Thiếu niên như củ hành non, không chú ý một chút liền vọt lên thật cao... Trong ấn tượng của Chu Đệ, Vu Khiêm vẫn chỉ là một đứa trẻ nho nhỏ, kém xa một đoạn lớn so với đám hoàng tôn hổ lang.

Lần này gặp lại thiếu niên, lại phát hiện tiểu gia hỏa này thật không tầm thường, thân hình thẳng tắp gầy cao, thoạt nhìn qua, ngược lại rất giống với sư phụ của hắn là Liễu Thuần.

Cố tình Liễu Thuần lại vô cùng cưng chiều hắn, liệu có câu chuyện gì đằng sau không đây?

Con người ta hễ rảnh rỗi liền trở nên vô vị, cho dù là thiên tử cũng không ngoại lệ. Nghĩ tới đây, Chu Đệ ngược lại không tức giận như vậy nữa, hắn bảo Vu Khiêm ngồi xuống.

"Nơi này không phải hoàng cung, trẫm cũng không có ý gì khác, chỉ là trò chuyện phiếm mà thôi. Ngươi là học trò của Liễu Thuần, tính ra cũng coi như học trò của trẫm rồi, đúng rồi, việc học của ngươi thế nào rồi?"

Vu Khiêm đối mặt với Chu Đệ, không ti kháng, chỉ thản nhiên mỉm cười.

"Bẩm bệ hạ, thảo dân nhận được một đạo khảo đề của sư phụ, đang chuẩn bị câu trả lời ạ."

Chu Đệ nhớ đến những câu hỏi quái dị của Liễu Thuần, không nhịn được thở dài nói: "Sư phụ ngươi lại chỉnh ngươi nữa à? Có cần trẫm làm chủ cho ngươi không?"

Vu Khiêm cười hì hì nói: "Bệ hạ lo xa rồi. Sư phụ đã nói, phàm là đệ tử của người, muốn xuất sư thì nhất định phải giải quyết cho được một đề bài do người bố trí, trả lời cho thật tốt, khiến sư phụ hài lòng thì mới được xuất sư. Nếu sư phụ không hài lòng, thì tính là chưa xuất sư."

"Ồ!" Chu Đệ tò mò nói: "Sư phụ ngươi rốt cuộc đã ra đề gì, có thể nói cho trẫm nghe một chút không?"

Vu Khiêm gật đầu, "Sư phụ hỏi tôi rằng, từ cổ chí kim, mọi người thường nói Thiên triều thượng quốc, cái gì cũng có, muôn vàn sự vụ, đều dẫn đầu bọn man di vô số lần. Sư phụ hỏi tôi, cách nói này có chính xác hay không."

Chu Đệ nhíu mày thật chặt, "Cái này, cái này có gì mà phải hỏi chứ? Đương nhiên là chính xác rồi! Lẽ nào thượng quốc lại không bằng man di? Sư phụ ngươi quả thực là hồ đồ rồi."

Vu Khiêm mỉm cười nhạt, đã là đệ tử của Liễu Thuần, nếu mà trả lời sư phụ như thế, e rằng đời này đừng hòng mong xuất sư. Hắn mím chặt môi không nói lời nào. Ngược lại là Chu Đệ, hắn ngẫm nghĩ một lát, tò mò hỏi: "Sư phụ ngươi nói thế nào?"

"Người không nói thế nào cả! Sư phụ chỉ nói người cũng không biết."

"Cái gì? Người không biết? Thế thì người hỏi ngươi để làm gì?"

Vu Khiêm cười nhẹ: "Sư phụ đã nói, phàm là đệ tử dưới môn hạ của người, đều phải đời sau giỏi hơn đời trước. Sự việc mà sư phụ có thắc mắc, thì để đệ tử đi khám phá đáp án, nếu có thể thuyết phục được sư phụ, tự nhiên là học nghệ thành tài, nếu không làm được, thì có nghĩa là không đạt tiêu chuẩn!"

Nói đến đây, Chu Đệ thực sự hít một ngụm khí lạnh.

Tên nhóc Liễu Thuần này dạy học trò cũng có vài chiêu đấy chứ!

Đã là sư trưởng, tự nhiên ai cũng hy vọng thanh xuất vu lam nhi thắng vu lam (xanh hơn chàm mà hơn chàm), nhưng nói câu này thì dễ, làm lại muôn vàn khó khăn. Trên thực tế phần lớn học sinh đều không bằng sư phụ.

Liễu Thuần trực tiếp để lại cho đồ đệ một đề bài mà chính hắn cũng không biết đáp án, để đồ đệ đi tìm kiếm đáp án, đúng là dụng tâm lương khổ (ý tốt sâu xa) mà!

Vừa nghĩ đến việc Liễu Thuần cũng không biết đáp án, Chu Đệ liền nổi lên hứng thú.

"Vu Khiêm, ngươi có kết luận gì không? Hay nói cách khác, thượng quốc chỗ nào cũng dẫn đầu man di sao?"

Vu Khiêm vẫn rất điềm tĩnh.

"Bệ hạ, thượng quốc những điểm dẫn đầu man di quả thực không ít. Thế nhưng thảo dân tra cứu sử liệu. Ngoại trừ mười mấy năm gần đây ra, thì những khoảng thời gian còn lại, đều là thương nhân man di, không quản vạn dặm xa xôi, đến Trung Nguyên buôn bán. Từ Con đường tơ lụa thời Hán Đường, cho đến con đường tơ lụa trên biển thời lưỡng Tống, đều là như thế. Chẳng lẽ lại nói thương gia Trung Nguyên không bằng man di?"

"Cái này..."

Chu Đệ chần chừ.

Đừng nói là Chu Đệ, cho dù có hỏi chín mươi chín phần trăm bách tính đại Minh, bọn họ đều sẽ trả lời rằng thượng quốc mọi chuyện đều cường đại hơn man di rất nhiều, hai bên cách biệt giống như trời thẳm với mười tám tầng địa ngục vậy, căn bản không thể so sánh được!

Nhưng những gì Vu Khiêm nói cũng có lý, quả thực toàn là thương nhân man di đến Trung Nguyên làm ăn, đặc biệt là vào thời Thịnh Đường, không chỉ có thương nhân, mà còn có rất nhiều người man di thậm chí còn làm cả quan viên của Đại Đường. Có những thành phố, có thể tụ tập hàng vạn người man di hải ngoại. Cố tình lại chưa từng nghe nói thương nhân Trung Nguyên đi ra hải ngoại làm ăn kinh doanh.

Chẳng lẽ năng lực kinh doanh của bách tính Trung Nguyên không bằng người ta?

Hoặc là bách tính Trung Nguyên quá nhát gan, không dám xông ra biển lớn?

Chu Đệ không kìm được đứng dậy, đi bách bộ trên mặt đất.

Hắn càng nghĩ càng thấy đáng để suy ngẫm.

Đề bài của tên họ Liễu này quả nhiên không dễ trả lời chút nào.

Càng suy nghĩ thì càng đi vào chiều sâu, Chu Đệ dường như có thể tìm ra rất nhiều loại lý do, nhưng ngẫm nghĩ kỹ lại thì lại đều không đứng vững được chân lý, điều này khiến Chu Đệ vô cùng phiền muộn.

"Vu Khiêm, ngươi đã tìm ra đáp án chưa?"

Vu Khiêm nói: "Vẫn chưa thể nói là tìm được, thảo dân chỉ mới có giả thiết mà thôi."

"Giả thiết? Ngươi nghĩ thế nào?"

Vu Khiêm nói: "Bệ hạ, thảo dân cho rằng muốn so sánh Trung Nguyên và man di hải ngoại, thì phải tìm ra điểm khác biệt giữa hai bên... Thảo dân cho rằng sự khác biệt xuất hiện là từ khi Tần Thủy Hoàng thống nhất sáu nước!"

Chu Đệ kinh ngạc nói: "Ngươi tính sổ lên đầu Tần Thủy Hoàng cơ à?"

Vu Khiêm cười nhẹ, "Kể từ sau Tần Thủy Hoàng, Trung Nguyên liền xuất hiện vương triều đại nhất thống, hơn nữa còn bước vào thời đại văn quan trị lý thiên hạ, mặc dù kéo dài ở Trung Nguyên hai nghìn năm, thế nhưng phương thức trị quốc này, ở những nơi khác, vẫn chưa từng xuất hiện... Man di hiện nay hoặc là lấy bộ lạc làm chủ, hoặc là vương công quý tộc địa phương, chia cắt đất đai, hoàng đế quân vương chỉ giống như Chu Thiên tử vậy, không thể thực sự thống trị được địa phương!"

Chu Đệ hừ một tiếng, mắng: "Quân bất quân, thần bất thần. Địa phương cát cứ, phiên trấn lập lòe, đây là đạo lý tự chuốc lấy loạn vong."

Vu Khiêm gật đầu, "Không sai, quả thực man di hải ngoại chiến loạn liên miên, đánh lẫn nhau, chém giết không ngừng."

Chu Đệ nổi giận, trừng to mắt nói: "Đã như vậy, man di còn có gì đáng để học tập chứ?"

"Thương nghiệp!" Vu Khiêm không hề bị uy phong của Chu Đệ dọa sợ, ngược lại vô cùng điềm tĩnh, nói ra quan điểm của mình.

Hai chữ đơn giản rõ ràng không thể thỏa mãn lòng hiếu kỳ của Chu Đệ, thầy trò các người không thể ai cũng chơi xỏ người khác như thế được, bắt buộc phải nói cho rõ ràng, sự khác biệt của thương nghiệp nằm ở đâu?

Nụ cười trên mặt Vu Khiêm vẫn vẹn nguyên, đưa ra bất kỳ lựa chọn nào, cũng sẽ đều có thu hoạch và tổn thất.

Tần Thủy Hoàng đã lựa chọn cho đời sau một con đường đại nhất thống... Để duy trì đại nhất thống, thì tất yếu đòi hỏi thư đồng văn, xa đồng quỹ (cùng chữ viết, cùng cỡ trục xe)... Hơn nữa chính vì sự tồn tại của đại nhất thống, cứ cách hai ba trăm năm, sẽ lại xảy ra những cuộc khởi nghĩa nông dân càn quét thiên hạ, từ đó đổi triều đổi đại, bắt đầu lại một vòng tuần hoàn mới.

"Bệ hạ, bách tính thường nói loạn ly nhân bất như thái bình khuyển (người thời loạn ly chẳng bằng chó thời thái bình), cách tốt nhất để đối phó với cục diện hỗn loạn chính là trồng nhiều lương thực, có cái ăn rồi, thì mới có tất cả."

Chu Đệ liên tục gật đầu, "Cũng chính vì lý do này, mới có trọng nông ức thương, mới có khinh dao bạc phú (giảm nhẹ lao dịch thuế má), mới có quân điền... Vu Khiêm, lẽ nào ngươi muốn nói sư phụ ngươi đã sai rồi sao?"

Vu Khiêm cười nói: "Đương nhiên không phải, thảo dân chỉ muốn nói rằng, chính vì muốn duy trì đại nhất thống, nên các triều đại mới lựa chọn mô hình kinh tế tương đối đơn giản, chính là cái gọi là nam canh nữ chức (nam cày nữ dệt)."

Chu Đệ thực sự cả kinh thất sắc, hắn chưa từng nghĩ theo hướng này bao giờ.

Thế nhưng Vu Khiêm đã điểm trúng mấu chốt của vấn đề, khiến tư duy của Chu Đệ lập tức được mở rộng... Là thiên tử, hắn hiểu rõ nhất sự khó khăn khi quản lý một quốc gia khổng lồ.

Muốn dễ dàng điều khiển, cách tốt nhất chính là khiến cho thiên hạ trở nên giống hệt nhau, như vậy dùng một cây thước, là có thể đo lường toàn bộ thiên hạ, thực sự là quá tiện lợi... Đây chính là nguyên nhân chung mà các đời đều đẩy mạnh chính sách trọng nông ức thương.

Hóa ra không phải quân vương và đại thần tập thể bị thiểu năng, mà là có lý do đầy đủ cả.

Vậy man di hải ngoại có điểm gì khác biệt so với Trung Nguyên?

Bọn họ không có vị hùng chủ như Tần Thủy Hoàng, cũng không có điều kiện để đại nhất thống.

Thế lực bộ lạc, quý tộc chư hầu, bọn họ chia cắt địa phương, nắm giữ quyền lực to lớn, hơn nữa cho dù có đổi triều đổi đại, thì cũng sẽ không gây ra sự chấn động quá lớn đối với bọn họ.

Dưới tình huống thế lực địa phương chủ đạo, lại vô cùng ổn định như vậy, sẽ nuôi dưỡng ra mô hình kinh tế tương đối phức tạp, sự phân công lao động cũng sẽ trở nên tỉ mỉ hơn.

Có người làm ruộng, có người chăn nuôi, có người kinh doanh, có người làm thợ thủ công... Không phải là Trung Nguyên không có những thứ này, mà là ý muốn nói chủ thể thống trị dòng chính của Trung Nguyên, vĩnh viễn vẫn là kinh tế tiểu nông.

Mức độ phân công của man di cao hơn, cho nên mới có chuyện thương nhân không quản vạn dặm xa xôi, chạy đến Trung Nguyên để mua sắm hàng hóa, buôn bán kiếm lời... Chu Đệ cẩn thận ngẫm nghĩ lại, quả thực có một cảm giác thông suốt bừng tỉnh.

Góc nhìn của Vu Khiêm chưa bàn đúng sai thế nào, ít nhất cũng có thể coi là một nhà một ý kiến.

Nhưng tiếp theo đó Chu Đệ lại cảm thấy hoang mang.

"Ngươi muốn nói cái gì? Lẽ nào muốn đại Minh học theo man di? Vứt bỏ đại nhất thống tốt đẹp thế này đi ư? Phải cho phép thế gia địa phương lớn mạnh, còn phải phân phong chư hầu nữa sao?"

Chu Đệ tức giận thật rồi, đây không phải là hồ nháo sao? Đồ đệ của Liễu Thuần này cũng chẳng đáng tin cậy chút nào cả!

"Bệ hạ, thảo dân làm gì có nói thế!" Vu Khiêm oan ức nói: "Thảo dân là nói, nên nghĩ cách thiết lập nên mô hình kinh tế phức tạp và hiệu quả hơn. Thay đổi nền kinh tế tiểu nông hai nghìn năm, đây chính là chủ trương của sư phụ con đấy ạ!"

Chu Đệ vẫn không bị thuyết phục, hắn truy vấn: "Nói rõ ra xem nào, rốt cuộc chủ trương của ngươi là gì?"

Vu Khiêm mỉm cười, kỳ thực chủ trương của hắn vô cùng đơn giản, đây là những đúc kết mà Vu Khiêm rút ra được trong quá trình quan sát việc thi công đường sắt. Gần như không có một công trình nào, có thể giống như đường sắt hai kinh, nhận được sự ủng hộ của đa số bách tính khắp các nơi.

Hơn nữa việc xây dựng một tuyến đường sắt khổng lồ, không phải là xưởng thủ công hộ gia đình nhỏ bé nào có thể giải quyết được, dọc theo tuyến đường sắt, các nhà máy, mỏ than, xưởng thợ, thương hiệu... mọc lên như nấm sau mưa, nở rộ khắp nơi.

Nói rõ thêm một chút nữa, duy chỉ có bước vào thời đại công nghiệp, mới có thể triệt để thay đổi mô hình kinh tế, bằng không thì mô hình vốn có đã là sự lựa chọn tối ưu nhất của vương triều đại nhất thống trong điều kiện nông nghiệp rồi, còn giày vò làm gì nữa chứ?

Chu Đệ và Vu Khiêm một hỏi một đáp, không ngừng thảo luận với nhau, dần dần, cả hai người đều quên mất thời gian, trò chuyện mãi cho đến khi ánh thái dương ngả về tây, Chu Đệ mới chợt giật mình tỉnh ngộ, không ngờ lại trò chuyện lâu đến thế!

Thậm chí cả cơm trưa cũng quên mất.

Hắn nhìn lại Vu Khiêm, ánh mắt hoàn toàn thay đổi, trở nên ôn hòa, thậm chí còn mang theo chút yêu chiều từ ái.

Liễu Thuần quả thực đã bồi dưỡng ra một học trò ưu tú.

Hoàng hậu nói hắn là tài năng tể tướng tương lai, thế nhưng trong mắt Chu Đệ, Vu Khiêm hiện tại đã lợi hại hơn rất nhiều đại thần trong triều rồi! Nhất là điểm quan trọng, hắn lại còn trẻ như vậy, đợi sau này hắn lớn lên, thì thật là kinh thiên động địa đấy!

Vu Khiêm, trả lời xong câu hỏi của sư phụ ngươi rồi, phần lớn là ngươi có thể thuận lợi tốt nghiệp. Sau này có dự định gì chưa?

Vu Khiêm chần chừ nói: "Bệ hạ, thảo dân vẫn chưa thể nói là đã giải đáp được thắc mắc của sư phụ. Con vẫn dự định đi hải ngoại, đi khảo sát thực tế, làm rõ xem phỏng đoán của mình có đúng hay không, như vậy mới coi như đầu đuôi trọn vẹn!"

"Không đúng!" Chu Đệ cười lớn, "Ý nghĩ của ngươi gom lại một mối, chính là việc xây dựng đường sắt vô cùng quan trọng, trẫm cũng nhìn nhận như vậy, còn vẽ vời thêm chuyện làm gì nữa?"

"Vu Khiêm, ngươi thật sự bất phàm đấy! Trẫm có ý định làm mai mối cho ngươi, ngươi nói đi, đã để ý cô nương nhà nào rồi, bất kể là ai, trẫm cũng đồng ý hết!"