Hai tháng đã trôi qua - hai tháng vất vả nặng nhọc; nấu nướng, giặt giũ, là ủi; khâu vá và trông nom ba đứa trẻ, mặc dù Jenny đã nhanh chóng trở thành một bà nội trợ tí hơn rất đáng nể, vừa nhanh nhẹn lại tháo vát. Đó là hai tháng của những đêm mệt mỏi trông nom Aurelia bên giường bệnh; xoa bóp và băng bó; đọc sách và săn sóc, thậm chí cả bón ăn và tắm rửa. Công việc chăm sóc tưởng như vô tận đã giảm nhẹ đi nhiều, và cả nhà có thể thở phào chút ít, vì tiếng rên đau của người mẹ đã thôi không vọng ra từ căn phòng ngủ ngột ngạt nơi mà suốt tháng Tám nóng nực ẩm ướt, Aurelia phải nằm nguyên một chỗ, mỗi hơi thở là cả một con đau. Phải nhiều tháng nữa mới có thể nói đến chuyện đi lại, nhưng may mắn nhân lên bội phần khi đã có thể kéo rèm lên và dịch giường đến bên của sổ; khi người mẹ, với chiếc gối tựa sau lưng, có thể ngồi dậy xem mọi việc xung quanh, có thể mỉm cười khi nói về cơn đau vừa qua và quên đi những giây phút mệt nhoài nối nhau trước khi có được cảm giác tương đối dễ chịu này.

Không một cô gái mười bảy nào vượt qua thử thách này mà không có bất kỳ thay đổi nào; không một cô gái nào với tính cách của Rebecca lại có thể vượt qua mà không một chút phàn nàn hay nổi loạn ngấm ngầm. Cô thực hiện tất cả những công việc khiến cô không được vui vẻ - những công việc nặng nhọc và đầy thử thách, những công việc có lẽ cô không thể chu toàn; như hứa hẹn mật ngọt với đôi môi khát cháy là viễn cảnh về hạnh phúc mà cô bé đã phải gạt sang một bên để chăm chút cho những công việc nhàm chán hằng ngày. Những viễn cảnh xán lạn khi vũ trụ rộng mở chờ sức trẻ của cô vẫy vùng đã hiện ra sao mà chóng vánh! Và chúng tan loãng vào ánh sáng của những ngày bình thường cũng nhanh chóng làm sao! Ban đầu, niềm thương xót sâu đậm khiến cô bé không nghĩ đến điều gì ngoài con đau của mẹ. Không chút nghĩ ngại cho bản thân nào chen giữa cô bé và trách nhiệm của một người con; nhưng sau đó, ngày trôi qua, tuần trôi qua, niềm hy vọng lụi tàn lại bắt đầu cựa quậy nhói đau trong lồng ngực cô; tham vọng bị dập tắt lại bắt đầu vươn dậy như muốn đâm vào da thịt cô; niềm hạnh phúc ngoài tầm tay trêu ngươi cô bằng sự gần gặn của nó - bằng con đường phân cách nhỏ hẹp giữa cô và ý thức về nó. Vào lúc này, thật dễ dàng lách giữa khoảng phân cách nhỏ hẹp ấy, không nhìn trái không nhìn phải, được nâng đỡ bởi nhận thức mình đang làm một việc đúng đắn; nhưng niềm hạnh phúc ban đầu của sự hy sinh, niềm hạnh phúc như ngọn lửa cháy trong máu, dần lụi tàn; con đường dường như càng thê lương, bước chân dường như càng nao núng. Thời điểm đó đã đến với Rebecca, và khi có thư cho hay vị trí ở Augusta đã có người nhận thì tinh thần Rebecca suy sụp hoàn toàn. Trong cô có con tìm muốn nổi loạn, có đôi cánh đập liên hồi vào cửa lồng khóa chặt, có khao khát tự do của thế giới bên ngoài. Đó là cơn vần vũ của bao sức mạnh trong cô, dù cô không gọi nó bằng cái tên đao to búa lớn như thế. Cô thấy hồ như con gió định mệnh đang thổi qua thổi lại ngọn lửa trong cô, đốt cháy, thui trụi cô, chứ không nhen lên cái gì cả. Tất cả những điều ấy đồng nghĩa với một đêm bão bùng trong căn phòng nhỏ của cô ở Suối Nắng, nhưng mây rồi lại tan, mặt trời lại tỏa sáng. Cầu vồng vươn mình trên bầu trời xanh, trong khi “niềm hy vọng choàng áo màu lục của mùa xuân tháng Tư”[1] mỉm cười với gương mặt dần tươi sáng trở lại của cô, vừa vẫy chào cô vừa hát rằng:

Nào hãy cùng ta tiến bước,

Tương lai rạng ngời còn phía trước.

Những sợi tơ mỏng manh của hạnh phúc dệt thêm vào chiếc mạng màu xám rối bù của cuộc sống thường nhật. Thỉnh thoảng lại có những cố gắng trang hoàng cho căn nhà nhỏ bớt đơn điệu bằng cách đem vào trong nhà những thứ bên ngoài nhà, bắt chước Thiên nhiên và để ý xem khi nhìn thấy sự xấu xí thì người che giấu nó bằng cách nào. Rồi còn có sự thỏa mãn khi được là người đứng đầu lãnh địa nhỏ bé này; được sắp xếp, quản lý, quyết định; được đưa vào khuôn khổ những đống hỗn độn; được gieo trồng niềm vui sống ở nơi đã phải quy hàng những điều bất khả kháng. Một điều an ủi nữa là tình yêu của lũ em nhỏ, chúng hướng về cô như hoa với mặt trời, hào hứng với kho chuyện kể của cô, yên tâm với niềm tin rằng khả năng tưởng tượng của cô là vô hạn. Trong chuyện này, và cả những chuyện lớn hơn nữa, dù cô không mấy nhận ra thì quy luật bù trừ cũng đang bù đắp cho cô, bởi trong những ngày nhiều âu lo này mẹ và con gái nhận ra nhau, hiểu nhau hơn bao giờ hết. Một cảm xúc mới lạ đến với Rebecca khi cô quanh quẩn bên giường bệnh của mẹ - thứ cảm xúc chỉ có thể đến khi người ta chăm sóc nhau, khi cái mạnh vỗ về cái yếu. Đối với Aurelia, từ ngữ không bao giờ có thể diễn tả nổi niềm hạnh phúc câm lặng của bà khi cuối cùng bà cũng được ơn trên mặc khải cho thấy tình mẫu tử. Trong suốt những năm qua khi lũ trẻ còn nhỏ, bao lo toan nặng gánh đã khuất lấp ánh sáng lò sưởi bằng đôi cánh ưu tư. Thế rồi Rebecca đi xa, trong những ngày tháng dài vắng bóng, suy nghĩ và tình cảm của cô bé đã lớn ra ngoài ý thức của người mẹ. Lúc này đây, khi Aurelia có thời gian và sức lực để quan sát con mình, thì cô bé như đã lột xác thành một con người thú vị khác. Aurelia và Hannah đã bị cuốn vào vòng quay buồn chán của việc nhà, ngày càng trở nên ảm đạm; nhưng giờ đây, ở một quãng trên đường đời, xuất hiện trước mắt bà là sinh linh đáng kinh ngạc này, cô chắp cánh cho những tâm tư trước đây chỉ biết bò; cô mang màu sắc và nét duyên dáng cùng sự hài hòa vào hiện hữu thô ráp.

Bạn có thể chằng Rebecca vào chiếc cày nặng nhất, và chừng nào cô bé còn có sức trẻ, cô sẽ luôn nhớ đến mảnh đất xanh lục dưới chân và bầu trời xanh dương trên đầu. Đôi mắt trần tục của cô bé trông thấy chiếc bánh mà cô đang khuấy bột và ổ bánh mì cô đang nhào; đôi tai trần tục giúp cô nghe thấy tiếng lò lửa bếp nổ lách tách và ấm nước reo, nhưng đôi khi trí tưởng tượng của cô bé lại vươn lên với đôi cánh thỏa sức hưởng thụ và hồi phục giữa không trung. Ngôi nhà nhỏ đơn sơ giữa trang trại là sự thật không thể thay đổi, nhưng cô bé còn có vô vàn lâu đài để lẩn trốn vào; những lâu đài là nơi sinh sống của các nhân vật lộng lẫy và sôi nổi của thế giới lãng mạn; những lâu đài với cả bóng ma thiên đường thều thào những lời khuyên bảo. Mỗi lần ẩn náu vào thành quách mộng mơ của mình, cô lại trở lại mạnh mẽ và rạng rỡ hơn trước, như thể một người được ngắm sao Hôm hay được nghe thứ âm nhạc ngọt ngào hoặc được ngửi hương đóa hồng hạnh phúc.

Aurelia có thể hiểu được cái cảm giác của một con gà mái bình thường và thiển cận đã ấp nở một vịt con lạ lùng và dũng cảm; nhưng hiện tại của bà còn tuyệt vời hơn, bởi bà chỉ có thể so sánh những cảm xúc của mình với cảm xúc của chị gà Dorking nâu nào đó khi chị đẻ ra một quả trứng thường mà ấp nở ra một con thiên điểu. Ý nghĩ đó đã nảy ra trong đầu bà hơn một lần suốt nửa tháng qua, và nó cứ trở đi trở lại vào một sáng tháng Mười dịu dàng nọ khi Rebecca bước vào phòng cùng một ôm hoa hoàng anh và cành lá thu rực rỡ.

“Thế này cho có chút không khí mùa thu mẹ ạ,” cô vừa nói vừa nhét cành cây rực rỡ vàng đỏ vào dưới đệm cuối giường. “Cành này rủ xuống hồ, con sợ cứ để nó ngắm nghía vẻ đẹp của mình quá lâu thì nó sẽ trở nên phù phiếm mất, thế là con cứu nó đấy; trông có đẹp không mẹ? Giá mà con mang được một cành đến cho bác Miranda tội nghiệp! Con mà đi thì ngôi nhà gạch sẽ chẳng bao giờ có đến một cành hoa đâu.”

Buổi sáng hôm ấy thật kỳ diệu. Mặt trời treo cao giữa một thế giới rộng lớn chỉ gọi nhớ đến những ngày vàng nắng gối đầu lên những đêm sao trời lấp lánh. Không gian ngạt ngào hương quả chín, trên cây ngoài cửa là một chú chim điên cuồng hót khản cả giọng với niềm hạnh phúc được sống. Chú chim ấy quên rằng mùa hè đã qua, và mùa đông rồi sẽ tới; nhưng ai có thể hình dung nổi gió lạnh, cành khô, mặt sông băng giá vào một ngày như hôm nay? Một con bướm đêm bay vào khung cửa sổ đang mở và đậu lên khóm lá rực rỡ. Aurelia lắng nghe tiếng chim và hết nhìn ngắm vẻ đẹp của cành lá rạng ngòi tới có con gái mảnh khảnh, rực rỡ đứng đó như mùa xuân tươi trẻ đang ôm mùa thu vàng trong vòng tay.

Rồi bất chợt bà ôm mặt khóc, “Mẹ không thể chịu đựng được nữa! Mẹ nằm bẹp đây khiến mọi việc của con hỏng hết. Tất cả thành ra công cốc! Tất cả công mẹ tằn tiện; công con học hành vất vả; toàn bộ chi phí của Mirandy; tất cả những gì chúng ta nghĩ sẽ giúp con nên người!”

“Mẹ, mẹ ơi, đừng nói thế, đừng nghĩ thế mẹ ơi!” Rebecca thốt lên, ngồi thụp xuống sàn bên giường mẹ, thả rơi ôm hoàng anh bên cạnh. “Ôi mẹ ơi, con chỉ mới hơn mười bảy! Cô gái mặc tạp dề trúc bâu màu tím với cái mũi dính bột này chỉ là khởi đầu của con thôi! Mẹ có nhớ cái cây non em John ghép không? Hè năm ấy khô hạn và mùa đông lạnh giá, nó chẳng lớn được chút nào, chẳng mảy may nhúc nhích dù mình tưới tắm chăm bón bao nhiêu; thế rồi đến năm thời tiết thuận lợi nó bắt đầu lớn như thổi bù lại thời gian khó khăn ấy. Đây là ‘mùa dưỡng sức’ của con, mẹ ạ, mẹ đừng nghĩ rằng con đã hết mọi cơ hội, vì con còn chưa bắt đầu kia mà! Cái cây phong bên giếng một trăm tuổi hè vừa rồi cũng ra lá mới đấy, thế nên con vẫn còn hy vọng ở tuổi mười bảy này!”

“Con có thể ra vẻ dũng cảm,” Aurelia sụt sùi, “nhưng con không dối mẹ được đâu. Con đã mất mất chỗ tốt rồi; con sẽ chẳng bao giờ gặp bạn bè ở đây cả, con chỉ làm thân trâu ngựa chứ chẳng gì hơn!”

“Con trông rõ giống thân trâu ngựa thật,” Rebecca đáp lại đầy bí hiểm, đôi mắt lấp lánh nụ cười, “nhưng thật ra con là công chúa đấy; mẹ không được nói với ai đâu nhé, nhưng con chỉ đang hóa trang thôi; con làm thế vì hoàn cảnh bắt buộc. Nhà vua và hoàng hậu đang giữ ngôi báu của con hiện đã rất già và sắp về vườn rồi, họ sắp thoái vị nhường ngôi cho con sớm thôi. Con cho là vương quốc ấy khá nhỏ, như nhiều vương quốc khác, nên cũng không có đấu đá nội bộ gì lắm, và mẹ củng đừng hy vọng là ngôi báu có đầy ngọc ngà đá quý. Có khi chỉ là chiếc ghế ngà voi cùng một tấm bình phong bằng lông công làm nền thôi; nhưng mẹ sẽ có một cái ghế riêng thật dễ chịu ở gần bên, cùng một số nô lệ để thực hiện những gì người ta gọi trong tiểu thuyết là ‘mệnh lệnh nhỏ nhặt nhất’.”

Aurelia không thể không mỉm cười, và dù không hoàn toàn tin tưởng vào lời thuyết phục của con, bà cũng cảm thấy được an ủi phần nào.

“Mẹ chỉ mong con không phải chờ đợi quá lâu để có được ngai vàng và vương quốc của con, Rebecca ạ,” bà nói, “và mẹ có thể được ngắm chúng trước khi chết; nhưng cuộc sống với mẹ thật vất vả khó khăn, nào là bác Miranda của con giờ nằm liệt ở ngôi nhà gạch, mẹ thì nằm liệt đây ở trang trại, nào con thì chân tay không ngơi việc nhà, lúc ở đây lúc ở kia, chưa kể còn phải chăm nom cho Jenny và Fanny và cả Mark nữa! May mà con thừa hưởng một phần tâm tính tươi vui của cha con, không thì con cũng sẽ rầu rĩ suốt ngày như mẹ thôi.”

“Ôi, mẹ ơi!” Rebecca kêu lên, tay ôm chặt đầu gối; “ôi, mẹ, được thấy một ngày như hôm nay cũng đủ hạnh phúc rồi; cái diễm phúc nhìn thấy, cảm nhận, làm gì đó, và trưởng thành! Khi mẹ mười bảy tuổi chẳng phải được sống đã là một niềm vui với mẹ rồi sao? Mẹ chưa quên đấy chứ?”

“Chưa,” Aurelia đáp, “nhưng mẹ không đầy sức sống như con, không bao giờ.”

“Con thường nghĩ,” Rebecca tiếp tục, cô bước tới bên cửa sổ nhìn ra hàng cây bên ngoài - “con thường nghĩ sẽ đáng sợ biết bao nếu như con hoàn toàn không có mặt ở nơi này. Nếu như mẹ có chị Hannah, rồi, thay vì có con, thì là em John; John rồi Jenny rồi Fanny và các em nữa, nhưng không có Rebecca nào cả; không bao giờ có Rebecca! Được sống thì điều gì cũng trở nên ý nghĩa; trong tim con nhẽ ra phải có những điều lo sợ, nhưng chẳng có lo sợ nào hết; điều gì đó mạnh hơn đã quét chúng đi rồi, như một con gió vậy. Ôi, kìa! Anh Will đang đánh xe vào ngõ kìa, mẹ, chắc chắn anh ấy có thư từ ngôi nhà gạch.”

❀ ❀ ❀

[1] Dựa theo tên tác phẩm “Hope’s Clad in April Green” của Alexander Lange Kielland, nhà văn người Na Uy.