Một ngày sau, Tạ Bình đến bộ phận nông trường báo danh. Cậu mang theo toàn bộ hành lý từ Thượng Hải đến. Kể ra thì cũng đơn giản thôi: một chiếc va-li vải cũ màu xám xanh đã gãy quai, một cuộn chăn màn bọc trong tấm thảm nỉ rẻ tiền, thêm một chiếc túi lưới đựng vài thứ đồ dùng lặt vặt và hai bó tiểu thuyết. Chỉ có vậy thôi. Mang đi hết. Phòng cán bộ thông báo phải mang đi hết, nên cậu mang đi hết. Vì cái sự "mang đi hết" ấy mà các bạn trong ban thanh niên khẳng định chắc chắn cậu sẽ không quay lại trạm thí nghiệm nữa. Tối hôm trước, cả nam lẫn nữ đều tìm đến căn bán hầm của cậu. Đầu tiên là đám con trai, vừa ăn vừa uống; mỗi người đều mở hết số đồ hộp mang từ Thượng Hải tới. Không ai nói một lời nào về chuyện Tạ Bình sắp đi. Uống say rồi thì gõ chậu rửa mặt làm nhạc. Sau đó nghe thấy bên ngoài cửa cứ có tiếng động. Tạ Bình mở cửa ra xem thì thấy Bùi Tĩnh Tĩnh dẫn tất cả các bạn nữ đứng ngoài ánh trăng, cứ ngại ngùng không chịu vào nhà, "Chúc mừng cậu..." Tĩnh Tĩnh chân thành chìa bàn tay mũm mĩm, lạnh ngắt của mình ra. Bố mẹ cô đều là giáo viên tiếng Anh. Anh trai thì đang làm trợ giảng ở Thanh Hoa. Cô đã thi hai năm vào Học viện Ngoại ngữ Thượng Hải mà vẫn không đỗ. Thật cũng lạ.
Sáng sớm hôm sau, trời còn tối om, mọi người đã phải quét tuyết. Ăn sáng xong, toàn bộ ban thanh niên phải ra sân bãi xếp ngô, còn phải rút vài lao động nam đi tuốt hạt, nên không ai tiễn cậu được xa, chỉ đành đứng xếp hàng dài ngắn không đều dưới mái hiên, dõi theo Tạ Bình, thở ra từng đợt hơi trắng dài ngắn khác nhau. Mỗi người đeo một đôi găng tay vải thô. Trên gò đất nhỏ phía sau trạm, có mấy bóng người mờ nhạt. Không cần hỏi cũng biết đó là chị Vị Trinh và lũ trẻ. Phía sau những bóng người mờ nhạt ấy là một cây dương già cao lớn. Trong ánh bình minh nhàn nhạt, cái cây cũng mang một màu xám nhạt.
Người đánh xe là một gã đàn ông đến chi viện biên cương từ Hà Nam năm 1956. Dáng người thấp đậm, khoác trên mình chiếc áo da dê cũ kỹ quá khổ. Vạt sau bị rách một mảng, lòi ra từng chùm lông dê vàng đen lẫn lộn; gã ôm một cái đài hoa hướng dương to đùng, dọc đường cứ vừa đi vừa bóc hạt hướng dương sống ăn. Gã mắng súc vật như mắng người: "Mẹ kiếp, còn muốn giở trò khôn lỏi với tao à? Mày được lắm đấy! Đồ dở hơi!"
Tạ Bình suốt dọc đường không có tâm trí bắt chuyện, cậu ôm đầu gối, tựa vào cái đòn ngang phía sau xe, mặc cho chiếc xe chậm rãi xóc nảy, cảm nhận chút hơi lạnh thanh khiết của sương sớm lướt trên mặt. Khi xe ngựa lên đến đường cái, trạm thí nghiệm đã bị những hàng cây xung quanh che khuất. Thêm vào đó là làn sương mù tụ lại dưới vùng trũng đang lan tỏa ra, chẳng mấy chốc trạm thí nghiệm đã mờ đi thành một cục xám xịt dẹt dí. Dưới đường cái có mấy căn nhà đất nhỏ. Mái dốc màu nâu sẫm vươn ra khỏi làn sương, trông như những hòn đảo cô độc. Nửa phía tây của cánh đồng hoang vẫn còn một màu xanh đen, khiến vạn vật trong tầm mắt mang theo một vẻ trống trải, thê lương đặc biệt. Còn nền trời thì dần dần sáng lên, một màu trắng ngày càng trắng hơn. Dãy Nam Sơn trải dài hàng trăm cây số lúc này biến đổi trong nháy mắt, dần dần rõ nét, thoát khỏi màn sương sớm đang rút lui một cách bất đắc dĩ, lại một lần nữa hiện ra những đỉnh núi tầng tầng lớp lớp, hùng vĩ tráng lệ, và bằng vẻ oai nghiêm, kỳ vĩ của mình, đã thêm vào sự đơn điệu, lạnh lẽo bao trùm bốn phía một luồng sinh khí ngưng đọng vĩnh hằng. Tám tháng qua, để "trộm" chút thời gian rảnh rỗi lúc tinh mơ mà đọc sách, cậu đã bao lần trốn đến mảnh đất trống trải này. Nhưng thường thì, sách mở ra rồi lại không thể đọc vào. Cậu thích ngắm buổi sáng này. Cậu thích nhìn thế giới bước ra từ nơi giao thoa giữa đỏ và đen, giữa đêm và ngày, giữa sáng và tối. Nó lặng lẽ xuất hiện trở lại. Thật trầm tĩnh, tự tin, đầy gian nan trắc trở, mà lại kiên cường bền bỉ đến thế. Cậu thích sự vĩ đại lặng lẽ này, sự ồn ào không tiếng động này, sự thay đổi khổng lồ không ai hay biết, sự bùng nổ khi cúi đầu... Bản thân ở tuổi mười chín, trước khi đến thế giới này, từng là một tinh khí vô hình vô ảnh của trời đất. Một trăm năm sau, mình sẽ lại trở về với đất mẹ mà quay lại với hư không. Trong những năm tháng hữu hạn của đời mình, có thể để lại gì cho thế giới này? Để lại gì chứ? Cậu thực sự muốn rạch mạch máu mình ra, để dòng chất lỏng đang bốc cháy bên trong đó viết nên một "Thiên Vấn" tuổi mười chín.
Giáo đạo viên hôm qua nói với cậu, cậu vừa đi, trạm sẽ giải tán ban thanh niên. Đưa đám "trẻ con" này biên chế vào ban công nhân cũ. Cả ban biết tin liền bùng nổ. Làm loạn đến tận ba bốn giờ chiều, không ai đi làm. Đứa nhỏ tuổi nhất là Đỗ Chí Hùng đỏ bừng mặt, ôm lấy va-li của Tạ Bình, hét lớn: "Ông đi thì hay rồi. Vỗ mông cái là đi mất. Muốn đánh tan chúng tôi để đưa vào sống cùng lũ 'lão giáp ngư' kia sao? Không dễ thế đâu! Phải đi thì cùng đi cả. Tôi bám theo ông Tạ đây rồi. Sợ cái gì? Dù sao có tám lạng của ông Tạ Bình thì cũng phải có nửa cân của tôi Đỗ Chí Hùng, không chết đói được đâu!" Đến tối, Tạ Bình triệu tập ba mươi chín người trong ban đến căn bán hầm, nói hai điều: Một, trước đây cậu không biết trạm có ý định này; Hai, chuyện này sớm muộn cũng sẽ xảy ra. Từ ngày rời khỏi Thượng Hải đã nên nghĩ đến rồi. "Chúng ta sớm đã không còn là người Thượng Hải nữa! Phải tự nói với mình ngày ba lần, ba mươi lần như thế. Nói không nghe thì gào lên. Gào không nghe thì lấy dao khắc lên mu bàn tay!" Cậu kích động hét lên. Chiếc đèn bão treo trên cột gỗ khẽ đung đưa. Không còn ai lên tiếng nữa. Chỉ có trong đám nữ sinh có tiếng nức nở khe khẽ. "Điểm này, tám tháng trước khi người ta khua chiêng gõ trống đeo hoa đỏ, phát quân phục cho các người, đã nên thông suốt rồi chứ!" Cậu tránh ánh sáng chói mắt của đèn bão (vì cậu ở quá gần nó), nhìn thẳng vào những nữ sinh đang khóc mà quát. Thế là, một lát sau, ngay cả tiếng nức nở cũng dần dần im bặt. Các bạn trong ban thanh niên vẫn nghe lời cậu. Một số nữ sinh thậm chí còn hơi sợ cậu.
Chuyện này và chuyện của đội trưởng Triệu khiến cậu không thể nhẹ nhõm mà đi về phía nông trường. Làn sương phía sau lưng và làn sương phía trước mặt đều khiến cậu vẫn chưa thể nắm bắt rõ ràng rốt cuộc thứ gì đang chờ đợi mình... Cậu thực sự ngưỡng mộ sự kiên định, đơn thuần của đất trời... ngưỡng mộ sự bao la và dung nạp tất cả của chúng... Nhưng mình là con người. Mà tại sao con người lại chỉ có thể là con người chứ?