“Cô cháu gái của bà đúng là cô bé cực kỳ nhất mà tôi từng gặp trong suốt bao nhiêu năm qua,” ông Burch nói khi cánh cửa đóng lại.
“Có vẻ dạo này nó đã khôn lớn hơn rồi đấy, chứ bình thường đầu óc nó cứ lơ ma lơ mơ,” bà Miranda đáp, “và bắng nhắng thì khỏi phải nói.”
“Chúng ta phải luôn nhớ rằng sự thiếu thốn sinh khí, chứ không phải tràn trề sinh khí, mới là nguyên nhân gây ra rắc rối,” ông Burch trả lời.
“Cô bé sẽ là một người truyền giáo tuyệt vời,” bà Burch nói, “giọng nói tốt, có sức cuốn hút người khác, lại biết cách chọn từ nữa.”
“Phải chọn thứ nó phù hợp hơn trong hai thứ, thì tôi nói thật là nó hợp làm kẻ ngoại đạo hơn,” bà Miranda thẳng thừng nhận xét.
“Chị tôi đây không cho việc khen ngợi con trẻ là cần thiết,” bác Jane vội vã chen vào, khi nhìn sang thấy bà Burch đang có vẻ sốc và hình như đang định hỏi rằng Rebecca không phải “tín đồ” à.
Bà Cobb đã đợi câu hỏi này suốt buổi tối hôm nay, chỉ sợ rằng có ai lại bóng gió nói cô cháu yêu của mình là khéo cầu kinh. Chiều hôm đó bà đã sinh lòng ác cảm vô lý với Đức cha Burch vì ông gọi Rebecca lên để cầu nguyện. Bà đã trông thấy khuôn mặt tái nhợt, ánh mắt sợ hãi, hàng mi run rẩy của cô bé nên nhận ra cô đang khổ sở vô cùng. Định kiến của bà đối với vị mục sư đã dịu lại khi thấy cung cách nói chuyện và phong thái ân cần của ông. Nhưng khi thấy bà Burch sắp gợi ra cái chủ đề nguy hiểm kia, bà vội vã hỏi từ Riverboro đến Syria có phải chuyển tàu nhiều không. Bà cảm giác đấy chẳng phải là câu hỏi thích hợp cho lắm, nhưng dù sao cũng được việc.
Trợ tế Milliken, trong khi ấy, quay sang hỏi bà Sawyer, “Mirandy, cô biết Rebecca khiến tôi nhớ đến ai không?”
“Tôi đoán thừa đi chứ,” bà đáp.
“Vậy thì cô cũng nhận ra rồi nhỉ! Ban đầu tôi nghĩ, con bé giống cha nó nhiều nét quá, chắc cũng đặc tính cách cha nó thôi; nhưng hóa ra không phải, nó lại giống ông cụ nhà cô, ông Israel Sawyer, mới hay chứ.”
“Tôi không hiểu làm sao ông có thể nói thế được,” Miranda thảng thốt.
“Chiều nay tôi chợt nhận ra khi con bé đứng dậy thay hai cô mời gia đình nhà Burch. Cũng kỳ lạ lắm, con bé chọn ngồi ngay cái chỗ ông cụ vẫn hay ngồi khi ông ấy còn là người đứng đầu trường Giáo lý. Cô biết cái cách ông ấy hếch cằm lên đầu hơi ngửa ra sau một chút mỗi khi đứng dậy phát biểu không? Đấy, con bé làm y hệt; cô phải nhìn thấy cơ!”
Khách khứa ra về trước lúc chín giờ, và vào giờ đó (cái giờ mọi sự phải ngừng nghỉ ở ngôi nhà gạch) cả gia đình về phòng nghỉ. Khi Rebecca mang nến lên lầu cho bà Burch và có cơ hội ở riêng với bà một lát, cô bé ngượng ngùng nói, “Bà có thể nói giúp cháu với ông Burch rằng cháu không phải là tín hữu được không ạ? Lúc chiều khi ông bảo cháu lên cầu nguyện cháu chẳng biết làm thế nào. Cháu không dám nói là cháu chưa làm thế bao giờ, và cũng không biết làm thế nào cả. Cháu không nghĩ được gì; cháu hoảng quá chỉ muốn đổ sụp xuống đất thôi. Cháu thấy thật trơ trẽn và xấu xa khi cầu nguyện trước bao nhiêu tín hữu lớn tuổi để họ lại tưởng cháu tốt đẹp lắm; nhưng nhỡ đâu Chúa trời lại nghĩ là cháu xấu xa vì không sẵn sàng cầu nguyện khi một mục sư gọi cháu lên?”
Anh nến tỏ trên khuôn mặt xúc động đỏ bừng của Rebecca. Bà Burch cúi xuống hôn cô bé chúc ngủ ngon. “Đừng lo lắng gì cả,” bà nói. “Ta sẽ nói với ông Burch, và ta nghĩ Chúa sẽ hiểu thôi.”
Sáng hôm sau Rebecca thức dậy trước sáu giờ, không ngủ được vì còn biết bao nhiêu việc nhà cần làm. Cô bé đến bên cửa sổ nhìn ra ngoài; vẫn còn tối, hôm nay sẽ là một ngày mưa gió ầm ào.
“Bác Jane bảo mình là bác sẽ dậy lúc sáu rưỡi và cả nhà ăn sáng lúc bảy rưỡi,” cô bé nghĩ, “nhưng mình dám chắc là cả hai bác vẫn cảm nặng, và bác Miranda sẽ rối tinh lên với bao nhiêu khách trong nhà thế này. Mình nghĩ mình sẽ lén xuống nhà chuẩn bị mọi thứ cho bác bất ngờ.”
Cô bé khoác chiếc áo bông, xỏ đôi dép lê rồi rón rén xuống nhà bằng cầu thang trước vốn bị cấm đoán, cẩn thận đóng cánh cửa bếp lại để không ai bị đánh thức, hì hụi suốt nửa tiếng đồng hồ với những công việc buổi sớm mà cô đã thuộc lòng, rồi quay lên phòng thay đồ trước khi đánh thức lũ nhỏ dậy.
Trái với dự tính, bác Jane, dù tối hôm trước thấy khỏe hơn cả bác Miranda, lại đổ bệnh nặng sau một đêm, và không thể rời nổi giường. Miranda làu bàu không ngơi miệng trong lúc vội vàng làm vệ sinh cá nhân, đổ lỗi cho tất cả mọi người trên thế gian này vì nỗi thống khổ mà bà phải gánh chịu suốt ngày hôm ấy; bà thậm chí còn than trách cả Hội đồng Truyền giáo đã phái nhà Burch đi Syria và ra vẻ khách quan mà rằng những kẻ đã du hành đến những vùng xa xôi để cứu rỗi dân ngoại đạo thì cứ ở đấy mà cứu họ, chứ lang thang khắp nơi với một đống con cái làm gì, lại còn đi hết nhà nọ đến nhà kia trong khi chẳng ai cầu.
Bác Jane thì nằm trằn trọc, đầu sốt cao và đau nhức không hình dung nổi bà chị sẽ xoay xở một mình thế nào nữa.
Miranda khó nhọc đi qua phòng khách, đầu quấn tấm khăn choàng cho đỡ gió máy. Bà định sẽ nhóm lửa làm bữa sáng rồi gọi Rebecca xuống, giao việc cho cô bé, và định trong lúc đó sẽ giảng cho cô một bài về cách thay mặt gia đình cho đúng ở một buổi gặp gỡ truyền giáo.
Bà mở cửa bếp và ngơ ngác nhìn quanh, không hiểu nổi có phải mình vừa đi nhầm vào nhà người khác hay không.
Rèm cửa bếp đã kéo lên, một ngọn lửa bùng bùng cháy trong lò; ấm nước vừa sùng sục reo vui vừa phả ra một làn hơi nước và bay phất phơ trên miệng cái vòi to nửa tờ giấy nguệch ngoạc “Rebecca kính tặng”. Ấm cà phê đang sôi, bột cà phê đã đong sẵn ra bát, và vỏ trứng bóp vụn để giúp bã cà phê lắng xuống đáy ấm đã đặt sẵn bên cạnh. Khoai tây lạnh và thịt bò muối nằm trên khay gỗ, và một mẩu giấy “Kính mến, Rebecca” giắt bên dưới con dao. Ổ bánh mì đen đã được bày ra, bánh mì trắng đã được bày ra, giá để bánh mì đã được bày ra, sữa đã gạn váng, bơ đã được mang ra.
Miranda tháo chiếc khăn quấn quanh đầu ra, ngồi sụp xuống chiếc ghế ngựa, thốt lên qua hơi thở, “Chưa thấy đứa nào kỳ cục như con bé này! Nó đúng là người nhà Sawyer rồi!”
Ngày và tối hôm ấy trôi qua mà ai nấy đều được mát mặt, kể cả bác Jane, người đã được nghỉ ngơi thoải mái cho khỏi hẳn kẻo lại đổ bệnh nặng thêm và làm mọi người mất vui. Nhà Burch từ biệt đầy nuối tiếc, những nhà truyền giáo tí hon nước mắt ngắn nước mắt dài thề thốt tình bạn vĩnh viễn với Rebecca, còn cô bé thì nhét vào tay chúng một bài thơ sáng tác trước bữa sáng.
Gửi Mary và Martha Burch
Sinh ra dưới bầu trời Syria
Nơi mặt trời nóng bỏng hơn ta
Lũ trẻ lớn xinh và rực rỡ
Như bé nhỏ vùng nhiệt đới những đóa hoa
Ánh sáng đầu tiên kiếp phù sinh
Hắt từ xứ ngoại đạo điêu linh
Chẳng phải núi vùng Greenland băng giá
Hay biển san hô đất Ấn Độ đẹp xinh.
Đất nước kia bí ẩn và u minh
Người dân kia da sẫm như bóng tối
Ánh sáng Chúa trời chưa rọi tới
Đưa họ về chân tín ngưỡng của Người
Hãy mở lòng cùng Hội Truyền giáo
Kiếm tìm người da màu vô đạo
Cho họ biết có Chúa trên cao
Chớ lạy nữa dưới chân ngẫu tượng.
REBECCA ROWENA RANDALL
Có thể thấy ngay rằng chuyến viếng thăm Riverboro của gia đình truyền giáo này không phải không có những hiệu ứng lâu dài. Bản thân ông bà Burch thường ngẫm lại và cho đó vẫn là một trong những niềm vui hiếm hoi trong nửa năm họ ở lại quê nhà. Làng xóm thì xôn xao bàn tán mãi về sự kiện ấy; tranh luận, bác bỏ, nghi ngờ, quả quyết, hồi tưởng, và đoán này đoán nọ. Trợ tế Milliken góp mười đô với niềm tin có thể thay đổi ý thức tôn giáo của Syria, làm bà Milliken phát ốm vì sự hào phóng liều lĩnh của chồng.
Giá mà có thể nói Miranda Sawyer đã hoàn toàn thay tâm đổi tính sau dịp đó, nhưng sự thật không phải vậy. Cái cây đã cong suốt hai mươi năm không thể duỗi cho thẳng trong chớp mắt được. Tuy nhiên, điều chắc chắn là mặc dù với người ngoài thì sự khác biệt là rất nhỏ, nó cũng vẫn tồn tại, bởi bà đối xử với Rebecca đã bớt phần quá quắt, nhận định về cô đã bớt phần cay nghiệt và cho rằng vẫn có thể cứu vớt được linh hồn cô bé. Nguyên nhân của sự thay đổi này chủ yếu là do bà bỗng đâu phát hiện ra rằng Rebecca, suy cho cùng, cũng thừa hưởng chút gì đó từ phía nhà Sawyer chứ không phải giống y đúc cái lũ nhà Randall từ suy nghĩ, người ngợm, đến cả tính cách. Tất cả những gì thú vị ở Rebecca, và tất cả những bằng chứng về sức mạnh, năng lực, hay năng khiếu thể hiện về sau này, Miranda đều nhận là nhờ sự rèn giũa của ngôi nhà gạch, và điều này khiến bà cảm thấy tự hào một cách chân thành, niềm tự hào của một nguời thợ giỏi đã tạo tác thành công từ chất liệu kém hứa hẹn nhất; nhưng chưa bao giờ, cho tới lúc cuối đời, ngay cả khi sức lực suy yếu, sắt thép trong bà mềm đi, mọi thành trì gục ngã, cũng không một lần bà thể hiện niềm tự hào hay bộc lộ tình cảm của mình.
Ông Lorenzo de Medici Randall tội nghiệp sinh bất phùng thời đã bị bạn bè xem thường, bị coi là kẻ nực cười và vô tích sự chỉ vì ông không một chút nào giống họ! Nếu Riverboro đột nhiên bị hòa trộn vào một cộng đồng lớn hơn, với những quan điểm đa dạng và linh hoạt hơn, có lẽ ông sẽ là cá nhân duy nhất trong toàn thể dân số ấy không hề thu hút sự chú ý nào. May mắn thay, con gái ông thừa hưởng được một chút năng lực thực tế từ gia đình bên ngoại, nhưng nếu Lorenzo chưa từng làm điều gì khác trên đời này thì ông có thể vỗ ngực tự hào vì đã không để Rebecca hoàn toàn giống người nhà Sawyer. Bản thân thất bại là thế, một cách tuyệt đối và trọn vẹn, nhưng ông đã hào phóng trao lại cho cô bé tất cả những gì đẹp đẽ nhất của mình, và khôn ngoan giữ lại những thứ không đáng giá. Hiếm có người cha nào lại có khả năng tách bạch tinh tế nhường ấy.
Không có chuyện ngôi nhà gạch ngay lập tức trở thành một dạng quán trọ những lúc lỡ độ đường, một chốn ăn chơi vô tư và chào đón thân tình; nhưng những vị khách truyền giáo thì luôn được sẵn sàng đón tiếp, vậy nên bà Miranda dọn sẵn một phòng ngủ “trong trường hợp cần thiết”, và các ly pha lê thì để ở tầng dưới thay vì tầng trên cùng trong tủ đồ sứ. Trước Rebecca phải leo lên ghế mới lấy được, bây giờ thì cô bé đã với tới rồi; và điều này tượng trưng cho việc cô bé, một cách vô tình, đã vượt qua được bức tường thành kiến và độc đoán của bác Miranda.
Miranda thậm chí còn nói rằng bà không phiền nếu như nhà Burch lâu lâu lại đến thăm, nhưng bà cũng sợ rằng ông ta sẽ kể lể khắp nơi về chuyến viếng thăm của mình và rồi các gia đình truyền giáo sẽ nối chân nhau đến không ngừng. Để minh họa cho điều đó, bà khéo léo nhắc đến chuyện một con chó hoang nếu được bữa ngon ở nhà nào đó sẽ để lại dấu hiệu cho cả lũ chó hoang biết nơi chúng có thể kiếm được một bữa tương tự.
Điều đáng ngại là có chút ít sự thật trong minh họa thô thiển nọ, và nỗi lo lắng của Miranda về trách nhiệm trong tương lai của mình là có cơ sở, mặc dù không chính xác như những gì bà hình dung. Người ta nảy sinh những thói quen xấu và tốt đều dễ dàng như nhau cả, và khoảnh khắc một cuộc đời bắt đầu bừng nở những lời hay việc thiện cũng chính là khoảnh khắc một chuẩn mực đạo đức mới ra đời. Hàng xóm láng giềng sẽ háo hức trông vào và chờ đợi bạn tiếp tục thể hiện sự cởi mở, lòng cảm thông, sự dí dỏm sẵn có, tình thân ái, hay cảm hứng mà bạn từng thể hiện. Cứ ra quả vả một hai mùa đi, rồi thế giới bên ngoài sẽ không hài lòng khi vườn mọc hoa kế nữa đâu.
Tác động từ chuyến viếng thăm của nhà Burch đối với Rebecca thật không dễ tả nổi. Tuy vậy, khi nhìn lại sự kiện ấy nhiều năm sau này, cô cảm thấy giây phút ông Burch đề nghị cô cầu nguyện đã đánh dấu một thời kỳ mới trong đời mình.
Nếu như bạn từng để ý mình lịch thiệp, trang nhã và trang trọng thế nào khi khoác lên mình chiếc áo mới đẹp đẽ; nếu như bạn từng để ý cảm giác sùng kính choáng ngợp mình khi nhắm mắt, chắp tay lại và cúi đầu; nếu như bạn từng cảm nhận cảm giác căm ghét đối với ai đó mềm yếu đi chút một qua cách hành xử lịch thiệp mỗi ngày, bạn sẽ hiểu được việc thực hiện nghi thức bề ngoài dễ thấy lại ảnh hưởng kỳ lạ lên trạng thái tâm linh bên trong tương ứng của nó.
Chỉ khi người ta già cỗi và trì trệ, tâm hồn mới trở nên nặng nề và không còn muốn phấn chấn lên nữa. Một tâm hồn trẻ lại như được chắp cánh; chỉ cần một hơi thở cũng cuốn nó vào cơn lốc bốc lên cao. Rebecca đã được đề nghị làm nhân chứng cho cảm xúc hay suy tư mà cô bé chỉ mơ hồ cảm nhận được chúng có tồn tại. Cô đã chấp thuận lời đề nghị ấy, và khi cô thốt ra lời, lời ấy trở thành sự thật; khi cô thốt ra ước vọng, ước vọng ấy nảy sinh.
Như bồ câu bay về bên cửa sổ, tinh thần cô vút lên nơi có vầng sáng vĩ đại, ban đầu chỉ mơ hồ, nhưng càng gần càng rực rỡ. Cảm nhận sự hiệp nhất với Thánh tâm trước khi cảm giác chia lìa tới, đó chính là con đường đẹp nhất cho cô bé tìm Chúa trời.
