Toa tàu riêng Parnassus, ngày 15 tháng 8, 189—
Gửi Pierrepont thân mến: Có lẽ cũng tốt thôi khi cha phải vội vàng lên tàu vào tối qua, vì nhờ vậy mà cha không có thời gian để nói với con vài điều đang đè nặng tâm trí cha sáng nay.
Jim Donnelly, thuộc Công ty Thực phẩm Donnelly, đã ghé vào văn phòng tôi vào buổi chiều, với nụ cười ngốc nghếch trên gương mặt béo mập, để nói với tôi rằng dù ông ta cảm kích một mẩu giấy ghi chú mà ông ta vừa nhận được trong một phong bì của công ty, mở đầu bằng "Người thương yêu nhất" và kèm theo lời mời đến nhà hát vào tối mai, thì nó dường như chẳng liên quan gì đến khiếu nại về sự thiếu hụt trong chuyến hàng thịt lợn muối ngọt mà ông ta đã mua từ chúng ta.
Tất nhiên, cha đã cho gọi Milligan đến và mắng cho anh ta một trận tơi bời vì đã để một nhân viên văn thư vô tích sự như vậy viết thư từ cá nhân trong giờ làm việc, và còn là một kẻ hậu đậu đến mức để lẫn lộn chúng với thư từ của công ty. Milligan chỉ đứng đó như một gã người Ireland ngốc nghếch, để mặc cha mắng mỏ xong xuôi, rồi cha quay lại và mắng tiếp lần nữa, kèm theo vài câu giáo huấn mà lúc đầu cha đã quên nói, trước khi anh ta thú nhận rằng chính con là kẻ đã gây ra sai lầm đó. Đương nhiên, cha cảm thấy mình thật ngốc nghếch, và mặc dù cha đã cố lấp liếm bằng vài câu về việc con vẫn còn non nớt và thiếu kinh nghiệm, nhưng tình thế lúc đó thật mong manh, và con đã khiến cha già này phải lo cuống cuồng cả lên.
Cha chẳng thấy dễ chịu hơn chút nào khi nghe tin rằng khi Milligan tìm gặp con và hỏi con nghĩ Donnelly sẽ nghĩ gì về kiểu làm việc đó, con đã bảo anh ta hãy "cân nhắc cảm xúc của cô gái phải nhận lời từ chối tàn nhẫn của chúng ta về việc khiếu nại mấy trăm cân thịt lợn đó."
Cha không có phản đối gì đặc biệt với việc con viết thư cho các cô gái và bảo rằng họ là "đồ ngọt ngào" thực thụ, vì xét cho cùng, nếu con làm quá lên thì đó là vụ kiện bội ước của con, nhưng con phải viết trước tám giờ sáng hoặc sau sáu giờ chiều. Cha đã mua trọn khoảng thời gian giữa hai thời điểm đó rồi. Thời gian của con là tiền bạc—tiền của cha—và khi con lấy nửa giờ trong đó cho mục đích cá nhân, thì đó chỉ là một hình thức trộm cắp vặt vãnh.
Milligan nói với cha rằng con học rất nhanh, và con có thể làm được một khối lượng công việc khổng lồ khi con muốn; nhưng anh ta nói thêm rằng hiếm khi nào tâm trí con lại hướng về việc đó. Sự chú ý của con có thể đang đặt vào những lá thư con đang viết địa chỉ, hoặc có thể con đang trong trạng thái hôn mê về tinh thần; anh ta không bao giờ biết chắc cho đến khi có hồi báo từ bưu điện về những lá thư không thể gửi đi.
Một người không thể để đầu óc mình bị hút rỗng như một cái nồi chân không, hay nhồi nhét đủ thứ tạp nham như một cái xúc xích bologna, mà lại làm việc cho đúng được. Không quan trọng việc con đang làm có vẻ tầm thường hay vụn vặt đến đâu, đó là việc quan trọng nhất và là việc duy nhất con cần phải làm vào lúc đó. Kinh doanh giống như dầu vậy—nó không thể trộn lẫn với bất cứ thứ gì ngoài kinh doanh.
Con có thể phân giải mọi thứ trên thế giới, ngay cả một gia tài khổng lồ, thành các nguyên tử. Và những nguyên tắc cơ bản điều hành việc xử lý những con tem bưu chính và hàng triệu đô la là hoàn toàn giống nhau. Đó là luật chung của kinh doanh, và toàn bộ hoạt động thương mại đều dựa trên những nguyên tắc đó. Chúng đơn giản đến mức kẻ ngu cũng không học nổi; và cũng khó đến mức kẻ lười thì chẳng chịu học.
Những cậu trai thường xuyên viết thư xin cha lời khuyên về cách thành công, và khi cha gửi cho họ công thức của mình, họ lại nói rằng cha đang đưa ra những điều hiển nhiên thông thường. Tất nhiên là cha đang làm vậy, nhưng đó chính là điều mà công thức đòi hỏi, và nếu một cậu trai chịu lấy những điều hiển nhiên thông thường đó nhào nặn vào công việc của mình, thì hỗn hợp đó sẽ trở thành chiếc bánh ngon lành.
“Jim Donnelly, thuộc Công ty Thực phẩm Donnelly, đã ghé vào văn phòng tôi với nụ cười ngốc nghếch trên gương mặt béo mập.”
Một khi một người đã kết tinh được những đức tính kinh doanh cơ bản vào tính cách của mình, anh ta có thể vững tâm xây dựng sự nghiệp. Nhưng khi một nhân viên bò vào văn phòng buổi sáng như một chú chó setter ốm yếu, rồi nhảy khỏi ghế vào buổi tối với sức bật của một con hổ, cha hơi lo rằng nếu cha gửi hắn đi quản lý một chi nhánh, hắn sẽ không bao giờ có mặt ở đó khi khách hàng cần. Hắn là kiểu người sẽ giữ mặt trời lại một giờ mỗi sáng và khiến nó quay nhanh thêm hai giờ mỗi chiều nếu Chúa ban cho hắn quyền hạn tùy nghi như Ngài đã ban cho Joshua. Và cha để ý thấy hắn chính là kẻ luôn coi việc bấm thẻ giờ là một sự xúc phạm. Những kẻ như vậy xuất hiện rất nhiều trong các văn phòng kinh doanh; thực tế, nếu cái nhìn của mắt người có thể tác động đến mặt đồng hồ giống như cách mà những người bà con ở quê tác động đến sự chào đón của người thành phố, cha lẽ ra phải mua một chiếc đồng hồ mới cho văn phòng mỗi sáng.

Cha nhớ khi còn là một cậu bé, chúng ta thường có những buổi cắm trại cầu nguyện rất sôi nổi mỗi mùa hè, và Trưởng lão Hoover, người được coi là một nhà thuyết giáo mạnh mẽ ở vùng chúng ta, thường vật lộn với những kẻ tội đồ và những kẻ thoái bộ. Có một lão già trong thị trấn—Bill Budlong—người lấy làm tự hào vì là một kẻ tội đồ chính hiệu. Bill luôn là người cuối cùng bước lên hàng ghế sám hối tại buổi cắm trại và là người đầu tiên thoái bộ khi buổi lễ kết thúc. Hắn thường khoe khoang khắp nơi về việc Sa-tăng đã nắm giữ hắn chặt chẽ thế nào, và tội lỗi của hắn là loại nguyên bản, trực tiếp từ thời Adam, được đóng hộp để bảo quản, mà cái mở hộp thì đã mất. Mục sư Hoover thường thu phục được cả thị trấn vào đàn chiên rồi lại phải tổ chức thêm các buổi họp bổ sung trong vài ngày để lôi kéo lão Bill khốn khổ đó; nhưng cuối cùng, lão luôn tìm thấy đức tin và đón nhận nó rất mãnh liệt. Trong một hoặc hai tháng sau đó, lão sẽ khiến lũ trẻ chúng ta phải rùng mình trong buổi cầu nguyện, kể về việc lão có lẽ là người tầm thường và tồi tệ nhất trần gian trước khi được cải đạo. Rồi, khi đến mùa giết mổ lợn, lão lại thoái bộ, và đi khoe khoang rằng lão đang đứng gần miệng hố địa ngục đến mức ria mép lão nồng nặc mùi diêm sinh.
Lão duy trì việc này trong khoảng mười năm, ngày càng kiêu ngạo về khả năng trụ lại của mình, cho đến một mùa hè, khi Mục sư đã quy tụ hết những kẻ tội đồ tiềm năng nhất trong nhóm, ông tuyên bố rằng các buổi họp đã kết thúc trong năm đó.
Con chưa bao giờ thấy ai trông thảm hại hơn Bill khi hắn nghe tin sẽ không có phiên họp bổ sung nào cho hắn nữa. Hắn đứng dậy và nói rằng hắn nghĩ thêm một buổi họp nữa sẽ cứu vãn được hắn; rằng hắn cảm thấy bàn tay của lão Sa-tăng cũ đang nới lỏng; nhưng Mục sư Hoover rất kiên quyết. Sau đó Bill cầu xin hãy chỉ định một chấp sự đặc biệt để vật lộn với hắn, nhưng Mục sư không nghe. Ông nói rằng ông đã lãng phí đủ thời gian cho hắn suốt mười năm qua, đủ để cứu cả một quận, và ông vừa quyết định để hắn tự thử vận may của mình; rằng điều hắn thực sự cần hơn là tôn giáo chính là lẽ thường tình và niềm tin rằng thời gian trên thế giới này quá quý giá để lãng phí. Nếu hắn có được điều đó trong đầu, cha nghĩ hắn sẽ không dễ dàng đùa giỡn với cõi vĩnh hằng; và nếu hắn không có được điều đó, tôn giáo cũng chẳng giúp ích gì đặc biệt cho hắn.
Một thương gia lớn thường xuyên rơi vào hoàn cảnh giống Mục sư Hoover. Có quá nhiều những kẻ tội đồ trẻ tuổi đầy tiềm năng trong văn phòng của ông đến mức không đáng để bận tâm quá lâu với những gã như Bill. Rất ít người đáng để lãng phí thời gian vượt quá một giới hạn nhất định, và giới hạn đó sẽ sớm đạt tới với một kẻ không cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào muốn tự giúp mình. Đương nhiên, một người mới luôn đến với một công ty ở một vị trí khá thấp, và con không thể tạo ra nhiều tiếng vang với một quả pháo chuột như với một khẩu đại bác. Nhưng con có thể nhận ra khá nhiều điều từ những gì còn sót lại của cậu trai đó, khi con kiểm kê hắn vào ngày mùng 5 tháng 7, xem liệu có an toàn để giao cho hắn một khẩu đại bác vào năm tới hay không.
Không phải số tiền nhỏ thêm mà con có thể kiếm được cho công ty bằng cách học những đức tính kinh doanh cơ bản là điều quan trọng nhất, mà chính là tác động của nó đối với tính cách của con và của những người xung quanh, đặc biệt là đối với đánh giá của người sếp khi ông ấy đang tìm kiếm người để lấp đầy vị trí ngay trước mặt con. Ông ấy rất có khả năng chọn một người biết giữ sổ sách riêng biệt cho công việc và vui chơi, người đưa cho công ty đầy đủ mười sáu ounce mỗi pound, và theo các nguyên tắc chung, sẽ bỏ qua kẻ đến muộn ở đầu việc mà đáng lẽ hắn phải đến sớm, và đến sớm ở đầu việc mà đáng lẽ hắn phải đến muộn.
Cha chỉ đề cập những điều này một cách thoáng qua, nhưng nói thẳng ra, cha e rằng con có một chút tính cách của gã Bill đó; và con không thể trở thành một nhân viên tốt, huống chi là một đối tác, cho đến khi con loại bỏ được nó. Cha cố gắng không hẹp hòi khi cân nhắc một chàng trai trẻ, và cho phép có sự hao hụt và rò rỉ, rồi cộng thêm một chút vì tình cảm tốt đẹp; nhưng cha không giao dịch với một người mà cha phát hiện đang cố tình nâng trọng lượng lên với mình.
Đây là một vùng đất tuyệt vời mà chúng ta đang đi qua, nhưng thật đáng tiếc là nó không chăn nuôi nhiều lợn hơn. Có vẻ như phải mất một thời gian dài người nông dân mới học được rằng cách tốt nhất để bán ngô của mình là thông qua gia súc ăn ngô đó.
Người cha yêu thương của con,
John Graham.
Tái bút: Cha vừa phải chấp nhận yêu cầu của Donnelly về số thịt lợn đó, mặc dù cha chắc chắn rằng trọng lượng của chúng ta là đúng, và nó làm công ty mất sáu mươi đô la. Nhưng lá thư ngốc nghếch của con đã làm tiêu tan hết nhuệ khí trong lập luận của chúng ta. Cha lại thấy nóng mặt mỗi khi nghĩ về nó.
Số 7
TỪ John Graham, tại Chi nhánh Omaha của Graham & Co., gửi Pierrepont Graham, tại Union Stock Yards, Chicago. Pierrepont chưa thấy những phương pháp của Milligan đáng kính hoàn toàn vừa ý, và cậu đã bình luận khá tự do về chúng.