Chicago, 1 tháng 9, 189—
Pierrepont thân mến: Qua bức thư ngày 29 của con, bố đoán là lũ cá vược ở vùng đó chắc đang phải khiếp sợ con ra mặt. Bố chưa bao giờ có thể hiểu nổi, nhưng dường như loài cá có thứ ma lực gì đó khiến ngay cả một vị chấp sự vốn điềm tĩnh cũng phải nhìn gà hóa cuốc. Bố cho rằng, trong lúc Eva đang học những bài học vỡ lòng về nghệ thuật may vá từ con rắn, thì Adam đã trốn đi câu cá vược và tự chuốt lấy thói quen học cách nói dối để che đậy.
Tuy nhiên, đừng có quá đà với những câu chuyện về con cá nặng bốn cân ấy, bởi vì đám thanh niên đã mang những chiến tích đó về sau mỗi kỳ nghỉ nhiều đến mức chúng ta đủ dùng cho cả một năm thứ Sáu ăn chay rồi đấy. Và nếu con kể chúng để luyện tay nghề, thì thôi cứ dẹp đi, vì chúng ta đã quyết định rút con khỏi con đường đi thị trường khi con trở về, và cất nhắc con làm trợ lý quản lý phòng mỡ heo. Mức lương sẽ là năm mươi đô-la một tuần, và trách nhiệm của vị trí này là làm sao để hoàn thành công việc xuất sắc đến mức người quản lý không thể điều hành phòng ban nếu thiếu con, còn con thì có thể lèo lái cả phòng mà chẳng cần đến quản lý.
Để làm được điều đó, con phải am hiểu về mỡ heo; phải hiểu rõ chính mình; và phải hiểu cả những người cấp dưới. Đối với một số kẻ, mỡ heo đơn giản chỉ là mỡ lợn, và thậm chí chẳng hẳn là thế, nếu chúng thà kiếm được một đô-la ngay hôm nay còn hơn năm đô-la vào ngày mai. Nhưng nó lại mang ý nghĩa lớn lao hơn nhiều đối với Jack Summers, người đã nắm giữ chiếc ghế mới của con cho đến khi chúng ta buộc phải thăng chức cho cậu ấy sang mảng đồ hộp.
Jack rành mạch về mỡ heo từ lúc con lợn còn sống cho đến khi lên chảo rán; thông thuộc mọi tri thức lịch sử và tôn giáo xoay quanh mỡ heo; chính cậu ấy là người đã khai sinh ra thứ mà cậu gọi là lý thuyết "Giăm-bông và", chứng minh rằng lệnh cấm thịt lợn của Moses chắc hẳn đã bị Tòa án Phúc thẩm bãi bỏ, bởi vì Noah đã mang theo một cặp lợn con trong con tàu của mình, và đặt tên cho một trong những người con trai của ông là Ham - có lẽ để bày tỏ lòng biết ơn sau khi được thưởng thức một lát thịt nướng lần đầu tiên trong đời; cậu biện luận rằng tất cả các quốc gia vĩ đại đều sống nhờ thức ăn chiên rán, và rằng nước Mỹ là cường quốc vĩ đại nhất trong số đó, tất cả là nhờ vào nguồn năng lượng dồi dào từ những chiếc bánh nêm đầy mỡ heo.
Trái tim Jack như muốn tan vỡ khi chúng ta quyết định sản xuất dòng sản phẩm dầu hạt bông mới của mình, Seedoiline. Nhưng rồi ngẫm lại, cậu nhận ra rằng sản phẩm ấy mang lại cho cậu thêm một thứ vũ khí để thu phục những kẻ ngoại đạo mà cậu chưa thể thuyết phục bằng mỡ heo, thế là cậu lao ngay vào việc chinh phục nhóm cử tri người Do Thái và những người ăn chay. Jack có sự nhiệt huyết, và nhiệt huyết chính là lớp vỏ hoàn hảo nhất cho bất kỳ công việc nào; nó biến những nhiệm vụ nặng nhọc trở nên nhẹ nhàng.
Khá nhiều thanh niên ghen tị với sếp của mình bởi vì họ nghĩ rằng sếp là người đặt ra các quy tắc và có thể làm bất cứ điều gì mình muốn. Trên thực tế, sếp lại là kẻ duy nhất trong công xưởng không được phép làm thế. Ông ấy giống như kẻ đi trên dây - có rất nhiều phong cảnh bên dưới và vô số không gian xung quanh, nhưng ông buộc phải giữ đôi chân trên sợi dây suốt mọi lúc và tiến thẳng về phía trước.
Một nhân viên văn phòng chỉ phải chịu trách nhiệm trước một người sếp duy nhất - đó là người quản lý. Nhưng người quản lý lại có số lượng sếp ngang bằng với số lượng nhân viên dưới quyền. Ông có thể đặt ra các quy tắc, nhưng lại là kẻ duy nhất không đủ xa xỉ để thỉnh thoảng phá vỡ chúng. Một người trở thành sếp đơn giản vì anh ta giỏi giang hơn những kẻ dưới quyền, và việc giỏi hơn người khác đi kèm với một gánh nặng trách nhiệm vô cùng lớn.
Không ai có thể đòi hỏi nhiều hơn những gì họ cống hiến. Một kẻ không biết cách tuân lệnh thì cũng chẳng thể đưa ra mệnh lệnh. Nếu các quy tắc của sếp quá ngặt nghèo đến mức chính ông cũng khó bề tuân thủ, thì bạn có thể chắc chắn rằng chúng quá sức đối với những nhân viên không được trả dù chỉ nửa mức lương của ông ta để mà tuân theo. Chẳng có chiếc đồng hồ báo thức nào đánh thức kẻ lười biếng hiệu quả bằng một người quản lý năng nổ thức dậy từ sớm; và chẳng có gì thúc đẩy tinh thần làm việc trong văn phòng tốt hơn một ông sếp luôn bận rộn.
Tất nhiên, việc nêu gương tốt chỉ là một phần nhỏ trong số các nhiệm vụ của người quản lý. Vẫn chưa đủ nếu chỉ ngồi vững vàng trên chiếc ghế lái - bạn phải đảm bảo mọi nhân viên dưới quyền đều được cương thúc đúng cách và nằm trong tầm kiểm soát. Bạn không thể đối xử với từng cá nhân bằng những quy tắc chung chung. Mỗi con người là một trường hợp đặc biệt và cần đến một viên thuốc đặc trị.
Khi bạn chuẩn bị một cái ổ ấm cúng cho một cô gà mái giống Plymouth Rock và khích lệ nàng bằng một quả trứng bằng sứ xinh xắn, điều đó không phải lúc nào cũng có nghĩa là nàng đã đến tuổi làm thịt gà hầm chỉ vì nàng không đẻ ngay lập tức. Đôi khi nàng sẽ phản ứng lại với một chút bột ớt đỏ rắc trong thức ăn.
Ý của bố không phải là con lúc nào cũng muốn ép uổng nhân viên của mình, bởi vì những nhát roi luôn để lại nỗi đau nhức sâu kín nhất ngay dưới lớp da thịt. Một trăm người có thể sẵn sàng tha thứ cho một cái tát vào mặt, nhưng hiếm hoi lắm mới có lấy một người bỏ qua cho sự tổn thương về lòng tự trọng. Hãy nói cho một người biết sự thật về bản thân anh ta và vạch mặt kẻ xấu nếu con muốn, nhưng con sẽ chẳng thể làm cho kẻ mà con đang cố hướng tới phải hổ thẹn đâu, bởi vì anh ta sẽ chẳng đời nào tin con cả. Thế nhưng, nếu con có thể đặt anh ta lên con đường dẫn đến sự thật, rất có thể anh ta sẽ tự nỗ lực cải đổi trước khi bị bất kỳ ai khác phát hiện ra.
Hãy suy nghĩ thật cẩn trọng trước khi thốt ra một lời cay đắng với ai đó, nhưng đừng bao giờ để lỡ bất kỳ cơ hội nào để cất lên một lời khen ngợi. Sự ca tụng được ban phát đúng chỗ chính là một khoản đầu tư sinh lời.
Đừng bao giờ tìm hiểu bất cứ điều gì về nhân viên của con ngoại trừ từ chính miệng họ. Một người quản lý giỏi chẳng cần đến thám tử, và kẻ nào không đọc vị được bản chất con người thì cũng chẳng thể quản lý nổi họ. Những bản ghi âm tính cách của một người được khắc rõ trên khuôn mặt, và những ngày tháng trong đời sẽ kể lại những bí mật về đêm của họ.
Hãy thận trọng khi tuyển dụng nhưng thật quyết đoán khi sa thải. Thời điểm để phát hiện ra sự bất đồng trong tính cách và những thói hư tật xấu chính là trước lễ cưới. Thế nhưng, một khi con nhận ra mình đã tuyển nhầm người, con không thể tống cổ anh ta đi nhanh chóng cho đành. Hãy trả thêm cho anh ta một tháng lương, nhưng đừng cho phép anh ta ở lại thêm dù chỉ một ngày. Một nhân viên bị sa thải còn vương lại trong văn phòng cũng giống như một cái dằm đâm vào ngón cái - trở thành tâm điểm của sự nhức nhối. Không có ngoại lệ nào cho quy tắc này, bởi vì bản chất con người vốn dĩ không có ngoại lệ.
Đừng bao giờ đưa ra lời đe dọa, bởi vì một lời đe dọa chẳng khác nào tờ khất nợ mà không phải lúc nào cũng thuận tiện để thanh toán, và nếu con không giữ đúng lời, uy tín của con sẽ bị tổn hại. Hãy giữ lại lời đe dọa cho đến khi con sẵn sàng hành động, và khi ấy con sẽ chẳng cần đến nó nữa. Trong mọi giao dịch, hãy ghi nhớ rằng hôm nay là cơ hội của con; còn ngày mai sẽ là của kẻ khác.
Hãy gắn bó mật thiết với nhân viên của mình. Khi một người ngồi trên đỉnh núi, đó là một vị trí vô cùng oai nghiêm và cao quý, nhưng nếu anh ta chỉ mải ngắm nhìn mây trời, anh ta sẽ bỏ lỡ vô số hoạt động thú vị và quan trọng diễn ra dưới thung lũng. Tất nhiên, đừng bao giờ đánh mất phẩm giá của con, nhưng hãy gói gọn nó trong tất cả những thứ thủ tục rườm rà mà con có thể tìm thấy quanh văn phòng, rồi cất nó thật kỹ vào két sắt. Việc làm cho nhân viên e sợ rất dễ đối với một ông sếp, nhưng một kẻ bị căm ghét ngay trước mặt thì sau lưng sẽ bị nguyền rủa. Một người quản lý có năng lực có thể đi giữa những nhân viên của mình mà không cần phải vạch ra một ranh giới tưởng tượng nào giữa họ, bởi vì họ sẽ tự khắc nhìn thấy ranh giới thực sự nếu nó tồn tại.
Bên cạnh việc giữ liên lạc với nhân viên văn phòng, con cũng phải luôn nắm bắt tình hình của đội ngũ nhân viên kinh doanh từng phút từng giây. Hãy gửi cho mỗi người bọn họ một lá thư mỗi ngày để họ không quên rằng chúng ta đang sản xuất ra những mặt hàng rất cần có đơn đặt hàng; đồng thời hãy bắt buộc họ phải gửi lại cho con một vài dòng mỗi ngày, dù họ có chuyện để nói hay không. Khi một người phải viết thư về nhà sáu lần một tuần, vốn liếng lý do của anh ta sẽ cạn kiệt rất nhanh, và anh ta sẽ phải vắt chân lên cổ tìm kiếm mối làm ăn để lá thư thứ bảy của mình trở nên hấp dẫn.
Ngay tại đây, bố muốn nhắc lại rằng trong việc theo dõi người khác và những lầm lỗi của họ, điều cực kỳ, cực kỳ quan trọng là con không được phép đánh mất tầm nhìn về chính những thiếu sót của bản thân. Quyền lực khiến một số kẻ kiêu căng đến mức họ chẳng thể nhìn thấy những vết chai chân của chính mình; nhưng một người khôn ngoan luôn tìm cách chữa trị những vết thương của bản thân trong khi vẫn ghi nhớ không được dẫm lên chân của những người xung quanh.
“Khá nhiều nhân viên kinh doanh có quan điểm cho rằng những người mua hàng chỉ hứng thú với những câu chuyện cười.”
Trong bối cảnh này, câu chuyện về Lemuel Hostitter, người chủ tiệm tạp hóa ở thị trấn cũ của bố, lại tự nhiên hiện lên trong tâm trí. Lem có lẽ là gã da trắng đểu cá nhất bang Missouri, và vào những ngày tháng đó, việc giữ vững danh hiệu "vô địch" chẳng phải là một cuộc dạo chơi dễ dàng gì. Hầu hết những chủ tiệm tạp hóa đều bằng lòng với việc pha trộn đậu xay vào cà phê của họ, thế nhưng Lem lại khốn nạn đến mức hắn ta đem đậu đi pha trộn trước khi xay. Hắn mua những miếng giăm-bông bị bầm da và khẳng định rằng vết bầm đó chính là nhãn hiệu riêng biệt, độc quyền của hắn, được đóng dấu trực tiếp lên da nhằm chứng minh rằng đó là một mặt hàng cao cấp, được đóng gói riêng cho tệp khách hàng sang trọng của hắn. Hắn mở một quầy nước ngọt phía trước cửa hàng với những loại si-rô tự làm ăn mòn cả lớp niêm mạc dạ dày của lũ trẻ, và một quán rượu chui ở căn phòng phía sau với thứ rượu lậu làm cay xè cả ruột gan của những ông bố chúng. Nhìn chung lại, nhân cách của Lem cũng tỏa ra thứ mùi hỗn độn hệt như cửa hàng của hắn, và bố cam đoan là nó chẳng hề thoang thoảng mùi hoa linh lan đâu.

Hết lần này đến lần khác, hầu như mọi người đều ghé vào cửa hàng của Lem vào buổi tối, bởi vì chẳng còn nơi nào khác để đến và ba hoa về mùa màng hay về những người hàng xóm không có mặt ở đó. Vì Lem lúc nào cũng có mặt ở tiệm, cuối cùng hắn trở thành người duy nhất trong thị trấn có thói đểu cá chưa từng bị đem ra bàn tán trong tiệm tạp hóa ấy. Dĩ nhiên, hắn bắt đầu tự mãn cho rằng mình là gã da trắng tử tế duy nhất trong cả hạt. Hắn bắt đầu lắc đầu và phán rằng thị trấn này đã thối rữa đến tận gốc rễ. Hắn bảo rằng những hành vi như thế có thể biến một con dê thành kẻ bi quan. Hắn đòi hỏi không biết liệu dư luận công chúng có thể được khơi dậy để sự lương thiện có được một chỗ đứng ở ngôi làng này không.
Hầu hết mọi người đều thu nhận được thông tin khi họ cất công tìm kiếm, và cuối cùng thì Lem cũng thực sự khơi mào được dư luận công chúng. Một đêm nọ, chi hội phụ nữ địa phương đã mượn tất cả những chiếc rìu chưa có chủ ở trong thị trấn và thực hiện một công việc vô cùng gọn gàng, mang tính tay nghề cao ở phần phía sau cửa hàng của hắn, mặc dù rượu của hắn có tồi tệ đến mức ngay cả đất cũng chẳng thèm thấm hút lấy. Tiếng động đã kéo đám đàn ông ra ngoài, và họ dường như bị cuốn theo bầu không khí hân hoan của dịp đặc biệt ấy. Khi họ hoàn tất, kho hàng và trang thiết bị của Lem trông vô cùng thảm hại, và họ đã đặt Lem lên một thanh xà rồi khiêng thẳng ra ranh giới của hạt.
Bố chẳng nhớ nổi lần gần đây nhất mình nhìn thấy một kẻ nào đó ngơ ngác hơn Lem. Thậm chí hắn còn chẳng thèm chửi thề nổi. Nhưng vì hắn chẳng bao giờ quay lại để đòi hỏi bất kỳ lời giải thích nào, bố đoán rằng hắn đã tự suy luận ra rằng họ muốn tống cổ hắn đi chỉ vì hắn quá tốt đẹp so với cái thị trấn này.
Bố chỉ nhắc thoáng qua về Lem như một ví dụ cho thấy rằng khi con đã đánh giá xong xuôi về kẻ khác, thì việc lùi lại một bước để ngắm nhìn lại chính mình xem bản thân trông ra sao là một điều vô cùng tuyệt vời. Sau đó, hãy cộng thêm năm mươi phần trăm vào sự đánh giá của con về người hàng xóm cho những đức tính mà con không thể nhìn thấy, và trừ đi năm mươi phần trăm ở bản thân con cho những lỗi lầm mà con đã bỏ sót trong bảng kiểm kê của mình, khi ấy con sẽ thu được một kết quả khá chính xác.
Cha yêu dấu của con,
John Graham.
Số 16
GỬI từ John Graham, tại Schweitzerkasenhof, Karlsbad, Áo, đến con trai ông, Pierrepont, tại Khu Trữ súc vật Union, Chicago. Cậu Pierrepont đã thể hiện những triệu chứng nhẹ của căn bệnh thèm khát hội hè, và người cha đang áp dụng cho cậu một vài phương thuốc đơn giản.