Điều mà Mao Trạch Đông cảm thấy tiếc nuối là gì?

Lần đầu tiên tôi thấy Mao Trạch Đông bày tỏ sự tiếc nuối sâu sắc chính là đối với sông Hoàng Hà.

Hôm sau Đại thắng Nghi Xuyên, Chu Ân Lai tuyên bố với các cán bộ từ cấp trung đội trở lên của cơ quan Trung ương rằng: "Các đồng chí, Trung ương Đảng và Chủ tịch Mao của chúng ta chuẩn bị vượt sông Hoàng Hà sang Hoa Bắc đây!"

Các đồng chí vui mừng nhảy cất lên, điều này cho thấy chúng ta đã đánh bại Hồ Tông Nam, chiến tranh giải phóng toàn quốc đã bước sang một bước ngoạt.

Ngày 23 tháng 3 năm 1948, đội ngũ hành quân đến Xuyên Khẩu. Cơ quan Trung ương sẽ vượt sông từ đây. Trên bãi cát, trên sườn núi, chật ních những người đến tiễn đưa. Bên bờ neo đậu hơn chục chiếc thuyền gỗ, các tay chèo đều là những thanh niên vạm vỡ, phơi phới. Mao Trạch Đông bước lên chiếc thuyền đầu tiên, Chu Ân Lai, Nhậm Bật Thời bước lên chiếc thuyền thứ hai, các thủ trưởng Lục Định Nhất, Hồ Kiều Mộc... bước lên chiếc thuyền thứ ba.

Thuyền gỗ từ từ rời bờ, mấy anh em vệ sĩ chúng tôi đứng sát ngay phía sau và hai bên Mao Trạch Đông, bởi vì ông không chịu ngồi, cứ vẫy hai tay chào đoàn người đưa tiễn.

Thế nhưng, thuyền bắt đầu tròng trành, mặt nước càng đi càng mất đi vẻ phẳng lặng, những con sóng bắt đầu vỗ vào mạn thuyền phát ra âm thanh trầm đục. Tôi đỡ lấy Mao Trạch Đông: "Chủ tịch, ngồi xuống đi ạ."

Mao Trạch Đông gạt tay tôi ra, nhìn ra con sông Hoàng Hà cuồn cuộn sóng đục, rồi lại nhìn bờ Tây đang dần lùi xa và đoàn người đang tụ tập trên bờ, nhịp thở trở nên có tiếng, hai ánh mắt cũng bừng sáng. Đây là cảm xúc bắt đầu dao động rồi. Ông đột nhiên quay sang nói với tham mưu trưởng chi đội Diệp Tử Long rằng: "Chân đạp Hoàng Hà, lưng tựa Thiểm Bắc, thế nào? Chụp cho tôi một bức ảnh đi!"

"Đúng vậy, nên chụp một bức." Diệp Tử Long vội vàng giơ máy ảnh ra.

Mao Trạch Đông thu lại nụ cười trong chớp mắt, đứng vững người, trên mặt lộ rõ vẻ trang nghiêm, thành kính. Thế là, tiếng màn trập chiếc máy ảnh trong tay Diệp Tử Long vang lên một tiếng "tách" kịp thời...

"Được đấy." Mao Trạch Đông gật đầu cười nói: "Chụp lại cao nguyên và nhân dân Thiểm Bắc, chụp lại dòng nước Hoàng Hà, đây là một kỷ niệm vô cùng ý nghĩa."

Trong lúc nói chuyện, thuyền hành đã đến gần giữa dòng, mặt nước bỗng chốc thay đổi. Đang là thời kỳ băng lũ, những con sóng lớn cuồn cuộn mang theo những khối băng to bằng cối xay gầm rú bay vút qua trước mắt chúng tôi, va chạm giao tranh. Bên tai là một tiếng nổ ầm ầm vang dội. Chiếc thuyền gỗ nhỏ bé lúc thì vồ lên ngọn sóng, tựa như muốn bay vút lên không trung, lúc lại bị đầu sóng sụp xuống cuốn vào đáy vực, tựa như muốn rơi xuống vực sâu không đáy, ngoài trời xanh ra thì chẳng nhìn thấy gì nữa. Những khối băng va đập vào mạn thuyền bôm bốp, thuyền gỗ tròng trành dữ dội. Thế nhưng các chèo thủ tung song sào, vung dầm gỗ, tiếng hiệu lệnh "hây dô, hây dô..." vang lên không ngớt, khiến người ta sôi sục dòng máu nóng! Thuyền gỗ lao đi với khí thế tiến thẳng không lùi.

Cảm xúc Mao Trạch Đông dâng trào, sự không yên bình của ông là điều hiển nhiên, dường như có một ý niệm đang dần nung nấu chín muồi trong lòng, sắp sửa chực trào ra. Theo nhịp phập phồng mãnh liệt của lồng ngực, ông hít sâu một hơi thật sâu, đột nhiên quay người nhìn chằm chằm vào đội ngũ cảnh vệ đi theo: "Trong các anh ai dám bơi qua sông Hoàng Hà?"

Trong số lực lượng cảnh vệ quả thực có không ít người giỏi bơi lội. Thế là có người gọi lớn: "Mã Hán Vinh được đấy. Lần nước lớn trận trước cậu ấy từng bơi qua nhánh sông Hoàng Hà đưa thư cho tổng tư lệnh Bành."

Thạch Quốc Thụy nói: "Hồi nước lớn tôi từng bơi qua sông Diên."

Tôn Dũng vốn trầm ổn cất giọng ồ ề: "Tôi từng bơi qua sông Hoàng Hà vào mùa cạn, có thể thử một lần xem sao."

Mao Trạch Đông tiếp lời anh ta ngay lập tức, lớn tiếng nói: "Thế thì tốt quá! Nào, hai chúng ta không cần ngồi thuyền, bơi qua đi."

Vốn dĩ tôi đang dìu Mao Trạch Đông, nghe thấy vậy thì giật mình run lẩy bẩy, suýt chút nữa sợ hãi kêu lên. May mà tôi không kêu lên, Mao Trạch Đông là người không nghe được kích tướng, nếu tôi mà cất tiếng kêu, một khi ông đã làm thật thì hậu quả sẽ không thể lường trước được.

Khoảnh khắc ấy, trên thuyền xuất hiện một sự im lặng ngượng ngùng. Không biết ai lẩm bẩm nhỏ: "Hôm nay không được đâu, bây giờ đang là thời kỳ băng lũ."

Tôn Dũng vội tiếp lời: "Hôm nay trên sông có những khối băng lớn, không bơi được nữa đâu."

Mao Trạch Đông cười lớn: "Không bơi được nữa ư? Ha ha, các cậu là không dám chứ gì!" Ông quay sang nhìn dòng nước sông Hoàng Hà đặc quánh như nhựa đường, nhìn những bọt sóng cuồn cuộn và những xoáy nước, dường như đang suy ngẫm, đang ước lượng, đang so sánh... Đột nhiên, ông thở dài một hơi thật dài, giống như đang tự lẩm bẩm một mình, lại giống như đang nói cho mọi người nghe: "Các anh coi thường ai cũng được, nhưng không thể coi thường sông Hoàng Hà, coi thường sông Hoàng Hà, chính là coi thường dân tộc chúng ta."

Thuyền qua giữa dòng, Mao Trạch Đông đăm đăm nhìn về phía thượng nguồn dòng sông. Ánh nắng rực rỡ, trên mặt nước muôn vàn gợn sóng vàng lấp lánh. Mao Trạch Đông lẩm bẩm: "Quân bất kiến, Hoàng Hà chi thủy thiên thượng lai... Rốt cuộc thì đầu nguồn nằm ở đâu?"

Thuyền vòng qua một dải cát bồi, dần tiến lại gần bờ Đông. Mọi người ai nấy đều nhiệt tình nhìn về phía quần chúng ở bờ Đông kéo đến thành đàn thành lũ chào đón, thế nhưng Mao Trạch Đông lại một lần nữa ngoảnh nhìn sông Hoàng Hà, thở dài thườn thượt: "Hầy, thật là tiếc quá!"

Theo tôi hiểu, điều ông tiếc nuối chính là không được bơi qua sông Hoàng Hà.

Sau khi nước nhà thành lập, Mao Trạch Đông đã bơi qua khắp các sông ngòi hồ ao lớn nhỏ trên toàn quốc, bất kể đi đến đâu, chỉ cần có nước là ông phải xuống bơi, hơn nữa khi xuống nước luôn mang theo thần thái thách thức, lúc lên bờ mang theo sự kiêu hãnh của người chinh phục.

Thế nhưng, ông chưa bao giờ dùng thần thái của kẻ thách thức và sự kiêu hãnh của người chinh phục để đối mặt với sông Hoàng Hà. Ông đã nhiều lần thị sát sông Hoàng Hà, hết lần này đến lần khác đăm đăm nhìn sông Hoàng Hà. Lần nào cũng mang theo vẻ mặt trang nghiêm cẩn trọng để suy ngẫm, ước lượng, so sánh... rồi tiếc nuối rời đi.

Ông chưa từng bơi qua sông Hoàng Hà lấy một lần.

Theo thời gian trôi qua, Mao Trạch Đông tuổi đã cao, không còn ôm ấp nỗi khao khát được bơi qua sông Hoàng Hà nữa. Thế nhưng, "ngựa già ở chuồng, chí vẫn ngàn dặm." Ông cũng không hề cam chịu.

Ngày 19 tháng 4 năm 1962, thư ký cơ mật của Mao Trạch Đông là Cao Trí chuẩn bị rời Trung Nam Hải, điều động đi Tây An công tác. Cao Trí cũng là cán bộ cũ từng đi theo Mao Trạch Đông chuyển chiến xung phong ở Thiểm Bắc, cùng vượt sông Hoàng Hà sang phía Đông với Mao Trạch Đông.

Lúc trò chuyện, Mao Trạch Đông đượm tình cảm nói: "Cậu ở bên cạnh tôi ngần ấy năm, chúng ta đã có rất nhiều tình cảm. Bất kể cậu đi đến đâu, cậu cũng phải làm vì tôi một chút việc. Tôi muốn nhờ cậu giúp một tay."

Cao Trí vô cùng xúc động, nói: "Chủ tịch cứ phân phó đi ạ, tôi nhất định sẽ dốc hết sức lực!"

Mao Trạch Đông rít mấy hơi thuốc lá xèo xèo, trầm ngâm nói: "Lúc chúng ta vượt sông Hoàng Hà sang Đông, cậu còn nhớ chứ? Con ngựa ô già của tôi bị chèn đẩy xuống sông Hoàng Hà, nó đã tự bơi lên bờ." Mao Trạch Đông ngưng lại một lát, lại nói: "Khi chuyển chiến Thiểm Bắc, cậu thường đi trạm trước, tìm nhà. Lần này cậu cũng đi trạm trước đi, tôi sẽ theo ra sau. Tôi đến Thiểm Bắc rồi, muốn cưỡi ngựa đi dọc sông Hoàng Hà một chuyến. Tôi muốn đi một chuyến..."

"Chủ tịch, em đợi ngọc."

Lúc bấy giờ, vợ của Cao Trí đã cận ngày sinh nở. Nhưng anh không chịu trì hoãn, liên hệ với phó tư lệnh không quân Hà Đình Nhất, đi nhờ chuyến máy bay quân sự tiện đường để vợ kịp về Tây An. Cao Trí vừa đến Tây An là tiến hành điều tra tình hình sông Hoàng Hà, bẻ ngón tay đếm từng ngày, chờ đợi Mao Trạch Đông đến. Giống như tất cả những người đã quen làm việc bên cạnh Mao Trạch Đông, sau khi rời xa Mao Trạch Đông thì cực kỳ không quen, nhớ nhung da diết, hầu như đêm nào cũng mơ màng, hét lên: "Chủ tịch! Chủ tịch!" Giật mình tỉnh giấc, chỉ còn lại màn đêm tịch mịch. Thế là, những giọt nước mắt cứ thế tuôn rơi theo khóe mắt.

Cứ như thế, Cao Trí đếm ngón tay qua từng ngày, đếm mãi đến năm 1965, vẫn không đợi được Mao Trạch Đông tới.

Thế nhưng, Cao Trí không quên lời dặn dò của Mao Trạch Đông. Năm 1965, khi anh xuất ngoại sang Indonesia, lúc đi xe từ Tây An đến Bắc Kinh, anh không dám nghỉ ngơi, điều tra dọc đường, làm ghi chép tỉ mỉ. Có núi gì, có khe gì, có bao nhiêu cống ngầm, đường hầm dài nhất là bao nhiêu ki-lô-mét? Đoạn đường nào dễ đi, đoạn đường nào khó đi, chỗ nào có thể dừng chân...

Ở Bắc Kinh, Cao Trí diện kiến Mao Trạch Đông, anh báo cáo tình hình gia đình trước, tình hình học tập và công tác của bản thân, anh nói: "Hồi đầu do cao vọng xa vời, bản kế hoạch học tập viết cho Chủ tịch đó, em vẫn chưa hoàn thành, công việc bận rộn một cái là bỏ dở luôn."

Mao Trạch Đông hỏi tỉ mỉ về tình hình dọc đường từ Tây An đến Bắc Kinh. Ông nói: "Tôi cũng có chút cao vọng xa vời. Tôi muốn cưỡi ngựa đi dọc sông Hoàng Hà một chuyến, thế mà bận chân không dứt ra được. Mãi vẫn không toại nguyện... Tôi có tình cảm với Thiểm Bắc đấy. Tôi ở Giang Tây thời gian ngắn, ở Diên An thời gian dài, tôi vẫn phải quay về xem thử, ăn hạt kê Thiểm Bắc, đi dọc sông Hoàng Hà một chuyến."

Thế nhưng, Mao Trạch Đông rốt cuộc vẫn không thể toại nguyện.

Cao Trí gửi hạt kê cho Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông đã nhận được, bày tỏ lòng cảm ơn. Ông đã ăn hạt kê Thiểm Bắc, nhưng lại không thể đi dọc sông Hoàng Hà một chuyến.

Đây là một nỗi tiếc nuối lớn trong cuộc đời Mao Trạch Đông.

Không thể nhìn thấy Đài Loan và đại lục thống nhất, có lẽ là điều khiến Mao Trạch Đông cảm thấy tiếc nuối lớn nhất trong đời.

Bản thân Mao Trạch Đông từng nói, cả đời ông đã làm hai việc lớn. Không giải phóng được Đài Loan đã để lại một cái đuôi cho việc lớn thứ nhất mà ông làm, sự tiếc nuối của ông là điều có thể tưởng tượng được.

Tôi đã từng kể rồi, từ năm 1953 trở đi, năm nào Mao Trạch Đông cũng đi ra biển. Năm nào cũng đăm đăm nhìn biển lớn mà nói: "Chúng ta nhất định phải giải phóng Đài Loan." Có những lời ông nói tôi đã quên mất, nhưng có thể cảm nhận được, sự phẫn nộ của ông đối với "phần tử Đài độc" vượt trội hơn hẳn so với sự phẫn nộ dành cho Tưởng Giới Thạch. Bởi vì Tưởng Giới Thạch cũng kiên quyết Đài Loan là lãnh thổ không thể chia cắt của Trung Quốc. Ở con người Mao Trạch Đông, điều nhận được sự ca tụng đồng lòng nhất của toàn thể người Trung Quốc, chính là quyết tâm kiên cường bảo vệ tôn nghiêm của Trung Quốc và lợi ích dân tộc của ông. Sau đó tôi nhìn thấy từ một tài liệu, năm 1972 Nixon thăm Trung Quốc, thông cáo chung Trung - Mỹ đã hoàn thành đại sự, các quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ lại hò hét đưa ra rất nhiều ý kiến. Chu Ân Lai thỉnh thị Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông với giọng điệu vô cùng kiên quyết đáp rằng: "Cậu có thể nói với Nixon rằng, ngoại trừ phần Đài Loan chúng ta không thể đồng ý sửa đổi ra, những phần khác vẫn có thể thương lượng." Dừng lại một lát, ông lại nghiêm khắc nói thêm một câu: "Bất kỳ mưu đồ muốn sửa đổi phần Đài Loan nào cũng sẽ ảnh hưởng đến khả năng phát hành thông cáo vào ngày mai."

Đọc đoạn văn này, tôi có thể tưởng tượng ra tâm trạng và thần thái lúc đó của Mao Trạch Đông. Kể từ ngày tiến vào thành phố, điều mà Mao Trạch Đông vẫn luôn canh cánh trong lòng chính là vấn đề Đài Loan, trở ngại chính ảnh hưởng đến việc thiết lập quan hệ bình thường giữa hai nước Trung - Mỹ cũng là vấn đề Đài Loan.

Trưởng y tá của Mao Trạch Đông là Ngô Húc Quân, đến bên cạnh Mao Trạch Đông vào đầu thời kỳ kiến quốc. Chúng tôi từng công tác chung lâu dài. Sau khi tôi rời khỏi Mao Trạch Đông, cô ấy vẫn ở lại bên cạnh Mao Trạch Đông. Tết Nguyên đán năm 1976, Mao Trạch Đông mời cô ấy đi ăn cơm. Trước bữa ăn đã xem một bộ phim "Cuộc chiến khó quên". Vốn dĩ sinh thời Mao Trạch Đông không thích xem phim, lần này là ngoại lệ, càng về vế sau ông càng thường xuyên nhớ lại cuộc đấu tranh làm rung chuyển thế giới với những con sóng lớn cuồn cuộn xa xôi trước thời điểm nước cộng hòa ra đời. Ông bắt đầu lén lút rơi nước mắt. Khi bộ phim chiếu đến cảnh Quân giải phóng nhân dân tiến vào thành phố nhận được sự chào đón nhiệt liệt vô song của quần chúng, Mao Trạch Đông hỏi Ngô Húc Quân: "Trong số học sinh chào đón đó có cô không?"

Ngô Húc Quân là học sinh Thượng Hải, Mao Trạch Đông vốn biết điều đó. Hồi đó cô quả thực nằm trong số quần chúng chào đón. Cô không nói nên lời, chỉ vừa rơi nước mắt vừa gật đầu.

Lúc này, nước mắt Mao Trạch Đông tuôn như suối, không thể nào kiềm chế được nữa. Cả hội trường khóc thành một mảnh. Phim còn chưa kết thúc, nhân viên y tế đã vội vàng khiêng Mao Trạch Đông đi.

Tôi nghĩ, trong vô vàn cảm xúc phức tạp khiến Mao Trạch Đông rơi nước mắt ấy, có hay không nỗi tiếc nuối sinh ra vì không thể nhìn thấy Đài Loan được giải phóng?

Cả đời Mao Trạch Đông chưa từng ngừng đọc sách viết lách. Tôi nghĩ, chắc chắn ông cũng để lại sự tiếc nuối ở phương diện này. Bởi vì theo những gì tôi biết, ông có một số kế hoạch và dự định chưa thể thực hiện.

Năm 1954, tôi đi theo Mao Trạch Đông đến Bắc Đới Hà. Khi ông tản bộ trên bãi biển hoặc đứng đăm đăm nhìn biển lớn, miệng thường lẩm bẩm ngâm nga. Ông đang ngâm thơ vịnh vè. Nghe lâu rồi, bác sĩ chăm sóc sức khỏe Từ Đào không kìm được bèn hỏi: "Chủ tịch, thơ của ai mà ng thế ạ?"

Mao Trạch Đông hỏi: "Cậu nghe thấy thế nào?"

"Rất có khí phách, rất hay."

"Đây là thơ của Tào Tháo. Bài đầu tiên trong "Bộ xuất Hạ Môn hành", "Quan thương hải"."

"Tào Tháo cũng biết làm thơ á?"

"Hừm hừm, cậu không biết đấy thôi? Tào Tháo là một nhà chính trị lớn, nhà quân sự lớn phi thường, đồng thời cũng là một nhà thơ phi thường."

Tất cả mọi người nghe xong đều ngẩn ngơ chết trân! Đừng quên rằng, đây là năm 1954, từ rất nhiều năm trước khi Quách Mạt Nhược viết bài văn lật lại án tích cho Tào Tháo. Tào Tháo ư? Chẳng phải là tên gian thần mặt trắng bị muôn đời nghìn kiếp mắng chửi đó sao? Sao Mao Trạch Đông lại nói ông ta phi thường? Nhất định lại có một nhân vật phi thường nào đó tên là Tào Tháo...

"Tào Tháo? Tào Tháo nào?" Từ Đào hỏi.

"Còn Tào Tháo nào nữa, Tào Tháo thời Tam Quốc."

"Ông ta, chẳng phải ông ta là tên gian thần mặt trắng ư?"

"Nói nhảm!" Mao Trạch Đông không chút khách khí nói, "Tào Tháo thống nhất miền Bắc Trung Quốc, sáng lập nên Ngụy quốc. Khi ấy lưu vực sông Hoàng Hà là khu vực trung tâm của toàn quốc. Ông đã cải cách rất nhiều chính chính tệ hại của nhà Đông Hán: ức chế hào cường, phát triển sản xuất, thực thi chế độ đồn điền. Lại còn đôn đốc khai hoang, đẩy mạnh pháp chế, đề xướng tiết kiệm, khiến cho cục diện xã hội chịu sự tàn phá nặng nề bắt đầu ổn định, khôi phục, phát triển. Những điều này chẳng lẽ còn chưa đủ phi thường ư? Bảo Tào Tháo là gian thần mặt trắng. Sách viết như thế, kịch diễn như thế, bách tính cũng nói thế, đó là vụ án oan do quan niệm chính thống phong kiến tạo ra. Ngòi bút giết người đấy, những văn nhân phản động đó lũng đoạn văn hóa, viết ra những thứ rồi lại ngu dân độc hại bách tính, vụ án này chúng ta phải lật lại."

Mao Trạch Đông rất ít khi kích động như vậy, "lo lắng thay cho người xưa" thế này. Trước khi đi ngủ, tâm trạng ông vẫn không sao bình ổn lại được, có chút suy tư nói: "Tôi rất muốn biết tâm lý của giới trẻ các cậu, tôi muốn viết một cuốn sách về giới trẻ các cậu. Những người viết sách hiện nay đều quan tâm giới trẻ có thái độ thế nào đối với công việc, đối với hôn nhân, thế nhưng, giới trẻ có nhận thức như thế nào đối với lịch sử, đối với thế giới?"

Mao Trạch Đông suy cho cùng vẫn không viết bài văn lật lại án tích cho Tào Tháo. Quách Mạt Nhược đã viết, gây ra sóng gió lớn trong toàn quốc. Trải qua một phen tranh luận, đa số nhân dân đã tiếp thu quan điểm của Quách Mạt Nhược.

Mao Trạch Đông rõ ràng nghĩ xa hơn thế, ông không chỉ nghĩ về một mình Tào Tháo, cái ông nghĩ là thay đổi một số quan niệm vốn có của lịch sử. Chẳng bao lâu sau, ông hỏi vệ sĩ Điền Vân Ngọc: "Dạo này cậu đọc sách gì?" Điền Vân Ngọc nói: "Em thích lịch sử và triết học." Mao Trạch Đông nói: "Tôi giới thiệu cho cậu một cuốn sách nhé. Cuốn "Làm thế nào để nhận thức thế giới" của Phùng Khế cậu có thể đọc thử, cuốn sách đó viết vẫn khá ổn."

Mấy ngày sau, ông lại khích lệ Điền Vân Ngọc học tập nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác, đặc biệt kể lại một lượt quan điểm duy vật lịch sử. Sau đó, ông lại nói câu nói đó: "Tôi muốn viết một cuốn sách về giới trẻ các cậu, cuốn sách chuyên dành cho giới trẻ xem. Bởi vì thế giới cuối cùng vẫn thuộc về các cậu."

Mao Trạch Đông từng viết câu thơ nổi tiếng "Bất đáo Trường Thành phi hảo hán" vào năm 1935. Ông không từng bơi sông Hoàng Hà, nhưng lại nhiều lần đến Trường Thành. Đã đến Trường Thành thì nhất định sẽ nhắc đến Tần Thủy Hoàng. Đối với Tần Thủy Hoàng, ông cũng quay ngoắt lại với cái nhìn truyền thống của chúng ta, nói Tần Thủy Hoàng có công với dân tộc Trung Hoa. Ông ta đã làm rất nhiều việc xấu khiến dân chúng lầm than không sống nổi, nhưng ông ta cũng đã làm thành rất nhiều đại sự lừng lẫy có lợi cho dân tộc và sự thống nhất, hơn hai ngàn năm nay, đổi triều đổi đại cũng không thay đổi được chế độ do ông ta sáng lập ra. Ông ta đã hoàn thành những đại nghiệp vĩ đại như "thư đồng văn", "xa đồng quỹ", "hành đồng luân" trong phạm vi toàn quốc, điều này có ý nghĩa trọng đại mang tính lịch sử sâu xa không thể lường đối với việc hình thành quốc gia thống nhất, dân tộc thống nhất của chúng ta. Cho nên, miếu Mạnh Khương Nữ phải bảo vệ cho tốt, địa vị của Tần Thủy Hoàng với tư cách là nhân vật đại diện cho thời đại vĩ đại đó cũng phải được thừa nhận.

Mao Trạch Đông là người đầu tiên trong hàng ngàn hàng vạn năm mang thân phận chí tôn chí kính để lật lại án tích cho Tào Tháo và Tần Thủy Hoàng. Ông quả thực từng chế giễu những kẻ đem chính quyền của chúng ta ra so sánh với Tần Thủy Hoàng rằng: "Nhưng các anh sai rồi, chúng ta còn vượt xa Tần Thủy Hoàng gấp một trăm lần." Đây tuyệt đối không chỉ bạo chính, mà là chỉ sự cống hiến đối với quốc gia và dân tộc.

Ngay trong khoảng thời gian đó, có một lần tôi đấm lưng trước khi đi ngủ cho Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông đột nhiên hỏi tôi: "Ngân Kiều, cậu phải nói thật đấy, các cậu có sợ tôi không?"

Tôi nói: "Có người sợ, có người không sợ. Có lúc sợ, có lúc không sợ."

Mao Trạch Đông thân thiết nói: "Nói cho mọi người biết, đều không cần sợ cả. Mao Trạch Đông cũng là một người bình thường, ông ấy cũng không ngờ mình sẽ làm Chủ tịch Đảng và quốc gia. Vốn dĩ ông ấy muốn làm một ông giáo tiểu học, muốn làm một ông giáo tiểu học cũng đâu phải chuyện dễ dàng..." Dừng lại một lúc, ông dùng giọng điệu quả quyết nói: "Chủ tịch không phải hoàng đế, Chủ tịch chỉ là một người phục vụ của nhân dân."

Đến đầu những năm 60, có một lần Mao Trạch Đông đi Hồ Nam, đoàn tàu chuyên dụng vừa lăn bánh, rất nhiều nhân viên công tác chúng tôi cùng trò chuyện với Mao Trạch Đông.

Nhớ lần đó là Lý Mẫn thay Mao Trạch Đông đi tảo mộ người thân. Khi trò chuyện, Lý Mẫn nói lúc tảo mộ nhìn thấy rất nhiều kẻ bói toán. Mao Trạch Đông cười nói: "Thế thì con cũng đi bói xem sao, xem bọn họ bói có chuẩn không."

Thế nhưng, Lý Mẫn lại kể thêm một tình hình, nói lúc tảo mộ còn nghe thấy có người mắng Mao Trạch Đông. Vừa khéo lúc đó nhân viên phục vụ chuyến tàu Diêu Thục Hiền bước vào. Mao Trạch Đông thản nhiên cười nói: "Tiểu Diêu, con gái tôi về quê tảo mộ, nói vẫn có người mắng tôi kìa."

Diêu Thục Hiền phản xạ có điều kiện hét lên: "Chắc chắn là kẻ địch giai cấp!"

Mao Trạch Đông vẫn đang cười, lắc đầu nói: "Không đúng, không thể nói tuyệt đối như thế được. Có người mắng là bình thường, không có ai mắng mới là bất thường. Người mắng tôi có kẻ xấu, cũng có người tốt. Người tốt đôi khi cũng sẽ mắng người. Bởi vì tôi cũng đâu phải lúc nào cũng đúng đâu." Dừng một lát, ông tiếp tục nói với vẻ mặt suy tư, giọng điệu trở nên trầm ngâm chậm rãi: "Tưởng Giới Thạch từng đào mồ tổ tiên tôi, Đảng Cộng sản cũng từng khai trừ tôi một lần, không cho tôi làm việc, cách mạng không phải chuyện dễ dàng, cách mạng thì phải nỡ chịu hy sinh. Bọn họ đào mồ tổ tiên tôi, mê tín, tôi chẳng phải vẫn rất tốt đó sao? Tôi chẳng phải vẫn là Mao Trạch Đông sao? Bây giờ nhân dân lại xây mộ cho bố mẹ tôi rồi, cũng rất tốt. Tôi cũng là con người, Mao Trạch Đông cũng là con người, con người rồi cũng phải chết, tôi cũng phải chết. Cái gọi là tầm nhìn xa trông rộng, không phải chuyện như thế đâu. Sau khi tôi chết, những việc tôi làm ra thế này cũng sẽ có người mắng. Có một số việc cũng sẽ bị thực tiễn chứng minh là không đúng. Tôi là con người, là con người thì sẽ có sai lầm. Nhưng tôi có niềm tin, tôi vẫn cứ phải cách mạng, người ta mắng cái gì thì tôi vẫn cứ phải cách mạng..."

"Mao Trạch Đông suy cho cùng vẫn không viết ra cuốn sách về giới trẻ đó, thế nhưng những lời mà ông nói với một đám nhân viên công tác trẻ tuổi chúng tôi trên đoàn tàu chuyên dụng lại cứ vang vọng bên tai tôi gần ba mươi năm trời. Bây giờ tôi cũng già rồi, giới tử tương lai liệu có thể hiểu được tư tưởng tình cảm của vị cự nhân cách mạng này không?"

Trước và sau khi tiến vào thành phố, nỗi lo lắng lớn nhất của Mao Trạch Đông không gì bằng sự suy thoái tính cách mạng của con người, theo một ý nghĩa nào đó, sự hứng thú của ông đối với việc thay đổi thế giới tinh thần vượt trội hơn so với sự hứng thú đối với việc thay đổi thế giới vật chất. Bằng sự lãng mạn "vạn năm quá dài, chỉ tranh sớm chiều" của một nhà thơ, ông đã làm một số việc sai lầm vượt quá giai đoạn lịch sử, trái với quy luật khách quan, trong đó cũng bao gồm Đại nhảy vọt và Nhân dân công xã.

Trong muôn vàn nguyên nhân phức tạp dẫn đến việc Mao Trạch Đông phát động sai lầm "Cách mạng Văn hóa", tôi muốn bàn đến một điều. Sự thật lịch sử đã phủ định hoàn toàn "Cách mạng Văn hóa", đồng thời cũng chứng minh đây là sai lầm lớn nhất trong cuộc đời Mao Trạch Đông. Thế nhưng, Mao Trạch Đông suy cho cùng là phạm sai lầm, có bản chất khác biệt với tội ác của Lâm Bưu và "Bè lũ bốn tên". Mao Trạch Đông xét từ mặt chủ quan thì có rất nhiều nguyện vọng tốt đẹp. Ví dụ như, ông rất muốn quét sạch chủ nghĩa quan liêu và hiện tượng hủ bại trong nội bộ Đảng.

Mao Trạch Đông không tài nào chịu nổi chủ nghĩa quan liêu và tham ô hủ hóa. Thời kỳ Tam phản Ngũ phản ông từng nhiều lần nghiêm khắc hỏi tôi: "Cậu có tham ô không?" "Bây giờ cậu không tham ô, sau này cậu có tham ô không?" Hầu như cứ cách một khoảng thời gian là ông lại gõ đầu tôi mấy câu: "Đừng để đạn pháo bọc đường bắn trúng. Các cậu công tác bên cạnh tôi, lại càng phải chú ý chống ăn mòn, phải chịu được thử thách." "Tình cảm chúng ta sâu đậm, thế nhưng, nếu các cậu hủ hóa rồi, thì đừng trách tôi trở mặt không nhận các cậu." "Các cậu ở bên cạnh tôi, chức vụ không cao nhưng địa vị thì không thấp, rất dễ đi vào con đường đặc quyền đặc lợi. Các cậu phải cảnh giác, phải kẹp đuôi làm người!" "Cậu không tham ô, có lãng phí không? Lãng phí cũng không được, lãng phí phát triển tiếp sẽ dẫn đến tham ô hủ hóa." "Phải nuôi dưỡng thói quen tốt cần kiệm tiết kiệm, ví dụ như giặt quần áo, cổ áo ống tay áo chà xà phòng là được rồi, đừng bôi lung tung khắp nơi, phải tiết kiệm."

Chỉ vì cục xà phòng giặt quần áo này mà chúng tôi từng làm một đợt chỉnh phong, đó là lúc đến Vũ Hán. Xà phòng đã dùng hết, bèn nhờ các đồng chí ở Vũ Hán mua giúp mấy cục xà phòng. Lời là do thư ký cơ mật nói với các đồng chí liên quan ở Vũ Hán. Sau khi xà phòng được mang tới, nhân viên công tác cũng mua một cục theo giá tiền. Do xà phòng được cung ứng theo định mức, việc mua thêm một cục ngoài mức cung ứng chính là đặc quyền đặc lợi. Vì chuyện này mà chúng tôi chỉnh phong mười mấy ngày, nguyên nhân là vì: "Sự việc tuy nhỏ, nhưng không thể mở cái tiền lệ này!"

Vị thư ký cơ mật đó sau này đã rời khỏi Mao Trạch Đông. Anh đi theo Mao Trạch Đông mười mấy năm, lúc đi, toàn bộ hành lý dùng một chiếc xe jeep là chở đi hết. Thật sự là hai tay áo thanh gió. Mao Trạch Đông chụp ảnh chung với toàn gia đình anh, lúc bắt tay, đã nói một câu: "Cậu là một người tốt, tôi sẽ nhớ cậu."

Lúc bấy giờ, đất nước vừa trải qua ba năm khó khăn, có một vị vệ sĩ mới đến, bộc lộ tư tưởng nói: "Tôi cứ nghĩ đến làm việc bên cạnh Chủ tịch, thế này thì muốn ăn gì là được ăn nấy rồi..."

Mao Trạch Đông nói: "Các cậu đến bên cạnh tôi, không thăng quan cũng chẳng phát tài, chỉ có thể chịu khổ nhiều hơn chút thôi." Chính vì nguyên nhân này, cứ mỗi lần có người mới đến bên cạnh, Mao Trạch Đông luôn lặp đi lặp lại gặng hỏi: "Cậu có nguyện ý công tác bên cạnh tôi không?"

Những điều Mao Trạch Đông yêu cầu người khác, bản thân ông luôn làm được trước tiên. Những người công tác bên cạnh ông đã lâu, một khi rời khỏi Mao Trạch Đông, hầu như ai nấy đều ngây thơ trong sáng giống như học sinh mới tốt nghiệp, hoàn toàn không có kinh nghiệm xã hội. Đến cương vị công tác mới, ai nấy đều va phải bức tường trong hiện thực xã hội phức tạp, có người thậm chí còn đâm đầu chảy máu.

Vị thư ký cơ mật đó, khi bước ra xã hội, gặp lúc địa phương tổ chức hoạt động ủng hộ quân đội, ăn uống linh đình. Khu vực anh công tác là khu căn cứ cách mạng nghèo khó, đời sống nhân dân rất khổ cực. Anh lập tức đưa ra phê phán nghiêm khắc đối với việc ăn uống linh đình. Kết quả bị gán cho cái tội phản đối Quân giải phóng nhân dân, bị đày xuống cơ sở để "cải tạo tư tưởng".

Một vị vệ sĩ sau khi rời khỏi Mao Trạch Đông, đến hệ thống công an công tác, cũng bởi vì đưa ra ý kiến đối với hành vi mưu lợi tư túi và ăn uống linh đình mà bị chèn ép, từ cơ quan thuyên chuyển xuống đội cải tạo lao động cơ sở để công tác. Trong đội cải tạo lao động có một "tù nhân" là học sinh ưu tú cao tài sinh ở đại học, có cái nhìn cá nhân đối với cuộc tranh luận Trung - Xô, bị phán án tù. "Tù nhân" trong quá trình cải tạo tuyên bố đã chuyển biến quan điểm, nhận thức được sai lầm, chẳng những không được giảm án mà còn bị cộng thêm án phạt. Vị vệ sĩ này đứng ra bất bình, kết quả bản thân cũng trở thành đối tượng bị đấu tố. Anh mang theo nỗi đau khổ không thể hiểu nổi để xin yết kiến Mao Trạch Đông, báo cáo những mặt u ám đủ kiểu nhìn thấy sau khi bước ra xã hội tại bể bơi. Mao Trạch Đông châm hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác, cuối cùng chỉ nói một câu: "Kiên trì tín ngưỡng, kiên trì cách mạng không phải là một chuyện dễ dàng đâu!"

Sau đó, Bộ Công an dựa theo chỉ thị của Mao Trạch Đông, phái tổ điều tra, tra rõ những tình hình mà vệ sĩ phản ánh đều là sự thật. Việc xử lý lại vô cùng khó khăn. Cho đến khi Mao Trạch Đông phê chuẩn tận tay, sinh viên đại học kia mới được khôi phục việc học. Còn vị lãnh đạo sống đặc quyền đặc lợi thì chỉ đổi một đơn vị, chẳng những không mất chức mà còn thăng chức nữa. Ngược lại vị vệ sĩ kia vì đắc tội với một đám người ở đơn vị cũ, không thể ở lại nổi nữa, đành phải cầu kiến Mao Trạch Đông lần nữa, xin giúp đỡ thuyên chuyển đến đơn vị khác công tác.

Mao Trạch Đông biết rõ một số tình hình tồn tại trong xã hội. Khi tôi và một số vệ sĩ khác rời đi, cuộc trò chuyện của ông với chúng tôi, chưa bao giờ thiếu hai nội dung. Một là kẹp đuôi làm người, hai là kiên trì tính cách mạng, không thể suy sụp nhụt chí.

Mao Trạch Đông phát hiện Đảng và quốc gia do một tay ông sáng lập có một số điểm chưa được như ý muốn, bèn vẫn luôn "muốn nghĩ ra một biện pháp". Tôi cho rằng, đây là một trong những nguyên nhân khiến ông phát động "Cách mạng Văn hóa". Thế nhưng, "biện pháp" này của ông đã bị sự thật chứng minh là sai lầm, mang lại chỉ là mười năm hạo kiếp.

Đây là sự tiếc nuối cuối cùng của Mao Trạch Đông, cũng là sự tiếc nuối của lịch sử.