Thư Gửi Con Trai Của Một Nhà Buôn Tự Thân

Lượt đọc: 243 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Iv

❊ ❊ ❊

Ngày 25 tháng 6 năm 189—

Pierrepont thân mến: Bức thư đề ngày mùng bảy của con cứ lươn lẹo vòng vo chẳng khác nào con chó săn đuổi theo cái đuôi của chính nó. Nhưng qua thư, bố hiểu rằng con muốn la cà vài tháng ở châu Âu trước khi đến đây để chính thức lao vào thương trường. Dĩ nhiên, giờ thì con đã tự quyết định lấy cuộc đời mình và chắc chắn con phải là người đánh giá tốt hơn bất kỳ ai về quỹ thời gian mà con có thể phung phí. Dù vậy, xét trên nguyên tắc chung, một thanh niên hai mươi hai tuổi, thân thể và trí óc đều khỏe mạnh, trong túi không có nổi một đô-la và chưa từng tự kiếm được xu nào, thì chẳng bao giờ là quá sớm để được có tên trong bảng lương của ai đó. Nhân đây, bố cũng nói thẳng để con biết là bố đã dặn viên kế toán cắt khoản trợ cấp của con sau ngày 15 tháng 7. Điều đó cho con đúng hai tuần nghỉ ngơi—khoảng thời gian vừa đủ để một đứa ốm trở nên khỏe mạnh, hoặc một đứa lười biếng càng thêm lười nhác.

Bố nghe khối kẻ bàn tán về chuyện người ta không chịu nghỉ phép, rồi tự sát vì làm việc quá sức, nhưng nguyên nhân thực ra thường là do lo âu hoặc rượu chè. Sức khỏe của một người bị tàn phá không phải vì những gì anh ta làm trong giờ làm việc, mà là sau giờ đó. Một người và công việc của anh ta phải là bạn tri kỷ ở chốn văn phòng và là kẻ thù không đội trời chung khi bước ra ngoài. Một tâm trí minh mẫn là tâm trí đã quét sạch mọi chuyện công việc vào lúc sáu giờ tối mỗi ngày và tuyệt đối không mở cửa đón nhận lại cho đến khi kéo màn sập tiệm vào sáng hôm sau.

Có những kẻ rời văn phòng lúc chiều tối rồi nhập hội ăn chơi nhảy múa với lũ bạn, lại có kẻ về nhà để ôm ấp nỗi buồn phiền—cả hai đều chọn nhầm bạn đồng hành. Họ chính là những kẻ luôn miệng kêu ca cần nghỉ phép, nhưng chẳng bao giờ nhận được chút lợi ích nào từ đó. Điều mà bất kỳ ai cũng thực sự cần một năm một lần là sự thay đổi công việc—nghĩa là, nếu một người đã còng lưng bên bàn giấy suốt năm mươi tuần và sống bằng chim trĩ với rượu burgundy, anh ta nên đi câu cá để mớ kiếm sống và thử ăn thịt xông khói với trứng, kèm một chút nước suối cho bữa tối. Nhưng việc chuyển từ Harvard về lò mổ sẽ cho con đủ sự thay đổi trong năm nay để giữ cho con ở trạng thái sung sức nhất, ngay cả khi con chẳng có lấy hai tuần thảnh thơi để tung tẩy.

Con sẽ luôn thấy đây là một quy tắc an toàn: hãy chớp lấy bất kỳ cơ hội nào ngay khi nó được bày ra—đặc biệt là một công việc. Tìm việc chưa bao giờ là chuyện dễ dàng, trừ khi con chẳng thèm cần đến nó; nhưng một khi con buộc phải có việc làm và phải lùng sục nó bằng súng ống, con sẽ thấy nó khó bắt chẳng khác gì một con quạ già từng bị mọi lão nông trong vùng bắn cho tóe khói.

Thời trẻ, mỗi khi rơi vào cảnh thất nghiệp, bố luôn tự đặt ra nguyên tắc là phải nhận ngay công việc đầu tiên được mời gọi, rồi dùng nó làm mồi nhử. Con có thể dùng giun để câu cá mòng, rồi dùng cá mòng để bắt cá vược. Một con cá vược béo tốt sẽ quyến rũ được con rái cá, và thế là con đã có thứ đáng giá để lột da rồi. Dĩ nhiên, chẳng có nguy cơ nào chuyện con không kiếm được việc làm ở công ty cả—thực ra, chẳng có cách nào để con né tránh việc đó đâu; nhưng bố không thích cái cảnh con cứ rụt rè lùi bước mỗi khi lão già này tiến đến gần với sợi dây thừng bắt trói.

Bố muốn con phải học ngay từ đầu là đừng có nghịch cái thìa trước khi uống thuốc. Trì hoãn một việc dễ dàng sẽ biến nó thành việc khó, còn trì hoãn một việc khó sẽ biến nó thành bất khả thi. Từ "trì hoãn" (procrastination) là từ dài nhất trong ngôn ngữ, nhưng khoảng cách giữa ký tự đầu và cuối của nó chỉ vỏn vẹn một chữ cái khi chúng đứng đúng vị trí trong bảng chữ cái.

Lão Dick Stover ngày trước, người mà bố từng làm thuê hồi ở Indiana, là kẻ chúa tể trì hoãn mà bố từng thấy trong đời. Dick vốn là một tay ăn uống cực kỳ khỏe khoác, chẳng có ai mê giờ ăn hơn lão, thế mà sáng nào lão cũng cứ trằn trọc lật qua lật lại trên giường chỉ để chợp mắt thêm chút nữa rồi tìm cách trốn tránh việc thức dậy, cho đến tận khi vợ lão nổi giận gộp chung bữa sáng và bữa trưa làm một, khiến lão một ngày chỉ được ăn có hai bữa. Lão cũng là một người vô cùng sùng đạo, nhưng rồi lão lại cứ hay hoãn việc cầu nguyện cho đến lúc đã lên giường đi ngủ, rồi lão cứ lần lữa mãi cho đến khi đầu óc không còn vướng bận chuyện trần tục nữa, và cuối cùng thì lão chìm vào giấc ngủ mà chẳng đọc nổi lời cầu nguyện nào. Hết lỡ buổi lễ sáng chủ nhật lại chẳng bao giờ thấy bóng dáng quỳ gối nguyện cầu, kết cục là Dick bị trục khỏi nhà thờ lúc nào không hay. Hồi bố mới vào làm, lão có một cơ ngơi khá khấm khá, thế nhưng lão cứ lần lữa mãi không chịu sa thải những tên nhân viên lười biếng cho đến khi chúng cuỗm luôn cả quỹ tiền mặt nhỏ; rồi lão cũng cứ khất lần việc tăng lương cho những nhân viên giỏi cho đến khi đối thủ hớt tay trên mất. Cuối cùng, đến cái hóa đơn dù có đủ tiền trong tay lão cũng chẳng thèm thanh toán đúng hạn; và khi đến hạn, lão toàn viết giấy nợ để ngâm tiền mặt lại được lâu hơn chút nữa. Kinh doanh theo kiểu đó chẳng khác nào lập di chúc cho cảnh sát trưởng rồi tự sát để hắn được hưởng thừa kế. Lần gần đây nhất bố nghe tin về Dick thì lão đã chín mươi ba tuổi và sắp sửa lìa đời. Chuyện đó xảy ra từ mười năm trước, và bố dám cá là giờ này lão vẫn còn sống nhăn răng. Bố nhắc đến Dick nhân tiện đây chỉ để làm dẫn chứng về việc thói quen chi phối cuộc đời một con người như thế nào.

Người ta có thể lấy cớ cho mỗi sai lầm mình mắc phải, nhưng chỉ một lần duy nhất mà thôi. Khi một kẻ lặp lại cùng một sai lầm đến lần thứ hai thì hắn chỉ còn nước giơ tay đầu hàng và thú nhận đó là do cẩu thả hoặc do bản tính ương ngạnh mà ra. Dĩ nhiên, khi cho con đi học đại học, bố thừa biết con sẽ có lúc cư xử như một thằng ngốc, và quả nhiên con không làm bố thất vọng. Nhưng bố kỳ vọng con phải thu hẹp các khả năng phạm sai lầm bằng cách mỗi lần ngốc nghếch theo một kiểu khác nhau. Đó mới là điều quan trọng, trừ khi một kẻ có trí tưởng tượng quá phong phú, hoặc chẳng có tí tưởng tượng nào. Sớm muộn gì con cũng sẽ thử cái trò ngớ ngẩn đi du lịch châu Âu ấy thôi, nhưng nếu con chịu đợi thêm vài năm nữa, con sẽ tiếp cận nó bằng một tâm thế hoàn toàn khác—và con sẽ quay về với sự kính trọng sâu sắc dành cho những người đủ khôn ngoan để ở lại quê nhà.

“Lão Dick Stover ngày trước, người mà bố từng làm thuê hồi ở Indiana, là kẻ chúa tể trì hoãn mà bố từng thấy trong đời.”

Bố suy ra từ thư của con rằng con hy vọng vài tháng trời ở bên kia đại dương sẽ phủ lên người con một lớp hào quang lịch lãm. Bố không có ý tỏ ra bi quan, nhưng bố đã thấy hàng trăm cậu ấm tốt nghiệp đại học rồi kéo nhau sang đó với đúng cái ảo tưởng ấy, và rồi bọn chúng chẳng mang về được gì ngoài dăm ba chiếc va-li đựng toàn quần áo mặc không vừa vặn. Đi mở mang tầm mắt cũng giống như lòng bác ái vậy—nó che đậy cho vô số lỗi lầm, và cũng giống như lòng bác ái, nó nên bắt đầu từ ngay chính ngôi nhà của mình.

Sự văn minh không phải là chuyện thay đổi khí hậu. Con sẽ nghe người ta bàn tán về nhà thơ Browning trên mỗi thước vuông đất ở Thung lũng Mississippi nhiều hơn là ở tận nước Anh. Và ở khu vực bờ hồ Michigan cũng rôm rả chuyện nghệ thuật chẳng kém gì Khu phố Latinh ở Paris. Nó có thể hơi khác biệt một chút, nhưng nó vẫn hiển hiện ở đó.

Chính bố cũng từng đi châu Âu một chuyến. Hồi rời Chicago, trông bố quê mùa chẳng khác gì một gã nhà quê chân đất mắt toét, và lúc quay về thì người ngơ ngác nhừ tử. Suốt cả lượt đi lẫn lượt về, bố chỉ có nước nằmọ ặt vì say sóng. Ở Luân Đôn, lần đầu tiên trong đời, bố bị coi là một con gà mờ dễ bị lừa phỉnh. Cứ mỗi lần bố bước chân vào một cửa hàng là y như rằng giá cả lại được thổi vút lên trời.

Họ từng bảo với bố rằng ở bển chẳng có mấy tay lừa đảo chuyên bán gạch mạ vàng đâu. Đúng thế thật. Họ buôn tranh—họ gọi đó là tranh của các bậc thầy thời Phục hưng. Bố mua hai bức—con biết bức nào rồi đấy, hai bức đang treo ở phòng đợi tại khu lò mổ ấy; và khi về nước, bố mới tá hỏa phát hiện ra chúng được vẽ bởi một tay họa sĩ tồi tẹt nào đó từng sang Paris học vẽ sau khi Bill Harris phát hiện ra gã chẳng tích sự gì trong việc làm nhân viên thanh toán. Bố giữ lại mấy bức tranh đó cốt để tự nhắc nhở bản thân rằng chẳng có cái ngu nào bằng cái ngu của một lão già người Mỹ khi mắc chứng cuồng tranh ảnh.

Gã thợ may cố nài thiết kế cho bố một cái gia huy đã không thấy bố dễ xơi chút nào. Bố đã tự chọn cho mình một cái ngay từ hồi bắt đầu ra làm ăn riêng—hình một con bò tót đang lao tới—và nó đã được đăng ký bản quyền ở Washington. Dĩ nhiên, đó là thương hiệu của bố, và đó cũng là cái gia huy duy nhất mà một thương gia Mỹ cần phải quan tâm. Nó đã vươn tới mọi ngóc ngách trên toàn cầu trong suốt hai mươi năm qua, và mọi người lính trên thế giới đều mang nó—trong chiếc ba-lô của mình.

Bố tự hào về nó chẳng kém gì những kẻ được thừa kế gia huy từ tổ tiên nhưng chẳng biết nhét nó vào đâu ngoài cánh cửa xe ngựa và tiêu đề thư của họ—trong khi gia huy của bố mang lại lợi nhuận nhiều hơn gấp bội. Mọi nhà phân phối trong ngành giờ đây đều biết rằng thương hiệu đó tượng trưng cho chất lượng hảo hạng, và đó cũng là tất cả những gì mà gia huy của bất kỳ quý tộc Anh nào có thể đại diện. Dĩ nhiên, gia huy của một người Mỹ thì chẳng thể đại diện cho cái quái gì to tát—thường nó chỉ là dấu ấn đóng sắt nung trên da của một kẻ hợm hĩnh mà thôi.

Nhìn vào cách cư xử của một số hậu duệ thuộc dòng dõi người Hà Lan đời đầu ở New York vốn chuyên nghề làm ruộng và đám chủ tiệm tạp hóa người Anh sau khi thành danh, đôi khi bố cảm thấy hơi lo lắng về những gì mà chắt chắt của mình có thể làm trong tương lai, nhưng thôi, chúng ta cứ bám lấy thương hiệu này và cố gắng sống xứng đáng với nó chừng nào lão già này vẫn còn nắm quyền chèo lái.

Bố chỉ nhắc đến những điều này một cách chung chung thôi. Bố hoàn toàn không lo lắng gì cho con sau khi con đã trải qua vài năm làm việc vất vả và tìm được điểm cân bằng giữa nhà máy đóng gói và đại học Harvard; khi đó, nếu con muốn gặm cỏ ở những vùng đồng cỏ rộng lớn hơn thì cũng chẳng hại gì. Nhưng hiện tại, con sẽ thấy mình khá bận rộn với việc cố gắng chen chân vào hàng ngũ những kẻ chiến thắng đấy.

Cha thương yêu của con,

John Graham.

Số 5

GỬI John Graham, người đứng đầu hãng Graham & Co., tại Union Stock Yards ở Chicago, gửi con trai Pierrepont Graham, đang ở rừng Moosgatchemawamuc, bang Maine. Cậu Pierrepont đã viết thư cho cha xin rút lại đề nghị trước đó.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.