Thư Gửi Con Trai Của Một Nhà Buôn Tự Thân

Lượt đọc: 259 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Xi

❊ ❊ ❊

Chicago, ngày 10 tháng 4 năm 189—

Pierrepont thân mến: Con hẳn phải thấy vô cùng biết ơn kẻ đã phát minh ra các con số thập phân vào ngày hôm nay, bởi vì mặc dù chi phí bán hàng của con trong tháng trước vẫn nằm trong giới hạn cho phép, nhưng hệ thống phân số ấy đã phải cứu vãn rất nhiều mới đạt được kết quả đó. Con lúc này chẳng khác nào cậu bé bị bò đuổi—đáng được chúc mừng vì đã chạy thoát thân lên cây trước, nhưng cũng đáng được thương hại vì một kẻ đang trốn trên ngọn cây giữa một cánh đồng rộng bốn mươi mẫu Anh, với một con bò đang hậm hực đứng dưới gốc, lại rơi vào một hoàn cảnh vô cùng ngặt nghèo.

Cha không muốn chỉ trích con quá nặng nề ngay từ chặng đầu bôn ba lập nghiệp trên đường thiên lý, nhưng cha sẽ cảm thấy hài lòng hơn biết bao về năng lực của con nếu thỉnh thoảng con dám thất bại một vạn sự hoặc thành công một cách rền rang, thay vì lúc nào cũng chỉ chật vật lách qua khe cửa hẹp như thế này. Nhìn cách con làm việc, cha có cảm giác con mới chỉ bỏ ra một nửa sức lực của mình, mà trong công việc kinh doanh, chính cái nửa nỗ lực thứ hai mới là thứ mang lại kết quả. Trên đời này, nếu có một thứ kiến thức vô tích sự hơn cả việc biết rõ lúc nào mình đã bại trận, thì đó chính là việc biết rõ mình vừa làm đủ lượng công việc tối thiểu để không bị sa thải.

Dĩ nhiên, con đủ thông minh để làm một kẻ làng nhàng, giữ một cái ghế làng nhàng với mức lương làng nhàng bằng cách bỏ ra một nửa năng lực vốn có; nhưng con buộc phải tự trang bị thêm cho mình một chút nhiệt huyết, sự táo bạo và tinh thần xông xáo nếu muốn vươn tới cái nửa thành quả còn lại đang chờ đợi phía trước. Con phải tin rằng Thượng đế đã tạo ra con lợn đầu tiên với cái nhãn hiệu Graham đóng chìm trên da, và chính đối thủ cạnh tranh là kẻ đã nhồi nhét cả cái b đàn lợn lao đầu xuống vách đá ấy. Con phải nắm rõ từng mặt hàng của chúng ta từ A đến Z, từ mõm đến tận đuôi, lúc còn sống sờ sờ cho đến khi nằm trong hộp thiếc. Con phải am hiểu chúng như một bà mẹ trẻ hiểu tiếng ì a ì ạch của đứa con đỏ hỏn, và phải tự hào về chúng chẳng kém gì ông bố trẻ có đứa con trai nặng mười hai pao, mà thậm chí chẳng cần phải nói quá lên bốn pao làm gì.

Con phải có lòng tin vào chính mình và khiến các khách hàng phải đánh giá cao con đúng như giá trị thực cộng thêm cả lãi suất phát sinh. Con phải có chiếc mũi nhạy bén như chó săn khi đánh hơi các đơn hàng, và cái hàm bám dính như chó sục khi giữ chân khách hàng. Con phải cảm thấy ray rứt khôn nguôi trước một hóa đơn hàng hóa lọt vào tay đối thủ chẳng kém gì một vị mục sư đau buồn trước một con chiên lạc lối, để rồi phải tổ chức những buổi lễ đặc biệt đưa họ trở về với giáo đoàn. Con phải thức dậy mỗi buổi sáng với sự quyết tâm mãnh liệt nếu muốn đặt lưng xuống giường vào ban đêm trong sự thỏa mãn trọn vẹn. Con phải ăn thịt lợn, nghĩ về thịt lợn, mơ về thịt lợn—nói tóm lại, phải dấn thân trọn vẹn vào cuộc chơi nếu muốn chiến thắng trong ngành đóng gói thịt lợn này.

Cha biết đó là một công thức khá cởi mở, nhưng nó được dành riêng cho một kẻ muốn nướng một chiếc bánh thật to lớn. Và thứ duy nhất con từng tìm thấy trong chiếc bánh ngọt mà không phải do chính tay mình nhào bột đưa vào, chính là những con ruồi.

Con đã có những cơ hội rộng mở trong vài tháng qua để nắm bắt khía cạnh thực tế của công việc kinh doanh, và giờ đây giữa những chuyến đi, con nên dành từng phút rảnh rỗi trong xưởng đóng gói để trau dồi thêm kiến thức. Chẳng có khoản đầu tư nào sinh lời tốt hơn những câu hỏi đúng lúc, và kẻ nào đầu tư vào việc tìm hiểu công việc nhiều hơn mức tối thiểu để giữ ghế sẽ có trong tay tư bản để thâu tóm một vị trí tốt đẹp hơn.

Cha có thể sai lầm, nhưng cha hơi lo ngại rằng con thực sự chưa bao giờ vượt qua nổi mức độ chào xã giao với ngài Lợn khi con có mặt ở xưởng đóng gói. Dĩ nhiên, chẳng có con vật nào lại xinh đẹp cho cam, nhưng bất kỳ sinh vật nào có tính nết hiền hòa và tấm lòng quảng đại mang lại một biên độ lợi nhuận hậu hĩnh cho những ai đến gần nó, đều xứng đáng nhận được sự tôn trọng và quan tâm chu đáo.

Cha không thuộc trường phái cho rằng việc hiểu biết nửa vời về một vấn đề là vô ích, nhưng kinh nghiệm bản thân đã dạy cha rằng khi một người chỉ biết nửa vời, anh ta sẽ nhận ra chính nửa kiến thức còn lại mới là thứ thực sự hữu dụng lúc lâm nguy. Thế nên, khi một người đứng ở khâu bán hàng, điều anh ta thực sự cần phải nắm rõ là khâu sản xuất; và khi anh ta ở trong xưởng chế tạo, anh ta không bao giờ được phép biết quá ít về thị trường.

Con sắp sửa phải chạm trán với một tay khách hàng ranh mãnh nào đó, kẻ sẽ trưng ra một mẫu mỡ lợn và bảo rằng nó do một đối thủ cạnh tranh sản xuất, rồi hỏi con nghĩ bồi thẩm đoàn nên xử lý thế nào đối với một hãng dám cả gan dán nhãn “mỡ sa”. Dĩ nhiên, con sẽ hếch mũi ngửi ngửi, ra điều hiểu biết rồi phán rằng, dù con không muốn chê bai, nhưng con e rằng nó sẽ bốc mùi khét lẹt như ổ trục xe hàng nếu có ai đó dùng nó để rán bánh rán. Đó chính là lúc tay khách hàng gọi Jack và Charlie cùng vào hùa để cười cợt, và khi hắn đã lau khô những giọt nước mắt vì cười, hắn sẽ nói cho con biết đó chính là mỡ do nhà con sản xuất, rồi trưng ra bằng chứng rành rành. Dĩ nhiên, sản phẩm đó chẳng có gì đáng chê trách cả, và nếu con được chuẩn bị kiến thức kỹ càng, con đã có thể tỏ vẻ ngạc nhiên khi hắn đưa mẫu ra và đáp rằng:

“Tôi không nghĩ vấn đề lại theo chiều hướng đó, thưa ông Smith; đây là một mẻ mỡ tốt hơn nhiều so với tưởng tượng của tôi về sản phẩm của hãng Muggins & Co.” Và thế là con đã đóng thẳng một chiếc đinh nhọn vào trò đùa cỏn con của tay đó, đồng thời chốt chặt đơn hàng của hắn chỉ bằng một cú búa duy nhất.

Những gì con biết là thanh gươm để con tự vệ, còn những gì con không biết chính là chiếc rìu mổ thịt mà kẻ khác dùng để phang con. Đó là lý do tại sao con phải luôn cảnh giác để thu thập thông tin về công việc kinh doanh, và tóm lấy một sự thật ngay khi nó xuất hiện—giống như một người khôn ngoan đập chết con muỗi ngay lần đầu nó đậu xuống gần mình. Dĩ nhiên, một người có thể có cơ hội thứ hai, nhưng xác suất rất cao là nếu bỏ lỡ lần khai màn đầu tiên, anh ta sẽ phải đổ rất nhiều máu trước khi tìm thấy cơ hội thứ hai.

“Josh Jenkinson thỉnh thoảng cũng ăn chút ít thức ăn để giữ phép xã giao, nhưng thứ nuôi sống anh ta thực sự lại là thuốc lá.”

Nhắc đến việc giải quyết dứt điểm từng vấn đề ngay khi nó xuất hiện khiến cha tự nhiên nhớ lại trường hợp của Josh Jenkinson, một nhân vật ở thị trấn quê nhà của cha. Theo ký ức thuở ban đầu của cha về Josh, anh ta chẳng khác nào một cỗ xe toàn xương với phụ phẩm. Trên người chẳng có lấy một lạng thịt thực thụ nào. Thật ra, anh ta gầy đến mức khi mua một bộ quần áo mới, vợ anh ta thường phải sửa lại thành hai bộ cho anh mặc. Josh thỉnh thoảng cũng chịu ăn chút ít thức ăn chỉ để giữ phép xã giao, nhưng thứ nuôi sống anh ta thực sự lại là thuốc lá. Anh ta thường ngậm một bã thuốc nhai ở một bên má và cậm cụi ngậm chiếc tẩu đất ở bên kia. Josh rất có khiếu hài hòa tếu táo và sở hữu một cái đầu xốp cùng da đầu có thể co giãn, những đặc điểm thường đi kèm với khiếu hài hài hước ở các vùng quê nhỏ. Anh ta hay hù dọa tụi trẻ con chúng tôi bằng cách rít tẩu thật mạnh rồi để khói thuốc rò rỉ ra ngoài qua đường mắt, tai và mũi. Josh giả vờ rằng mình là quỷ dữ và trong người đang bốc cháy hừng hực. Lão bác sĩ Hoover đã bắt quả tang anh ta một lần và bảo rằng anh ta không phải là quỷ, nhưng phán rằng anh ta chắc chắn là họ hàng gần của dòng tộc ấy.

Cụ trưởng lão Hoover là một tín đồ phái Giám lý chính hiệu từ đầu đến chân. Trong tôn giáo của cụ chẳng có chỗ cho những lời né tránh, chung chung hay ẩn dụ. Tầng sâu thẳm của thế giới bên kia trong quan niệm của cụ không phải là âm phủ hay địa ngục mờ ảo, mà là một Địa ngục rành rành, và nóng bỏng vô cùng, cứ tin cha đi. Tín điều của cụ được đúc bằng tôn dày và bu lông chặt bằng đinh tán cỡ lớn. Cụ duy trì ngọn lửa dưới lò suốt ngày đêm, bận rộn cời than đến mức chẳng có thời gian để vẽ ra những con đường lát vàng. Mỗi khi cụ nổi giận, hơi nước nóng rực phả ra khiến những kẻ tội đồ lọt vào tầm ngắm có cảm giác như bị xèo xèo, luộc tái và quắt queo lại. Cụ Hoover chẳng bao giờ khoan nhượng; không có sự thỏa hiệp nào với con nợ, cũng chẳng có những phiên bán hàng giảm giá dọn kho. Cụ không phải kiểu trưởng lão cho phép một thanh niên nhảy điệu lancers nếu anh ta chịu thề bỏ điệu waltz; hay bảo rằng chơi bài whist trong phòng khách là điều vô hại nếu chịu từ bỏ trò đỏ đen ăn tiền xu ở quán gã người Hà Lan; hay nhắm mắt làm ngơ trước việc hút thuốc nếu chịu bỏ rượu chè.

Josh biết rõ tính tình cụ, thế nên anh ta luôn tránh xa các buổi cầu kinh ngoài trời, mặc dù cụ trưởng lão đã kiên trì nhắm bắn anh ta suốt năm năm trời ròng rã. Nhưng có một mùa hè nọ, khi các buổi họp mặt trở nên vô cùng lôi cuốn, việc cứ thui thủi ngồi một mình trong khi cả thị trấn kéo nhau vào rừng khiến Josh cảm thấy cô quạnh, thế là anh ta lẻn ra mép khu cắm trại và ẩn nấp sau lùm cây để nghe ngóng sự tình. Hôm đó, cụ trưởng lão đang vận công với công suất khoảng hai trăm năm mươi pao theo đồng hồ đo, và với áp suất ấy, cụ tự nhiên nhắm thẳng vào đám tội đồ với tốc độ chóng mặt. Điều đầu tiên Josh nhận ra là anh ta đã tự nguyện bước ra khỏi chỗ ẩn nấp và vừa hô vang hallelujah vừa chen lấn giữa các hàng ghế để tiến lên bệ tụng kinh. Khi cụ trưởng lão nhìn thấy chuyện gì sắp xảy ra, cụ liền tăng tốc độ ép gió. Chỉ trong vòng mười phút, cụ đã khiến Josh tâm phục khẩu tẩm và tước sạch tẩu thuốc cùng túi thuốc nhai của anh ta.

Cha hơi nghi ngờ rằng Josh đã sớm tái phạm thói cũ nếu anh ta không phải là một kẻ thích chơi trò khăm, mà sinh vật thuộc giống loài ấy thì sợ bị người ta cười vào mặt chẳng khác gì một con ngựa non mới nài sợ chiếc xe lu hơi. Thế là anh ta đành cắn răng chịu đựng, và bắt đầu lấy lại hứng thú với giờ ăn. Anh ta bắt đầu ca thán vì sao các bữa ăn không dọn ra tám hay mười lần một ngày. Chẳng mấy chốc, Josh béo múp míp lên cho đến khi lấp đầy bộ quần áo nửa mùa cũ kỹ và đành phải cất nó đi với một ít long não. Sau đó, anh ta mua một bộ quần áo mới tinh, loại dành cho người có kích cỡ bộ xương sống. Chỉ trong hai tuần, đường chỉ vai đã bị căng đứt và trông anh ta chẳng khác nào đang mặc quần áo bó sát. Thế là anh ta lại cho nó nghỉ hưu và đổi lên một cỡ lớn hơn. Bộ đó hơi rộng một chút, và anh ta mất nguyên cả tháng trời mới ních vừa.

Lúc này Josh đã là một người đàn ông khá nặng ký, nhưng anh ta cứ tiếp tục phình to ra, cơi nới chỗ này một chút, trổ thêm cửa sổ lồi chỗ kia một chút, liên tục cho các bộ quần áo mới về hưu cho đến khi vợ anh ta có cả thảy mười bốn bộ được xếp gọn gàng trong rương.

Josh bảo rằng điều đó chẳng có gì đáng lo; thế nào rồi có lúc anh ta cũng phải sụt cân. Rằng anh ta sẽ tóm lấy chúng trên đường giảm cân, và cứ mặc dần từng bộ một. Nhưng khi cân nặng chạm mốc ba trăm năm mươi pao thì anh ta cứ dính chặt ở mức đó không nhúc nhích. Anh ta đã thử tập thể dục, ăn kiêng và uống nước khoáng ngoại quốc, nhưng không thể giảm nổi dù chỉ một lạng. Cuối cùng, anh ta đành phải bố thí số quần áo đó cho góa phụ Doolan, người có mười bốn cậu con trai với đủ mọi kích cỡ.

Cha chỉ tiện nhắc đến Josh như một minh chứng cho thấy một người không thể đặt cược vào việc sẽ có cơ hội quay lại để giải quyết một việc mà mình từng bỏ qua, đồng thời muốn lưu ý con rằng một người am hiểu tường tận công việc của mình sớm muộn gì cũng sẽ tìm ra cơ hội tiếp cận ngay cả những gã khách hàng cứng đầu nhất trên tuyến đường của mình và giành lấy một phần doanh số từ tay hắn.

Cha muốn cảnh báo con ngay tại đây rằng đừng vội học tất cả mọi thứ cần biết về ngành đóng gói thịt lợn một cách quá nhanh chóng. Kinh doanh cũng giống như mái tóc xoăn tít của người da đen—trông có vẻ đơn giản bề ngoài, nhưng lại ẩn chứa vô vàn khúc cua và đường xoắn ốc bên trong.

Hồi cha còn bé, mỗi khi gã nghệ sĩ mặc quần áo bó màu hồng bước vào võ đài, cha từng nghĩ hắn đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ vượt mọi kỳ vọng khi tung hứng giữ đồng thời tám hay mười quả bóng thủy tinh trên không trung. Nhưng người đẹp mặc đồ bó màu xanh lam sẽ tiếp tục đưa thêm cho hắn đủ thứ đồ vật—nào là đèn dầu, dao thái thịt, các loại dao kéo hỗn hợp và cả đồ sành sứ, thế mà hắn vẫn tung hứng tất cả chúng một cách trôi chảy mà không hề đánh mất nụ cười hạnh phúc trên môi. Rắc rối lớn nhất của hầu hết những thanh niên trẻ tuổi là họ tưởng mình đã học đủ những gì cần biết và đã mang lại cho khán giả giá trị xứng đáng với đồng tiền bát gạo ngay khi họ tung hứng được mấy quả bóng thủy tinh, để rồi họ tỏ ra ngần ngại trước những chiếc đèn dầu cùng đám dụng cụ nội trợ lỉnh kỉnh khác. Nhưng thực ra chẳng có giới hạn nào cho số lượng công việc phát sinh mà một kẻ có bản lĩnh thực thụ có thể gánh vác mà không hề đánh mất nụ cười trên môi.

Cha muốn nhìn thấy con ngẩng cao đầu mỉm cười bước tới; cha muốn cảm nhận sự hiện diện của con trong công việc kinh doanh, không chỉ vào ngày nhận lương mà trong mọi ngày khác trong tuần. Cha muốn biết rằng con đang vận hành hết công suất và làm việc quá giờ, tích lũy kiến thức cho bộ não để khi có nhu cầu phát sinh, con luôn sẵn sàng hàng hóa để cung cấp. Cho đến nay, con mới chỉ hứa hẹn trở thành một nhân viên bán hàng từ mức khá đến bình thường trong mạng lưới bán lẻ của chúng ta. Cha muốn thấy con vươn lên thành một tay buôn sỉ cỡ lớn—lớn mạnh đến mức buộc chúng ta phải thừa nhận rằng con không còn phù hợp để đứng chung hàng ngũ với những kẻ tầm thường nữa. Cố lên con!

Người cha thương yêu của con,

John Graham.

Số 12

GỬI từ John Graham, tại Trại súc vật Union ở Chicago, tới con trai ông là Pierrepont, tại quán nhỏ Delmonico’s, Prairie Centre, Indiana. Pierrepont đã khiến cha mình phiền lòng vì tiếp nhận những lời chỉ trích của ông với một thái độ nhẫn nhịn hiền lành nhưng vô cùng đáng trách.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.