Chuyến đi của Rebecca tới Milltown thật đúng như những gì trí tưởng tượng phong phú của cô bé đã vẽ nên, trừ việc những bài đọc gần đây về Rome và Venice nhen nhóm suy nghĩ trong đầu cô rằng xét đến vẻ đẹp như tranh vẽ thì những thành phố đó có thể còn hơn cả Milltown. Tâm hồn cô bé vượt ra khỏi giới hạn của nó thật nhanh chóng bởi ngay sau khi thấy được Milltown trí tưởng tượng của cô bé đã vươn tới viễn cảnh về Portland; nơi đó, với những hòn đảo, bến cảng và hai tòa tháp công cộng, chắc chắn phải đẹp hơn nhiều so với Milltown. Cô bé cảm nhận rằng điều đó sẽ biến nó thành một nơi đáng tự hào trong số tất cả các thành phố trên trái đất này, bởi vì nó là nơi buôn bán sầm uất chứ không phải vì sức hấp dẫn khó cưỡng đối với trí tưởng tượng.

Không thể có hai đứa trẻ nào thấy được nhiều hơn, làm nhiều hơn, đi bộ nhiều hơn, nói nhiều hơn, ăn nhiều hơn, hay hỏi nhiều hơn những gì Rebecca và Emma Jane đã làm vào cái ngày thứ Tư đầy ắp sự kiện ấy.

“Con bé là bạn đồng hành tuyệt vời nhất mà tôi từng gặp đấy,” bà Cobb nói với chồng tối hôm ấy. “Cả ngày mình chẳng có lấy một phút nào chán được. Con bé lại thật ngoan; nó chẳng đòi hỏi gì cả, mà nhận được cái gì cũng đều rất biết ơn. Ông có trông khuôn mặt nó lúc mình vào cái rạp đang diễn vở Túp lều bác Tôm không? Và ông có để ý thấy cái cách con bé kể cho mình nghe về cuốn sách khi chúng ta ngồi ăn kem không? Tôi dám nói với ông rằng chính Harriet Beecher Stowe cũng không thể kể hay hơn thế được.”

“Tôi thấy hết chứ,” bác Cobb đáp, lúc này đang rất hài lòng vì “mẹ nó” cũng đồng ý với mình về Rebecca. “Tôi không chắc lắm nhưng con bé sẽ nên trò trống đấy - ca sĩ, nhà văn, hay là nữ bác sĩ như cô Parks trên Comish đấy.”

“Nữ bác sĩ thường chỉ loanh quanh một chỗ thôi, phỏng?” bác Cobb gái hỏi, không cần phải nói thì ai cũng biết rõ ràng bà có những hình dung rất cổ hủ về nghề y.

“Trời, không đâu, mẹ nó ơi; làm gì có chuyện ngồi một chỗ với cô Parks - cô ấy đánh xe đi khắp cái nước này ấy chứ.”

“Dù sao thì tôi cũng không hình dung Rebecca làm bác sĩ được,” bác Cobb gái trầm ngâm. “Tài ăn nói của con bé sẽ làm nên chuyện đấy; có thể nó sẽ đi dạy, hay đọc truyện, như cái óng đọc truyện từ Portland đến đây vào bữa tối mừng mùa gặt đó.”

“Tôi đoán con bé còn tự viết truyện làm thơ được ấy chứ,” bác Cobb tín tưởng nói; “con bé có thể sáng tác nhanh hơn cả đọc từ sách ra.”

“Thật tiếc là con bé trông thường quá nhỉ,” bác Cobb gái vừa nhận xét, vừa thổi tắt ngọn nến.

“Trông thường ấy ư, mẹ nó?” chồng bác thốt lên ngạc nhiên. “Trông cái đôi mắt nó kìa; trông mái tóc kìa, và nụ cười, lại còn cái lúm đồng tiền đó! Nhìn Alice Robinson mà xem, nó được cho là đứa bé xinh nhất dọc con sông này, nhưng Rebecca tỏa sáng làm lu mờ cả nó đi ấy chứ! Mong là Mirandy sẽ cho con bé qua thăm chúng ta thật thường xuyên, vì nó sẽ xả bớt bức xúc ở đây, và ngôi nhà gạch sẽ được yên ổn hơn nhiều cho con bé cũng như hai bà bác nó. Chúng ta đã biết nhà có trẻ con thì như thế nào, cho dù đó là chuyện đã hơn ba mươi năm trước, và chúng ta có thể xuê xoa đi cho chúng được nhiều chuyện.”

Mặc dù vợ chồng bác Cobb hết lời khen, nhưng lúc này Rebecca đang rất non tay ở môn viết luận. Cô Dearborn cho cô bé mọi thứ chủ đề mà cô đã từng đặt ra cho chính mình: những bức tranh vẽ mây, Abraham Lincoln, tự nhiên, lòng nhân đạo, nô lệ, sự bê tha, niềm vui và bổn phận, nỗi cô đơn; nhưng chẳng chủ đề nào Rebecca có vẻ nắm bắt được một cách thỏa đáng.

“Cứ viết như em nói thôi, Rebecca,” cô Dearborn tội nghiệp khăng khăng, dù trong lòng biết chính mình cũng chẳng bao giờ có thể viết tốt được.

“Nhưng chao ôi, cô Dearborn! Em không nói chuyện về tự nhiên và nô lệ. Em không thể viết trừ phi em có cái gì để nói về nó, phải không ạ?”

“Đó chính là mục đích của việc viết luận,” cô Dearborn đáp lại dù không chắc chắn cho lắm; “để cho ta có cái mà nói. Nào với chủ đề gần nhất vừa rồi, về nỗi cô đơn, em chưa nói được điều gì thú vị cho lắm, bài văn vẫn bình thường quá. Lặp từ ‘ban’ rồi ‘của bạn’ nhiều quá; đôi chỗ em phải đổi sang ‘một người’, thế nghe nó hay hơn. ‘Một người mở một cuốn sách yêu thích’; ‘Một người có những suy nghĩ tốt lành để xoa dịu lòng mình’, kiểu kiểu như thế.”

“Những gì em biết về nỗi cô đơn chẳng nhiều hơn những gì em biết về niềm vui và bổn phận như trong bài luận tuần trước đâu ạ,” Rebecca làu bàu.

“Em đã cố gắng hài hước khi viết về niềm vui và bổn phận,” cô Dearborn nói với ý khiển trách; “thế nên tất nhiên là em không làm tốt rồi.”

“Em không biết cô lại bắt bọn em đọc bài của mình lên,” Rebecca đáp với một nụ cười ngượng nghịu khi nhớ lại.

“Niềm vui và bổn phận” đã là chủ đề đầy lý thú cho lớp học sinh lớn hơn trong bài viết năm phút.

Rebecca đã hì hục, vật lộn, toát mồ hôi hột ra mà không viết được. Khi đến lượt mình đọc, cô bé buộc phải thú nhận là không viết được gì.

“ít nhất cũng được hai dòng chứ, Rebecca,” cô giáo vẫn không cho qua, “cô trông thấy em viết trên bảng rồi cơ mà.”

“Cô cho em không đọc đi cô; em viết chẳng ra gì hết,” Rebecca nài nỉ.

“Cứ đọc những gì em viết đi, hay hay không cũng phải đọc, ít hay nhiều cũng phải đọc; cô không châm chước cho ai cả.”

Rebecca đứng dậy, ngập chìm trong nỗi lo lắng về những tiếng cười thầm của chúng bạn và nỗi xấu hổ; rồi bằng giọng lí nhí cô bé đọc hai câu đó:

Khi niềm vui và bổn phận đối đầu

Hãy cho bổn phận đi chầu diêm vương

Mái đầu Dick Carter thoắt biến mất dưới gầm bàn, trong khi Living Perkins thì phát sặc vì cười.

Cô Dearborn cũng cười to; cô chỉ lớn hơn một cô bé gái một chút thôi, và việc rèn luyện trí óc trẻ thơ hiếm khi đi cùng sự hài hước.

“Rebecca, em phải ở lại sau giờ học để viết lại,” cô giáo nói, nhưng với một nụ cười. “Ý thơ của em chưa hay cho lắm đối với một cô bé ngoan cần phải yêu mến bổn phận.”

“Không phải ý tưởng của em đâu ạ,” Rebecca đáp với vẻ hối lỗi. “Khi thấy cô sắp rung chuông để báo hết giờ em mới chỉ viết được câu đầu. Em đã có ‘đối đầu’ nhưng không thể nghĩ được gì nữa ngoại trừ ‘sầu’ hoặc là ‘hầu’ hoặc là ‘chầu’. Em sẽ đổi thành câu này:

Khi niềm vui và bổn phận đối đầu,

Thì niềm vui phải đi chầu diêm vương.”

“Như thế thì hay hơn,” cô Dearborn trả lời, “mặc dù cô không nghĩ ‘đi chầu diêm vương’ nghe thơ cho lắm.”

Nghe cô bảo dùng đại từ không xác định “một người” sẽ làm văn trau chuốt và uyển chuyển hơn, Rebecca tỉ mỉ viết lại bài văn về nỗi cô đơn, dựa toàn bộ vào lời gọi ý của cô Dearborn. Sau đó nó đã trở thành bài này, một bài không thể khiến cả cô giáo lẫn học sinh hài lòng được:

NỖI CÔ ĐƠN

Sẽ là sai lầm nếu nói rằng một người có thể cảm thấy cô đơn khi một người có những suy nghĩ tốt lành để xoa dịu lòng một người. Một người ngồi một mình, đúng là vậy, nhưng một người suy nghĩ; một người mở cuốn sách yêu thích của một người ra và đọc câu chuyện yêu thích của một người; một người nói chuyện với bác của một người hoặc em trai của một người, vuốt ve con mèo của một người, hoặc xem cuốn album của một người. Và cũng có cả công việc của một người nữa: sẽ là một niềm vui đối với một người, nếu như một người thích làm việc. Tất cả những việc vặt trong nhà của một người khiến một người không cảm thấy cô đơn. Liệu một người có bao giờ cảm thấy mất mát khi một người nhặt gỗ nhóm bếp nấu bữa tối của một người? Hoặc khi một người rửa xô sữa của một người trước khi vắt sữa bò? Một người sẽ không thấy như vậy đâu.

R. R. R

“Không thể khủng khiếp hơn,” Rebecca thở dài khi cô bé đọc lên lúc ở lại sau giờ học. “Lúc nào cũng ‘một người’ thế này chẳng giống sách gì cả, nghe lại còn ngớ ngẩn nữa.”

“Em nói thật lạ quá,” cô Dearborn phản đối. “Cô không hiểu điều gì khiến em làm vậy cả. Sao em cho cả những thứ bình thường như là nhặt gỗ nhóm bếp vào?”

“Vì em đang nói về ‘việc vặt trong nhà’ ở câu trước, và đấy chính việc một trong những việc nhà của em mà. Cô có nghĩ là gọi bữa ăn tối là ‘bữa ăn buổi tối của một người’ nghe đáng yêu không ạ? Và ‘mất mát’ có phải là một từ hay không ạ?”

“Có, phần đó nghe rất tốt. Cô không thích là không thích chỗ con mèo, gỗ nhóm và xô sữa ấy.”

“Thôi vậy!” Rebecca thở dài. “Bỏ những thứ đó đi vậy; con bò có bỏ không ạ?”

“Có, cô không thích trong văn có bò,” cô Dearborn khó tính đáp.

Chuyến đi Milltown không phải là không có hậu quả nho nhỏ nào; bởi tuần sau đó mẹ của Minnie Smellie nói với Miranda Sawyer rằng bà nên để mắt tới Rebecca, vì cô bé có cái thói “nói bậy chửi tục”; rằng chiều đó cô bé đã nói mấy lời rất chối tai, nói trước mặt Emma Jane và Living Perkins, mà hai cô bé đó chỉ cười phá lên rồi bò ra đi bằng hai tay hai chân mà đuổi theo Rebecca.

Khi bị bác Miranda hỏi tội, Rebecca đã chối bỏ đầy căm phẫn, và bác Jane tin cô bé.

“Cố nhớ lại đi, Rebecca, và thử nghĩ xem Minnie đã nghe thấy cháu nói gì,” bác năn nỉ. “Đừng bướng bỉnh và xị mặt ra cháu, nghĩ kỹ xem nào. Chúng đuổi theo cháu lúc nào, và cháu đang làm gì?”

Một ánh sáng bất ngờ rọi xuống vùng tăm tối bao trùm Rebecca.

“Ôi! Giờ cháu hiểu rồi,” cô bé thốt lên. “Trời mưa to suốt buổi sáng, bác biết đấy, và đường thì toàn vũng là vũng. Emma Jane, Living và cháu đang đi trên đường, cháu đi trước. Cháu trông thấy nước chảy từ đường xuống mương, nó khiến cháu nhớ tới vở Túp lều bác Tom ở Milltown, khi Eliza bế con chạy qua sông Mississippi trên những tảng băng và lũ chó săn đuổi theo sau. Chúng cháu không thể nhịn cười sau khi ra khỏi rạp vì họ diễn trên một sân khấu bé đến nỗi Eliza cứ phải chạy vòng vòng, lúc thì đúng là con chó săn đuổi theo cô ấy, nhưng lúc sau lại là cô ấy đuổi theo chó săn. Cháu biết Living cũng nhớ, nên cháu bỏ áo mưa ra quấn sách làm em bé; rồi cháu kêu, ‘Chúa ơi! Sông!’ chỉ thế thôi - y hệt những gì Eliza làm trong vở kịch; rồi cháu nhảy từ vũng này sang vũng khác, còn Living và Emma Jane thì giả làm chó săn đuổi theo cháu. Đúng thật con bé Minnie Smellie ngu ngốc không hiểu nổi là người ta đang chơi trò chơi nữa. Và Eliza không chửi thề khi cô ấy nói ‘Chúa ơi! Sông!’ Nói là cầu nguyện thì đúng hơn.”

“Hừm, cô không có lý do gì để mà cầu nguyện, cũng như chửi thề giữa đường giữa sá như vậy,” bác Miranda nói; “nhưng ta thấy may là sự việc không tồi tệ hơn thế. Cô sinh ra là để gây rắc rối hiển nhiên như thể lửa thì bốc lên trời vậy, và ta sợ rằng cô cứ mãi như thế nếu cô không học được cách kìm cái mồm liến thoắng của mình lại.”

“Thinh thoảng cháu cũng ước cháu có thể kìm được cái mồm con Minnie,” Rebecca lẩm bẩm khi đi dọn bàn ăn tối.

“Con bé đúng là đứa kỳ lạ chưa từng thấy!” Miranda vừa nói vừa tháo kính ra và đặt món đồ đang khâu dở xuống. “Cô không nghĩ con bé hoi điên điên sao Jane?”

“Em không nghĩ con bé giống như chúng mình đâu,” Jane đáp lại với vẻ đầy suy ngẫm và một chút lo lắng hiện trên khuôn mặt dịu dàng của bà; “nhưng như thế là tốt hay xấu thì phải đợi con bé lớn lên mới biết được. Con bé là đứa có năng lực, Rebecca ấy; nhưng đôi lúc em cảm thấy như thể chúng ta không phù hợp để giải quyết các vấn đề của nó.”

“Nói vớ nói vẩn!” bác Miranda nói. “Chỉ có cô như thế thôi. Tôi thấy mình giải quyết được bất kỳ đứa trẻ nào từng sinh ra trên đời này!”

“Em biết là chị thấy thế, Mirandy ạ; nhưng việc thấy thế không khiến cho sự thật là như thế đâu,” Jane đáp lại với một nụ cười.

Thói quen không ngần ngại nói ra những điều mình nghĩ chắc chắn đang lớn dần lên ở bác Jane với mức độ vô cùng đáng kinh ngạc.