Thư Gửi Con Trai Của Một Nhà Buôn Tự Thân

Lượt đọc: 238 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Vii

❊ ❊ ❊

Omaha, ngày 1 tháng 9 năm 189—

Pierrepont thương mến: Bức thư của con đề ngày 30 tháng trước làm bố hết sức gai mắt. Bố không thích nghe con bảo rằng con không thể làm việc dưới quyền Milligan hay bất kỳ ai khác, bởi điều đó cho thấy một điểm yếu cốt tử trong tính cách. Hơn nữa, công ty không quan tâm đến việc con có ưa sếp của mình hay không, mà quan tâm đến việc sếp đánh giá con thế nào.

Bố thừa hiểu rõ về Milligan. Ổng là một lão người Ireland cáu kỉnh, đồng bóng, tính tình cục cằn như khúc gỗ thắt nút, suốt sáu ngày trong tuần thì dùng gậy chăn bò để đốc thúc nhân viên, còn đến ngày thứ bảy — lẽ ra phải ngồi nghe giảng đạo — thì lại đi loạy choay xin tăng lương cho họ; ổng sẵn sàng quất roi da rắn vào lưng cậu nhân viên nào dám gửi nhầm lá thư đáng lẽ phải đi Kalamazoo tới tận Oshkosh, nhưng cũng chính ổng lại là người đứng ra nài nỉ xin tha khi lão chủ tịch muốn sa thải cậu ta vì lỗi đó. Nhìn chung, ổng là một lão già gai góc, đồng bóng nhưng vô cùng hào phóng, nhân hậu, trung thành và đầy khí phách; ổng đã gắn bó với công ty từ ngày chúng ta còn kéo cửa sắt khai trương cho đến tận bây giờ, và chắc chắn sẽ ở lại với chúng ta cho đến ngày hạ chiếc cửa ấy xuống lần cuối cùng.

Nhưng gác chuyện đó sang một bên, con phải khắc ghi vào đầu rằng con sẽ phải sống chung với một "ông Milligan" nào đó trong suốt cuộc đời mình; nếu không phải là Milligan thì sẽ là Jones hoặc Smith, và khả năng cao là con sẽ thấy hai vị sau còn khó bề chiều chuộng hơn lão già này nhiều. Và giả sử không phải Milligan, Jones hay Smith đi chăng nữa, dẫu con không làm đồ tể mà đi làm mục sư, bác sĩ, hay thậm chí là Tổng thống Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đi nữa, thì con vẫn sẽ vướng vào một ông chấp sự hủ lậu, một tay thợ mai táng, hay một cỗ máy lạnh lùng nào đó trên đời. Trên thế gian này chẳng có chuyện tự mình làm sếp của chính mình đâu, trừ khi con là một kẻ lang thang vô gia cư — mà lúc ấy thì lại vướng vào viên cảnh sát.

Hãy học cách quý mến sếp nếu có thể, nhưng đừng bao giờ tạo cớ để ổng ghét mình. Bằng mọi giá phải giữ lấy lòng tự trọng của bản thân, và lúc nào cũng phải giữ vững tinh thần hiên ngang như thế. Những lời chê bai chỉ thực sự hợp lý khi xuất phát từ cấp trên, và hễ bao giờ con nhận ra sếp của mình chẳng ra gì thì cứ yên tâm rằng kẻ đang trả lương cho ổng cũng đang nghĩ y như con vậy. Hãy học cách nhường bước trước lò sưởi, để các vị bô lão trong làng được gác chân lên chắn lửa và với tới chiếc hộp đựng mạt cưa, rồi con sẽ thấy họ cũng biết cách dọn cho con một chỗ ngồi tương xứng. Người già thường hay đau chân, và những lời xin lỗi thì chẳng khác nào thứ cao dán rẻ tiền chẳng thấm tháp gì với những vết chai sần buốt nhức. Hãy nhớ rằng khi con đúng, con có dư sức để giữ lấy sự bình tĩnh; còn khi con đã sai, con hoàn toàn không có cái quyền được nổi giận.

Khi gặp một con bò ương ngạnh, chuyện con thắt đuôi nó thành hình số tám chẳng có gì là sai nếu con đang rảnh rỗi không khát nước và muốn tìm chút cảm giác kích thích; nhưng nếu con thực sự muốn có sự bình yên và trọn vẹn chín lít sữa từ nó, thì tự nhiên con phải tiếp cận từ bên sườn, rồi dịu dàng dỗ dành: "Nào bò ngoan", với giọng điệu y hệt như lúc con đang nài nỉ cô người yêu cho con nắm tay vậy.

Dĩ nhiên, con phải nắm vững các kiến thức về sinh học và học cách phân biệt giữa một con bò hay đá hậu nhưng bản chất vẫn lương thiện nếu được tiếp cận đúng mực, với một con bò hung hăng sẵn sàng húc càn, vốn bản tính độc ác và sẽ tấn công con bất kể con tiếp cận theo hướng nào. Chẳng bao giờ có ích gì khi dây dưa với những thể loại động vật như thế, dù là súc vật hay con người. Nơi trú ẩn an toàn duy nhất là đứng ở bên kia hàng rào hoặc leo lên ngọn cây gần nhất.

“Bill Budlong lúc nào cũng là kẻ chần chừ mãi mới chịu bước lên chiếc ghế dành cho những kẻ tội đồ.”

Hồi tôi còn làm nhân viên ở Missouri, có một tay tên là Jeff Hankins từ Wisconsin chuyển đến và mua lại một mảnh đất nhỏ khai hoang ngay ngoài thị trấn. Jeff là kẻ giỏi nói nhưng cực kỳ kém nghe, thế nên chúng tôi được nghe rất nhiều điều về cách mọi thứ được vận hành ở Wisconsin, ngặt một nỗi hắn lại chẳng chịu thu nhặt chút kiến thức nào về tập tính của loài vật xứ Missouri chúng tôi. Nhắc đến chuyện bò bẹ thì hắn ta rành sáu câu nhờ được giáo dục kỹ lưỡng nên mọi chuyện trôi chảy, nhưng chẳng mấy chốc mà mùa cày cấy đến nơi và dĩ nhiên Jeff phải tậu một con lừa — một con vật còm cõi, trụi lông với đôi mắt buồn rầu, mơ màng cùng đôi tai cụp ngúng nguẩy quay vòng tròn dễ dàng như thể được lắp vòng bi. Chủ cũ của nó chẳng thèm che giấu gì về bản tính xấu xa của con vật, nhưng Jeff lại quá mải khoe khoang vốn hiểu biết uyên bác về ngựa đến mức chẳng thèm bận tâm đến những gì người ta đang cảnh báo về loài lừa. Cuối cùng, người bán thả nó vào mảnh đất của Jeff, dặn dò hắn rằng sẽ chẳng gặp chút rắc rối nào khi bắt nó nếu biết tiếp cận đúng cách, rồi chuồn lẹ ra khỏi tầm nguy hiểm.

Sáng hôm sau, khi mặt trời vừa mọc, Jeff chọn sẵn một chiếc dây cương rồi vừa huýt sáo bài Buffalo Gals — hắn có tài huýt sáo cực kỳ hay và có thể thổi cả khúc Chim Nhại với đủ các biến tấu — vừa bước ra để bắt con lừa và bắt đầu công việc cày bừa. Con vật đang cúi ăn cỏ yên bình hệt như một bức tranh màu nước và chẳng hề dịch chuyển; thế nhưng khi Jeff vừa bước lại gần, đôi tai nó bỗng cụp phắt ra phía sau sát cổ như thể bị nện chì vào vậy. Hắn quá rõ cái triệu chứng ấy nên liền rón rén tiến đến theo hướng vuông góc, miệng ngọt ngào dỗ dành: "Muley, muley, kìa muley; ngoan nào muley", với giọng điệu đầy vỗ về, mơn trớn. Thế nhưng con vật vẫn trơ trơ không nhúc nhích, và khi Jeff vừa áp sát, vòng một tay qua lưng nó rồi rướn người giơ dây cương lên, thì thảm họa xảy ra. Hắn chẳng bao giờ có thể cắt nghĩa chính xác chuyện gì đã diễn ra, nhưng dựa vào các dấu tích hằn trên cơ thể hắn, chúng tôi đoán rằng con lừa đã rướn tới trước và tung một cú đá trời giáng vào ngay đũng quần hắn bằng một trong những cái chân sau vô cùng linh hoạt; đồng thời nó ngoặt đầu ra phía sau tợp trúng chiếc khuy trên cùng của chiếc áo ghi-lê bằng đôi chân trước dẻo dai; chưa hết, nó còn vặn chiếc cổ dẻo như cao su lại để cắn đứt một nhúm tóc của hắn. Khi Jeff tỉnh lại sau cú ngất, hắn nhận ra rằng cách duy nhất thực sự an toàn để tiếp cận một con lừa chính là nhảy dù từ trên khinh khí cầu xuống.

Bố chỉ muốn nhân câu chuyện nhỏ này để làm dẫn chứng cho một thực tế rằng có những loài động vật mà Chúa vốn dĩ không hề định sẵn cho con người đụng độ hay dây dưa. Và con sẽ thấy rằng, thông thường, những phiên bản mang hình hài con người của chúng lại không phải là những kẻ dám đường hoàng xông vào đánh trực diện với con khi con sai, kiểu như cách mà Milligan hay làm. Chính là khi con chạm trán với những gã mà lượng "dầu mỡ" trong người vượt xa mức cho phép của bất kỳ sinh vật hai chân nào, đó mới là lúc con phải giương cao cảnh giác trước những thứ vũ khí chết người được giấu kỹ.

Bố không có ý bảo con phải hoài nghi một người vốn dĩ cởi mở và dễ gần, nhưng con phải học cách phân biệt giữa một người chân chính như vậy với kẻ quá ư niềm nở và suồng sã một cách thái quá. Chính cái trạng từ ấy tạo nên ranh giới giữa một người tốt và một kẻ tồi. Những tay lừa đảo bịp bợm đâu phải lúc nào cũng chỉ tụ tập ở hội chợ quê, và chúng cũng chẳng bao giờ chỉ dùng mỗi trò úp nắp tráo hạt đậu. Khi một tay chuyên nghiệp trong ngành đóng gói đã thấu hiểu tường tận về các loài thú bốn chân, hắn mới chỉ nắm được một phần tám công việc của mình; bảy phần tám còn lại — và là phần bảy cực kỳ quan trọng — chính là việc nghiên cứu về loài sinh vật hai chân.

Bố cứ phải nhai đi nhai lại điều này bởi vì bố cảm thấy hơi thất vọng khi con lại mắc sai lầm ngớ ngẩn trong việc đánh giá thấp Milligan. Ổng không phải là kẻ sáng láng nhất trong văn phòng, nhưng ổng tuyệt đối trung thành với bố và với công ty này; và khi con lăn lộn thương trường đủ lâu như bố, con sẽ có xu hướng trân trọng lòng trung thành ở mức cao nhất. Đó là thứ hàng hóa duy nhất chẳng có bất kỳ giá thị trường nào định lượng được, nhưng lại là thứ mà con không bao giờ có thể trả giá quá đắt. Con có thể giao phó tiền bạc của mình cho vô số kẻ, nhưng cực kỳ ít ai đủ tin cậy để gửi gắm danh dự. Một nửa số nhân viên đang lĩnh lương của công ty thực ra lại đang ngấm ngầm chống lại nó trong sáu ngày còn lại trong tuần.

Rất nhiều thanh niên đến tìm bố xin việc, và họ mở đầu bằng cách kể lể rằng công ty cũ tệ hại thế nào; đối tác chính quái gân và khó chiều ra sao; hay một nhân viên sánguệ, tiến bộ chẳng có nổi lấy một chút cơ hội nào khi làm việc dưới quyền lão. Bố chẳng bao giờ mất thời gian lâu với những kẻ thuộc loại này, bởi bố thừa biết rằng nếu hắn có vào làm cho chúng ta đi nữa thì hắn cũng sẽ sớm quay sang chê bai bố và công ty mà thôi.

Bố chẳng thể nghĩ ra điều gì mà một người làm kinh doanh trẻ tuổi cần phải giữ kín cho riêng mình hơn là sự ghét bỏ, trừ khi đó là sự yêu mến. Việc thể hiện ra mặt bất cứ điều gì nhìn chung đều tốn kém, nhưng việc bô bô cái miệng kể lể về chúng thì chẳng khác nào tự đẩy mình đến bờ vực phá sản. Người ta thường bảo chỉ nên nói những điều tốt đẹp về người đã khuất, nhưng tốt hơn hết là hãy áp dụng luôn quy tắc ấy đối với cả những người đang sống, và đặc biệt là với chính mái nhà đang trả lương cho con mỗi tháng.

Chỉ thêm một lời trước khi bố dừng bút, y như cách mà cụ già Doc Hoover từng nói khi đã tiến vào đoạn đường nước rút nhưng vẫn còn cách khá xa câu chúc phúc cuối bài. Bố để ý thấy con có vẻ hơi kiêu căng, phách lối và ra điều ta đây khi ở văn phòng. Dĩ nhiên, với một kẻ chẳng có mấy chữ nghĩa trong đầu thì việc ưỡn ngực thu hút sự chú ý vào vạt áo sơ mi trước ngực cũng được coi là một chiêu trò kinh doanh khôn vặt. Thế nhưng khi con bắt đầu được tiếp xúc với những con người thực sự làm nên cơm cháo gì đó đáng để con cất công gặp gỡ, con sẽ nhận ra rằng xung quanh họ chẳng hề có lấy một tấm biển “cấm giẫm lên cỏ” hay “cẩn thận chó dữ” nào cả, và họ cũng chẳng buồn ra hiệu cho ban nhạc tấu lên những khúc nhạc buồn não ruột mỗi khi họ cất lời.

Sự bề thế thực sự luôn khiến mọi người cảm nhận được sự bình đẳng khi ở cạnh. Đó là sự lịch thiệp mà không hề trịch thượng; sự cởi mở nhưng không suồng sã; sự tự chủ mà không hề ích kỷ; sự giản dị không chút giả tạo. Phẩm chất ấy luôn đủ mười sáu lượng trên mỗi cân mà chẳng cần đến lớp vỏ bọc, và nó cũng chẳng đòi hỏi phải có cái nhãn bốn màu mới bán được hàng.

Chúng ta sắp trở về từ đây rồi. Bố cảm thấy hơi thất vọng về kết quả kinh doanh mà chi nhánh này đang thể hiện. Tính trên mỗi cân thịt, lượng thu hoạch từ đàn lợn ở đây thua xa những gì chúng ta đang làm được ở Chicago. Bố chưa dò ra chính xác chỗ rò rỉ nằm ở đâu, nhưng nếu tháng tới tình hình không khá hơn thì bố sẽ quay lại đây với một khẩu súng săn, và chắc chắn sẽ có một đợt tử vong kha khá diễn ra trong số các cán bộ chủ chốt của chúng ta.

Cha yêu của con,

John Graham.

Số 8

Gửi từ John Graham, tại Hot Springs, Arkansas, tới con trai Pierrepont, đang làm việc tại các Lò mổ Union Stock Yards ở Chicago. Cậu Pierrepont vừa được thăng chức từ bộ phận phát thư sang bàn lập hóa đơn, và vì thế, người cha đang cảm thấy khá "mềm mỏng" đối với cậu.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.