Lan hỏi Phương:

- Vậy nhất định mai đi Hà Nội?

Đương lơ đãng nhìn khóm tre, xào xạc đầy tiếng sẻ, Phương không để ý đến lời vợ. Thấy thế, Lan chắc lưỡi ngồi im, thì Phương lại vui vẻ cười, như mới tìm ra được một sự lạ.

- Mợ ạ, đố mợ biết ở nhà quê, ai là vua?

Lan cũng cười:

- Rõ hỏi lẩn thẩn! Còn ai là vua ở nhà quê? Hay ông vua bếp?

- Không phải, nếu là vua bếp thì còn hỏi làm gì?

- Vậy là ai?

- Đàn sẻ nhé. Tôi nhận thấy điều ấy ngay hôm mới về đây.

Lan cười càng to:

- Mãi về đây cậu mới nhận ra. Thế khi ở đồn điền dễ cậu không trông thấy có chim sẻ?

- Ở đồn điền vẫn có. Nhưng khi ở đồn điền, công cuộc theo đuổi, và những vấn đề kia chiếm mất cả tâm trí, chẳng có thời giờ rảnh mà ngồi suy xét đến những điều triết lý.

- Vua chim sẻ! Đó hẳn là một triết lý sâu xa!

- Vua đây, cố nhiên là nghĩa bóng. Thực vậy, mợ ạ, thôn quê là đất nước, là non sông, là sơn hà xã tắc của loài chim sẻ. Này nhé: ngày có ba buổi phải không? Buổi sáng, buổi trưa và buổi chiều. Nếu mợ khó tính thử thêm một buổi tối nữa là bốn. Vậy sáng sớm mợ dậy, mợ thấy gì? Có phải trừ chim sẻ ra, mợ chẳng thấy gì cả không? Chim sẻ bay từng đàn, từ nóc nhà nọ sang nóc nhà kia, từ bụi tre này sang bụi tre khác. Còn tiếng thì trong yên lặng hầu hoàn toàn chỉ có một tiếng chim sẻ: Chúng nó kêu chiêm chiếp đến vui tai, hay chán tai tùy ý. Thỉnh thoảng, trên cái nền tiếng ríu ra ríu rít mới nổi bật lên một vài tiếng hót của chim chích chòe hay con chim gáy xa xa.

Lan tò mò nhìn chồng, ngắt lời:

- Tôi đã bảo cậu là văn sĩ, cậu cứ cãi rằng không mãi. Bây giờ thì cậu lại là thi sĩ nữa cũng chưa biết chừng. Thôi, chuyến này lên Hà Nội, cậu thử theo nghề văn xem.

Phương nghiêm nghị bảo vợ:

- Ý chừng mợ khuyên tôi viết văn để kiếm tiền nuôi sống mạng tôi, mạng mợ và mạng hai con? Nếu quả thực thế thì tôi can mợ, mợ đừng làm mất sự thiêng liêng, mất cái thiên chức của văn chương đi. Văn chương không phải là hàng trăm mẫu ruộng của ông hàn Nghị, hay của cậu Rạng... Nhưng mợ làm ngang câu truyện triết lý của tôi mất rồi! Tôi nói gì nhỉ?

- Cậu bảo ở nhà quê, chim sẻ là vua.

- Ừ, đấy mợ coi! Những nhà này có phải của mình đâu. Mình chỉ ở nhờ.

Lan chua chát:

- Dễ cậu phải bảo tôi mới biết thế.

- Chứ không à. Nhà này là nhà của họ hàng con cái nhà chim sẻ. Chúng sinh cơ lập nghiệp đã gần một thế kỷ nay, ngay từ thời cụ ngự sử vừa dựng xong và chưa kịp ở. Mợ thử ngắm mà xem, không một nơi đấu bẩy nào, không một nơi lỗ hốc nào có thể lập gia đình được mà chúng bỏ qua. Sáng, chúng thức dậy với mặt trời, chiều chúng đi ngủ với mặt trời. Chúng dạo chơi ngoài vườn, đùa bỡn trong cành tre, tắm mát dưới ao sen. Có một thú gì chúng không hưởng qua đâu, cho cả đến cái thú tọa hưởng kỳ thành, ngồi không ăn sẵn. Mợ không tin, trưa mai cứ đem thóc ra sân phơi, mợ sẽ thấy, mợ sẽ hiểu rằng thóc ấy là thóc thuế ta nộp lên vua chim sẻ và cả bọn hoàng tộc của nhà vua.

Lan phá lên cười:

- Lúc buồn, nghe truyện cậu, kể cũng vui. Không khéo ít nữa cậu hóa điên thực mất.

- Sự điên không chắc đã tỏ rõ được sự trụy lạc của trí thức. Trái lại, những người không khi nào điên là những người nguy hiểm nhất trong nhân loại, đáng nhốt vào cũi sắt...

Lan khó chịu, chau mày gắt:

- Đừng nói phiếm nữa, cậu! Mai đi Hà Nội mà nay chưa thu xếp xong.

Phương vẫn cười:

- Thì có quái gì mà thu xếp?

- Thu xếp là thu xếp tiền ấy cơ chứ! Tiền xe, tiền pháo...

Phương điềm nhiên, ngắt lời:

- Không cần pháo. Chúng mình đi làm kiếm ăn, có vui thú gì mà đốt pháo!

Lan đứng dậy, cáu kỉnh:

- Cậu làm tôi phát điên lên mất thôi.

- Bây giờ đến lượt mợ điên. Bao giờ con Nga điên nốt nữa cho đủ bộ tam đa; chồng điên, vợ điên, con điên.

Giữa lúc ấy, Nga ở ngoài về, tay cầm tờ giấy rộng bản vừa đi vừa đọc, miệng luôn luôn mỉm cười. Phương trỏ, bảo vợ:

- Vừa nói đến nó, nó đã dẫn xác về kia, Nga, con đọc gì mà thích trí thế?

Nga đưa cho cha bức thư - vì đó là một bức thư Nga vừa nhận được - và nói rằng:

- Thưa cậu, con đọc văn, một áng văn chương tuyệt tác. Có lẽ con sẽ gửi đăng báo. Đây, cậu thử đọc mà coi.

Phương lẩm nhẩm: “Thưa quí nương...”

- Thư ai viết cho mày?

- Thưa cậu; con cũng không biết hắn là ai. Con đương đi, một người làm ruộng đến đưa cho con rồi ù té chạy.

Phương cười.

- Một chàng nông phu thì chắc không biết thưa quý nương.

- Con cũng tưởng thế.

Lan chau mày mắng Nga:

- Con cái gì mà lại nhận thư của trai.

Phương bênh con:

- Nhận thế thì đã làm sao. Nhận được, nó có giấu giếm để xem vụng xem trộm đâu mà mợ đã vội mắng nó.

Nga phụng phịu:

- Vâng, cậu biết cho con như thế.

Nga thuật lại câu chuyện cho cha mẹ nghe:

Không phải là lần đầu Nga tiếp được thư. Cách đây một tuần cũng người nông phu ấy đã trao cho nàng một cái phong bì. Nàng xé ra xem, và giận dữ vò nhàu vứt xuống ruộng. Lần này, lời thơ càng nồng nàn, thống thiết hơn, khiến nàng phải bật buồn cười, đem về khoe cha. Nàng nói tiếp:

- Thưa cậu mợ, con đoán chắc là thằng con thứ hai nhà lão hàn Nghị, vì con động ra đường là gặp nó. Mà con xem ra vẻ mặt nó âu sầu, thiểu não quá! Con định tặng nó một bài học để nhân tiện trả thù bố nó cho bỏ ghét.

Rồi Nga kể mưu kế của mình ra. Nàng sẽ cứ để anh chàng mơ màng hi vọng, đến sinh ốm sinh đau. Lâu lâu nàng lại sẽ tìm cách gợi cho mấy câu để anh chàng mê hồn. Phương vội gạt bảo con:

- Đùa thế không ích lợi gì, mà lại không được hợp nhân đạo. Nếu con bằng lòng lấy nó thì cậu mợ sẽ cho phép.

Lan cũng nói đùa:

- Phải đấy, con ạ. Lấy quách nó. Con sẽ giàu có chán!

Nga tươi cười đáp:

- Nghĩa là cậu mợ định bán con đấy. Con có phải là một cái vòng đeo cổ đâu, mà lúc túng bẩn đem bán cho nhà trọc phú lấy tiền ăn tiêu.

Lan nhìn cổ Nga:

- Ồ! mà cái vòng của con đâu?

- Bẩm đây.

Vừa nói, Nga vừa mở ví lấy đưa cho mẹ một tập giấy bạc. Lan kinh ngạc hỏi:

- Tiền nào thế?

- Thưa mợ, tiền của ông hàn Nghị.

Rồi Nga thuật cho cha mẹ nghe câu chuyện bán vòng hai hôm trước. Lan cảm động chảy nước mắt. Và Phương phá lên cười:

- Đấy, mợ coi. Nó chả biết điên là gì. Con khá lắm. Thế là thu xếp xong. Chỉ còn việc ngày mai rời bỏ làng Lũng Thượng.

- Nhưng cậu làm công ở sở buôn nào thế?

- Ở sở “Leung-fat-Fa”.

Lan kinh ngạc:

- Tên quỉ gì thế? Tàu à?

- Tôi cũng không rõ Tàu hay Nhật. Tôi chỉ biết trước kia hắn là Nguyễn văn Tiên, mà bây giờ hắn là Nguyễn văn Tiên, tức “Leung-fat-Fa”.

- Tiên nào? Có phải Tiên ký ga Thanh Ba ngày xưa cậu thường giúp đỡ không?

- Chính.

- Ồ! Anh ấy làm ký ga mà chóng giàu nhỉ? Cách có mấy năm, nay đã có vốn mở hiệu buôn bán rồi. Mà sao anh ấy lại đặt tên hiệu là “Leung-fat-Fa”?

Phương điềm nhiên bảo vợ:

- Việc gì mà mợ phải lấy làm lạ. Ở đời, chẳng có sự gì lạ hết. Hôm nào lên Hà Nội sẽ rõ. Bây giờ chỉ biết có một điều là tôi đã nhận lời làm thủ quỹ cho hiệu “Leung-fat-Fa”.