Cậu đã từng thấy Mao Trạch Đông khóc bao giờ chưa?

Mao Trạch Đông có ý chí kiên cường. Dù cá nhân gặp phải bất hạnh lớn đến đâu cũng không bao giờ rơi lệ. Sau khi người con trai yêu quý Mao Ngạn Anh hy sinh trên chiến trường Triều Tiên, ông ăn không ngon, ngủ không yên, một mình ngồi trên ghế sofa châm hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác, duy chỉ là không rơi lệ. Trong mắt ông có sự đau thương, có nỗi nhớ nhung, có ngọn lửa giận, duy chỉ là không có nước mắt. Xuyên suốt không một giọt nước mắt!

Thế nhưng, ở một số hoàn cảnh khác, tôi lại thực sự thấy trong mắt ông chứa đầy nước mắt, khóe mắt tuôn rơi lệ, thậm chí là oà khóc thành tiếng.

Sau khi tôi đến bên cạnh Mao Trạch Đông, đã vài lần thấy mắt ông rưng rưng lệ. Trong đó có ba lần để lại ấn tượng sâu sắc.

Trước và sau khi lập quốc, Mao Trạch Đông rất thích xem vở kịch "Bá Vương biệt cơ", xem rất nhiều lần. Lại còn bảo các vị lãnh đạo trung ương khác đều đi xem. Khi thấy Sở Bá Vương anh hùng khí đoản, nhi nữ tình dài, sinh ly tử biệt với Nhu Cơ, lông mi ông thỉnh thoảng lại run không ngừng, trong mắt ướt đẫm. Ông là người rất dễ động lòng trắc ẩn. Ông từng dùng một ngón tay ấn lên chiếc cúc áo trước ngực tôi, dùng giọng khàn khàn nói: "Đừng học Sở Bá Vương. Chúng ta đều không được học!"

Mao Trạch Đông thích xem kịch cổ trang, nghe kịch Kinh Xướng. Từng thời kỳ khác nhau lại thiên vị những vở kịch khác nhau. Khi chuyển chiến Thiểm Bắc, những vở ông thích nghe và thỉnh thoảng còn ngân nga vài câu là "Không thành kế", "Thảo thuyền tá tiễn". Lúc ở Tây Bách Po, khi chỉ huy ba chiến dịch lớn, cách ông giải tỏa trí óc chính là nghe đĩa kịch Kinh. Thích nghe "Tiêu Dao Tiến" của Côn Hưng Khuê, "Ngọa Long điếu tang" của Ngôn Cúc Bằng, "Hoang sơn lệ" của Trình Nghiên Thu. Lúc cao hứng bản thân cũng ngâm nga vài câu "Quần anh hội". Trước và sau khi đại quân vượt sông cùng với lúc tiến vào Bắc Kinh, ông đã xem rất nhiều lần "Bá Vương biệt cơ". Từ năm 1953 đến năm 1954, ông lại liên tiếp xem mấy lần "Bạch Xà truyện". Lần nào xem cũng rơi nước mắt, mũi hít hà không thở nổi.

Nhớ là năm 1958, Mao Trạch Đông đến Thượng Hải. Các đồng chí phụ trách của ủy ban thành phố chuẩn bị hoạt động văn nghệ cho Chủ tịch, xin ý nghĩ của ông. Mao Trạch Đông trầm ngâm một lúc, nói: "Hay là xem một màn 'Bạch Xà truyện' đi."

Thế là, ủy ban thành phố quyết định để một diễn viên tên là Lý gì đó Nhữ (tôi không nhớ rõ tên) lĩnh xíu diễn chính "Bạch Xà truyện".

Buổi tối, tôi tháp tùng Mao Trạch Đông đi xe đến hội quán câu lạc bộ cán bộ Thượng Hải. Khán giả đều đã ngồi ngay ngắn, vừa thấy Mao Trạch Đông bước vào, tất cả đều đứng dậy vỗ tay. Mao Trạch Đông vừa giơ tay chào vừa được nhân viên công tác hướng dẫn đi về hàng ghế đầu. Ngồi ở hàng ghế đầu là các cán bộ lãnh đạo của ủy ban thành phố và chính quyền thành phố. Mao Trạch Đông đối với cán bộ lãnh đạo trong đảng xưa nay không câu nệ khách sáo, đi thẳng đến chỗ ngồi của mình, lại vẫy tay về phía khán giả phía sau, rồi ngồi xuống.

Hàng ghế đầu nơi Mao Trạch Đông ngồi được đặt những chiếc ghế sofa đơn, có bọc vải xám. Tôi theo lệ ngồi bên cạnh ông. Bởi vì vệ sĩ trực ban là người túc trực bên cạnh Chủ tịch 24/24 giờ. Bụng Mao Trạch Đông lớn, sau khi ngồi xuống thắt lưng liền thắt chặt lại, cho nên hễ ông ngồi xuống, tôi liền theo lệ cũ giúp ông nới lỏng thắt lưng.

Diễn viên đã sớm chuẩn bị xong xuôi. Mao Trạch Đông vừa ngồi xuống, tiếng chiêng trống liền vang lên. Mao Trạch Đông ngồi vững vàng trong ghế sofa, tôi giúp ông châm một điếu thuốc. Mao Trạch Đông rất dễ nhập tâm vào kịch, dùng từ ngữ bây giờ mà nói, chính là hòa thân vào nhân vật. Điếu thuốc còn chưa hút xong, đã bị vùi tắt, mắt trân trân nhìn chằm chằm các diễn viên trên sân khấu. Ông nghiện thuốc lá nặng như vậy, thế mà lại không đòi hút nữa. Lúc nghe đĩa hát, ông sẽ dùng tay gõ nhịp, đôi khi còn ngân nga theo vài câu. Xem kịch thì không như vậy, tay chân đều không gõ nhịp phách, cứ mở to mắt mà xem, toàn thân bất động, chỉ có biểu cảm trên khuôn mặt là không ngừng thay đổi. Ánh mắt ông lúc thì rạng rỡ ngời ngời, lúc thì nhiệt tình chan chứa, lúc thì tâm tư dạt dào. Rõ ràng, ông đã hóa thân vào nhân vật Hứa Tiên và Bạch Nương Tử, thấu hiểu họ, ngợi khen họ. Đặc biệt là dành sự kính trọng và ca ngợi vô hạn đối với Tiểu Thanh nhiệt tình, dũng cảm, thông minh. Đến đoạn nào hát hay, ông liền vỗ tay. Ông vỗ tay là mọi người lập tức vỗ tay theo.

Thế nhưng, đây suy cho cùng vẫn là một vở kịch bi thương. Khi lão hòa thượng Pháp Hải ở chùa Pháp Môn vừa xuất hiện, sắc mặt Mao Trạch Đông lập tức trầm xuống, thậm chí thoáng hiện lên một vẻ căng thẳng hoảng sợ. Đôi môi khẽ hé mở, môi dưới thỉnh thoảng khẽ giật giật. Giữa kẽ răng phát ra vài tiếng nghiến ken két, có vẻ như muốn cắn cho lão hòa thượng kia vài miếng.

Cuối cùng, Hứa Tiên và Bạch Nương Tử bắt đầu màn sinh ly tử biệt đầy trắc trở đau đớn. Tôi có kinh nghiệm, vội ho khẽ hai tiếng, muốn nhắc nhở Mao Trạch Đông đây là đang diễn kịch. Thế nhưng, nhắc nhở vào lúc này đã mất đi ý nghĩa. Thực tế không còn tồn tại nữa, Mao Trạch Đông hoàn toàn đắm chìm vào câu chuyện thần thoại cổ xưa cảm động ấy, cánh mũi ông bắt đầu phập phồng, nước mắt lặng lẽ tích tụ ngưng đọng trong vành mắt, biến thành từng giọt nước mắt to lớn, xoay chuyển rồi rơi tí tách. Lăn dài trên má, nện xuống ngực áo.

Hỏng rồi, hôm nay khán giả cũng không ít đâu đấy. Tôi lo lắng dùng khóe mắt liếc sang hai bên, cơ thể lại không dám có động tác quá lớn, sợ thu hút người khác chú ý đến nơi này hơn. May là, khán giả dường như đều bị vở kịch cuốn hút, không có mấy ai chú ý đến "vở kịch" dưới đài.

Thế nhưng, động tĩnh của Mao Trạch Đông mỗi lúc một lớn, nước mắt đã không còn là từng giọt rơi xuống nữa, mà là từng dòng tuôn chảy, mũi bị tắc nghẽn, hô hấp bị cản trở, phát ra tiếng khò khè. Ánh mắt các vị lãnh đạo ủy ban thành phố ở gần đó thoáng nhìn qua rồi dời đi ngay, điều này đã đủ khiến tôi lo lắng rồi. Tôi có trách nhiệm bảo vệ "phong thái lãnh tụ" của Chủ tịch. Tôi lại ho nhẹ một tiếng. Lần này càng tồi tệ hơn, tiếng ho chẳng những không đánh thức được Mao Trạch Đông, ngược lại còn thu hút thêm mấy ánh mắt nhìn sang. Tôi không dám lên tiếng nữa.

Mao Trạch Đông cuối cùng cũng quên mình mà bật khóc thành tiếng, đó là một tiếng nấc nghẹn ngào run rẩy, hơn nữa còn chẳng buồn kiêng dè mà lau nước mắt, hỉ mũi. Đã đến nước này, tôi đành phải để mọi chuyện diễn ra tự nhiên vậy. Tôi chỉ mong vở kịch mau chóng kết thúc, thực tế cũng sắp kết thúc rồi, Pháp Hải bắt đầu trấn áp Bạch Nương Tử dưới tháp Lôi Phong...

Vào khoảnh khắc "trấn áp" đó, hành động kinh hoàng đã xảy ra!

Mao Trạch Đông đột ngột phẫn nộ vỗ "bàn" đứng phắt dậy, bàn tay to của ông vỗ mạnh lên chiếc ghế sofa, lập tức đứng sững người lại: "Không cách mạng có được không? Không nổi dậy có được không?"

Trời ạ, tôi trở tay không kịp! Thắt lưng của ông lúc ngồi xuống đã bị tôi cởi ra, vào khoảnh khắc ông đứng phắt dậy ấy, chiếc quần lập tức tuột xuống, tuột thẳng xuống đến mu bàn chân. Tôi giống như bị ai đó đâm cho một gậy, lao bổ về phía trước, chộp lấy chiếc quần của ông, giật thốc lên trên. Tư duy của tôi hoàn toàn ngưng trệ, chỉ còn lại sự tự trách và hoảng sợ mênh mông không bờ bến, dùng đôi bàn tay run rẩy vội vã luống cuống giúp ông thắt lại thắt lưng. Tôi đã không bảo vệ tốt hình tượng của lãnh tụ, tôi vì chuyện này mà bất an, đau buồn suốt một thời gian rất dài.

Mao Trạch Đông lại hoàn toàn không có ý trách cứ tôi, ông thậm chí chẳng hề có cảm giác gì về việc bị tuột quần. Ông vẫn đang ở trong vở kịch, sải bước lớn đi về phía sân khấu. Tiếng vỗ tay của cả hội trường cuối cùng cũng đánh thức ông, ông sững người một lát, cũng hùa theo vỗ tay. Tôi thở phào nhẹ nhõm, Chủ tịch đã trở về với hiện thực rồi.

Thế nhưng, ông vốn không giỏi che giấu sở thích của mình. Trong trí nhớ của tôi, ông dùng cả hai tay để bắt tay với "Thanh Xà", dùng một tay để bắt tay với "Hứa Tiên" và "Bạch Xà".

Ông hoàn toàn phớt lờ lão hòa thượng xui xẻo "Pháp Hải" kia.

Lần khóc thứ hai của Mao Trạch Đông để lại ấn tượng sâu sắc cho tôi, thực ra là nhiều lần khóc có mối liên hệ với nhau. Không phải là lần khóc cụ thể nào đó vào thời điểm nào đó. Kiểu khóc mang tính quá trình và có mối liên hệ nội tại này vốn có bối cảnh xã hội và lịch sử vô cùng sâu sắc, nó xuyên suốt một quá trình lịch sử nhỏ, giống như "Bạch Xà truyện", bắt đầu từ câu chuyện thần thoại tốt đẹp.

Cụ thể mà nói, chính là bắt đầu từ sự ra đời của "Ba lá cờ đỏ".

Nguồn gốc của Ba lá cờ đỏ, tôi không thể nói toàn diện được. Tôi chỉ có thể từ những gì mình tai nghe mắt thấy trong quá trình tiếp xúc, nói một góc nhỏ mà thôi.

Ngày 14 tháng 5 năm 1955, sau khi bơi lội xong, Mao Trạch Đông đến Phong Trạch Viên ở Trung Nam Hải để tiếp kiến bộ đội cảnh vệ. Trong buổi tiếp kiến, Mao Trạch Đông đã quy định ba nhiệm vụ cho các chiến sĩ cảnh vệ: Một là làm tốt công tác bảo vệ. Hai là làm tốt việc học tập. Ba là làm một số công tác điều tra và nghiên cứu xã hội. Mao Trạch Đông đặc biệt trình bày rõ phương pháp, thái độ và ý nghĩa của việc làm tốt công tác điều tra xã hội. Yêu cầu mỗi chiến sĩ cảnh vệ khi về quê thăm thân đều phải làm điều tra xã hội. Trở lại phải báo cáo, phải viết báo cáo điều tra.

Mao Trạch Đông để hiểu rõ tình hình thực tế của toàn quốc, đặc biệt là tình hình thực tế ở nông thôn, đã yêu cầu trung đội cảnh vệ bảo vệ ông "phải làm sao cho có đủ mặt năm châu bốn biển". Từ mỗi chuyên khu trong toàn quốc chọn ra một người, không được lặp lại.

Từ đó về sau, Mao Trạch Đông kiên trì nghe các chiến sĩ về quê báo cáo ấy, tự tay sửa chữa các báo cáo điều tra do các chiến sĩ viết.

Cuối năm 1957 đến đầu năm 1958, liên tiếp có người báo cáo về tình trạng "phân hóa lưỡng cực" và khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng xuất hiện ở một số khu vực nông thôn. Mỗi lần nghe báo cáo xong, sắc mặt Mao Trạch Đông đều tỏ ra âm trầm, trầm ngâm suy nghĩ lâu không nói một lời.

Khoảng tháng 12 năm 1957, đồng chí vệ sĩ Mã Duy về quê, mang về một cái bánh ngô, vừa đen vừa cứng, trộn lẫn rất nhiều cám thô. Mã Duy nói: "Bà con quê nhà đều ăn thứ này, tôi nói là sự thật."

Lông mày Mao Trạch Đông lập tức nhíu chặt lại, dựng ngược lên, sự chấn động trong lòng ông là điều hiển nhiên ai cũng thấy rõ. Lúc nhận lấy cái bánh ngô, tôi thấy tay ông hơi run. Ông phải dùng sức lắm mới bẻ đôi được chiếc bánh ngô đó, đưa một miếng vào miệng, ông mới nhai vài cái, vành mắt liền đỏ hoe, nước mắt lập tức tràn ngập hốc mắt. Miếng đầu tiên nuốt xuống, nước mắt ào ạt trào ra, dùng từ nước vỡ bờ để hình dung cũng không quá đáng chút nào.

“Ăn đi, các cậu đều ăn đi, đều phải ăn thử một miếng.” Mao Trạch Đông vừa khóc vừa chia bánh ngô, chia cho chúng tôi những nhân viên công tác bên cạnh. Lúc tôi nhận lấy một miếng bánh ngô, chiếc bánh ngô ấy đã đẫm nước mắt nước mũi của Mao Trạch Đông. Ông khóc rất thương tâm. Giọng nói rất to, lại thường xuyên bị nghẹn lại, đứt quãng nói: “Ăn đi, đây là lương thực của nông dân, là người trồng lương thực, ăn lương thực…”

Chúng tôi đều ăn cả. Quả thực rất khó nuốt, nhưng lại không thể không nuốt. Mao Trạch Đông với đôi mắt ngấn lệ nhìn thẳng vào chúng tôi, đặc biệt nhìn vào vị bác sĩ y tế đã lên thực đơn cho ông. Bởi vì chế độ ăn uống của Mao Trạch Đông vẫn luôn là cơm rau đạm bạc, lấy lương thực thô làm chủ, nhất quyết không chịu ăn những món ăn cao cấp giàu dinh dưỡng do bác sĩ y tế lên thực đơn cho ông. Tôi nhớ lại Mao Trạch Đông gõ gõ vào cái bát đựng gạo lứt đỏ và kê của ông rồi nói: “Nông dân toàn quốc nếu như đều có thể ăn được bữa cơm như tôi thế này thì đã là tốt lắm rồi…”

Mao Trạch Đông không ăn cơm trưa, cũng không ăn cơm tối. “Bữa trưa” của ông là vào ban đêm, “bữa tối” của ông là vào buổi sáng. Lẽ ra ông nên đi ngủ rồi, khi tôi giúp ông xoa bóp, ông vừa nói chuyện với tôi với vẻ mặt vẫn còn đầy những suy ngẫm trăn trở sau một hồi lâu, lại vừa giống như đang nói chuyện với một người khác vốn không hề tồn tại: “Chúng ta là xã hội chủ nghĩa cơ mà, nông dân chúng ta lẽ nào vẫn nên ăn bánh ngô hay sao! Lẽ nào lại thế ư……” Qua một lúc lâu, ông lại nói: “Phải nghĩ ra một cách, nhất định phải nghĩ ra một cách: Làm thế nào để có thể đẩy nhanh việc thực hiện chủ nghĩa xã hội?”

Liên tiếp mấy ngày, tôi mấy lần nghe Mao Trạch Đông nói những lời “phải nghĩ ra một cách”. Ông thảo luận với một số đồng chí phụ trách trung ương, cũng là để nghĩ ra một cách.

Ngày 11 tháng 1 năm 1958, Mao Trạch Đông trong một hội nghị quốc vụ viện tối cao được triệu tập tạm thời đã đưa ra lời hiệu triệu “Đem hết sức mình, phấn đấu ngược dòng, trong vòng mười lăm năm đuổi kịp nước Anh”.

Tháng 3 năm 1959, Mao Trạch Đông trong Hội nghị Thành Đô đã đưa ra quan điểm cơ bản về đường lối chung “Đem hết sức mình, phấn đấu ngược dòng, xây dựng chủ nghĩa xã hội nhiều, nhanh, tốt, rẻ”.

Đến tháng 5, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII của Đảng đã thông qua đường lối chung “Đem hết sức mình, phấn đấu ngược dòng, xây dựng chủ nghĩa xã hội nhiều, nhanh, tốt, rẻ”.

Sau hội nghị, tinh thần Mao Trạch Đông phấn chấn, từng nói với tôi: “Trung Quốc nghèo, nhưng Trung Quốc có chủ nghĩa xã hội. Người dân Trung Quốc đáng lẽ nên có cuộc sống tốt hơn người dân nước ngoài. Tôi thấy để đạt được điều này thì không mất bao nhiêu thời gian nữa đâu!”

Có một lần, Mao Trạch Đông tiếp khách ở Diên Niên Đường thuộc Phong Trạch Viên. Sau khi tiễn khách ra về, một vị thủ trưởng trung ương đi song song với ông, tôi theo lệ đi sau lưng Chủ tịch. Họ trò chuyện thoải mái vui vẻ, đôi khi còn rất sôi nổi. Vị thủ trưởng trung ương này nói: “Bây giờ XXX bọn họ đưa ra khẩu hiệu đại nhảy vọt, tôi thấy cách đặt vấn đề này rất hay.” Mao Trạch Đông nhìn ông ấy: “À, đại, nhảy, vọt ư?” Vị thủ trưởng trung ương đó nói: “Đúng vậy, bọn họ làm ra cái gọi là đại nhảy vọt, hôm nay trên Nhân Dân Nhật Báo đã đăng rồi.” Mao Trạch Đông nói: “Tôi chưa xem sao.” Ông quay đầu dặn dò tôi: “Ngân Kiều, cậu tìm báo mang lại đây cho tôi.” Tiếp theo đó, lại tiếp tục nghe vị thủ trưởng trung ương này nói về đại nhảy vọt.

Tờ báo này cuối cùng vẫn do vị thủ trưởng trung ương kia mang tới. Sau khi xem xong, Mao Trạch Đông đã phê bút trên báo. Tôi nhớ là “Cách đặt vấn đề rất hay.”

Năm 1958, một vị thủ trưởng trung ương báo cáo với Mao Trạch Đông về Hợp tác xã nhân dân Thất Lý Doanh ở Hà Nam, nói là tốt thế này thế nọ, hy vọng Chủ tịch đến xem thử. Mao Trạch Đông đã đi. Trong chuyến tham quan, vị thủ trưởng trung ương này và Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam không ngừng báo cáo về tính ưu việt của hợp tác xã nhân dân. Nói thật lòng, lúc đó tôi nghe xong cũng rất kích động, rất cảm động. Mao Trạch Đông hứng thú dạt dào, lộ rõ vẻ vui mừng hài lòng. Khi nghe đến những đoạn lay động lòng người, ông liên tục gật đầu: “Tốt lắm, tốt lắm……” Trong đó, ông tiếp lời của người báo cáo về hợp tác xã nhân dân Thất Lý Doanh mà nói một câu: “Hợp tác xã nhân dân rất tốt.”

Mao Trạch Đông ở trên đoàn tàu chuyên dụng. Thời gian ngủ của ông rất ít. Sau khi ngủ dậy, không phải là lập tức xuống giường, mà là pha một tách trà đặc, châm một điếu thuốc lá, cầm tờ báo trong ngày lên xem. Thế nào cũng xem khoảng một tiếng đồng hồ rồi mới xuống giường. Nếu không có việc lớn, ông luôn duy trì thói quen này.

Hôm đó, Mao Trạch Đông cầm tờ báo lên. Ánh mắt vừa lướt qua các tiêu đề, liền dùng tay vỗ giường kêu lên: “Ây da, hỏng bét rồi, đâm thủng ra ngoài rồi!”

Tôi giật mình thót tim. Chỉ thấy Mao Trạch Đông khoác áo ngủ liền nhảy xuống giường, tay đập đập lên tờ báo liên mồm nói: “Hỏng rồi, hỏng rồi!”

Hóa ra tôi biết ngay, câu nói “Hợp tác xã nhân dân rất tốt” được đăng thành tiêu đề lớn trên báo. Là một phóng viên của Tân Hoa Xã sau khi nghe Mao Trạch Đông tiện miệng thốt ra câu nói này trong chuyến tham quan hợp tác xã nhân dân Thất Lý Doanh, thì ngay trong ngày hôm đó đã viết bài, ngày hôm sau liền được lên báo. Lúc tham quan phóng viên đó vẫn luôn đi theo bên cạnh tôi.

“Sự việc chưa được thảo luận trước, Bộ Chính trị còn chưa thảo luận mà……” Mao Trạch Đông bước đi vòng quanh, liếc nhìn tờ báo mấy lần, kêu lên mấy tiếng “hỏng rồi”.

Sau đó, có người nêu vấn đề này có phản ứng. Mao Trạch Đông giải thích trong phạm vi nhỏ: “Việc này tôi không cẩn trọng, lúc đồng chí XX báo cáo, tôi đã tiện miệng nói ra câu này trong lúc tham quan. Cũng không thể trách hoàn toàn phóng viên được.” Nhưng đã đâm thủng ra rồi, thì phải làm sao đây? Chẳng bao lâu sau, một hội nghị mở rộng Bộ Chính trị đã được triệu tập tại Bắc Đới Hà để thảo luận về vấn đề này. Các đồng chí lãnh đạo tham gia hội nghị đều đồng ý làm hợp tác xã nhân dân, chưa có ai không đồng ý cả. Thế là, nghị quyết rầm rộ làm hợp tác xã nhân dân liền được truyền đạt xuống dưới.

Phải nói một cách cầu thị rằng, nhiệt huyết xây dựng đất nước xã hội chủ nghĩa của các cấp lãnh đạo trung ương và địa phương lúc bấy giờ đều rất cao, nguyện vọng cũng vô cùng tốt đẹp. Hơi nóng đầu một chút, nhưng quả thực là mang trong mình lý tưởng và nhiệt huyết, tràn ngập tinh thần tranh thủ từng giờ từng phút. Đều hy vọng đất nước nhanh chóng trở nên hùng cường. Không có kinh nghiệm, vừa mày mò vừa tiến lên, ai nấy đều vắt óc suy nghĩ. Khi Mao Trạch Đông đến Vũ Hán thị sát, lại có thủ trưởng đề xuất việc đại khai xá nhà ăn tốt thế nào thế nào. Mao Trạch Đông nghe xong, nói: “Các cậu viết thành tài liệu đi, viết thành tài liệu để tôi xem.” Thế là, vị thủ trưởng đó lập tức phân phó một phó tổng thư ký Tỉnh ủy Hồ Bắc viết thành tài liệu. Mao Trạch Đông xem xong, đã phê chuẩn và phát xuống dưới. Cùng lúc đó, Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam cũng đề xuất mấy cái đại khai xá: Đại khai xá công nghiệp thép, đại khai xá nông nghiệp, đại khai xá sự nghiệp giao thông đường bộ, đại khai xá nhà ăn.

Mao Trạch Đông đã từng tận miệng nói với tôi trước mặt tôi: “XXX, XX; XXX, bọn họ đưa tài liệu đến toàn là tích cực. Chỉ có Bành Đức Hoài toàn đưa tài liệu tiêu cực cho tôi, phê chuẩn cho tôi xem toàn là tài liệu tiêu cực.”

Phải thừa nhận rằng, Mao Trạch Đông rất tán thưởng và ủng hộ những đồng chí phụ trách có nhiệt huyết cao, tích cực chủ động, dám nghĩ dám làm. Thái độ này của ông ngược lại càng thúc đẩy những cán bộ phụ trách ấy sinh ra nhiệt huyết và tính tích cực cao hơn nữa. Đến cuối năm 1958, “Ba lá cờ đỏ”, “Ba vạn tuế” đã chính thức hình thành, do một đồng chí phụ trách tổng kết lại, đặt chung một chỗ.

Đó là hội nghị trung ương họp tại phòng khách số 18 Đại lễ đường Nhân dân, một đồng chí phụ trách mang bản thảo bài viết tới, “Ba lá cờ đỏ”, “Ba vạn tuế” chính thức được đưa ra. Ba bản, được bày ở bên cạnh đài chủ tịch giống như những tờ báo lớn. Vị đồng chí phụ trách đó đứng ở đó nhiệt tình giải thích. Các ủy viên Bộ Chính trị ở Bắc Kinh đều đi xem. Khi giải thích đã chỉ rõ đặc biệt rằng, Ba lá cờ đỏ, Ba vạn tuế là nhằm vào tập đoàn xét lại Khrushchev của Liên Xô mà đưa ra. Khrushchev phản đối đường lối chung xây dựng chủ nghĩa xã hội, đại nhảy vọt và hợp tác xã nhân dân của chúng ta.

Đến năm 1959; Mao Trạch Đông bắt đầu có chút cảm giác, ngày càng không yên tâm. Ông luôn muốn nhìn thấy tình hình thực tế, thế nhưng không phải là chuyện dễ dàng gì. Vấn đề này sau này sẽ nói lại. Dù sao thì sau khi vào thành, do cân nhắc đến các mặt như an toàn, ông ngày càng khó có thể tùy ý hành động, hành động luôn được sắp xếp trước. Đều là có chuẩn bị cả. Ông có nổi giận cũng vô ích, chính là không cho phép ông tùy ý hành động, máy bay cũng không cho phép đi, đó là quyết định của Trung ương.

Nhớ lại năm này, Mao Trạch Đông thị sát các nơi, lại đến Hà Nam. Khi mời một số đồng chí đến mở hội nghị điều tra, Mao Trạch Đông lặp đi lặp lại hỏi: “Nhà ăn lớn rốt cuộc thế nào? Tốt hay là không tốt? Các cậu phải nói thật. Tôi hy vọng các cậu nói lời thật lòng.”

Mọi người đồng thanh đáp tốt. Không chỉ liệt kê ra rất nhiều tính ưu việt, còn mang ra rất nhiều bánh mì, nói là do nhà ăn lớn nướng, chính là ăn loại bánh mì này. Mao Trạch Đông bẻ đôi bánh mì chia cho mọi người cùng ăn. Tôi cũng được chia một miếng. Chiếc bánh mì đó quả thực rất ngon, Mao Trạch Đông ăn xong cũng vô cùng hài lòng: “Ừm, nếu như nông dân toàn quốc đều có thể ăn được loại bánh mì thế này. Nhà ăn lớn vẫn có thể duy trì.”

Ông vẫn không yên tâm. Ông cũng muốn chơi kiểu “tập kích bất ngờ”, để tận mắt chứng kiến tình hình thực tế. Nhớ lại có lần đoàn tàu chuyên dụng đang chạy băng băng, ông đột nhiên chỉ vào một ngôi làng ở đằng xa, dặn dò tôi: “Thông báo dừng xe. Tôi muốn vào ngôi làng kia xem thử. Tôi muốn xin một bát thịt kho tàu, xem có xin được không?” Tôi lập tức đi gọi điện thoại. Gọi trước cho các cơ quan hữu quan cấp trên, rồi mới đi sau. Đợi khi Mao Trạch Đông đến ngôi làng đó, đừng nói là xin một bát thịt kho tàu, cho dù là xin một chú lợn sữa quay thì cũng đã sớm được chuẩn bị xong xuôi từ lâu rồi.

Đến mùa hè năm 1959, tình hình kinh tế nghiêm trọng không tài nào che đậy hoàn toàn thành một màu sáng sủa được nữa. Trung ương đã xuất hiện ý kiến bất đồng về đại nhảy vọt và hợp tác xã nhân dân. Cuối tháng 6, Mao Trạch Đông từ Thi Sơn lên Lư Sơn, ngày 2 tháng 7 bắt đầu chủ trì triệu tập hội nghị tọa đàm tình hình, tại hội nghị, hai luồng ý kiến tranh luận vô cùng gay gắt. Kết quả được quy nạp thành ba câu: Tình hình đại hảo, tiền đồ tươi sáng, vấn đề không ít.

Cuối tháng 7 hội nghị tọa đàm kết thúc, Mao Trạch Đông phát biểu tổng kết. Các Ủy viên Thường vụ ngồi trên đài, các Ủy viên Bộ Chính trị ngồi ở hàng ghế đầu dưới đài, phía sau là các Ủy viên Trung ương. Mao Trạch Đông ngó quanh xem mọi người đã đến đủ chưa, tôi biết ông chủ yếu là đang tìm Bành Đức Hoài. Bởi vì Bành Đức Hoài đã viết bản kiến nghị mà bây giờ ai ai cũng biết đó. Đối với bản kiến nghị này, lúc đầu Mao Trạch Đông không hề coi là chuyện gì to tát cả, cũng chỉ là một ý kiến thôi mà. Tại hội nghị tọa đàm tình hình, hai luồng ý kiến tranh luận kịch liệt, Mao Trạch Đông cũng chỉ cho rằng Bành Đức Hoài mang tính "dao động của giai cấp tư sản", chứ không có cương lĩnh nào cao hơn nữa. Mao Trạch Đông đứng trên đài nhìn ra, lầm bầm: "Tổng tham mưu trưởng Bành không đến à?" Tôi chỉ tay ở phía sau ông, Mao Trạch Đông lúc này mới phát hiện Bành Đức Hoài ngồi ở hàng ghế cuối cùng. Không ngồi cùng hàng ghế đầu với các Ủy viên Bộ Chính trị khác, hơn nữa đầu còn cạo trọc. Rất bóng láng. Mao Trạch Đông mút mút môi dưới, không nói gì, có thể khẳng định trong lòng không được vui cho lắm. Bài phát biểu tổng kết của ông chủ yếu vẫn là phản "tả", phê phán nghiêm khắc một số cán bộ lãnh đạo nóng vội, thích phóng pháo, phóng vệ tinh. Một số lời phê phán nói ra tương đối nặng nề. Thế nhưng, xét từ tình cảm cá nhân, Mao Trạch Đông vẫn là người thân cận bảo vệ những đồng chí lãnh đạo này. Sau đó, ông quay người nhìn về phía đồng chí Chu Đức rồi nói: "Nhà ăn lớn không thể không giải tán, nhưng cũng không thể giải tán toàn bộ. Cậu nói nhà ăn không tốt, Tổng tư lệnh à, chúng ta có sự khác biệt nhỏ về vấn đề nhà ăn."

Mao Trạch Đông sau khi phê phán "tả", lại phê phán thêm vài câu đại diện cho phái hữu, chính là đồng chí Bành Đức Hoài. Cảm giác của tôi lúc đó là "mỗi bên đánh 50 gậy", "cân bằng trái phải". Có một câu nói để lại ấn tượng vô cùng sâu sắc trong tôi: "Nếu quân đội không đi theo tôi, tôi có thể quay lại nông thôn để tổ chức du kích đội, xây dựng lại quân đội."

Nói xong thì bế mạc. Có người đi có người không. Bành Đức Hoài đi ra sớm nhất, trong lòng mang theo một bụng hỏa khí. Mao Trạch Đông gọi ông ấy nhưng không nghe thấy, hoặc là gọi không kịp.

Hội trường tổ chức hội nghị nằm trên sườn núi, Mao Trạch Đông ra cửa xuống dốc, bên cạnh đi theo 4 đồng chí lãnh đạo trung ương, trong đó có một đồng chí lãnh đạo ghé người sang vệ đường để đi tiểu. Ngay lúc này, Bành Đức Hoài đột nhiên quay người, lại đi ngược lên dốc, có lẽ là quay lại hội trường có việc gì đó. Ông ấy đi ngược chiều với Mao Trạch Đông.

Mao Trạch Đông dừng bước gọi: "Tổng tham mưu trưởng Bành, chúng ta nói chuyện đi?"

Khuôn mặt Bành Đức Hoài đỏ bừng, cánh tay vung lên từ trên đầu một vòng, tức giận nói: "Có gì mà nói? Chẳng có gì để nói cả!"

Mao Trạch Đông nói: "Không sao chứ, chúng ta có ý kiến khác nhau thì có thể ngồi xuống tâm sự cơ mà."

Bành Đức Hoài vừa đi lướt qua người Mao Trạch Đông vừa vung tay, lớn tiếng la hét: "Có gì mà nói? Chẳng có gì để nói cả!..."

Bành Đức Hoài mặt đỏ tía tai vung tay bỏ đi, bước chân từ đầu đến cuối không hề dừng lại dù chỉ một chút. Mao Trạch Đông sững người một lát, mút mút môi dưới, tiếp tục xuống núi. Cứ như vậy mà tan rã trong không khí không vui. Lúc bấy giờ rất nhiều thủ trưởng trung ương đã chứng kiến cảnh tượng này.

Trở về chỗ ở, Mao Trạch Đông vốn dĩ đã dặn dò chúng tôi thu dọn đồ đạc, chuẩn bị bế mạc rời đi. Thế nhưng một số đồng chí lãnh đạo không chịu, đề xuất giải quyết vấn đề của Bành Đức Hoài. Ngay trong buổi tối hôm đó, tôi chính thức được biết không xuống núi nữa, triệu tập hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương, thảo luận về tình hình bỗng biến thành thảo luận về vấn đề Bành Đức Hoài. Thế là, những Ủy viên Trung ương và Ủy viên Bộ Chính trị không tham gia hội nghị thảo luận tình hình đều được triệu tập lên núi, Lâm Bưu sau đó cũng lên núi.

Mao Trạch Đông không tham gia hội nghị toàn thể Trung ương. Hội nghị cãi vã rất kịch liệt, tiếng cãi vã rất to. Tiếng cãi vã truyền đến, Mao Trạch Đông ngủ không được, ông ngủ không được là sẽ nổi cáu, liền bảo tôi đi xem thử. Tôi chạy hộc tốc đi, thấy rất nhiều người đang cãi nhau với Bành Đức Hoài. Trở về thuật lại nguyên văn. Mao Trạch Đông thực sự nổi giận, đã viết bút phê. Trong thời gian diễn ra hội nghị toàn thể Trung ương, tại ngôi nhà Mao Trạch Đông ở đã mở mấy cuộc họp Bộ Chính trị, các đồng chí tham gia hội nghị bàn về vấn đề thời kỳ Tỉnh Cương Sơn, Lâm Bưu cũng phát biểu nói Bành Đức Hoài từ trước đến nay vẫn luôn không nghe chỉ huy, không hợp tác. Thế là tôi biết được, việc đối với Bành Đức Hoài là đã thanh toán từ thời kỳ Hồng quân. Thanh toán mãi cho đến thời kỳ Kháng Mỹ viện Triều, đại nhảy vọt, hợp tác xã nhân dân. Nghe thấy lời phê phán ông "ba phần hợp tác, sáu phần không hợp tác." Bộ Chính trị thảo luận quyết định: Chỉ bãi chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Phó Chủ tịch Quân ủy của Bành Đức Hoài, vẫn giữ nguyên chức vụ Ủy viên Bộ Chính trị và Phó Thủ tướng. Chế độ đãi ngộ sinh hoạt không thay đổi.

Trở về Bắc Kinh, có một lần Bành Đức Hoài tự mình đi vào từ cửa sau của Cúc Hương Thư viện để tìm Mao Trạch Đông. Lần này ông ấy không cạo trọc đầu nữa, mà để tóc rất dài. Ông ấy đưa ra yêu cầu muốn xuống cơ sở. Mao Trạch Đông nói đừng đi nữa, tuổi tác lớn rồi, xuống dưới đó cũng không an toàn. Đọc thêm mấy cuốn sách đi. Bành Đức Hoài lại yêu cầu xuống nông thôn. Mao Trạch Đông nói, xuống dưới đó đi dạo xem xét thì vẫn có thể được.

Tôi cho rằng, hội nghị Lư Sơn thanh toán Bành Đức Hoài, trách nhiệm không thể đổ hết lên đầu Mao Trạch Đông, bản vạn ngôn thư đó ban đầu Mao Trạch Đông vốn cho rằng "cũng chỉ là một ý kiến mà thôi." Phê phán một chút là cho qua chuyện. Bành Đức Hoài nổi giận đùng đùng, khơi mào sự công phẫn của một số người, ở chỗ Mao Trạch Đông nói một số lời, kết quả là sự việc bị đẩy lên lớn hơn. Đương nhiên, Mao Trạch Đông phải chịu trách nhiệm chính. Hơn nữa lại còn mở ra một tiền lệ rất xấu. Mao Trạch Đông một mặt muốn biết rõ tình hình thực tế, nhưng đối với các đồng chí nói lời thật lòng, khi nói ra những lời không hợp với ý mình thì lại không dung nạp được, điều này đã tiếp tay cho sự lan tràn của những lời dối trá khoác lác, tạo cơ hội lợi dụng cho đủ loại kẻ lừa đảo. Lâm Bưu người mang bệnh lâu ngày chính là từ sau hội nghị Lư Sơn, bắt đầu từng bước phát triển, dần dần phát triển thành kẻ dã tâm, kẻ âm mưu, đi đến con đường soán đảng đoạt quyền, đi đến con đường phản cách mạng, cho đến tận khi diệt vong.

Cuối năm 1959, mấy chiến sĩ cảnh vệ nghỉ thăm thân, phụ trách điều tra và báo cáo tình hình thực tế ở nông thôn. Họ mang về bánh ngô cám rau mà nông dân ăn. Suốt dọc đường bánh ngô đã bị ôi thiu, lúc giao đến tay Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông đã bị chấn động. Ông dùng đôi bàn tay run rẩy bẻ đôi chiếc bánh ngô chia cho nhân viên công tác bên cạnh chúng tôi: "Ăn đi. Đây là lương thực của nông dân, mỗi người chúng ta đều phải ăn..."

Tôi được chia một miếng nhỏ, cho vào miệng, nhai mãi nhai mãi, chính là nuốt không xuống. Chiếc bánh ngô này với chiếc bánh mì nướng được ăn ở Hà Nam quả thực khác biệt một trời một vực.

Tôi nhớ lại chiếc bánh ngô mà Mã Duy mang tới, nhớ lại câu nói "phải nghĩ ra một cách" của Mao Trạch Đông...

Mao Trạch Đông một mình cầm một chiếc bánh ngô nguyên vẹn. Cắn miếng đầu tiên, vành mắt ông đỏ hoe. Yết hầu chuyển động lên xuống, có chút nghẹn ngào. Cắn miếng thứ hai, giọt lệ làm ướt đẫm hàng lông mi. Cắn miếng thứ ba, nước mắt đã ào ạt tuôn rơi.

Ông đã khóc. Tiếng khóc không tiếng động là tiếng khóc đau đớn nhất. Tôi tin rằng, điều ông nghĩ tuyệt đối không chỉ là nông dân chịu khổ, ông nhất định còn nghĩ đến chiếc bánh mì nướng được ăn ở Hà Nam, nghĩ đến món thịt kho tàu được ăn ở ngôi làng bên cạnh đường sắt, nghĩ đến trách nhiệm của một người lãnh đạo, nghĩ đến lý tưởng tốt đẹp và hiện thực tàn khốc của ông...

Năm 1960 là năm khó khăn nhất. Mao Trạch Đông suốt 7 tháng không ăn một miếng thịt nào. Thường là một đĩa rau sam (một loại rau dại) là đủ cho một bữa cơm; một đĩa rau cải xào là chống đỡ cho một ngày làm việc. Khi tôi xoa bóp cho ông, da thịt ở phần mu bàn chân và mắt cá chân của ông hễ ấn xuống là lõm sâu một hố, mãi lâu sau mới phẳng trở lại. Đây là bị phù thũng. Chu Ân Lai hết lần này đến lần khác đến khuyên nhủ: "Chủ tịch, ăn một miếng thịt lợn đi, vì toàn đảng toàn dân cả nước mà ăn một miếng đi!" Mao Trạch Đông lắc đầu: "Cậu không phải cũng không ăn sao? Mọi người đều không ăn." Tống Khánh Linh đặc biệt từ Thượng Hải vội vã chạy đến, tự tay mang đến cho Mao Trạch Đông một giỏ cua. Mao Trạch Đông đối với Tống Khánh Linh từ trước đến nay vẫn luôn duy trì sự tôn kính đặc biệt, thế nên đã nhận lấy cua. Thế nhưng, Tống Khánh Linh vừa đi, Mao Trạch Đông liền đem cua chuyển tặng cho các chiến sĩ cảnh vệ.

Một ngày cuối năm 1960, sau khi Mao Trạch Đông thức dậy liền không ăn không uống, hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác hút liên tục. Gạt tàn thuốc sắp đầy, ông mới mở miệng dặn dò vệ sĩ trực ban Phong Diệu Tùng: "Tiểu Phong, cậu đi gọi Tử Long, Ngân Kiều, Cao Trí, Kính Tiên, Lâm Khắc và đồng chí Đông Hưng tới đây. Hôm nay ăn cơm ở chỗ tôi."

Buổi chiều, 7 chúng tôi cùng Mao Trạch Đông quây quần bên một bàn cơm để ăn cơm. Không có rượu, không có thịt, chỉ là dầu và muối hơi nhiều một chút. Đôi đũa tre của Mao Trạch Đông vươn về phía đĩa thức ăn, còn chưa kịp gắp thức ăn thì lại đặt xuống. Đảo mắt nhìn quanh 7 chúng tôi. Thế là, chúng tôi cũng buông đũa xuống.

“Bây giờ bách tính gặp tai ương. Các cậu đều đi làm chút công tác điều tra nghiên cứu đi. Rốt cuộc ở dưới đó có những vấn đề gì? Phản ánh tình hình lên.” Giọng Mao Trạch Đông trầm trọng chậm rãi, dừng lại một lát rồi lại nói: “Hợp tác xã nhân dân, đại khai xá nhà ăn, rốt cuộc là tốt hay không tốt? Quần chúng có ý kiến gì? Phản ánh lên.”

Chúng tôi lần lượt gật đầu.

Mao Trạch Đông chỉ vào tôi và Diệp Tử Long: “Hai cậu xuống dưới đó, đến Sơn Đông, tiến hành điều tra nghiên cứu thật rộng rãi.”

Tôi và Diệp Tử Long cùng gật đầu: “Vâng, thưa Chủ tịch.”

Mao Trạch Đông lại nhìn sang Phong Diệu Tùng: “Tiểu Phong này, cậu có đi không?”

Phong Diệu Tùng nói: “Đi ạ.”

Mao Trạch Đông gật đầu: “Vậy thì tốt, vậy thì tốt.” Ông ngước mí mắt quét một vòng, ánh mắt trở nên nghiêm nghị sắc bén: “Phải nói lời thật lòng, không được nói dối. Không được che giấu lừa dối!”

Đêm hôm đó vẫn là Phong Diệu Tùng trực ban. Theo lời báo cáo của cậu ấy, lúc cậu ấy xoa bóp trước khi đi ngủ cho Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông mang theo tâm sự, nước mắt lại ào ạt trào ra. Mao Trạch Đông vỗ vỗ lưng Phong Diệu Tùng vừa khóc vừa nói: “Tiểu Phong à, tôi không yên tâm đâu. Bọn họ giấu giếm tôi rất nhiều chuyện, tôi đi ra ngoài đến đâu, bọn họ cũng đều có thể chuẩn bị sẵn sàng. Các cậu phải xuống dưới đó. Các cậu có thể nhìn thấy tình hình thực tế, phải nói cho tôi biết tình hình thực tế……”

Mao Trạch Đông ngủ không được, trở dậy dùng bút chì viết một bức thư trên giấy Tuyên Thành cho 7 chúng tôi những người vừa ăn cơm cùng ông, bảo chúng tôi không đi Sơn Đông nữa, đổi sang đi chuyên khu Tín Dương. Nơi đó bắt đầu có chuyển biến tốt, có lương thực cứu trợ. Ông sợ chúng tôi “quá đói khát”. Câu cuối thư là: “Năm nay tôi đã 67 tuổi rồi, già rồi. Các cậu tiền đồ rộng mở. Ngày 26 tháng 12 là sinh thần của tôi. Mao Trạch Đông ngày 26 tháng 12 năm 1960”

Ây da, sao chúng ta lại quên sinh nhật của Chủ tịch nhỉ? Trước đây toàn là chúng tôi sớm đã nhao nhao đòi tổ chức sinh nhật cho ông. Ông không cho phép. Đặc biệt là lúc ở Thiểm Bắc...

Mao Trạch Đông không thể dung dung nạp Bành Đức Hoài nói lời thật lòng, thế nhưng, ông từ trước đến nay vẫn luôn cổ vũ ủng hộ chúng tôi những người vệ sĩ cận kề nói lời thật lòng. Ví dụ như vệ sĩ Điền Vân Ngọc có ông nội làm nghề thợ thủ công, bố là công nhân. Khi tiến hành công tư hợp doanh, Mao Trạch Đông hỏi Điền Vân Ngọc: “Ông nội cậu phản đối hợp doanh, bố cậu tích cực ủng hộ, thế còn cậu thì sao? Cậu đứng về phía ông nội hay đứng về phía bố?” Điền Vân Ngọc nói đứng về phía ông nội. Mao Trạch Đông nói: “Tôi không bàn về lập trường chính trị của cậu, tôi thích cậu, bởi vì cậu dám nói lời thật lòng, chúng ta rất hợp nhau.” Lại ví dụ như khi đại lực đẩy mạnh phong trào hợp tác hóa, người nhà chúng tôi về quê thăm thân, quay lại báo cáo với Mao Trạch Đông: “Cán bộ trong khu tập trung bà con nông dân lại ở khoảng sân kho, nói: ‘Ai đi theo Tưởng Giới Thạch thì đứng sang bên đó, làm ăn riêng lẻ; ai đi theo Mao Chủ tịch thì đứng sang bên này, làm hợp tác hóa.’ Đây chẳng phải là mệnh lệnh cưỡng bức sao?” Mao Trạch Đông nói: “Cảm ơn cậu đã mang tình hình thực tế về.” Ông lập tức viết thư cho Tỉnh ủy Hà Nam, phê phán nghiêm khắc phương pháp công tác đơn giản hóa, mệnh lệnh cưỡng bức này.

Lần này, đoàn chúng tôi đã đi Tín Dương, Hà Nam. Nửa năm sau trở về Bắc Kinh, báo cáo thực tế rằng đại khai xá nhà ăn quả thực không tốt. Sau đó, chúng tôi lại đi Giang Tây lao động nửa năm. Đến Giang Tây, Trung ương đã có chỉ thị hủy bỏ nhà ăn lớn.

Lần khóc thứ ba để lại ấn tượng sâu sắc cho tôi của Mao Trạch Đông, chính là lần tôi rời khỏi bên cạnh ông, đi Thiên Tân công tác.

Tôi đã kể rồi, lần đó Mao Trạch Đông ôm tôi vào lòng, ôm chặt lấy tôi oà khóc nức nở, tay vỗ lên lưng tôi không ngừng, nước mắt của ông và nước mắt của tôi hòa quyện vào làm một.

Sau đó, tôi đề xuất chải tóc lại cho Mao Trạch Đông một lần nữa.

Mao Trạch Đông thường xuyên ở trong trạng thái dùng não quá độ. Chải tóc có thể thúc đẩy tuần hoàn máu ở đại não, giúp ông giảm bớt mệt mỏi, hồi phục tinh thần.

Tôi chải tóc cho Mao Trạch Đông, chải tỉ mỉ từ trước ra sau. Tôi chợt thắt tim lại, vành mắt lại ngấn lệ. Trước mắt trở nên mờ mịt

Nhớ lại sau khi ba chiến dịch lớn kết thúc, Mao Trạch Đông vì hưng phấn đến cực điểm lại mệt mỏi đến cực điểm, ngả người ra sau ghế dựa, sảng khoái hét lên một tiếng "hê" một tiếng, nói: "Ngân Kiều, lại đây, chải một cái thật sảng khoái, nghỉ ngơi một hơi thật sảng khoái! Lúc đó, niềm vui sướng hưng phấn của tôi tuyệt đối không kém gì Mao Trạch Đông. Tôi cầm lược lên, nói: "Chủ tịch, tôi chải chậm thôi. Ngài nhắm mắt chợp mắt một lát đi." Hồi đó, tóc của Mao Trạch Đông dày, cứng. Đen nhánh bóng mượt. Tôi chậm rãi chải từ trước ra sau, những sợi tóc tràn trề sức sống len lỏi chui ra qua kẽ răng lược, ma sát với răng lược phát ra tiếng sào sạt. Tôi ngắm nhìn mái tóc đen nhánh tràn trề sức sống như dòng suối ấy, chợt thấy có thứ gì đó lóe lên một cái sáng chói, làm đau rát cả hai mắt tôi. Tôi vội cúi người xuống để chải lại phần mai tóc cho ông, chăm chú quan sát tìm kiếm, cuối cùng không kìm được mà kêu lên thất thanh: "Ây da, Chủ tịch, ngài có một sợi tóc bạc rồi!"

Mao Trạch Đông đang nhắm mắt dưỡng thần, nghe thấy tiếng động dường như có chút dao động, lông mày từ từ nhíu lại, trầm giọng "hừ" một tiếng.

Tôi hỏi: "Nhổ nó đi cho ngài nhé?"

Mao Trạch Đông trầm ngâm một lát, mút mút môi dưới: "Nhổ đi."

Tôi cẩn thận lựa chọn sợi tóc bạc đó ra, bóp chặt lấy, giật phắt một cái, cầm lên trước mắt mình xem trước, chắc chắn không nhổ nhầm rồi, mới đưa trước mặt Mao Trạch Đông để ông xem.

Mao Trạch Đông đăm đăm nhìn sợi tóc bạc đó, mắt không chớp lấy một cái, hàng lông mày đang nhíu chặt lúc này lại dần dần dãn ra, mỉm cười. Ông khẽ phun ra hai chữ: "Đáng giá."

Sau đó, vợ tôi còn mắng tôi: "Được lắm, Ngân Kiều, anh dám nhổ râu trên đầu Chủ tịch cơ à!"

Những chuyện cũ này cứ như vừa mới xảy ra ngày hôm qua vậy, rõ mồn một, rành rành trước mắt. Thế mà chớp mắt một cái, mái tóc đen nhánh tràn trề sức sống đó đã biến mất, lướt qua kẽ răng lược một cách lặng lẽ là mái tóc mềm mại, bạc trắng, thưa thớt. Tóc ở hai bên mai mặc dù vẫn còn nhiều, thế nhưng đã bạc đi gần một nửa. Trải qua 3 năm khó khăn, Mao Trạch Đông rõ ràng đã già đi rất nhiều. Bây giờ tình hình cuối cùng cũng chuyển biến tốt rồi. Thế nhưng, có đáng giá không nhỉ?......

"Chủ tịch, sau khi tôi đi rồi, ngài càng phải chú ý sức khỏe hơn." Tôi ngấn lệ nói. "Tóc của ngài bạc đi nhiều thế này, ngài vất vả quá rồi..."

Mao Trạch Đông dừng lại rất lâu mới nâng mí mắt lên. Vành mắt ông đỏ hoe. Nói: "Già rồi. Đợi sau khi tôi chết rồi, cậu mỗi năm đến thăm tôi ở phần mộ một lần, được không?"

Bảo tôi trả lời thế nào đây? Tôi đương nhiên sẽ năm nào cũng đến thăm ông, nhưng tôi chân thành hy vọng vị lão nhân gia ngài vạn tuế. Vạn vạn tuế.

Tôi đổi sang chuyện khác: "Chủ tịch viết cho tôi mấy chữ đi?"

“Tôi không có thơ mới, chép tặng cậu một bài thơ cũ vậy. Thứ bảy, cả nhà các cậu đến chỗ tôi đi, chụp ảnh...”

Mao Trạch Đông đã viết bài thơ "Vạn lý trường chinh" cho tôi, ký tên. Viết trên một cuốn sổ gấp. Các đồng chí lãnh đạo chủ yếu của Trung ương đều đã đề chữ lưu danh trên cuốn sổ gấp đó. Mặt khác của cuốn sổ gấp có lưu lại thư họa của một số họa sĩ nổi tiếng nhất toàn quốc lúc bấy giờ. Đáng tiếc là, sau khi tôi được phân công công tác về thành phố Thiên Tân thuộc tỉnh Hà Nam, Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy đã đòi lấy đi xem, sau đó lại nói là làm mất rồi. Từ đó không bao giờ đòi lại được nữa.

Ông ấy không hiểu, tổn thất của tôi là ở trong tim.