã cưới bà nên được bà gọi là cha của Hamlet. Vô cùng phẫn nộ khi bà dám gán cái tên thân thương và cao quý ấy cho một kẻ chẳng hơn gì tên sát nhân hại chết người cha ruột, Hamlet đáp lại với một giọng điệu sắc bén: "Thưa mẹ, chính mẹ mới là người xúc phạm trầm trọng đến cha con." Vương hậu bảo rằng đó chỉ là một câu trả lời vu vơ, ngớ ngẩn. "Xứng đáng với câu hỏi của mẹ đấy thôi," Hamlet đáp. Vương hậu bèn hỏi cậu có quên mình đang nói chuyện với ai không. "Ôi, thưa mẹ," Hamlet đáp lại, "con ước gì mình có thể quên được điều đó. Mẹ là vương hậu, là vợ của em chồng người chồng trước; và mẹ cũng đồng thời là mẹ của con: con ước gì mẹ không phải là người như thế." "Thế thì," vương hậu nói, "nếu con tỏ ra bất kính với ta như vậy, ta sẽ gọi những kẻ biết ăn nói tới để đối chất với con," rồi định gọi nhà vua hoặc Polonius đến. Nhưng Hamlet không để bà rời đi khi đã giữ được bà một mình, cho đến khi cậu thử xem những lời lẽ của mình có đánh thức được chút nhận thức nào trong cuộc sống tội lỗi của bà hay không. Cầm lấy cổ tay bà, cậu giữ chặt và ép bà phải ngồi xuống. Hoảng sợ trước thái độ kiên quyết và lo lắng rằng trong cơn điên loạn cậu có thể làm tổn thương mình, bà liền kêu lên. Ngay lúc đó, một giọng nói vang lên từ phía sau tấm rèm: "Cứu với, cứu với, vương hậu kìa!" Nghe thấy tiếng động, đinh ninh rằng đó chính là nhà vua đang ẩn nấp, Hamlet liền rút gươm đâm phăng về hướng phát ra âm thanh như thể muốn đâm chết một con chuột chạy ngang. Khi giọng nói ngừng bặt, cậu đinh ninh kẻ đó đã bỏ mạng. Thế nhưng, khi kéo cái xác ra, đó không phải là nhà vua mà lại là Polonius, vị lão tể tướng nhiều chuyện đã tự biến mình thành kẻ do thám núp sau lớp màn. "Trời đất ơi!" vương hậu thét lên, "Con đã gây ra một hành động hấp tấp và đẫm máu làm sao!" "Một hành động đẫm máu, thưa mẹ," Hamlet đáp, "nhưng chưa tồi tệ bằng hành động của mẹ: kẻ đã giết chết một vị vua rồi kết hôn với chính em chồng mình." Hamlet đã đi quá xa để có thể dừng lại lúc này. Cậu đang có tâm trạng muốn nói thật lòng với mẹ mình, và cậu tiếp tục thúc đẩy điều đó. Dù những lỗi lầm của cha mẹ đôi khi cần được đối xử dịu dàng bởi con cái, nhưng trong trường hợp của những tội ác tày trời, người con vẫn được phép cất lời với chính mẹ mình bằng vài phần cay đắng—miễn là sự cay đắng ấy xuất phát từ mong muốn tốt đẹp dành cho bà, nhằm kéo bà khỏi con đường tội lỗi chứ không phải để chì chiết, trách móc. Và giờ đây, vị hoàng tử đức hạnh ấy đã dùng những lời lẽ rung động để chỉ rõ cho vương hậu thấy sự ghê tởm trong tội lỗi của bà: việc quên lãng vị vua quá cố—người chồng đầu tiên—để chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi lại tái giá với em chồng, kẻ bị tình nghi là thủ phạm sát hại ngài. Một hành động như thế, sau những lời thề nguyện thiêng liêng trước người chồng đầu, chẳng khác nào biến mọi lời thề của phụ nữ thành thứ đáng ngờ, biến mọi phẩm hạnh thành đạo đức giả, biến khế ước hôn nhân thành những lời thề bỡn cợt của kẻ cờ bạc, và biến tôn giáo thành một trò hề cùng thứ hình thức câu chữ trống rỗng. Cậu nói rằng bà đã gây ra một tội ác khiến bầu trời cũng phải đỏ mặt hổ thẹn và mặt đất phải ngổn ngang ghê tởm. Rồi cậu giơ ra hai bức tranh: một bên là vua cha, người chồng đầu tiên; bên kia là đương kim quốc vương, người chồng thứ hai, và bảo bà hãy nhận ra sự khác biệt. Vẻ uy nghi ngự trị trên vầng trán của cha cậu, trông oai nghiêm tựa một vị thần: những lọn tóc xoăn của Apollo, vầng trán của Jupiter, ánh mắt của Mars, và tư thế tựa như Mercury vừa đặt chân xuống một ngọn đồi chạm đến mây xanh! Con người ấy, cậu nói, từng là chồng của bà. Rồi cậu chỉ cho bà thấy kẻ mà bà đã chọn để thay thế: hắn trông tàn tạ và nhếch nhác tựa như một mầm bệnh mốc meo đang tàn phá người anh trai lành lặn của mình. Vương hậu vô cùng hổ thẹn khi bị cậu ép phải hướng ánh mắt quay về soi rọi tận sâu thẳm tâm hồn—nơi giờ đây bà thấy đen tối và biến dạng nhường nào. Cậu hỏi bà làm sao có thể tiếp tục sống chung và làm vợ của một kẻ đã nhẫn tâm sát hại người chồng đầu tiên, chiếm đoạt vương vị bằng thủ đoạn bỉ chất của một tên trộm. Ngay lúc cậu vừa cất lời, bóng ma của vua cha—trong hình hài lúc sinh thời và như những gì cậu từng thấy gần đây—bước vào phòng. Trong cơn kinh hoàng tột độ, Hamlet hỏi ngài muốn điều gì; và hồn ma đáp rằng ngài hiện diện để nhắc nhở cậu về lời hứa trả thù mà dường như Hamlet đã lãng quên. Hồn ma bảo cậu hãy nhanh chóng nói chuyện với mẹ, vì nỗi đau đớn và sợ hãi tột cùng có thể sẽ giết chết bà. Nói xong, hồn ma biến mất, không để lại dấu vết nào cho ai ngoài Hamlet. Cậu thậm chí không thể dùng cử chỉ chỉ trỏ hay bất kỳ lời mô tả nào để làm cho mẹ mình nhìn thấy sự hiện diện ấy, trong khi vương hậu từ nãy đến giờ vô cùng hoảng sợ khi thấy con trai mình độc thoại như thể đang nói chuyện với hư không, và bà quy chụp đó là do tâm trí cậu đang bị rối loạn. Nhưng Hamlet khẩn khoản xin bà đừng tự dối gạt tâm hồn tội lỗi của mình bằng cách nghĩ rằng chính sự điên rồ của cậu, chứ không phải những tội ác của chính bà, đã lôi kéo linh hồn vua cha trở lại trần gian. Cậu bảo bà hãy sờ vào mạch đập của mình để thấy nó vẫn đập điềm tĩnh biết bao, hoàn toàn không giống nhịp đập của một kẻ cuồng loạn. Với những giọt nước mắt nghẹn ngào, cậu cầu xin bà hãy cúi đầu thú tội trước trời cao cho những chuyện đã qua, đồng thời từ nay về sau hãy tránh xa kẻ gọi là chồng, cắt đứt hoàn toàn quan hệ vợ chồng với hắn. Và khi bà chứng minh được mình thực sự là một người mẹ bằng cách tôn trọng ký m ức về vua cha, cậu sẽ kính cẩn quỳ xin ơn phước từ bà với tư cách là một người con. Hứa sẽ tuân thủ mọi chỉ thị ấy, cuộc trò chuyện giữa hai mẹ con khép lại.

Và giờ đây, Hamlet mới có khoảng lặng để suy ngẫm về việc ai là kẻ mà mình đã tước đoạt mạng sống trong phút giây hấp tấp không may ấy. Khi tận mắt chứng kiến đó chính là Polonius—cha của nàng Ophelia, người thiếu nữ mà cậu hết mực yêu thương—cậu liền kéo thi thể ra một góc, và khi tâm trí đã bình tâm lại đôi chút, cậu bật khóc vì hành động mình vừa gây ra.

Cái chết bất đắc kỳ tử của Polonius đã trao cho nhà vua một cái cớ hoàn hảo để tống khứ Hamlet rời khỏi vương quốc. Hắn vốn dĩ rất muốn ra tay thủ tiêu cậu vì xem cậu là mối hiểm họa lớn, nhưng lại e sợ lòng dân—những người luôn yêu mến Hamlet—cũng như e sợ vương hậu, dẫu mang nhiều lỗi lầm nhưng vẫn hết lòng cưng chiều vị hoàng tử. Thế là vị vua xảo quyệt này, dưới danh nghĩa lo lắng cho sự an toàn của Hamlet để cậu không phải chịu trách nhiệm về cái chết của Polonius, đã lập mưu đưa cậu lên một con tàu hướng sang Anh quốc dưới sự giám sát của hai bề tôi. Cùng lúc đó, hắn phái kèm theo những bức thư gửi triều đình Anh—nơi vào thời điểm ấy đang chịu sự thống trị và phải cống nạp cho Đan Mạch—với những lý do đặc biệt được ngụy tạo bên trong, yêu cầu xử tử Hamlet ngay khi cậu vừa đặt chân lên đất Anh. Hamlet vốn hoài nghi có sự mưu phản, đã lén lút tìm cách mở những bức thư vào ban đêm, khéo léo tẩy xóa tên mình và thay vào đó bằng tên của hai kẻ cận vệ đang áp tải cậu, yêu cầu đem chúng ra hành quyết. Sau đó, cậu niêm phong lại các bức thư và đặt chúng về chỗ cũ. Chẳng bao lâu sau, con tàu bị hải tặc tấn công và một trận thủy chiến bùng nổ. Giữa lúc hỗn chiến, khao khát thể hiện lòng dũng cảm, Hamlet một mình tuốt gươm nhảy thẳng sang tàu địch; trong khi chiếc tàu của cậu lại hèn nhát tháo chạy, phó mặc cậu cho số phận, còn hai tên bề tôi thì vội vã chạy trốn sang Anh quốc, mang theo những bức thư mà Hamlet đã sửa đổi nội dung thành bản án tử hình xứng đáng dành cho chính chúng.

Bọn cướp biển, sau khi bắt giữ được vị hoàng tử trong tay, lại tỏ ra là những kẻ thù lịch thiệp. Biết rõ thân phận của tù nhân, và nuôi hy vọng vị hoàng tử có thể giúp đỡ chúng tại triều đình để báo đáp bất kỳ sự khoan hồng nào, chúng đã thả Hamlet xuống một cảng gần nhất thuộc lãnh thổ Đan Mạch. Từ nơi đó, Hamlet viết thư cho nhà vua, thông báo về cơ duyên kỳ lạ đưa cậu trở về quê hương, đồng thời nhắn nhủ rằng vào ngày mai cậu sẽ đến diện kiến bệ hạ. Khi vừa đặt chân về đến nhà, cảnh tượng đau thương đầu tiên đập vào mắt cậu lại chính là tang lễ của nàng Ophelia trẻ trung và xinh đẹp, người tình thắm thiết một thời.

Tâm trí của nàng thiếu nữ bắt đầu hoảng loạn kể từ sau cái chết của người cha tội nghiệp. Việc cha qua đời một cách bạo lực dưới tay chính vị hoàng tử mà nàng yêu thương đã tác động sâu sắc đến mức chỉ trong một thời gian ngắn, thiếu nữ dịu dàng ấy hoàn toàn trở nên điên dại. Nàng lang thang đi khắp nơi, phân phát hoa cho các phu nhân trong triều và bảo rằng đó là hoa chuẩn bị cho đám tang của cha mình, miệng ngâm nga những khúc ca về tình yêu và cái chết, đôi khi cất lên những giai điệu vô nghĩa như thể chẳng còn chút ký ức nào sót lại về những gì đã xảy ra. Có một nhành liễu mọc nghiêng ngả bên bờ suối, soi bóng lá xuống dòng nước trong veo. Vào một ngày khi không có ai canh chừng, nàng mang theo những vòng hoa tự kết bằng cúc dại, tầm ma, đủ loại hoa lẫn cỏ dại đi đến bên dòng suối ấy. Nàng trèo lên để treo vòng hoa lên các cành liễu, nhưng cành cây bất ngờ gãy sập, hất văng thiếu nữ xinh đẹp cùng vòng hoa và tất cả những thứ nàng hái lượm rơi tõm xuống dòng nước. Tà áo dày dặn đã nâng cơ thể nàng nổi bồng bềnh trong chốc lát, trong khoảng thời gian ấy, nàng vẫn cất giọng ngân nga những đoạn giai điệu cũ tựa như một sinh vật vô cảm trước nỗi bất hạnh của chính mình, hay hệt như một linh hồn thuộc về thế giới nước ấy. Thế nhưng chẳng lâu sau, những lớp y phục ngấm đầy nước nặng trĩu đã kéo nàng chìm xuống từ khúc ca thanh tao ấy để đi đến cái chết bùn lầy và bi thảm. Tang lễ mà người anh trai Laertes đang cử hành chính là tang lễ của nàng thiếu nữ bạc mệnh ấy, với sự hiện diện của nhà vua, vương hậu và toàn thể triều đình khi Hamlet vừa bước đến. Chẳng hiểu hết ý nghĩa của buổi lễ, Hamlet đứng lặng ở một bên, không có ý định ngắt quãng nghi thức. Cậu nhìn thấy những bông hoa được rắc lên mộ nàng theo phong tục dành cho những trinh nữ qua đời, chính vương hậu là người đã tự tay thả chúng xuống và cất lời: "Dành cho những đóa hoa ngọt ngào! Ta từng ngóng chờ được trang hoàng giường tân hôn cho con, hỡi thiếu nữ ngọt ngào, chứ không phải rắc hoa lên mộ chí. Lẽ ra con phải là vợ của Hamlet đời ta." Cậu cũng nghe thấy lời nguyện cầu của người anh trai mong những đóa hoa violet nở rộ từ ngôi mộ, và nhìn thấy anh ta điên cuồng lao xuống hố chôn trong nỗi đau đớn tột cùng, nài nỉ những người có mặt hãy vun những ngọn đồi đất lên người mình để được chôn cất cùng em gái. Tình yêu mà Hamlet dành cho nàng thiếu nữ bùng cháy trở lại; cậu không thể chịu đựng nổi việc một người anh trai lại thể hiện nỗi đau thương mãnh liệt đến thế, bởi cậu đinh ninh rằng mình yêu Ophelia còn sâu đậm hơn cả vạn người anh trai gộp lại. Liền đó, cởi bỏ lớp ngụy trang, cậu lao thẳng xuống ngôi mộ nơi Laertes đang đứng—thậm chí còn cuồng loạn hơn cả anh ta. Nhận ra đó chính là Hamlet—nguyên nhân dẫn đến cái chết của cả cha lẫn em gái mình—Laertes liền chồm lên bóp cổ cậu như một kẻ thù truyền kiếp cho đến khi những người hầu vào can ngăn. Sau tang lễ, Hamlet đã biện minh cho hành động bồng bột khi nhảy xuống huyệt mộ như thể muốn thách thức Laertes, nhưng cậu khẳng định rằng bản thân không thể chịu đựng được việc có kẻ nào đó dám tỏ ra đau thương hơn mình trước sự ra đi của Ophelia xinh đẹp. Và tạm thời, hai người thanh niên cao ngượng dường như đã giảng hòa.

Thế nhưng, lợi dụng nỗi đau đớn và cơn giận dữ của Laertes trước cái chết của cha và em gái, nhà vua—người chú độc ác của Hamlet—đã âm mưu giăng bẫy tiêu diệt cậu. Dưới vỏ bọc hòa bình và hòa giải, hắn xúi giục Laertes thách đấu Hamlet trong một trận đấu kiếm giao hữu nhằm thử tài cao thấp. Hamlet nhận lời, và một ngày cụ thể được ấn định để so tài. Vào ngày thi đấu, toàn thể triều đình đều có mặt, và Laertes—theo đúng chỉ đạo của nhà vua—đã chuẩn bị một thứ vũ khí tẩm độc. Cược lớn được đặt ra bởi các triều thần bởi cả Hamlet và Laertes đều nổi tiếng là những kiếm thủ xuất sắc. Hamlet bước lên chọn lấy một thanh kiếm trong số các dụng cụ, hoàn toàn không mảy may nghi ngờ sự phản trúng của Laertes hay cẩn trọng kiểm tra vũ khí của đối phương. Thay vì dùng kiếm tập hay kiếm cùn theo đúng quy định của luật đấu kiếm, Laertes lại dùng một thanh kiếm có đầu nhọn và đã được tẩm độc. Ban đầu, Laertes chỉ đấu đùa giỡn với Hamlet và nhường cho cậu vài ưu thế nhỏ—điều mà người chú xảo trá đã phóng đại và ca ngợi hết lời, thậm chí nâng ly chúc mừng thành công của Hamlet và đặt những cược lớn vào kết quả trận đấu. Thế nhưng, sau vài đường gươm qua lại, khi nhiệt huyết đã dâng cao, Laertes tung ra một cú đánh chí mạng nhắm thẳng vào Hamlet bằng vũ khí tẩm độc, giáng cho cậu một vết thương tử thần. Vô cùng tức giận nhưng vẫn chưa biết hết toàn bộ âm mưu đen tối, trong lúc giằng co, Hamlet đã đánh tráo thanh kiếm vô hại của mình lấy thanh kiếm chết chóc của Laertes, và bằng một nhát đâm từ chính thanh kiếm ấy, cậu đã trả đũa Laertes một cách chí mạng, khiến kẻ tiểu nhân phải gieo mình vào chính cái bẫy do hắn giăng ra. Ngay khoảnh khắc ấy, vương hậu thét lên rằng bà đã bị trúng độc. Bà đã vô tình uống nhầm thứ nước trong chiếc cốc mà nhà vua đã chuẩn bị sẵn cho Hamlet—phòng hờ trường hợp cậu đổ mồ hôi và khát nước trong lúc thi đấu kiếm. Vào chiếc cốc đó, vị vua xảo quyệt đã pha sẵn thứ độc dược chết người để chắc chắn trừ khử Hamlet nếu Laertes thất bại. Hắn đã quên cảnh báo vương hậu về chiếc cốc độc, và bà đã uống nó, ngã gục ngay tức khắc với hơi thở cuối cùng thốt lên rằng mình đã bị đầu độc. Nghi ngờ có âm mưu phản trúng, Hamlet lập tức ra lệnh đóng chặt các cửa để truy lùng cho ra lẽ. Laertes liền thú nhận rằng chẳng cần phải tìm kiếm đâu xa vì chính hắn là kẻ phản bội. Cảm nhận sinh mạng đang cạn dần theo vết thương do Hamlet gây ra, hắn thú nhận toàn bộ thủ đoạn độc ác mà mình đã sử dụng và giờ đây phải gieo mình làm nạn nhân của nó; hắn kể cho Hamlet nghe về mũi kiếm tẩm độc, nói rằng Hamlet chỉ còn sống chưa tới nửa giờ nữa vì không có loại dược phẩm nào cứu nổi, đồng thời cất lời xin tha thứ trước khi chết, miệng ngăm ngả tố cáo nhà vua chính là kẻ chủ mưu của toàn bộ bi kịch này. Khi thấy thời khắc cuối cùng đã đến gần, và trên mũi kiếm vẫn còn vương chút độc dược, Hamlet bất ngờ quay phắt lại hướng về phía người chú giả dối, cắm thẳng mũi kiếm vào trái tim hắn, qua đó hoàn thành lời hứa từng thề nguyền trước linh hồn vua cha—lệnh truyền nay đã được thực hiện trọn vẹn và tội ác tàn nhẫn đã được rửa sạch bằng máu của kẻ thủ ác. Sau đó, cảm nhận hơi thở và sinh mạng đang dần lịm tắt, Hamlet quay sang người bạn tri kỷ Horatio—người từng chứng kiến toàn bộ bi kịch đẫm máu này—và bằng hơi thở cuối cùng, cậu khẩn khoản xin anh hãy sống tiếp để kể lại câu chuyện của mình cho thế gian nghe (bởi Horatio từng có cử chỉ toan tự vẫn để đồng hành cùng hoàng tử trong cái chết). Horatio hứa sẽ đưa ra một bản tường thuật trung thực với tư cách là nhân chứng tường tận mọi tình tiết. Ngay khi được an ủi điều đó, trái tim cao cả của Hamlet vỡ vụn; và Horatio cùng những người có mặt nghẹn ngào trong nước mắt, phó thác linh hồn của vị hoàng tử ngọt ngào ấy cho sự che chở của các thiên thần. Bởi Hamlet vốn dĩ là một vị hoàng tử nhân hậu, dịu dàng, được hết lòng yêu mến vì những phẩm chất cao quý và vương giả của mình; và giả như cậu còn sống, chắc chắn cậu sẽ trở thành một vị vua hoàn hảo và vĩ đại nhất của Đan Mạch.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.