Năm học đầu tiên đầy hạnh phúc ở Wareham với chân trời rộng mở, tầm nhìn cao xa cùng những cơ hội tuyệt vời hơn, đã trôi qua mãi mãi. Rebecca miệt mài học suốt kỳ nghỉ hè, và khi trở lại vào kỳ mùa thu cô bé đã qua được một số môn giúp cô có khả năng hoàn thành được chương trình học trong vòng ba thay vì bốn năm, nếu như năm sau cô vẫn thực hiện được kế hoạch này. Cô bé không có được thành công nào rực rỡ - việc đó là điều không thể bởi chương trình đào tạo của cô đầy bất cập; nhưng cô bé lại xuất sắc ở một vài môn bắt buộc, và học tốt ở các môn còn lại nên điểm tổng kết rất đáng nể. Có lẽ cô sẽ chẳng bao giờ là học sinh nổi bật trong bất kỳ hoàn cảnh nào, và cô thua xa khoảng một chục học sinh nữ khác về môn toán và các môn tự nhiên khác. Nhưng không hiểu bằng cách nào sau nhiều tháng cô bé đã trở thành nhân vật đứng đầu trong trường. Mỗi khi quên sạch các số liệu thông tin để có thể trả lời đầy đủ và chắc chắn, cô thường đưa ra được một cách kiến giải độc đáo nào đó; không phải lúc nào cũng đúng, nhưng chúng luôn độc đáo và đôi khi thú vị. Cô bé chỉ thuộc loại khá ở môn Latin và tiếng Pháp, nhưng khi đụng đến dịch thuật, thì sự tự do, cảm quan ngôn ngữ và năng lực cảm được cái hồn văn bản khiến cô trở thành niềm hứng khởi của các giáo viên và nỗi tuyệt vọng của các đối thủ.
“Con bé có thể hoàn toàn không biết gì về một vấn đề,” cô Maxwell nói với Adam Ladd, “nhưng một khi đã có chút gợi mở thì cực kỳ thông minh. Phần lớn nhũng nữ sinh khác thì có đầy thông tin nhưng đầu óc lại không nhạy bén.”
Năng khiếu của Rebecca trong năm đầu tiên hầu như chưa được phát hiện, chỉ trừ một vài cá nhân, khi cô bé còn lẳng lặng tìm đường thích nghi với hoàn cảnh xung quanh. Dễ thấy cô bé xuất thân nghèo khó; không quần áo đẹp đẽ để hấp dẫn người khác, không khách khứa, không bè bạn trong thị trấn. Cô bé có nhiều thời gian học hành hơn, và nhờ thế cô ít đàn dúm với chúng bạn, song vẫn vui vẻ như vẫn vui vẻ chào đón sự nhộn nhịp của cuộc sống học đường. Dù vậy, giống như nước luôn tìm được đúng mức của nó, vào mùa xuân năm học thứ hai, bằng một cách rất tự nhiên, cô bé lấy được vị trí đứng đầu như khi còn ở lớp học nhỏ ở Riverboro. Cô được nhất trí bầu làm phó ban biên tập tờ Hoa tiêu Học đường Wareham, trở thành nữ sinh đầu tiên đạt được cái ghế đáng ghen tị ấy, cho dù đó là vị trí vất vả và chẳng béo bở gì. Khi số đầu tiên do cô phụ trách đến tay nhà Cobb, bác Jerry và bác Sarah sung sướng tự hào đến mức ăn ngủ không yên.
“Nó lúc nào cũng được bầu,” Huldah Meserve nhận xét khi nói về cuộc bầu chọn, “vì dù nó có biết hay chẳng biết quái gì đi nữa, thì trông cứ như thể là nó biết hết, và dù nó có khả năng làm tròn trách nhiệm hay không, thì trông cứ như thể là nó có vậy. Tớ chỉ mong tớ cũng cao và da cũng rám nắng, có tài làm cho người khác tin là tớ cực kỳ như Rebecca Randall. Có một điều: dù lũ con trai bảo nó xinh, thì ai cũng thấy là chúng chẳng để ý mấy đến nó.”
Trên thực tế thái độ của Rebecca đối với giới kia vẫn là thờ ơ, dù cô đã mười lăm tuổi rưỡi! Không ai nhìn cô bé mà lại nghi ngờ khả năng hấp dẫn ẩn giấu đâu đó của cô, nhưng tiềm năng ấy trong cô vẫn còn vui vẻ chờ thời cơ. Một người chỉ có thể tập trung vào một việc ở một thời điểm nhất định, và đương nhiên là để thỏa mãn nhu cầu cấp thiết nhất, nỗi khao khát cháy bỏng nhất, tham vọng cao nhất. Rebecca lúc nào cũng có những lo lắng sợ hãi, bởi mọi chuyện ở ngôi nhà gạch không được xuôi chèo mát mái và ở trang trại quê nhà cũng chẳng xán lạn gì. Cô quá bận rộn, vai đầy gánh nặng, và những suy nghĩ của cô một cách tự nhiên đều hướng về những gian nan khó nhọc của cuộc sống thường nhật.
Cô bé nhận thấy suốt mùa thu và mùa đông năm ấy, bác Miranda, nếu không tính khoảng thời gian đầu tiên khi cô mới đến ngôi nhà gạch, chưa bao giờ khó tính và xét nét đến thế. Một thứ Bảy nọ Rebecca chạy vội lên lầu và òa khóc, “Bác Jane ơi, chắc cháu chẳng thể chịu nổi khi bác ấy mắng mỏ suốt thế này đâu. Cháu chẳng bao giờ làm vừa lòng bác Miranda được cả; bác ấy mới nói cháu phải mất cả đời mới tống hết được giống Randall ra khỏi cháu, mà cháu không nghĩ rằng mình muốn như thế tí nào!”
Luôn là người kín đáo giấu tâm tình, bác Jane cũng phải bật khóc cùng Rebecca khi vỗ về cô bé.
“Cháu phải kiên nhẫn vậy,” bác nói, lau nước mắt mình rồi lau cho Rebecca. “Bác chưa nói với cháu, bởi cháu lo học hành đã đủ vất vả nên bác không muốn cháu lo thêm, nhưng bác Miranda không khỏe đâu. Một buổi sáng thứ Hai khoảng một tháng trước bác ấy bị ngất; không nặng lắm, nhưng bác sĩ e rằng đó có thể là một cơn sốc, và nếu đúng thế thì nó báo hiệu sức khỏe bác ấy đang xuống dốc. Bác để ý thấy từ lần đó bác ấy yếu dần đi, tính tình trở nên bực bội và dễ cáu bẳn. Bác ấy còn có những mối lo khác nữa mà cháu không biết được, nên nếu cháu không yêu thương bác ấy lúc này, cháu gái ơi, thì sau này cháu sẽ phải ân hận đấy.”
Mọi giận dữ tan biến trên khuôn mặt Rebecca. Cô bé ngừng khóc và nói đầy hối lỗi, “Ôi, tội nghiệp bác ấy! Giờ thì cháu chẳng để bụng những điều bác ấy nói nữa. Bác ấyvừa bảo cháu mang cho bác ấy ít bánh mì sữa, cháu cứ sợ sợ, nhưng giờ thì mọi chuyện khác rồi. Bác Jane, bác đừng vội lo gì cả, vì có khi mọi chuyện không tệ như bác lo sợ đâu.”
Thế là, lát sau khi cô bé mang bánh mì đến cho bác, bánh được đặt trên cái đĩa sứ viền vàng đẹp nhất, cùng một chiếc khăn ăn tua rua đặt trên khay và một nhánh phong lữ đặt ngang trên hũ muối.
“Đây rồi, bác Miranda,” cô bé hồ hởi nói, “hy vọng bác sẽ nếm thử và khen ngon; vì đây không phải là bánh mì Randall, mà là bánh mì Sawyer đấy ạ.”
“Cô cứ giở trò với tôi hết lần này đến lần khác,” bác Miranda trả lời. “Bánh mì ngon đấy; nhưng giá cô đừng có phí cành phong lữ xinh đẹp kia.”
“Sao lại phí chứ bác,” Rebecca lý sự; “biết đâu cành phong lữ ấy mong được làm cho bữa tối của ai đó ngon miệng từ lâu lắm rồi, thế nên bác đừng làm nó thất vọng bằng cách vờ như không thích nhé. Cháu đã thấy phong lữ khóc rồi đấy - vào lúc sáng sớm tinh mơ bác ạ!”
Rắc rối mà bác Jane nhắc đến là thật, nhưng vẫn được giữ kín tuyệt đối. Hai nghìn rưỡi đô la trong gia sản khiêm tốn nhà Sawyer được đầu tư vào công việc kinh doanh của một người bạn ông Israel, và hằng năm đem lại cho họ lợi tức một trăm đô la. Người bạn nọ đã mất năm năm nay, nhưng con trai ông kế tục sự nghiệp của cha và mọi thứ tiếp diễn tốt đẹp như cũ. Bất thình lình, một lá thư gửi đến nhà nói rằng công ty đã phá sản, việc kinh doanh đổ bể hoàn toàn, và rằng số tiền nhà Sawyer bị cuốn trôi cùng tất cả mọi thứ khác.
Mất đi một trăm đô la mỗi năm là một việc bình thường, nhưng nó lại là sự thay đổi từ tiện nghi sang chịu đựng đối với hai bà cô già. Cách sống của hai bà vốn vẫn chắt bóp đến mức khó có thể tiết kiệm hơn được nữa, mà tai họa lại ập đến đúng vào lúc khó khăn nhất, bởi chi phí ăn học của Rebecca, dù nhỏ bé thôi, cũng phải trả đúng kỳ hạn và bằng tiền mặt.
“Chúng ta có tiếp tục giữ kín được không? Hay đành phải cho con bé biết chuyện?” bà Jane đau đớn hỏi chị.
“Đã đâm lao thì phải theo lao thôi,” Miranda trả lời bằng giọng kiên quyết nhất; “chúng ta đã lấy con bé khỏi vòng tay mẹ nó và cho nó ăn học, chúng ta phải giữ lời hứa. Nó là hy vọng duy nhất của Aurelia sau này, tôi có thể thấy như vậy. Anh chàng của Hannah đã chiếm hết thời gian và tâm trí con bé rồi, nó mà đi lấy được chồng thì cũng chả còn nhớ tới mẹ đâu. Thằng John thì không chịu làm nông, cứ thích thành bác sĩ cơ - làm như giờ thiên hạ ốm đau hết lượt, không đẻ đâu ra được mấy tay bác sĩ vắt mũi chưa sạch để giúp họ xuống huyệt ấy. Đừng, Jane ạ; chúng ta phải chắt bóp lại, và tính cách xoay xở với chỗ lợi tức của chúng ta cách này hay cách khác, nhưng dù thế nào đi nữa cũng không được đi ngược lại nguyên tắc của mình.”
“Đi ngược lại nguyên tắc của mình”, theo những phụ nữ New England tằn tiện, là một tội ác chỉ đứng sau tội đốt nhà, trộm cướp, giết người; và mặc dù đôi khi theo lẽ thường, nguyên tắc ấy hơi quá đáng - như trong trường hợp này, khi hai bà cô già tuổi đã sáu mươi có thể lấy một chút từ khoản tích cóp của mình trong lúc cần thiết - rõ ràng nó chỉ có thể mang lại điều tốt đẹp chứ không phải xấu xa giữa cộng đồng.
Rebecca không hay biết gì về chuyện tiền nong kinh doanh của hai bác, chỉ thấy rằng càng ngày hai bác càng tiết kiệm hơn, thẳng tay cắt chỗ nọ giảm chỗ kia. Thịt thà cá mú mua ít đi; người phụ nữ gần đây đến giặt giũ, là ủi, cọ rửa trong nhà hai lần một tuần bị cho nghỉ; những chiếc mũ cũ từ mùa trước được chỉnh sửa lại cho mùa này; không còn những chuyến đi Moderation hay Portland nữa. Chính sách tiết kiệm được thi hành triệt để; nhưng mặc dù trong cung cách và chuyện trò Miranda vẫn giữ cái ảm đạm và cứng rắn mà một người phụ nữ có thể làm, ít nhất thì bà cũng không hề trách mắng cô cháu gái là gánh nặng của mình; thế nên Rebecca chỉ có thể chia sẻ vận hạn với hai bác bằng cách mặc lại váy áo, mũ nón, áo khoác cũ, mà không hề trông chờ vào chút thay đổi nào.
Tuy nhiên, những chuyện xảy ra ở Suối Nắng thì chẳng bị giấu giếm gì, hàng loạt những rủi ro lũ lượt dắt nhau đến trong suốt một năm trời. Vụ khoai tây thất bát; táo không có lấy một quả; đồng cỏ khô xơ xác; Aurelia bị những cơn chóng mặt xoay vần; Mark gãy cổ chân. Đây là tai nạn thứ tư của cậu, nên bác Miranda phải đặt ra câu hỏi không rõ người ta có bao nhiêu xương, “để còn biết khi nào nó gãy hết xương trong người nó nữa chứ”. Thời điểm trả tiền lãi thế chấp, cơn ác mộng giết chết mọi niềm vui trong gia đình Randall, đã đến và đã qua. Lần đầu tiên trong mười bốn năm qua không có lấy một cơ may nào cho họ trả nổi khoản tiền bốn mươi tám đô la. Điểm sáng duy nhất đằng chân trời là Hannah đã đính hôn với Will Melville - anh chàng nông dân có phần đất giáp với Suối Nắng, nhà cửa ổn định và sống có một mình. Hannah thỏa mãn với tương lai xán lạn bất ngờ ấy đến nỗi không nhận ra nỗi lo lắng của mẹ. Có những tính cách được nuôi dưỡng trong nghịch cảnh, nhưng bị bào mòn khi gặp được hào quang bất chợt. Cô đã đến thăm ngôi nhà gạch một tuần; và ấn tượng của Miranda, mà chỉ Jane được biết, là Hannah đúng như một mảnh vỏ cây, ích kỷ vô cùng; leo được lên cao rồi thì đá bay cái thang phía dưới; và khi hai bác ướm hỏi về khả năng đỡ đần các em sau này, cô nói cô nghĩ mình đã chia sẻ gánh vác đủ rồi, và cô sẽ không bắt Will phải cưu mang cả những người thân đói khổ của cô. “Nó đúng là Susan Randall từ trong ra ngoài!” Miranda thốt lên. “Tôi mừng khi thấy nó hướng về phía Temperance. Nếu số tiền thế chấp kia có bao giờ được hoàn trả, thì cũng không phải nhờ Hannah; sẽ phải là Rebecca hoặc là tôi đây!”
