Những Câu Chuyện Từ Shakespeare

Lượt đọc: 194 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Othello

❊ ❊ ❊

Brabantio, vị nguyên lão giàu có của thành Venice, có một người con gái xinh đẹp tên là Desdemona hiền thục. Nàng được nhiều người gác cửa lẫn các vương tôn công tử đem lòng dòm ngó, không chỉ bởi nhan sắc đức hạnh mà còn vì gia thế giàu sang của nàng. Thế nhưng, giữa những kẻ theo đuổi cùng quê hương và màu da với nàng, nàng chẳng mờ mắt trước một ai; bởi vị tiểu thư cao quý này coi trọng tâm hồn hơn là dung mạo đàn ông—một sự khác biệt đáng ngưỡng mộ hơn là bắt chước—đã chọn làm đối tượng cho tình yêu của mình một người Moor da đen, kẻ mà cha nàng rất quý trọng và thường xuyên mời đến gia đình.

Cũng không thể hoàn toàn trách cứ Desdemona vì sự không tương xứng của người nàng đã chọn làm tình nhân. Ngoại trừ việc Othello mang làn da ngăm đen, vị trượng phu người Moor ấy chẳng thiếu bất cứ điều gì có thể khiến ông lọt vào mắt xanh của những bậc cao quý nhất. Ông là một chiến binh, một trang anh hùng dũng mãnh; qua những chiến công trong các cuộc chiến đẫm máu chống lại quân Thổ, ông đã vươn lên tới cấp bậc đại tướng trong quân đội Venice, được triều đình kính trọng và hết mực tin tưởng.

Ông từng là một người từng trải qua muôn phương, và Desdemona (theo đúng bản tính của các tiểu thư) rất thích nghe ông kể lại câu chuyện về những cuộc phiêu lưu của mình, từ những ngày đầu tiên ông còn nhớ được: những trận chiến, những cuộc vây hãm và giao tranh mà ông từng trải qua; những hiểm nguy trên cạn lẫn dưới nước; những lần trốn chạy trong gang tấc khi ông xông vào cửa khẩu hoặc tiến thẳng đến miệng đại bác; và cách ông bị kẻ thù kiêu ngạo bắt làm tù binh rồi bán làm nô lệ, cách ông cư xử trong cảnh ngộ ấy và cách ông tẩu thoát. Tất cả những câu chuyện ấy, cùng với những kỳ quan ông từng chứng kiến ở xứ người, những vùng hoang mạc mênh mông và hang động kỳ bí, những mỏ đá, những vách đá và ngọn núi cao chọc trời; những bộ tộc dã man, những kẻ ăn thịt người, và cả một giống người ở Phi Châu có đầu mọc bên dưới đôi vai—những câu chuyện du ký ấy đã làm say đắm tâm trí Desdemona đến mức, nếu có lúc bị gọi đi vì việc gia đình, nàng sẽ nhanh chóng giải quyết xong xuôi, quay trở lại và háo hức nuốt lấy từng lời của Othello. Và có một lần, nhân lúc tâm trạng ông đang dịu dàng, nàng đã van xin ông kể lại toàn bộ câu chuyện cuộc đời mình, điều mà nàng đã nghe qua rất nhiều nhưng chỉ từng mảnh rời rạc; ông đã đồng ý, và khiến nàng rơi không biết bao nhiêu giọt nước mắt khi nhắc đến những nghịch cảnh mà tuổi trẻ của ông từng gánh chịu.

Khi câu chuyện kết thúc, để đền đáp công sức của ông, nàng dành cho ông vô vàn tiếng thở dài; nàng thề thốt một cách đáng yêu rằng mọi chuyện thật kỳ lạ và đáng thương, vô cùng đáng thương; nàng thỉnh cầu (rằng) giá như mình chưa từng nghe thấy, nhưng lại ước gì trời cao tạo ra cho nàng một người đàn ông như thế; rồi nàng cảm ơn ông, và bảo rằng nếu ông có một người bạn đem lòng yêu nàng, ông chỉ cần dạy anh ta cách kể lại câu chuyện của mình, thế là đủ để chinh phục nàng. Dựa vào lời gợi ý ấy—được thốt ra không kém phần bộc trực mà vô cùng đoan trang, đi kèm với những nét duyên dáng mê hồn và đôi gò má ửng hồng mà Othello không thể nào không hiểu—ông đã bày tỏ tình yêu của mình một cách cởi mở hơn, và trong cơ hội vàng ngọc ấy, ông đã giành được sự đồng thuận của vị tiểu thư hào hiệp Desdemona để thành hôn trong bí mật.

Cả nước da lẫn gia gia thế của Othello đều không phải là thứ có thể hy vọng Brabantio sẽ chấp nhận làm con rể. Ông vẫn để con gái tự do; nhưng ông vẫn đinh ninh rằng, theo phong tục của những tiểu thư quý tộc Venice, chẳng mấy chốc nàng sẽ chọn một người chồng xứng tầm nguyên lão hoặc có gia thế tương đương; thế nhưng ông đã lầm. Desdemona đem lòng yêu người Moor dù ông da đen, và dâng hiến trái tim cùng số phận cho những phẩm chất và tài năng dũng mãnh của ông; trái tim nàng đã bị khuất phục đến mức tôn sùng tuyệt đối người đàn ông nàng chọn làm chồng, tới nỗi chính làn da của ông—thứ mà đối với bất kỳ ai khác ngoài vị tiểu thư tinh tường này sẽ là một trở ngại không thể vượt qua—lại được nàng trân quý hơn tất cả những làn da trắng ngần và vẻ ngoài thanh tú của đám thanh niên quý tộc Venice đang theo đuổi nàng.

Cuộc hôn nhân của họ, dẫu được tiến hành kín đáo, nhưng chẳng thể giấu kín được lâu và đã lọt đến tai lão gia Brabantio. Ông liền xuất hiện tại hội đồng tối cao của viện nguyên lão để tố cáo Othello, kẻ mà (ông cả quyết) đã dùng bùa phép và tà thuật để quyến rũ tình cảm của nàng Desdemona xinh đẹp nhằm kết hôn với nàng mà không được sự cho phép của cha, lại đi ngược lại với đạo lý hiếu khách.

Vào đúng thời điểm ấy, triều đình Venice đang vô cùng cần đến sự phò tá của Othello, khi tin tức truyền đến rằng quân Thổ với sự chuẩn bị hùng hậu đã trang bị một hạm đội đang hướng thẳng đến đảo Cyprus, với mưu đồ chiếm lại pháo đài kiên cố đó từ tay người Venice đang trấn giữ lúc bấy giờ. Trong tình thế cấp bách này, triều đình đã hướng ánh nhìn về phía Othello, người duy nhất được cho là đủ tài năng để lãnh đạo công cuộc phòng thủ Cyprus trước quân Thổ. Thế là Othello, nay được triệu tập trước viện nguyên lão, xuất hiện trước mặt họ vừa với tư cách là ứng viên cho một trọng trách lớn của quốc gia, vừa là một tội phạm bị buộc tội những trọng tội theo luật pháp Venice.

Tuổi tác và phẩm chất nguyên lão của lão Brabantio đã buộc hội đồng trang nghiêm ấy phải lắng nghe một cách hết sức nhẫn nại; nhưng người cha đầy phẫn nộ lại đưa ra lời cáo buộc với sự thiếu kiềm chế đến mức trưng ra những phỏng đoán và lời buộc tội thay cho bằng chứng. Vì thế, khi Othello được yêu cầu tự biện hộ, ông chỉ cần kể một câu chuyện mộc mạc về hành trình tình yêu của mình. Ông đã làm điều đó với một sự hùng biện vô tư lự, thuật lại toàn bộ câu chuyện cầu hôn đúng như những gì chúng tôi đã kể ở trên, và cất lời với một vẻ mộc mạc cao quý (chứng cứ của sự thật) đến nỗi vị công tước ngồi ghế chánh án đã phải thú nhận rằng một câu chuyện được kể như vậy hẳn cũng sẽ chinh phục được con gái của chính ông. Và những bùa phép cùng tà thuật mà Othello đã sử dụng trong lúc tán tỉnh hóa ra chẳng qua chỉ là những mưu mẹo chân chính của đàn ông khi yêu, và thứ tà thuật duy nhất ông dùng chính là tài năng cất lên những lời ngọt ngào để chiếm lấy trái tim người phụ nữ.

Lời trần tình của Othello đã được xác nhận bởi chính lời chứng của tiểu thư Desdemona. Nàng xuất hiện trước tòa, tuyên bố trọn đời giữ trọn đạo hiếu với người cha đã sinh thành và dưỡng dục, đồng thời xin phép ông được bày tỏ một đạo nghĩa cao cả hơn thế đối với vị chúa tể và người chồng của mình—giống như cách mà mẹ nàng từng chọn ông (Brabantio) thay vì cha của bà.

Vị nguyên lão già, không thể tiếp tục biện hộ, liền gọi người Moor lại gần với vô vàn nỗi xót xa, và như một việc bất đắc dĩ, đành giao phó cho ông đứa con gái mà (ông nói với Othello) nếu được tự do giữ lại, ông đã hết lòng ngăn cấm. Ông nói thêm rằng mình cảm thấy vô cùng may mắn vì không còn đứa con nào khác, bởi hành xử của Desdemona hẳn đã dạy ông trở thành một kẻ bạo chúa và xiềng xích chúng lại vì tội dám bỏ nhà ra đi.

Vượt qua được khó khăn ấy, Othello—người mà thói quen đã biến những gian khổ của đời lính thành điều tự nhiên như cơm ăn nước uống đối với người khác—đã sẵn sàng nhận lấy trọng trách chỉ huy chiến dịch ở Cyprus. Còn Desdemona, đặt vinh dự của phu quân lên trên hết (dù đầy rẫy hiểm nguy) thay vì chìm đắm trong những niềm vui nhàn rỗi mà các đôi vợ chồng son thường phung phí thời gian, đã vui vẻ đồng ý lên đường cùng ông.

Othello và phu nhân vừa đặt chân lên đảo Cyprus thì tin tức dồn dập báo về rằng một trận cuồng phong dữ dội đã đánh tan tác hạm đội của quân Thổ, nhờ đó hòn đảo đã được an toàn trước mọi nguy cơ tấn công cận kề. Thế nhưng, cuộc chiến mà Othello phải gánh chịu giờ đây mới thực sự bắt đầu, và những kẻ thù do lòng đố kỵ kích động nhắm vào người vợ ngây thơ của ông hóa ra lại mang bản chất chết chóc hơn cả người ngoại tộc hay quân dị giáo.

Trong số tất cả những bằng hữu của vị đại tướng, không ai chiếm trọn sự tin tưởng của Othello hơn Cassio. Michael Cassio là một sĩ quan trẻ người Florence, vui tính, đào hoa và có lối giao tiếp nhã nhặn—những phẩm chất cực kỳ được lòng phụ nữ. Anh ta khôi ngô, ăn nói lưu loát, chính xác là kiểu người dễ làm dấy lên lòng ghen tuông ở một người đàn ông đã có tuổi (như Othello ít nhiều cũng thế) mà lại cưới một người vợ trẻ đẹp. Nhưng Othello vốn trong sáng chẳng kém gì lòng dạ cao quý của ông, hoàn toàn không biết ghen tuông cũng như không bao giờ có thể nghi ngờ hay làm một điều đê tiện. Ông từng trọng dụng Cassio trong chuyện tình cảm với Desdemona, và Cassio chính là người đứng giữa trong quá trình tán tỉnh của ông. Bởi Othello e rằng bản thân mình không có được những lời đường mật làm vui lòng phụ nữ, nay lại nhận thấy những phẩm chất ấy ở người bạn, nên thường giao phó cho Cassio đến để (như cách ông vẫn gọi) tán tỉnh thay cho mình. Sự ngây thơ vô tư ấy là một niềm vinh dự chứ không phải vết nhơ đối với nhân cách của vị danh tướng người Moor. Thế nên chẳng có gì lạ khi đứng ngay sau Othello (nhưng ở một khoảng cách xa, đúng mực của một người vợ hiền) là lòng ái mộ và sự tin tưởng mà nàng Desdemona hiền thục dành cho Cassio. Cuộc hôn nhân của họ cũng chẳng làm thay đổi chút nào thái độ đối xử với Michael Cassio. Anh ta thường xuyên lui tới nhà họ, và những lời nói bỗ bã, rôm rả của anh lại là một sự đổi gió đầy thú vị cho Othello, người vốn có tính tình trầm lặng hơn. Bởi người ta thường thấy những tính cách trầm tĩnh rất hay thích sự đối lập để làm dịu đi sự thái quá nặng nề trong chính nội tâm mình. Desdemona và Cassio thường trò chuyện, cười đùa với nhau hệt như những ngày anh đi tán tỉnh hộ người bạn của mình.

Othello vừa mới thăng chức cho Cassio lên làm trung úy, một vị trí đầy tin cậy và sát cánh bên cạnh đại tướng. Sự thăng tiến này đã khiến Iago vô cùng tức tối. Hắn là một sĩ quan lớn tuổi hơn, cho rằng mình xứng đáng hơn Cassio, và thường xuyên chế giễu Cassio chỉ là một kẻ thích hợp để buôn chuyện với phụ nữ, một kẻ hiểu biết về binh pháp hay cách bày trận đương đầu với giặc giái chẳng bằng một con nhóc. Iago căm ghét Cassio, và hắn cũng căm ghét cả Othello, không chỉ vì Othello ưu ái Cassio mà còn vì một mối hoài nghi vô căn cứ do chính hắn tự dựng lên rằng vị người Moor quá ư tư tình với Emilia—vợ của Iago. Xuất phát từ những bất bình tưởng tượng ấy, tâm địa mưu mô của Iago đã nhào nặn ra một âm mưu trả thù tàn độc, nhằm kéo cả Cassio, người Moor lẫn Desdemona vào chung một vũng lầy diệt vong.

Iago là một kẻ xảo quyệt, am tường sâu sắc bản chất con người. Hắn biết rằng trong tất cả những nỗi thống khổ đày đọa tâm can nhân loại (vượt xa cả nhục hình thể xác), đớn đau của lòng ghen tuông là thứ không thể dung thứ nhất và mang nọc độc buốt nhói nhất. Nếu hắn thành công trong việc khiến Othello ghen lồng lộn với Cassio, đó sẽ là một ván bài trả thù hoàn mỹ, có thể kết liễu mạng sống của Cassio hoặc Othello, hay thậm chí cả hai—và hắn chẳng hề bận tâm điều đó.

Sự xuất hiện của viên đại tướng và phu nhân trên đảo Cyprus, đi kèm với tin tức hạm đội địch đã tan rã, biến nơi đây thành một ngày hội lớn. Mọi người đắm chìm trong những bữa tiệc tùng ca hát linh đình. Rượu chảy tràn trề, nhữngén chén rượu chuyền tay nhau chúc tụng vị tướng quân Othello da đen và phu nhân Desdemona xinh đẹp.

Đêm hôm đó, Cassio được giao nhiệm vụ chỉ huy đội gác, kèm theo nghiêm lệnh từ Othello phải kiểm soát binh lính không được uống quá chén, tránh để xảy ra ẩu đả làm hoảng sợ dân lành hoặc gây ác cảm với lực lượng mới đặt chân tới. Ngay trong đêm ấy, Iago bắt đầu triển khai những kế hoạch thâm độc đã được trù tính kỹ lưỡng từ lâu. Dưới vỏ bọc trung thành và yêu mến đại tướng, hắn rủ rê Cassio quá đà vào chén thù chén tạc (một lỗi lầm chí tử đối với một sĩ quan đang làm nhiệm vụ gác sách). Ban đầu Cassio còn kháng cự, nhưng anh chẳng thể cầm cự lâu trước sự xuồng xã chân chất mà Iago cố tình bày ra, cứ thế tu hết ly này đến cốc khác (trong khi Iago vẫn liên tục chuốc rượu và cất lời ca khúc khích khích lệ). Miệng Cassio tuôn trào những lời ca tụng phu nhân Desdemona, hết lần này đến lần khác nâng ly chúc mừng nàng, khẳng định nàng là một vị tiểu thư tuyệt mỹ nhất trên đời. Cho đến cuối cùng, thứ kẻ thù mà anh tự tay rót vào miệng đã cướp đi lý trí của anh. Dưới sự khiêu khích của một kẻ do Iago giật dây, gươm giáo đã tuốt trần, và Montano—một sĩ quan đáng kính bước vào can ngăn cuộc tranh chấp—đã bị thương trong lúc hỗn chiến. Cuộc bạo loạn bùng nổ trên diện rộng, và Iago, kẻ châm ngòi cho tai họa, lại đóng vai trò tiên phong trong việc gióng lên tiếng chuông báo động, ra lệnh rung chuông nhà thờ (cứ như thể một cuộc bạo động nguy hiểm thay vì chỉ là một vụ xô xát vì say rượu vừa bùng phát). Tiếng chuông báo động đánh thức Othello, khiến ông vội vã khoác áo chạy đến hiện trường và tra hỏi Cassio về nguyên nhân sự việc. Lúc này, men rượu đã vơi bớt phần nào và Cassio đã tỉnh táo trở lại, nhưng anh quá hổ thẹn để có thể đáp lời. Iago giả vờ tỏ ra vô cùng miễn cưỡng khi phải tố cáo Cassio, nhưng như thể bị Othello ép buộc khi ngài khăng khăng đòi tìm cho ra lẽ thật, hắn đã tường thuật lại toàn bộ sự việc (lược bỏ đi phần trách nhiệm của chính mình, điều mà Cassio lúc ấy đã quá say để có thể nhớ nổi) theo một cách thức khiến tội lỗi của Cassio thoạt nghe có vẻ nhỏ nhặt, nhưng kỳ thực lại trở nên trầm trọng hơn gấp bội. Hệ quả là Othello, một người cực kỳ tôn sùng kỷ luật, buộc phải tước bỏ chức vụ trung úy của Cassio.

Thế là thủ đoạn đầu tiên của Iago đã thành công mĩ mãn; hắn đã hạ bệ được đối thủ căm ghét và hất cẳng hắn khỏi chiếc ghế quyền lực. Tuy nhiên, chuyến phiêu lưu trong đêm tai ương này vẫn còn phải được tận dụng cho những mưu đồ tiếp theo.

Cassio, người đã hoàn toàn tỉnh táo sau thảm họa này, liền than thở với Iago—kẻ mà anh tưởng lầm là bạn—rằng sao mình lại ngốc nghếch đến mức tự biến bản thân thành một con thú. Anh tiêu đời rồi, bởi làm sao anh có thể dám ngẩng mặt xin lại chức vụ cũ từ vị đại tướng? Ngài sẽ bảo anh là một kẻ nát rượu mất thôi. Anh căm ghét chính mình. Iago ra chiều xem nhẹ sự việc, bảo rằng bản thân hắn hay bất cứ ai trên đời này cũng có lúc lỡ chén say sưa; việc cấp bách lúc này là phải vớt vát lại tình hình. Vợ của đại tướng chính là đại tướng thu nhỏ, có thể xoay sở bất cứ chuyện gì với Othello; anh tốt nhất nên tìm đến tiểu thư Desdemona để nhờ nàng đứng ra làm trung gian hòa giải với phu quân. Nàng vốn có tính tình bộc trực, dễ mến, chắc chắn sẽ sẵn lòng làm một việc phước đức như thế để đưa Cassio trở lại vị trí sủng ái của đại tướng, và khi ấy vết nứt trong tình cảm của họ sẽ còn khăng khít hơn xưa. Quả là một lời khuyên hay của Iago, nếu như nó không được thốt ra vì những mục đích đen tối sẽ lộ diện sau đây.

Cassio làm theo lời khuyên của Iago, đến cầu cứu tiểu thư Desdemona—người vốn rất dễ mềm lòng trước bất kỳ thỉnh cầu chính đáng nào. Nàng hứa với Cassio rằng nàng sẽ là trạng sư thay mặt anh trước đức lang quân, thà chết chứ không chịu từ bỏ vụ việc này. Nàng lập tức bắt tay vào việc với một thái độ nhiệt thành và đáng yêu đến mức Othello, dẫu đang vô cùng giận dữ với Cassio, cũng không tài nào từ chối nổi. Khi ông ngỏ ý muốn trì hoãn và cho rằng còn quá sớm để tha thứ cho một kẻ phạm lỗi như vậy, nàng nhất quyết không lùi bước, nài nỉ rằng phải là tối hôm sau, hoặc sáng hôm sau nữa, hay chậm nhất là buổi sáng ngày kia. Nàng bày tỏ rằng poor Cassio đang hối hận và dằn vặt xiết bao, và lỗi lầm của anh chưa đến mức phải chịu một án phạt nặng nề như thế. Và khi Othello vẫn còn chần chừ: "Sao cơ, chàng ơi," nàng nói, "em phải tốn biết bao công sức mới xin xỏ được cho Cassio—Michael Cassio, kẻ từng thay mặt chàng đi tán tỉnh, và không ít lần khi em mở miệng chê bai chàng, anh ấy đã đứng về phía chàng! Em coi đây chỉ là một việc nhỏ nhoi để xin chàng thôi. Khi nào em thực sự muốn thử thách tình yêu của chàng, em mới đòi hỏi một chuyện tày đình." Othello chẳng thể từ chối một người biện hộ đáng yêu nhường ấy, đành yêu cầu Desdemona cứ để tự mình quyết định thời gian, và hứa sẽ đón nhận lại Michael Cassio vào ơn sủng.

Chuyện xui xẻo thế nào, Othello và Iago vừa bước vào căn phòng nơi Desdemona đang ở đúng lúc Cassio, người vừa nấp cầu xin nàng can thiệp, đang lủi thủi đi ra từ cánh cửa đối diện. Iago, kẻ thâm hiểm đầy mình, bèn lẩm bẩm với giọng điệu cố tình hạ thấp như thể nói một mình: "Tôi không thích điều đó." Othello chẳng mấy bận tâm đến câu nói ấy; kỳ thực, cuộc trò chuyện ngay sau đó với người vợ hiền đã thổi bay nó khỏi đầu ông, nhưng tận sâu thẳm, ông đã ghi nhớ nó cho sau này. Bởi khi Desdemona vừa khuất bóng, Iago—như thể chỉ vì muốn thỏa mãn nỗi băn khoăn của chính mình—bèn tra hỏi Othello xem liệu Michael Cassio, vào thời điểm Othello đang theo đuổi phu nhân, có hay biết gì về mối tình ấy không. Khi vị đại tướng đáp lời khẳng định, lại nói thêm rằng Cassio từng rất nhiều lần đóng vai trò trung gian giữa họ trong suốt quá trình tán tỉnh, Iago liền nhíu mày, làm ra vẻ như vừa ngộ ra một chân lý khủng khiếp nào đó và kêu lên: "Thế á!" Điều này lập tức gợi lại trong tâm trí Othello những lời mà Iago vừa buột miệng thốt ra lúc bước vào phòng và trông thấy Cassio ở cùng Desdemona; ông bắt đầu đinh ninh rằng đằng sau mọi chuyện hẳn phải ẩn giấu một dụng ý sâu xa nào đó. Bởi ông vốn coi Iago là một người chính trực, tràn đầy lòng yêu thương và sự trung thực, và những mánh khóe nếu ở một kẻ tiểu nhân giả dối thì đáng ngờ, nhưng qua Iago lại hiện lên như những biểu hiện tự nhiên của một tâm hồn chân chất đang oằn mình trước một điều gì đó quá lớn lao không thốt nên lời. Othello khẩn khoản nài nỉ Iago hãy nói ra tất cả những gì hắn biết, hãy để những suy nghĩ tồi tệ nhất của hắn được cất thành lời. "Và sẽ ra sao," Iago đáp, "nếu đôi lúc trong lồng ngực tôi vô tình len lỏi những suy nghĩ đen tối khôn cùng—chẳng phải chốn cung điện nào rồi cũng có lúc vấy bẩn những điều xú uế hay sao?" Rồi Iago tiếp tục giả nai than thở rằng thật đáng tiếc biết bao nếu những quan sát chưa trọn vẹn của hắn lại mang đến rắc rối cho Othello; rằng việc biết được suy nghĩ của hắn chẳng mang lại sự bình yên nào cho ngài cả; rằng danh dự của con người ta không thể bị tước đoạt chỉ vì dăm ba mối hoài nghi lơ phơ. Và khi sự tò mò của Othello bị đẩy lên đến bờ vực phát điên bởi những lời úp mở đầy ẩn ý ấy, Iago—ra vẻ chân thành lo lắng cho sự bình yên trong tâm trí Othello—lại van nớ ngài hãy đề cao cảnh giác với lòng ghen tuông. Thật là một thủ đoạn tinh vi khi tên ác nhân này khơi gợi sự nghi kỵ trong tâm trí đầy sơ hở của Othello chính bằng lời cảnh cáo mà hắn giả vờ đưa ra để chống lại sự nghi ngờ. "Ta thừa biết," Othello lên tiếng, "rằng vợ ta xinh đẹp, thích tụ tập yến tiệc, ăn nói bạo dạn, ca hát, đàn đúm và khiêu vũ cừ khôi; nhưng ở đâu có đức hạnh, những phẩm chất ấy đều trở nên cao quý. Ta cần phải có bằng chứng trước khi buộc tội nàng lăng loàn." Ngay lập tức, Iago—ra chiều vui mừng khôn xiết khi thấy Othello chậm chạp trong việc tin vào những điều tồi tệ về vợ mình—bộc trực tuyên bố rằng hắn chẳng có bằng chứng nào cả, nhưng nài nỉ Othello hãy quan sát thật kỹ hành vi của nàng mỗi khi có mặt Cassio; đừng quá ghen tuông mà cũng đừng quá chủ quan, bởi chính hắn (Iago) hiểu rõ bản tính của những người phụ nữ Ý, những người đồng hương của hắn, hơn bất cứ ai có thể thấu hiểu; và rằng ở Venice, các bà vợ thường lén lút làm trước mặt trời xanh biết bao trò mèo mà họ chẳng đời nào dám bày ra cho chồng mình thấy. Rồi hắn xảo quyệt bóng gió rằng Desdemona từng lừa dối cha mình để kết hôn với Othello, và che giấu khéo léo đến mức lão già tội nghiệp cứ đinh ninh rằng con gái đã bị trúng bùa ngải. Othello bị dao động mạnh bởi luận điểm này, bởi nó đánh trúng vào thực tế phũ phàng: nếu nàng đã dám lừa dối cha ruột, cớ gì nàng lại không thể qua mặt chính người chồng của mình?

Iago liền cất lời xin lỗi vì đã khiến ngài nổi giận; nhưng Othello, cố tỏ ra dửng dưng dẫu tâm can đang tan nát vì đau đớn trước những lời của Iago, lại nài nỉ hắn nói tiếp. Iago vâng lệnh với vô vàn lời tạ lỗi, ra điều miễn cưỡng khi phải vạch tội Cassio—kẻ mà hắn gọi là bạn mình. Hắn lập tức đánh trúng trọng tâm, nhắc nhở Othello về việc Desdemona từng cự tuyệt biết bao mối nhân duyên môn đăng hộ đối cùng quê hương xứ sở để vội vã kết hôn với ông—một kẻ người Moor. Hành động ấy vốn dĩ đã mang bản chất ngỗ ngược, chứng tỏ nàng là một kẻ có cái tôi cứng đầu; và khi lý trí tỉnh táo quay trở lại, thật dễ hiểu biết bao nếu nàng bắt đầu đem Othello ra so sánh với những đường nét khôi ngô cùng làn da trắng ngần của đám thanh niên Ý, những kẻ đồng hương của nàng. Hắn khép lại bằng lời khuyên Othello hãy tiếp tục trì hoãn việc làm hòa với Cassio thêm chút nữa, và trong lúc đó hãy quan sát xem Desdemona nài nỉ nhiệt tình đến mức nào cho phe cánh của anh ta, bởi phần lớn sự thật sẽ lộ diện qua chuyện đó. Thật là một mưu đồ hiểm độc khi tên tiểu nhân xảo quyệt này biến những đức tính dịu dàng của người phụ nữ ngây thơ thành công cụ tiêu diệt chính nàng, đan lưới rọ bắt nàng ngay từ lòng tốt của nàng; trước tiên hắn xúi giục Cassio cầu xin sự can thiệp của nàng, rồi từ chính sự can thiệp ấy lại giăng bẫy đưa nàng đến bước đường cùng.

Cuộc trò chuyện khép lại bằng lời Iago van xin Othello hãy tiếp tục coi vợ mình là người trong sạch cho đến khi tìm được bằng chứng xác thực hơn; và Othello hứa sẽ nhẫn nại. Thế nhưng, kể từ khoảnh khắc đó, vị Othello bị lừa gạt không bao giờ còn nếm trải được sự bình yên trong tâm hồn. Cây anh túc, hay thứ nước ép của cây mandragora, hay tất cả các loại thuốc ngủ trên đời này cũng chẳng bao giờ có thể mang trả lại cho ông giấc ngủ ngọt ngào mà ông vừa mới hưởng thụ ngày hôm qua. Sự nghiệp của ông bỗng trở nên vô nghĩa. Ông chẳng còn chút hứng thú nào với binh đao gươm giáo. Trái tim ông—thứ từng rạo rực mỗi khi chứng kiến binh đoàn, cờ hoa và đội ngũ xuất trận, từng thổn thức và nhảy múa theo tiếng trống, tiếng kèn hay tiếng hý của những con chiến mã—dường như đã đánh mất hoàn toàn lòng kiêu hãnh và tham vọng vốn là phẩm chất của một người lính. Nhiệt huyết quân sự cùng mọi niềm vui thuở trước đã rũ bỏ ông. Có lúc ông đinh ninh vợ mình trong sạch, có lúc lại ngờ vực nàng chẳng đoan trang; có lúc ông tin Iago là người chính trực, có lúc lại hoài nghi hắn; để rồi ông lại ước gì mình chưa từng hay biết sự thật—rằng cuộc sống của ông sẽ chẳng tồi tệ đi nếu nàng có yêu Cassio đi chăng nữa, miễn là ông không phải mắt thấy tai nghe. Bị xé nát bởi những suy nghĩ điên cuồng ấy, có lần ông đã lao vào bóp cổ Iago, đòi hắn phải đưa ra bằng chứng về sự phản bội của Desdemona, nếu không sẽ đe dọa tước mạng hắn ngay lập tức vì tội vu khống nàng. Iago, giả vờ phẫn nộ khi lòng trung thực của mình bị coi rẻ như một thói hư tật xấu, liền hỏi Othello xem ngài đã bao giờ nhìn thấy chiếc khăn tay thêu hoa dâu tây trong tay vợ mình chưa. Othello đáp rằng chính ông đã tặng nàng chiếc khăn ấy, và đó là món quà đầu tiên ông dành cho nàng. "Chính chiếc khăn tay ấy," Iago thốt lên, "hôm nay tôi đã nhìn thấy Michael Cassio dùng nó để lau mặt." "Nếu đúng như lời anh nói," Othello gầm lên, "ta sẽ không thể chợp mắt cho đến khi ngọn lửa trả thù thiêu rụi tất cả bọn chúng; và trước tiên, để làm tín vật cho lòng trung thành của anh, ta đòi hỏi Cassio phải bị xử tử trong vòng ba ngày tới; còn về phần mụ ma nữ xinh đẹp kia (ý chỉ vợ mình), ta sẽ lui về và toan tính một cái chết chớp nhoáng dành cho mả mẹ nó."

Những điều vặt vãnh nhẹ tựa lông hồng đối với kẻ ghen tuông lại biến thành bằng chứng xác thực như kinh thánh. Chỉ cần nhìn thấy chiếc khăn tay của vợ nằm trong tay Cassio cũng đủ làm cớ cho vị Othello lầm đường lạc lối ban án tử hình cho cả hai, mà chẳng mảy me gặng hỏi xem làm cách nào Cassio lại có được nó. Desdemona chưa bao giờ đem món quà ấy trao cho Cassio, và vị tiểu thư chung thủy này cũng chẳng đời nào chịu làm tổn thương đức lang quân bằng một hành động tồi tệ là đem tặng vật của chồng cho người đàn ông khác. Cả Cassio lẫn Desdemona đều hoàn toàn vô tội trước mọi tội lỗi nhắm vào Othello; thế nhưng Iago độc ác—kẻ có tâm trí chẳng bao giờ ngơi nghỉ việc trù tính những trò tồi bại—đã sai vợ hắn (một người phụ nữ tốt bụng nhưng yếu đuối) ăn cắp chiếc khăn tay ấy từ tay Desdemona, với cái cớ mượn mẫu để thêu theo, nhưng thực chất là để cố tình đánh rơi nó trên đường đi của Cassio, cốt sao cho anh ta nhặt được và vô tình tạo cớ cho lời gợi ý của Iago rằng đó là tín vật từ Desdemona.

Chẳng bao lâu sau, khi gặp lại vợ, Othello giả vờ kêu đau đầu (và quả thực tâm trạng ông lúc ấy cũng chẳng khá khẩm gì hơn) rồi nợ nần nàng mượn chiếc khăn tay để áp vào thái dương. Nàng liền đưa ngay. "Không phải cái này," Othello gạt phắt, "mà là chiếc khăn tay ta từng tặng nàng." Desdemona không mang nó theo người (bởi thực tế nó đã bị trộm mất như chúng ta đã kể). "Sao cơ?" Othello gầm lên, "đó thực sự là một lỗi lầm lớn. Chiếc khăn tay ấy từng được một người phụ nữ Ai Cập trao cho mẹ ta; mụ ta là phù thủy và có khả năng đọc được suy nghĩ của người khác. Mụ từng dặn mẹ ta rằng chừng nào còn giữ nó, bà sẽ luôn thu hút và được cha ta hết mực yêu thương; nhưng nếu để mất nó hoặc đem tặng ai, tình ý của cha ta sẽ xoay chiều, và ngài sẽ căm ghét mụ chẳng kém gì thuở yêu thương sâu đậm. Trước lúc lâm chung, mẹ đã trao nó lại cho ta, dặn rằng nếu sau này có kết hôn, hãy trao nó cho người vợ của mình. Ta đã làm thế; hãy giữ gìn nó cho cẩn thận. Hãy coi nó như một báu vật quý giá hơn cả con ngươi của mình." "Chuyện đó có thể xảy ra sao?" vị tiểu thư hoảng hốt thốt lên. "Đó là sự thật," Othello tiếp lời, "đó là một chiếc khăn tay ma thuật; một nữ tiên tri đã sống trên đời hai trăm năm, trong một cơn cuồng nộ tiên tri đã dệt nên nó; những con tằm nhả ra thứ tơ ấy đều đã được ban thánh tích, và nó được nhuộm bằng tinh chất trái tim của những trinh nữ đã qua đời." Nghe về những công năng kỳ diệu của chiếc khăn tay, Desdemona suýt chết khiếp, bởi nàng nhận thức rõ ràng rằng mình đã đánh mất nó, và cùng với nó, nàng sợ rằng cả tình yêu của chồng cũng sẽ tuột mất. Lúc ấy, Othello chợt chồm lên, trông như sắp làm một hành động liều lĩnh nào đó, và hắn vẫn liên tục gặng hỏi về chiếc khăn tay. Khi nàng không thể đưa ra, nàng bèn tìm cách lái sự chú ý của chồng ra khỏi những suy nghĩ quá ư nghiêm trọng ấy, vui vẻ bày tỏ rằng nàng thừa biết mọi câu chuyện của ông về chiếc khăn tay chẳng qua chỉ nhằm đánh trống lảng để từ chối thỉnh cầu về Michael Cassio. Nàng tiếp tục cất lời ca tụng anh ta (đúng như Iago đã tiên đoán), cho đến khi Othello hoàn toàn mất kiểm soát, giận dữ tung cửa bỏ ra ngoài. Chỉ đến lúc ấy, dù chẳng hề muốn chút nào, Desdemona mới bắt đầu hoài nghi rằng đức lang quân của mình đang nổi máu ghen tuông.

Nàng chẳng tài nào hiểu nổi mình đã gây ra tội lỗi gì để đến nông nỗi ấy, rồi nàng tự trách bản thân vì dám buông lời nghi kỵ vị Othello cao quý. Nàng tự đinh ninh rằng chắc hẳn có những tin tức bất ổn nào đó từ Venice, hoặc một vài biến cố triều chính đã làm rối loạn tâm can ông, khiến tính tình ông không còn dịu dàng như trước. Rồi nàng tự nhủ: "Đàn ông chẳng phải thần thánh, và chúng ta không thể mong đợi họ duy trì sự ân cần sau khi cưới giống như những gì họ bày tỏ vào ngày cưới." Và nàng tự nguyền rủa bản thân vì đã nhẫn tâm đánh giá thấp sự cục cằn của ông.

Othello và Desdemona lại gặp nhau, và lần này ông buộc tội nàng một cách thẳng thừng hơn về tội phản bội, rằng nàng đang tư tình với một kẻ khác nhưng lại chẳng chịu nêu đích danh. Othello khóc nức nở, còn Desdemona thì thốt lên: "Ôi trời đất ơi! Ngày tồi tệ gì thế này! Sao chàng lại khóc?" Othello bảo nàng rằng ông có thể dũng cảm đối mặt với mọi dạng nghịch cảnh—từ nghèo đói, bệnh tật cho đến nhục nhã; nhưng sự phản bội của nàng đã bóp nát trái tim ông. Ông ví nàng như một loài cỏ dại trông đẹp mắt và ngát hương đến đỗi khiến các giác quan phải đau nhức, rồi thốt lên ước gì nàng chưa từng cất tiếng khóc chào đời. Và khi ông bỏ đi, vị tiểu thư ngây thơ ấy bàng hoàng đến mức ngơ ngác trước sự hoài nghi vô căn cứ của chồng, một cơn buồn ngủ nặng trĩu ập xuống bờ mi nàng. Nàng chỉ kịp dặn dò người hầu gái hãy chuẩn bị giường ngủ và trải lên đó những tấm ga trải giường cưới của mình, thấu hiểu rằng khi người ta dạy dỗ những đứa trẻ, họ dùng sự dịu dàng và những bài học nhẹ nhàng, và Othello lẽ ra cũng nên quở trách nàng như thế; bởi trước Chúa nhân từ, nàng cũng chỉ là một đứa trẻ khi bị mắng mỏ mà thôi. Và đó là tất cả những lời oán thán duy nhất mà vị tiểu thư hiền thục ấy thốt lên.

Desdemona lui vào phòng ngủ, thầm mong chờ đức lang quân sẽ theo bước nàng vào, rồi nhanh chóng chìm vào giấc ngủ mê mệt do tâm trí đang trĩu nặng ưu tư. Đúng lúc ấy, Othello bước vào phòng, mang theo tâm địa đen tối đã được trù tính sẵn là tước đoạt mạng sống của vợ mình. Nhưng khi trông thấy nàng đang say giấc, ông chợt nghĩ rằng mình sẽ chẳng vấy máu nàng, cũng chẳng làm vấy bẩn làn da trắng ngần còn hơn cả ngọc thạch ấy. Thế nhưng ông vẫn đinh ninh nàng phải chết; nếu không (như lời ông nói) nàng sẽ còn sống để phản bội thêm nhiều đàn ông nữa, hệt như cách nàng từng làm với ông. Rồi ông trao nàng nụ hôn cuối cùng (như ông tự nhủ), và nụ hôn ấy ngọt ngào đến mức ông buộc phải cúi xuống hôn nàng thêm lần nữa; ông khóc, nhưng bảo rằng đó là những giọt nước mắt tàn nhẫn.

Desdemona bừng tỉnh sau những nụ hôn của ông. Nàng ngước nhìn Othello, thấy ông đang cắn chặt môi dưới, đảo đảo đôi tròng mắt, và nàng thừa biết ánh mắt ấy luôn mang điềm gở mỗi khi xuất hiện. Ông bảo nàng hãy chuẩn bị đón nhận cái chết và cầu nguyện đi, bởi ông không muốn giết chết linh hồn nàng. Nàng vợ ngây thơ, nằm đó phó mặc cho lòng trắc ẩn, van xin sự thương xót và muốn biết lỗi lầm của mình là gì. Lúc bấy giờ ông mới xướng tên Cassio, nhắc đến chiếc khăn tay mà (ông quả quyết) nàng đã trao cho hắn. Và khi người phụ nữ vô tội đang cố gắng cất lời thanh minh, ông bỗng tảng lờ, trùm kín chiếc chăn bông lên người nàng và siết cổ cho đến khi nàng tắt thở.

Đúng vào khoảnh khắc ấy, người ta khiêng Michael Cassio đang bị thương rớm máu vào nhà. Hắn là kẻ mà Iago đã sai một tay chân của mình đến ám sát; nhưng tên sát thủ không hoàn thành nhiệm vụ kết liễu Cassio (hắn chỉ làm anh bị thương chứ chưa chí mạng), lại bị chính Iago giết chết để bịt đầu mối phi tang. Trong túi áo tên thủ ác, người ta tìm thấy những bức thư phơi bày rõ mồn một tội ác của Iago và sự trong sạch của Cassio vượt qua mọi nghi ngờ. Cassio nay đến để cầu xin Othello tha thứ, đồng thời chất vấn xem mình đã phạm tội gì để đến mức ngài phải thuê Iago đến mưu sát anh ta.

Phát hiện chấn động ấy giáng xuống đầu Othello tựa một tia sét ngang tai. Lúc này ông mới bàng hoàng nhận ra mình chẳng khác nào một tên sát nhân, và người vợ tội nghiệp (vị tiểu thư ngây thơ) vẫn luôn chung thủy với ông từ trước đến nay. Nỗi thống khổ cùng cực của sự thật ấy khiến cuộc sống trở nên không thể dung thứ, ông liền rút gươm tự vẫn, ngã gục trên thi thể của người vợ hiền bị hại và trút hơi thở cuối cùng.

Những hành động nông nổi ấy dấy lên sự kinh hoàng và sững sờ tột độ trong lòng những kẻ chứng kiến, bởi Othello vốn nổi danh với tiếng thơm trong sạch, và cho đến khi bị thao túng bởi mưu mô của một tên tiểu nhân mà bản chất cao quý của ông chưa từng mảy may hoài nghi, ông vẫn là một người chồng yêu thương vợ đến mức cuồng dại. Ông yêu không khôn ngoan nhưng lại yêu quá nồng nàn; và đôi mắt nam tính ấy (khi nhận ra sai lầm của bản thân), dẫu chẳng quen rơi lệ trước những chuyện cỏn con, cũng rỉ những giọt nước mắt tuôn rơi nhanh chẳng kém nhựa cây vùng Ả Rập. Và khi ông đã qua đời, toàn bộ những công trạng cùng chiến tích lẫy lừng thuở trước của ông mới được nhắc nhớ lại. Giờ đây, những gì còn lại cho người kế nhiệm chỉ là thi hành án phạt nghiêm khắc nhất của luật pháp lên Iago—kẻ đã bị đem ra hành quyết với những nhục hình đau đớn nhất—và gửi tin về triều đình Venice về cái chết bi thảm của vị đại tướng lừng danh.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.