Mao Trạch Đông có thích nghe mọi người hô vạn tuế không?

Từng thích, cũng từng không thích; từng nghe đến quen tai, cũng từng nghe đến phiền lòng.

Tôi nhớ đến một câu Mao Trạch Đông từng nói: "Các cậu không coi tôi là lãnh tụ thì không được, nhưng cứ luôn coi tôi là lãnh tụ cũng không xong, tôi chịu không nổi..." Đoạn này là ông nói với nhiều vệ sĩ và chiến sĩ cảnh vệ chúng tôi. Đó là khi ông nghỉ ngơi, cùng chúng tôi trò chuyện đùa giỡn, có người trong chúng tôi còn gò bó, nên ông mới nói những lời này.

Lần đầu tiên tôi nghe thấy quần chúng hô Mao Chủ tịch vạn tuế là vào mùa hè năm 1947. Lần đầu tiên tôi nói ở đây, không bao gồm việc hô khẩu hiệu trong các đại hội quần chúng thường ngày, mà là chỉ tiếng reo hò tự phát của quần chúng khi đối diện với Mao Trạch Đông.

Đó chính là lần quân truy đuổi gồm bảy lữ đoàn của Lưu Khản bám riết không rời. Trung ương Tung đội cách Mễ Chi 20 dặm, bỏ đường lớn, rẽ vào con đường núi phía đông. Qua Tỉnh Nhi Bình, Trần Gia Câu, vượt qua một ngọn núi, đến dải đất lớn giữa Mễ Chi và Hà Huyện. Trên đường lớn hiếm khi gặp người dân, nhưng vừa rẽ vào đường núi, người dần dần đông lên, trên đồng có người làm việc, trên đường có người gánh đồ. Đi sâu vào trong, đúng dịp chợ bục, người qua kẻ lại, mua bán hàng hóa, rất náo nhiệt. Rõ ràng, quân địch vẫn chưa từng đến đây.

Mao Trạch Đông nhíu mày trên lưng ngựa, bởi nếu quân truy đuổi đến nơi, một tai họa rất có thể sẽ xảy ra. Ông ra lệnh cho cảnh vệ tiểu đội trưởng gọi đồng chí phụ trách nhóm quần chúng đến: "Lập tức tập hợp người của các cậu lại, đi vào trong quần chúng, tuyên truyền với bà con về việc vườn không nhà trống. Quân địch sắp tới nơi rồi, không thể để bà con chịu tổn thất, cũng không thể để địch no bụng!" Mao Trạch Đông lại ra lệnh cho Chi đội tham mưu trưởng: "Đừng kinh động quần chúng ở chợ. Bộ đội vòng qua bên ngoài thị trấn."

Thế nhưng, quần chúng đã nhìn thấy đội ngũ này, lần lượt ùa ra ngoài thị trấn. Quan hệ quân dân lúc đó quả thực như cá với nước, bà con tranh nhau hỏi thăm các đồng chí. Khi ấy, cái tên vang dội Mao Trạch Đông đã không còn ai là không biết. Nhưng do giới hạn về điều kiện, ngay cả ở vùng giải phóng cũ, người ta cũng chỉ thấy qua tranh vẽ, chưa từng thấy ảnh, càng ít người được gặp người thật. Huống hồ, trong thời gian chuyển chiến Thiểm Bắc, Mao Trạch Đông luôn dùng bí danh Lý Đức Thắng, nên phần lớn thời gian không bị người ta nhận ra. Có chủ nhà sống cùng Mao Trạch Đông sớm tối mấy chục ngày, ngày nào cũng nhắc đến Mao Chủ tịch mà không biết Mao Trạch Đông đang ngồi ngay đối diện mình.

Lần này lại xảy ra sự cố. Trong đám đông bỗng vang lên tiếng kêu kinh ngạc không mấy chắc chắn: "Mao Chủ tịch?"

Mao Trạch Đông trên lưng ngựa bỗng quay đầu, hoàn toàn là do bản năng nhìn về hướng tiếng kêu kia một cái. Chỉ trong cái liếc mắt đó, tiếng kêu ngạc nhiên thứ hai đã vang lên: "Mao Chủ tịch! Mao Chủ tịch! Mao Chủ tịch vạn tuế!"

Đám đông đột ngột nổi sóng, người trong trấn vứt bỏ bàn tính cán cân, vứt cả hàng hóa không màng, cắm đầu chạy ra ngoài trấn, lập tức hợp thành dòng lũ cuồn cuộn; quần chúng đã ở ngoài trấn nhanh chân một bước vây lấy Mao Trạch Đông trên lưng ngựa, tiếng reo hò vang vọng tận mây xanh như sấm sét: "Mao Chủ tịch vạn tuế! Mao Chủ tịch vạn tuế!..."

Đội ngũ hoàn toàn bị cuốn vào dòng người sôi sục, không nhúc nhích được bước nào. Mao Trạch Đông trên lưng ngựa vẫy tay với quần chúng, gương mặt lộ nụ cười bình thản, nhưng đôi mắt hơi ươn ướt. Đôi mắt các đồng chí đều ươn ướt, và cũng cảm thấy vinh quang tự hào. Chúng tôi tự nhiên xem tiếng reo hò này là sự ủng hộ và yêu mến của quần chúng đối với Đảng, quân đội và sự nghiệp mà chúng tôi đang phấn đấu. Cái tên Mao Trạch Đông đã trở thành đại diện cho lý tưởng, niềm tin và sức mạnh. Tiếng reo hò này không cuồng nhiệt như tiếng reo hò của Hồng vệ binh 20 năm sau, nhưng cái dòng cảm xúc chân thành, mộc mạc, gần gũi, mãnh liệt kia lại càng lay động lòng người hơn. Khiến người ta xúc động, trào dâng lệ nóng. Tôi thấy những đứa trẻ chạy nhảy reo hò; thấy những thanh niên giơ cao cánh tay thẳng đứng như rừng; thấy các bà vợ chen lấn nhón chân nhìn xa, một vẻ tươi vui thầm kín lại tràn đầy sức xuân bao phủ đôi mắt họ, dập dờn trên khóe môi họ. Cụ già quấn khăn trắng trên đầu vứt bỏ xẻng, lau nước mắt trên mặt, chen đến cạnh ngựa của Mao Trạch Đông, với tay chỉ chạm được một cái vào vạt áo sau của Mao Trạch Đông, gương mặt nâu đầy nếp nhăn đã tỏa sáng rực rỡ như hồi sinh tuổi xuân! Không có báo đài "tuyên truyền thổi phồng", nếu nhất định phải nói có, thì đó chính là những lời nguyền rủa của Quốc Dân Đảng: "thổ phỉ", "cướp giặc", "quỷ dữ". Mao Trạch Đông hoàn toàn dùng sự thật để nói chuyện. Ông nắm rõ như lòng bàn tay cục diện Trung Quốc và tâm lý quần chúng, ông dùng ngôn ngữ bình dân nhất để giải thích những đạo lý sâu xa cho người dân; ông dùng tư tưởng, lý luận, năng lực tổ chức xuất sắc và nghệ thuật lãnh đạo kiệt xuất của mình để thu phục một lớp con cháu ưu tú của dân tộc làm người theo đuôi, rồi thông qua lớp người theo đuôi này mà đoàn kết tuyệt đại đa số quần chúng, thế là ông trở thành vị lãnh tụ được nhân dân hết lòng ủng hộ yêu mến.

Tôi cho rằng, khi đó Mao Trạch Đông thích nhân dân hô vạn tuế, hy vọng nhân dân hô vạn tuế. Bởi trong lòng người dân khi ấy, Mao Trạch Đông và Đảng Cộng sản là một; bởi vạn tuế hay không là dấu hiệu để đo lường phương châm chính sách của Đảng; bởi người được lòng dân mới có thể có được thiên hạ!

Mao Trạch Đông bước vào thành Bắc Kinh trong tiếng vạn tuế. Nhớ ngày vào thành, Mao Trạch Đông một chân trên xe, một chân dưới đất, nói với Chu Ân Lai: "Vào thành đi thi đây! Chúng ta quyết không làm Lý Tự Thành, chúng ta hy vọng thi được kết quả tốt!"

Đại quân vượt sông, tiến quân toàn quốc, chuẩn bị Hội nghị Chính hiệp, khôi phục kinh tế, phát triển sản xuất... Mao Trạch Đông trăm công nghìn việc, bận mà không loạn. Ngày 2 tháng 5, hẹn Liễu Á Tử cùng dạo Di Hòa Viên, chèo thuyền trên hồ Côn Minh.

Nhớ ngày đó du khách rất đông, khi vào cửa vườn, có người nhận ra Mao Trạch Đông. Tôi chỉ nghe thấy một mảng bàn tán kinh ngạc phấn khích: "Mao Chủ tịch!" "Mao Chủ tịch!" "Là Mao Chủ tịch!" Trong đám đông vang lên tiếng vỗ tay, nhưng không hề hô vạn tuế.

Khi du thuyền chuẩn bị cập bến, chúng tôi thấy bờ đông hồ đã tập trung rất nhiều người, bèn đề nghị chuyển sang cập bến ở góc đông nam, để Mao Trạch Đông lên xe từ cửa nam về, Mao Trạch Đông lắc đầu: "Người bờ đông đông thì sợ gì? Các cậu đừng sợ quần chúng chứ."

Du thuyền tiến về bờ đông, đám đông trên bờ nổi sóng, khi quần chúng nhìn rõ Mao Trạch Đông trên thuyền, tiếng reo hò bùng nổ dữ dội:

"Mao Chủ tịch vạn tuế!"

Mao Trạch Đông lên bờ, lập tức bị đám đông náo nhiệt vây chặt, vô số cánh tay vươn ra tranh nhau bắt tay Mao Trạch Đông. Lúc này, Mao Trạch Đông không hề muốn nổi bật bản thân. Ông luôn chú ý kéo Liễu Á Tử bên cạnh, vai sát vai, thậm chí còn chăm sóc để Liễu Á Tử đi trước nửa bước. Lên xe cũng là ưu tiên chăm sóc Liễu Á Tử lên xe trước, rồi bản thân mới lên.

Trên xe, Mao Trạch Đông hăng hái, làm động tác đơn giản nói: "Hôm nay là lần đầu tiên chúng ta dạo Di Hòa Viên, cũng là lần đầu tiên thấy có nhiều quần chúng dạo vườn như vậy. Tiên sinh Liễu Á Tử vui, tôi cũng vô cùng vui."

Ngày 12 tháng 5, Mao Trạch Đông và Chu Đức tiếp đón đại biểu Đại hội Đại biểu Thanh niên Toàn quốc lần thứ nhất tại quảng trường trước cổng Hương Sơn. Các đại biểu chia nhau đi trên 8 chiếc xe tải đến Hương Sơn, dọc đường hát "Phương Đông hồng, mặt trời mọc, Trung Quốc ra đời một Mao Trạch Đông...", hát mãi không chán.

Vài ngày trước khi tiếp đón đại biểu phụ nữ toàn quốc, các đại biểu nhảy cẫng lên reo hò, vui mừng đến mức không thể tả xiết. Tiếng hô "Mao Chủ tịch vạn tuế" liên miên không dứt, vang vọng tận mây xanh. Ngăn cũng không ngăn được. Lần tiếp đón đại biểu thanh niên này, Mao Trạch Đông rất chú ý hành động thống nhất với Chu Đức, khi đi về phía các đại biểu thanh niên, dù Mao Trạch Đông đi trước một chút, nhưng có thể thấy, ông chú ý không để khoảng cách quá xa với Chu Đức; thi thoảng lại chậm bước chân một nhịp để chăm sóc Chu Đức theo kịp.

Thế là, khi các đại biểu thanh niên hô vang "Mao Chủ tịch vạn tuế", cũng đã hô cả "Chu Tổng tư lệnh vạn tuế"!

Đại biểu thanh niên đọc bài hiến từ. Có đoạn này: "Mao Chủ tịch vĩ đại, chúng con lắng nghe tiếng nói của Người trong bóng tối. Tiếng nói của Người là nguồn hy vọng và dũng khí của chúng con..."

Sau khi trở về Song Thanh biệt thự, Mao Trạch Đông rất vui, nói: "Các đại biểu thanh niên nói tiếng nói của tôi là nguồn hy vọng và dũng khí của họ. Trong mắt tôi, tiếng nói của thanh niên Trung Quốc cũng là nguồn hy vọng và dũng khí của tôi."

Tôi cảm thấy, thái độ của quần chúng khi đó hô vạn tuế và Mao Trạch Đông khi nghe quần chúng hô vạn tuế đều là bình thường, chính xác. Mao Trạch Đông quả thực có công lao vĩ đại, mỗi một thắng lợi của cách mạng dân chủ mới Trung Quốc đều không tách rời tên tuổi của ông. Lịch sử hết lần này đến lần khác chứng minh sự anh minh và đúng đắn của ông. Nhân dân chân thành sùng bái ông, ông cũng có thể chú ý đặt mình vào một vị trí thích hợp. Khi tiếng vạn tuế trên quảng trường Thiên An Môn như sóng gào núi thét, ông có một khoảng thời gian khá dài giữ được đầu óc vô cùng tỉnh táo. Tôi có thể đưa ra một ví dụ.

Sau khi toàn quốc giải phóng, ví dụ quan trọng nhất không gì hơn là quyết định phái Chí nguyện quân Nhân dân Trung Quốc sang Triều Tiên tác chiến với quân đội Mỹ năm 1950. Đưa ra quyết định như vậy là phải mạo hiểm cực lớn. Lúc đó có không ít người cho rằng, vừa mới dựng nước, vết thương chiến tranh hơn 20 năm vẫn chưa chữa lành, mà đã so găng với quốc gia đế quốc số một, so găng với quân đội của hơn mười nước Liên Hợp Quốc, há chẳng phải là phát điên sao? Bi kịch của Lý Tự Thành chính là từ kiểu đối phó với cuộc xâm lược của người Nữ Chân ngoài cửa ải này, sau khi thất bại dẫn đến sụp đổ toàn diện!

Tôi nhớ Mao Trạch Đông ít nhất ba ngày ba đêm không ngủ. Có lần tôi giúp ông uống thuốc ngủ ba lần, ông vẫn không ngủ được, lại bò từ trên giường xuống. Hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác, hết chén trà này đến chén trà khác. Ông đã đưa ra quyết định phái Chí nguyện quân.

Mao Trạch Đông một khi đã đưa ra quyết định, những người giữ thái độ hoài nghi liền không nghi ngờ nữa. Bộ Chính trị và Chính phủ nhất trí đồng ý quyết định quyết đoán này. Sự thực này cho thấy, do kinh nghiệm lịch sử, mọi người tin Mao Trạch Đông đã vượt quá tin chính mình, thậm chí vượt quá tin vào trí tuệ và ý kiến của tập thể. Bởi trong lịch sử, Mao Trạch Đông nhiều lần thuộc về thiểu số, nhưng ông luôn đại diện cho cái đúng...

Chiến tranh Triều Tiên tuyên bố kết thúc bằng việc ký kết hiệp định đình chiến. Trong thời gian chiến tranh Triều Tiên, kinh tế quốc dân trong vài năm ngắn ngủi đã được khôi phục và phát triển nhanh chóng. Lịch sử lại một lần nữa chứng minh sự đúng đắn của Mao Trạch Đông, cũng chứng minh thái độ tin Mao Trạch Đông vượt quá tin chính mình, thậm chí vượt quá tin vào tập thể của mọi người là một lựa chọn đúng đắn.

Hai chữ "vượt quá" ở phía sau rõ ràng là một trong những nguồn gốc của nhiều thảm họa xuất hiện ở Trung Quốc sau này. Kiểu cai trị gia trưởng chế này như một phần của văn hóa Trung Quốc đã tồn tại hàng ngàn năm, về sau, không phải do trách nhiệm của một mình Mao Trạch Đông, kiểu gia trưởng chế này và "độc đoán chuyên quyền" gắn liền mật thiết với nó lại được tiếp diễn và phát triển trong một Trung Quốc xã hội chủ nghĩa.

Tôi muốn nhấn mạnh một lần nữa, đây không phải trách nhiệm của một mình Mao Trạch Đông. Tôi sống và làm việc bên cạnh Mao Trạch Đông, tai nghe mắt thấy một vùng tiếng "vĩ đại", "anh minh", "vạn tuế". Dù là trong Đảng hay ngoài Đảng, dù là cán bộ lãnh đạo hay quần chúng, thậm chí như các tiên sinh Trương Lan, Lý Tế Thâm, Thẩm Quân Nho, Trần Thúc Thông, Hà Hương Ngưng, Mã Tự Luân v.v. Mao Trạch Đông đích thân đi dìu họ xuống xe, lên bậc thềm, những bậc tiền bối của cách mạng dân chủ này cũng không ngoại lệ, ai nấy đều giơ ngón cái, tán dương "thật vĩ đại", "nhân vật vĩ đại nhất", "thật giỏi quá", "nhà quân sự đánh khắp cả nước không đối thủ", "chúng tôi đều là những người từng trải qua mấy triều đại. Không triều đại nào có người sánh được với Mao Chủ tịch"...

Trong tiếng ca tụng, Mao Trạch Đông có thể nảy sinh chút tâm lý kiêu ngạo, nhưng cảm giác của tôi, ông vẫn không thiếu sự cảnh giác. Sau khi đình chiến Triều Tiên, chắc là năm thứ hai. Chủ tịch Kim Nhật Thành tặng Chủ tịch Mao Trạch Đông 24 thùng táo.

Thông thường quà tặng từ trong và ngoài nước gửi cho Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông nhìn thấy chỉ là một tờ danh mục quà tặng giấy trắng mực đen, không thấy hiện vật. Hiện vật do bộ phận phụ trách quà tặng trực tiếp giao nộp công. Lần này vì là quà do Kim Nhật Thành tặng, lại là thực phẩm không dễ bảo quản, nên Mao Trạch Đông dặn tôi chuyển tặng số táo đó cho bộ đội cảnh vệ.

Tôi mang táo đến trung đội cảnh vệ thứ nhất, vừa đúng dịp trước Tết, mọi người vô cùng vui mừng. Bảy tay tám chân mở thùng giấy, bỗng nhiên đều ngây người. Những quả táo Quốc Quang đó, to bằng nắm tay, đều đặn cân đối. Vấn đề là trên mỗi quả táo đều có một hàng chữ: "Mao Chủ tịch vạn tuế".

Chữ đó không xóa được, sau này mới hiểu, là được viết lên táo từ sớm, do ánh nắng mặt trời chiếu mà thành.

"Mao Chủ tịch vạn tuế" làm sao có thể ăn được chứ? Mọi người bó tay không biết làm sao. Bèn có người nói: "Thế này cũng tốt, thôi đừng ăn, giữ lại, ngày nào cũng có thể ngửi thấy mùi thơm của táo."

Tôi báo cáo tình hình này với Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông hoàn toàn không tán thành. Nhíu mày lắc đầu: "Tôi vốn không thích cái khẩu hiệu này. Làm gì có ai sống được một vạn tuổi? Không sống nổi thì ăn đi."

Thế là, 24 thùng táo Quốc Quang có in chữ "Mao Chủ tịch vạn tuế" đều bị chúng tôi ăn hết. Việc này nếu là trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", có khả thi không? E rằng còn được nâng niu cao hơn cả "xoài", thờ phụng như thần linh.

Tôi vẫn luôn cho rằng, một người chỉ có thể từng bước từng bước chân leo núi, không thể tự mình nâng mình lên núi được. Người được nâng lên núi chỉ có thể là người khác. Việc xảy ra "gia trưởng chế" và "độc đoán chuyên quyền", trách nhiệm không thể đẩy hết cho một mình Mao Trạch Đông. Cũng không thể đẩy hết cho Lâm Bưu, bè lũ "Tứ nhân bang". Suy cho cùng, tuyệt đại đa số người hô vạn tuế không phải là kẻ dã tâm, âm mưu. Mao Trạch Đông lúc đầu cảnh giác với sự phát sinh và phát triển của "sùng bái cá nhân" này. Việc ăn táo vừa kể là một ví dụ. Không cho phép dựng tượng đồng cho ông trên quảng trường Thiên An Môn. Gọi đó là "chỉ có ý nghĩa châm biếm" cũng là một ví dụ. Những ví dụ như vậy có thể kể ra rất nhiều. Tôi nói một lời bào chữa không thỏa đáng: Nhân vật vĩ đại đến mấy, sống ở cái Trung Quốc có lịch sử hàng ngàn năm hô vạn tuế này, ngày ngày đối mặt với tiếng vạn tuế, không quen cũng sẽ quen. Cuối cùng trở thành tập quán, đương nhiên.

Vạn tuế hô nhiều rồi, tất nhiên thần thánh hóa, thần thánh hóa rồi thì xa rời quần chúng. Càng xa rời quần chúng thì càng dễ bị thần thánh hóa; phát triển theo vòng lặp, bi kịch sẽ xảy ra.

Năm 1952, Mao Trạch Đông đi Vũ Hán, dạo núi Quy Sơn, núi Xà Sơn, tham quan Hoàng Hạc Lâu. Lúc này ông đã không thể tùy ý đi vào trong quần chúng như thời kỳ chuyển chiến Thiểm Bắc nữa. Các bộ phận an ninh kiên quyết phản đối, ông đành phải thỏa hiệp, đeo khẩu trang đi vào trong quần chúng nhân dân. Tình hình lúc đó là: Cơ hội quần chúng gặp Mao Trạch Đông ngày càng ít, nhưng nhìn thấy chân dung Mao Trạch Đông lại ngày càng nhiều, ngày nào cũng có thể nhìn thấy ở khắp nơi. Đúng dịp Tết, người đi chơi xuân không ít. Một đứa trẻ nhỏ thế mà lại nhận ra Mao Trạch Đông đeo khẩu trang qua lớp khẩu trang.

"Mao Chủ tịch!" Một tiếng reo hò kinh ngạc của đứa trẻ, đám đông ồ lên một tiếng hỗn loạn, như sóng trào ùa đến, trong chớp mắt, người chen người, chen thành một đám. La Thụy Khanh, Lý Tiên Niệm, Vương Nhậm Trọng, Dương Kỳ Thanh ở bên ngoài bảo vệ, chúng tôi những vệ sĩ vây quanh Mao Trạch Đông ở bên trong, theo dòng người lay động, khắp nơi đều là người, dù sao cũng không ngã được, cứ thế chen qua chen lại, ướt đẫm mấy lần mồ hôi, cuối cùng chen xuống núi. Chen đến bờ sông, bảo vệ Mao Trạch Đông lên thuyền.

Mao Trạch Đông tháo khẩu trang, quay đầu vẫy tay với mọi người. Tiếng vỗ tay trên bờ vang dội như sấm. Tiếng reo hò vạn tuế rung chuyển đất trời, đinh tai nhức óc. La Thụy Khanh và Dương Kỳ Thanh ngồi không yên, làm kiểm điểm với Bộ Chính trị, nói bảo vệ an ninh không làm tốt. Mao Trạch Đông hoàn toàn không có ý trách móc. Ông chỉ phát ra một nụ cười từ đáy lòng, giọng điệu mang theo một chút say sưa nói: "Thật là một tòa Hoàng Hạc Lâu không xuống được!"

Ông chỉ nói đúng câu này...

Từ Vũ Hán đi thuyền đến Nam Kinh. Trần Nghị và Trương Ái Bình từ Thượng Hải vội vàng đến Nam Kinh gặp Mao Trạch Đông. Mao Trạch Đông ở Nam Kinh hai ngày, máy bay Quốc Dân Đảng oanh tạc Thượng Hải. Việc Phan Hán Niên bị bắt không phải ý của Mao Trạch Đông, Mao Trạch Đông chỉ nghe người ta báo cáo sau sự việc. Nói Phan Hán Niên tiết lộ tin tức cho địch, tài liệu là do Bộ Công an làm, nói Phan Hán Niên có vấn đề lịch sử. Mao Trạch Đông sau khi đến Nam Kinh, địch đoán Mao Trạch Đông chắc đã đến Thượng Hải. Tính toán ngày giờ oanh tạc Thượng Hải. Mao Trạch Đông chỉ biết những chuyện này sau khi Phan Hán Niên bị bắt.

Sau đó, các biện pháp an ninh ngày càng nghiêm ngặt, phát triển đến sau này, ngay cả máy bay cũng không cho Mao Trạch Đông ngồi. Là quyết định của Trung ương. Sợ máy bay gặp tai nạn.

Bản thân Mao Trạch Đông hy vọng đi vào trong quần chúng, nhưng người đối diện với ông là một "tập thể". Ông từng có sự so găng với "tập thể" này. Ở Bắc Đới Hà, ông từng kiên trì "ra ngoài đi dạo", không đi ra được còn nổi giận. Bộ phận liên quan sợ Mao Chủ tịch tức sinh bệnh, đồng ý cho ông ra ngoài đi, nhưng bắt buộc phải đeo khẩu trang, đeo kính râm. Mao Trạch Đông đi trên ruộng muốn trò chuyện với xã viên: "Vị khách không mời" đeo khẩu trang kính râm. Sau lưng theo một đám người, ai còn dám trò chuyện với ông nữa chứ? Mao Trạch Đông giận dữ tháo khẩu trang kính râm vứt sang một bên. Thế này thì nguy rồi, nông dân như phản xạ có điều kiện bật dậy hô: "Mao Chủ tịch vạn tuế!". Nông dân gần xa lập tức ùa đến như ong vỡ tổ. Vì an toàn, chúng tôi vệ sĩ và cảnh vệ không nói không rằng, nhanh chóng vây lấy Mao Trạch Đông rời đi. Ông nổi giận cũng vô ích, đổi ai làm cảnh vệ cũng sẽ làm như vậy.

Chúng tôi các vệ sĩ nhiều lần bàn tán riêng: Cuộc sống của Mao Chủ tịch quá thanh đạm, quá đơn điệu, quá tẻ nhạt, quá không có tự do.

Bạn không tin, bạn khó tưởng tượng nổi, phải không? Vậy bạn hãy nghĩ đến các phi hành gia trên tàu vũ trụ xem, đi mười vạn tám ngàn dặm nhưng vẫn luôn ở trong khoang kín. Có lẽ cách so sánh này của tôi không thỏa đáng.

Dấu chân Mao Trạch Đông khắp toàn quốc. Thế nhưng, ông không thể dạo phố, không thể dạo vườn. Không thể tùy tiện vào rạp chiếu phim, không thể tùy tiện lên cửa hàng bách hóa. Ông là lãnh tụ của nhân dân, toàn thể nhân dân cả nước đều hô ông vạn tuế. Nhưng ông không có tự do tùy tiện gặp người, phần lớn phải qua sắp xếp trước, ngay cả phục vụ trên tàu hỏa chuyên dụng muốn gặp ông, cũng cần qua sự đồng ý của chúng tôi vệ sĩ. Tư tưởng ông hoạt bát, tung hoành không gò bó, thế mà ngay cả máy bay cũng không được ngồi. Ông chỉ là một cá nhân, đối diện là quyết định của tổ chức. Có lúc, ông một câu nói có thể thay đổi tiến trình lịch sử Trung Quốc. Nhưng đồng thời, ông nói một trăm câu cũng không nhận được tự do đi ăn nhà hàng. Ông nói chuyện trong tường đỏ trái đất cũng có thể rung chuyển, nhưng ông muốn tùy tiện bước ra khỏi tường đỏ một bước thì là chuyện không thể. Phải qua bộ phận liên quan đồng ý sắp xếp... Ông đã từng ngưỡng mộ cuộc sống tự do tự tại của những công nhân, nông dân, binh sĩ và thị dân bình thường ấy biết bao!

Năm 1955, Tổng thống Sukarno đến thăm Trung Quốc. Tôi theo Mao Trạch Đông ra sân bay tiễn Sukarno. Sau khi máy bay cất cánh, Mao Trạch Đông bỗng nói với tôi: "Ngân Kiều, chúng ta tìm một nhà hàng ăn cơm đi." Tôi đề nghị: "Chúng ta ăn món dương nhục phao mô (thịt cừu chan bánh) đi, tôi từng ăn ở nhà hàng đó." Lúc đó chưa đến giờ kinh doanh của nhà hàng, nên việc dễ xử lý. Cảnh vệ tốt. Trong nhà hàng chỉ có ông và nhân viên công tác bên cạnh ông. Mao Trạch Đông không thích ăn thịt cừu, ăn không được mấy miếng, ông chỉ nhìn mọi thứ thuộc về nhà hàng đầy tình cảm. Những thứ này có thể đánh thức những ký ức xa xôi mà thân thiết ấy. Ông còn "vi hành", đến vườn Đinh Gia xem hoa cúc do một ông lão họ Đinh trồng. Hoạt động kiểu này đối với ông là sự hưởng thụ to lớn, đáng tiếc số lần quá ít, đếm trên đầu ngón tay!

Ngày 13 tháng 3 năm 1958, sau khi Mao Trạch Đông tham quan Đại học Nam Khai và Đại học Thiên Tân, đi ra đúng lúc giờ ăn trưa. Ông kiên quyết muốn đến nhà hàng ăn một bữa cơm, bèn đến nhà hàng Chính Dương Xuân trên đường Trường Xuân. Vốn cũng đã có sắp xếp; sẽ không có người ngoài vào. Xung quanh đều bố trí trạm gác. Thế nhưng Mao Trạch Đông bị bí, nhìn ra cửa sổ thấy cảnh đường phố. Chỉ cái nhìn này thôi, đã bị một người phụ nữ phơi quần áo trên lầu đối diện phát hiện. Người phụ nữ đó kêu lên đầy kinh ngạc: "Mao Chủ tịch, Mao Chủ tịch, Mao Chủ tịch vạn tuế!"

Kể từ khi "Mao Chủ tịch" và "vạn tuế" trở thành cụm từ không thể tách rời, sự việc liền biến thành thế này: Hô Mao Chủ tịch thì tất nhiên có vạn tuế, hô vạn tuế thì tất nhiên có Mao Chủ tịch. Trong chớp mắt, đám đông từ khắp bốn phương tám hướng ùa đến như nước lũ, tiếng vạn tuế đợt này cao hơn đợt khác. Dù rằng trong đó nhiều người muốn gặp nhưng không gặp được Mao Trạch Đông. Cảnh tượng reo hò này đã có điểm khác với cảnh tượng reo hò tôi từng thấy ở Thiểm Bắc. Bà con Thiểm Bắc hô vạn tuế, người ở độ tuổi giới tính khác nhau có đặc điểm sống động riêng biệt; quần chúng Thiên Tân hô vạn tuế thiếu đặc điểm riêng, thể hiện ra là cùng một hình thái nhiệt liệt. Hoặc còn mang theo mù quáng.

Đám đông sôi sục vây kín nhà hàng Chính Dương Xuân. Nút giao thông gần đó đều bị tắc nghẽn. Giao thông tê liệt, cảnh sát giao thông cũng chen theo, đều muốn nhìn Mao Trạch Đông một cái mà. Mao Trạch Đông muốn đi vào trong quần chúng, chúng tôi tất nhiên không đồng ý. Thật ra tình huống này, dịp này đi vào trong quần chúng thì có ích gì chứ? Không thể nào như ở Thiểm Bắc cầm phân, đẩy cối xay trò chuyện việc nhà việc cửa, điều tra nghiên cứu thực tế xã hội được nữa. Người và "thần" chỉ có quan hệ cầu nguyện và ban ơn, không thể có quan hệ đối thoại bình đẳng.

Từ hơn một giờ sáng đến hơn năm giờ chiều, chúng tôi bị vây sáu tiếng đồng hồ hơn. Quân khu cảnh bị dùng một tiểu đội binh lực cứng rắn đẩy một chiếc xe ô tô con "Warsaw" vào trong đám đông, chen đến cửa "Chính Dương Xuân". Một nhóm chiến sĩ cường tráng khỏe mạnh khó khăn lắm mới bảo vệ Mao Trạch Đông lên xe ô tô. Xe "Warsaw" nhỏ, bình thường Mao Trạch Đông không ngồi vào được. Hôm đó bị các chiến sĩ cứng rắn nhét vào. Sau đó, vẫn do các chiến sĩ phía trước mở đường, phía sau đẩy xe, cuối cùng cũng xông ra khỏi vòng vây. Sau sự việc thu dọn, giày mũ, bút máy và đồng hồ thu được bảy giỏ rưỡi.

Ở Bắc Đới Hà, Mao Trạch Đông từng vì quần chúng hô vạn tuế, không trò chuyện được, mà nổi giận. Hôm nay đối mặt với tiếng reo hò nhiệt liệt của nhân dân Thiên Tân, nhìn thấy quần chúng theo đuôi ông như si như cuồng, Mao Trạch Đông lại không khỏi cười say sưa. Ông cũng chỉ nói một câu: "Lại một lần Hoàng Hạc Lâu nữa."

Câu này là khen hay chê?

Sự thật là, sau này Mao Trạch Đông chỉ cần lộ ra ý "tùy tiện đi dạo", bộ phận liên quan liền lấy ví dụ Hoàng Hạc Lâu và Chính Dương Xuân ra. Dù không nói đến an toàn của Mao Trạch Đông, cũng cần cân nhắc đừng kinh động đến cuộc sống xã hội bình thường chứ. Mao Trạch Đông cả đời anh hùng, lại đành phải cúi đầu nhượng bộ trước "Hoàng Hạc Lâu" và "Chính Dương Xuân". Lâu dần, ông quen với cuộc sống thâm cư giản xuất.

Sự thật là, năm 1949 Mao Trạch Đông chèo thuyền hồ Côn Minh cùng Liễu Á Tử, tôi tận tai nghe Mao Trạch Đông nói với Liễu Á Tử: "Ông hiện tại có thể cởi trần xung trận phát biểu bài viết, nói chuyện, hiện tại khác với thời Tưởng Giới Thạch rồi, an toàn cá nhân của ông là có bảo đảm, ý kiến của ông sẽ được tôn trọng." Thế nhưng mười năm sau, đến năm 1959, tôi lại tận tai nghe ông nói ở Lư Sơn về vị Bành Đức Hoài "cởi trần xung trận" viết kiến nghị thư: "Bành Đức Hoài, quân đội không theo tôi thì tôi có thể lại về nông thôn tổ chức đội du kích, kiến thiết quân đội lần nữa." Đây là lời thách thức đầy tự tin. Ông tin chính mình hơn xa tin Bành Đức Hoài, thậm chí hơn cả tin tập thể. Sự phát triển của sự việc sau này, quả thực chứng minh sự tự tin này của ông là có căn cứ, có đạo lý. Ông một câu nói có thể khiến toàn bộ tổ chức Đảng đều tê liệt! Ông đứng ở đâu, quần chúng sẽ bị thu hút chạy theo hướng đó.

Mao Trạch Đông từng thích "vạn tuế", từng không thích "vạn tuế". Ông sau này phiền chán "vạn tuế", lại say sưa "vạn tuế", ông luôn ở trong mâu thuẫn này. Đến tuổi già; tôi dù không ở bên cạnh ông, nhưng cũng như nhiều người khác, có thể cảm nhận được ông càng ngày càng giới hạn ở miệng lưỡi phản đối "vạn tuế" phản đối sùng bái cá nhân. Mà sự thực là, lại cố ý vô tình để mặc cho sự sùng bái cá nhân đối với ông phát triển lên, cố ý vô tình khuyến khích phong trào "thần thánh hóa" đối với ông.

Mao Trạch Đông tuổi già có sai lầm, trách nhiệm của sai lầm lại không nằm ở một mình ông. Toàn Đảng toàn dân đều nên tự kiểm điểm mới phải.