Mao Trạch Đông thích nhất điều gì, ghét nhất điều gì?
Đừng nói chữ "nhất". Cứ hễ có chữ "nhất" là tôi không trả lời nổi rồi!
Mao Trạch Đông thích thử thách. Thích đọc sách học tập, thích bơi lội, thích kinh kịch. Những nội dung này mọi người đều đã rõ. Tôi xin nói thêm một điều nữa: Mao Trạch Đông thích tuyết.
Trong thơ ca Mao Trạch Đông, bài tôi thích nhất là 《Thấm Viên Xuân · Tuyết》, chính tuyết đã ban cho nhà thơ nguồn cảm hứng vĩ đại, thổ lộ một bầu ngực phóng khoáng ngất trời.
Mao Trạch Đông trong đời sống, bản thân đã là một bài thơ về "tuyết". Gian khổ, hào sái, lạnh lùng, sinh động, muôn màu muôn vẻ.
Mùa đông năm 1951, Bắc Kinh đổ trận tuyết đầu tiên trong năm. Cùng lúc đó, phong trào Tam phản chống tham ô, chống lãng phí, chống quan liêu đang được triển khai vô cùng rầm rộ trên toàn quốc. Mao Trạch Đông làm việc suốt một đêm, phê duyệt lượng lớn tài liệu văn bản, đến sáng tinh mơ, đặt bút xuống. Ông vươn vai một cái, xoa xoa mặt, đi về phía cửa.
Mở cửa bước ra ngưỡng cửa một bước, ông liền sững người lại, tựa như vô tình bước vào một thế giới cổ tích tuyệt mỹ. Những bông tuyết bay lả tả khiến ông chấn động kích động. Ông mở to hai mắt, ngẩng đầu đăm đăm nhìn trời, ánh mắt từ bầu trời giống như cái sàng thủng từ từ chuyển sang những cây trắc bá phủ đầy tuyết trên mái nhà, cuối cùng lại cúi đầu nhìn sân viện như được trải một tấm thảm trắng, đứng im bất động hồi lâu, giống như đang lắng nghe xem tiếng tuyết rơi có phát ra âm thanh không? Lại giống như đang say sưa với tiếng chim sẻ hót ở hiên nhà.
Một người lính vệ binh thấy Mao Trạch Đông đứng thẫn thờ ở cửa, vội vợp lấy chổi hớt hải quét đường.
“Đừng quét!” Mao Trạch Đông sốازt sắng quát lên, đôi mày nhíu lại. Ông phát hiện lớp tuyết trên con đường lát gạch mỏng hơn tuyết ở những nơi khác, lớn tiếng hỏi: “Con đường này là cậu quét à?”
Vệ binh vội vàng giải thích: “Lúc rạng sáng tôi đã quét hai lần rồi, tuyết vẫn rơi mãi, cho nên...”
“Một lần cũng không được quét, vứt chổi đi. Vết thương của cô ấy vừa khép miệng mà cậu nỡ lòng rạch thêm một nhát nữa sao?”
Vệ binh vứt chổi, ngẩn ngơ nhìn "vết thương" mờ ảo có dấu vết trên con đường lát gạch, không hiểu đây là vì sao.
Mao Trạch Đông đã bước ra khỏi mái hiên, bước xuống thềm. Hết sức cẩn thận, sải bước cực kỳ chậm, cực kỳ chậm, như thể sợ làm tỉnh giấc một giấc mơ ngọt ngào. Đi được hai bước, ông lại dừng lại, quay đầu nhìn những dấu chân mình để lại trên nền tuyết, trong ánh mắt lấp lánh vẻ kinh ngạc mới mẻ hệt như một đứa trẻ! Đây chính là vị vương giả oai phong lẫm liệt, đổi trời thay đất đó sao? Đây chính là vị lãnh tụ cộng sản vừa mới không chút lưu tình xử lý Lưu Thanh Sơn, Trương Tử Thiện đó sao? Ông lại chần chừ, không nỡ đặt chân lên nền tuyết trắng muốt không tì vết nữa, rụt chân đang nhấc lên về, đặt lại vào dấu chân cũ đã để lại.
Ông bắt đầu hít thở sâu một cách có tiếng động trầm đục. Khi nghỉ ngơi ông rất thích làm động tác hít thở kiểu này, để thông lồng ngực. Ông thở dài một hơi: “Không khí mới trong lành làm sao!
Ông không nỡ dẫm nát tuyết, hai chân trước sau vẫn giữ nguyên tư thế đứng bất động. Nhẹ nhàng giơ tay phải, dùng mu bàn tay và tay áo hứng tuyết. Ông say sưa ngắm nhìn những bông tuyết rơi trên mu bàn tay và tay áo, thưởng thức cự ly gần nhất sự sáng tạo vĩ đại nhất, màn biểu diễn đặc sắc nhất của tự nhiên.
“Chủ tịch. Đi dạo một chút đi chứ? Đứng lâu sẽ bị cảm đấy.” Vệ binh từ xa nhắc nhở, cũng không dám bước đi, sợ dẫm đạp lên lớp tuyết mà Mao Trạch Đông vô cùng lưu luyến.
Mao Trạch Đông phớt lờ. Bông tuyết trên mu bàn tay ông tan chảy xuôi dòng, một giọt nước trong vèo chực chờ rơi xuống. Mao Trạch Đông vươn lưỡi ra, đầu lưỡi chạm qua, giọt nước biến mất. Ông chép miệng, mỉm cười đầy thích thú.
Rốt cuộc ông vẫn không nỡ dẫm lên lớp tuyết đó, lần theo dấu chân của mình từ từ lùi lại, chú ý không làm mở rộng "vết thương", mỗi bước chân đều đặt vào vết hằn cũ.
Ông thở phào một hơi, bắt đầu đi bách bộ dưới mái hiên không có tuyết, rồi lại ra cửa sau, dọc theo Trung Hải mà đi. Tôi đuổi theo ông, phát hiện ra ông yêu tuyết một cách ích kỷ. Ông tiếc không nỡ dẫm lên tuyết nhà mình, thế nhưng lại chẳng sợ dẫm lên tuyết bên ngoài. Ông không đi con đường đã quét sạch, chuyên đi vào chỗ có tuyết, mê mẩn lắng nghe tiếng tuyết kêu lạo xạo dưới chân. Chốc chốc lại quay người ngắm nhìn dấu chân của mình, chốc chốc lại dừng lại bên cây tùng bách để thưởng thức lớp tuyết tích trên cành lá.
Tư tưởng của ông quá phong phú, bạn quả thực không thể theo kịp. Ông đăm đăm nhìn tuyết trên cành lá một lát, chợt hỏi: “Ngân Kiều, cậu có tham ô không?”
Tôi hơi giật mình, sao lại kéo sang chuyện này rồi?
“Không ạ.” Tôi điềm nhiên đáp.
“Bây giờ cậu không tham ô, sau này cậu có tham ô không?”
“Không tham ô ạ.”
“Thế thì tốt. Lúc cậu đến cũng giống như lớp tuyết này.” Mao Trạch Đông chỉ tay vào lớp tuyết trắng xóa chói lọi trên cành tùng, nói: “Sau này cũng phải duy trì như vậy. Chống ăn mòn, đừng để đạn bọc đường bắn trúng, không tham ô, lại còn phải tiết kiệm. Đơn giản như giặt quần áo cho tôi, cổ áo cổ tay xoa xoa xà phòng, mấy chỗ khác vò một trận là được, đừng dùng nhiều quá.”
“Tôi biết rồi ạ.”
“Chi tiêu trong nhà phải có kế hoạch. Ăn uống không được phép chi vượt mức, quần áo không có sự cho phép của tôi thì không được may mới.”
“Vâng.” Tôi đáp lời. Hồi đó, đời sống trong nhà Mao Trạch Đông thực hiện chế độ bao cấp kinh tế. Không còn là chế độ cung cấp nữa, mà cũng chưa thực hiện chế độ tiền lương. Mao Trạch Đông mỗi tháng khoảng 200 nhân dân tệ, Giang Thanh hơn 100 nhân dân tệ, tiền đều do một tay tôi quản lý. Tôi là hơn 50 nhân dân tệ mỗi tháng. Sau đó tôi đem lời của Mao Trạch Đông báo cáo với tổ trưởng cảnh vệ Mao Sùng Hoành, đồng thời viết một bản kế hoạch chi tiêu. Tiền ăn, quần áo, tạp phí và tiền dư đều làm thành bảng kế hoạch: Tôi nhớ tiền ăn của một nhà Mao Trạch Đông tôi định là 3 nhân dân tệ mỗi ngày. Mao Trạch Đông xem xong kế hoạch, thấy tiền ăn định hơi cao một chút. Tôi giải thích là bao gồm cả tiền thết đãi khách, Mao Trạch Đông bèn cầm bút viết hai chữ "Làm theo". Sau đó liền nghiêm túc chấp hành theo kế hoạch này.
Mao Trạch Đông tiếp tục đi trên nền tuyết, tiếp tục hỏi: “Cậu có thích tuyết không?”
“Thích ạ.”
“Nông dân thích tuyết, tuyết rơi lành là điềm báo năm mới được mùa. Sâu bọ thì không thích. Cứ tuyết rơi xuống là ruồi nhặng chẳng còn con nào. Tôi cũng thích tuyết, chúng ta đều thích tuyết.”
Thế là, tôi biết Mao Trạch Đông có tình cảm đặc biệt với tuyết. Tôi dặn dò xuống dưới, tuyết trong sân từ nay về sau không được quét nữa. Giữ lại để Mao Trạch Đông ngắm nhìn. Khi tuyết mất đi vẻ tươi mới, bị khách đến thăm dẫm đạp lộn xộn, Mao Trạch Đông mới bước vào nền tuyết trong sân, đăm đăm dẫm tuyết hồi lâu, nhất định phải dẫm ra tiếng lạo xạo nghe vui tai.
Đồng chí Trần Nghị rất hiểu Mao Trạch Đông mê mẩn tuyết, chưa từng phá hoại lớp tuyết trong sân của ông, có vị thủ trưởng lại không biết, vừa nhíu mày vừa giậm chân phủi số tuyết dính trên giày, vừa lớn tiếng nói: “Mấy đứa nhóc lười biếng quá nhỉ, tuyết trong sân cũng không thèm quét dọn một chút!”
Tôi phát hiện ra, hễ cứ tuyết rơi, Mao Trạch Đông nhất định sẽ vô cùng phấn chấn rạng rỡ. Rất ít thứ có thể cắt đứt công việc của Mao Trạch Đông, duy chỉ có tuyết rơi là ngoại lệ.
“Mùa đông năm 1953,” có một tối, Mao Trạch Đông họp xong ở Hoài Nhân Đường, vội vã quay về. Tôi ôm xấp hồ sơ dày cộp theo sát phía sau.
Đang định bước vào phòng làm việc, một cơn gió thổi qua, bầu trời lại lất phất bay những bông tuyết. Bước chân Mao Trạch Đông khựng lại, nhìn bầu trời âm u, chợt nói với tôi: “Đi dạo một lát chứ? Cậu nhìn đồng hồ đi, 10 phút.”
Mao Trạch Đông thích đi dạo. Do công việc bận rộn, thường lấy 10 phút làm giới hạn, bảo tôi giúp nhìn đồng hồ.
Mao Trạch Đông đi lại trong sân, bước chân vội vã nhiệt tình hơn ngày thường. Cùng với biên độ động động tác của ông ngày càng lớn, tần suất ngày càng nhanh, tuyết cũng rơi càng lúc càng hăng. Mao Trạch Đông vừa đi vừa lắc lư bả vai và thắt lưng, hai tay vung vẩy hứng tuyết, quả thực có thể hình dung bằng từ múa tay múa chân.
“Mấy phút rồi?” Mao Trạch Đông đột nhiên hỏi.
“8 phút rồi ạ.” Tôi ra điều nghiêm túc trả lời, kỳ thực đã qua 10 phút rồi. Tôi không nỡ phá hỏng hứng thú của ông.
Mao Trạch Đông tiếp tục "múa tay múa chân": Sắp 20 phút rồi, thông thường quá một phút là Mao Trạch Đông đều có thể phát hiện ra, hôm nay đã là trường hợp vô cùng đặc biệt. Tôi cuối cùng đành thốt ra một tiếng: “Bây giờ là 10 phút rồi ạ.”
Mao Trạch Đông dừng bước. Thở dài một hơi thô, quay người bước vào phòng làm việc.
“Hôm nay đồng hồ của cậu hình như có vấn đề rồi thì phải.” Mao Trạch Đông ngồi xuống nói.
“Đồng hồ của tôi... chạy chậm ạ.” Tôi ấp úng.
“Tôi thấy là chạy nhanh chứ nhỉ.”
“Còn nhanh nữa ạ? Tôi kêu lên. Cười hì hì phàn nàn: “Tôi đã cho không anh thêm 10 phút rồi đấy!”
Đầu thời kỳ kiến quốc, tư bản và thương nhân bất pháp hối lộ nhân viên nhà nước, trốn lậu thuế, lũng đoạn giá cả, mưu lợi bất chính. Một trận "Tam phản", "5 phản" đã xử bắn theo pháp luật Lưu Thanh Sơn, Trương Tử Thiện, nửa năm là giải quyết xong vấn đề. Mao Trạch Đông nói không khí sau tuyết thật trong lành, việc ông thích tuyết; đối với chúng ta chấn chỉnh trật tự kinh tế ngày nay hình như có điều gì gợi mở.
Còn như Mao Trạch Đông ghét cái gì, ước chừng mỗi người sẽ có rất nhiều câu trả lời khác nhau. Ví dụ như có người có thể nói ghét nhất Tưởng Giới Thạch, có người có thể nói ghét nhất "một câu bằng vạn câu" với lại "đại thụ đặc thụ".
Tôi nói Mao Trạch Đông ghét nhất là tiền.
Mao Trạch Đông từng bắt tay với Tưởng Giới Thạch, nhưng Mao Trạch Đông chưa từng chạm vào tiền.
Mao Trạch Đông ở Diên An không chạm vào tiền, chuyển chiến tuyến Thiểm Bắc không chạm vào tiền, vào thành rồi lại càng không đi chạm vào tiền.
Tôi nhớ những năm 50 Trương Thụy Kỳ viết thư cho Mao Trạch Đông, nói sau khi về quê gặp phải khó khăn. Lão Trương là chiến sĩ gốc Thiểm Bắc, trong thời gian chuyển chiến tuyến Thiểm Bắc vẫn luôn ở trong tiểu đội cảnh vệ. Ông tuổi tác đã lớn, sau khi hộ tống Mao Trạch Đông đến Bắc Kinh thì giải giáp về quê làm ruộng, cưới vợ sinh con. Mao Trạch Đông là người rất nặng tình xưa nghĩa cũ, hễ thấy thư là lập tức dặn dò gửi tiền.
Mao Trạch Đông thường xuyên quan tâm từ mặt đời sống đối với các nhân viên bên cạnh. Bản chi tiêu kinh tế mà tôi lập cho ông, riêng có một khoản chính là giúp đỡ các đồng chí gặp khó khăn trong đời sống. Tiền Mao Trạch Đông hỗ trợ các đồng chí, nếu là lấy từ khoản tiền gửi tiết kiệm còn dư trong lương thì do tôi phụ trách. Nếu là rút ra từ tiền nhuận bút thì do thư ký phụ trách.
Lần đó là do tôi rút mấy trăm tệ từ khoản tiền gửi tiết kiệm tiền lương ra, bỏ vào một chiếc túi giấy da bò, bởi vì Mao Trạch Đông đặc biệt quan tâm, cho nên chuẩn bị tiền xong là tôi liền đem chiếc túi giấy đưa cho Mao Trạch Đông xem qua, để ông yên tâm.
Mao Trạch Đông đang xem tài liệu, thấy tôi đưa túi giấy da bò tới, liền nhận lấy giống như nhận công văn, chuẩn bị lôi ra xem.
“Tiền cho lão Trương đấy, chủ tịch xem qua một chút ạ.”
Lời tôi còn chưa dứt, sắc mặt Mao Trạch Đông đã thay đổi, giống như vô tình bắt phải một con cóc ghẻ tồi tệ vậy, phắt một cái ném văng túi giấy da bò đi.
“Cất đi! Giao việc rồi thì cậu cứ đi mà làm, ai bảo cậu mang đến đây làm gì?” Mao Trạch Đông nhíu mày xoa tay, giống như ngón tay bị bẩn vậy, “Tôi không chạm vào tiền, sau này cậu phải chú ý đấy!”
Chẳng bao lâu sau, chiến sĩ cảnh vệ thời kỳ chuyển chiến tuyến Thiểm Bắc là Lý Nhị Đình lại từ quê nhà gửi thư đến kêu khổ, Mao Trạch Đông lập tức dặn dò gửi tiền. Lần này tôi không đem cho ông xem qua nữa.
Sau khi thực hiện chế độ tiền lương, tổ chúng tôi có một người vệ binh tên là Điền Vân Ngọc, lương định hơi thấp, 37 tệ 5 hào. Đến năm 1956 khi điều chỉnh tiền lương, tổ đề xuất tăng cho cậu ấy 2 bậc. Báo cáo lên trên rồi, lãnh đạo cân đối toàn diện, cho rằng vệ binh của các thủ trưởng khác cũng có tình huống tương tự, không thể bởi vì Điền Vân Ngọc làm vệ binh bên cạnh Chủ tịch Mao mà được tăng 2 bậc, cho nên chỉ đồng ý tăng 1 bậc. Điền Vân Ngọc vì chuyện này mà tìm lãnh đạo cục làm loạn, khóc một trận, vậy mà vẫn không được tăng 2 bậc. Đến năm 1957 phong trào phản hữu. Cơ quan Trung Nam Hải dán đại tự báo, trong đó có một tờ có tiêu đề thế này: Nhất đẳng long môn thân giá gấp mười, Điền Vân Ngọc khóc lóc đòi hai cấp.
Mao Trạch Đông nhìn thấy đại tự báo, mỉm cười nói với mọi người câu nói mà sau đó được đông đảo mọi người biết đến: “Nam nhi có lệ không dễ rơi, chỉ là chưa đến lúc thăng cấp đấy thôi.”
Hôm sau, đến lượt Điền Vân Ngọc trực ban, Mao Trạch Đông đăm chiêu nhìn cậu ấy, khiến cậu ấy vô cùng mất tự nhiên. Tờ đại tự báo đó coi như đã làm cậu ấy mất mặt rồi.
“Tiểu Điền, tôi bàn với cậu một chuyện thế này.” Mao Trạch Đông lại tỏ ra thân thiết chân thành, “Tôi chuẩn bị lấy tiền từ tiền lương của tôi ra để phát lương cho cậu. Lương của cậu không cần nhà nước gánh vác, để tôi gánh vác, cậu thấy bao nhiêu tiền là thích hợp?”
Tư tưởng Điền Vân Ngọc hoạt náo lên, nhất thời không quyết định được nên hay không nên đồng ý.
“Bây giờ cậu nhận bao nhiêu tiền lương?”
“43 tệ ạ.”
“Tôi cho cậu 60 tệ có được không?”
“Cái này...” Điền Vân Ngọc sau này kể lại, anh ta vui mừng suýt chút nữa thốt lên cảm ơn, thế nhưng chợt nghĩ ra một vấn đề: “Nhận lương của Chủ tịch liệu có tính là cán bộ nhà nước nữa không? Nhỡ đâu Chủ tịch không còn nữa...” anh ta vòng vo lầm bầm: “Thế này sao được ạ? Chủ tịch, như vậy chẳng phải cháu thành người riêng của ngài rồi sao?”
“Ồ?” Mao Trạch Đông hiển nhiên không nghĩ đến tầng này. Ông ngẩn người ra, gật gật đầu: “Cậu suy nghĩ rất chu đáo đấy. Chà, tiền bạc thứ này rất đáng ghét, thế nhưng tôi cũng chẳng có cách nào với nó, bây giờ ai cũng chẳng có cách nào với nó cả, Lênin cũng đành chịu, tóm lại vẫn cứ phải có. Trước đây lúc tôi làm việc ở Bắc Kinh, chỉ có 8 tệ. Đã từng ra phố mua bánh bao một lần, cái bánh bao đó ngon cực kỳ. Bây giờ các cậu thường xuyên ăn bánh bao ăn sủi cảo chứ? Có một lần tôi ngồi xe lửa đi Thượng Hải, đi xe lửa cũng không có tiền, mượn tiền của người ta để đi Thượng Hải, kết quả là ngủ gật trên xe, mất toi một đôi giày, đến ga Phố Khẩu xuống xe mới biết. Vừa khéo gặp người quen, lại mượn tiền, mới mua được giày mua được vé, cứ thế mới vào được Thượng Hải. Tiền chính là đáng ghét như vậy, chính là không có thì không được như vậy.”
Mao Trạch Đông khi biết gia đình Tiểu Điền gặp khó khăn, từng bảo tôi đưa tiền cho cậu ấy. Đương nhiên Mao Trạch Đông theo lệ cũ sẽ không tự mình chạm vào tiền.
Năm 1964 tôi đã rời khỏi chỗ Mao Trạch Đông để đi Thiên Tân làm việc. Mùa hè năm đó tôi đến Bắc Kinh thăm lão nhân gia ông. Mao Trạch Đông nghe nói quê nhà tôi gặp thiên tai, bèn dặn dò thư ký rút một nghìn tệ từ tiền nhuận bút của ông ra để giúp đỡ tôi. Thư ký đem tiền bỏ vào túi giấy da bò đặt lên bàn của Mao Trạch Đông.
“Cậu cầm lấy đi, có thể giải quyết được một số khó khăn.” Mao Trạch Đông ra hiệu từ xa.
“Không được ạ, Chủ tịch, cháu không thiếu tiền, cháu không thể nhận.” Tôi liên tục lắc đầu. Mao Trạch Đông đã giúp đỡ tôi rất nhiều lần, tôi thực sự thấy ngại ngùng.
“Sao thế, cậu là muốn bắt tôi chạm vào tiền đấy à?” Mao Trạch Đông làm ra vẻ đi chộp lấy chiếc túi giấy da bò đó.
“Không, không, cháu lấy, cháu tự lấy ạ.” Tôi vội vàng cầm lấy chiếc túi giấy da bò chứa một nghìn tệ đó lên.
Mao Trạch Đông nói: “Thế mới phải chứ. Cậu còn nhớ chứ, tôi không chạm vào tiền, tôi ghét nhất là tiền.”
