Với cái tinh thần luyến thương quá khứ quá đỗi sục sôi ấy, tôi đã tỏ ra bất công với bán đảo Monterey. Đó là một nơi đẹp đẽ, sạch sẽ, được quản lý tốt và tiến bộ. Các bãi biển của nó là những nơi xưa kia từng ung thối bởi ruột cá và ruồi nhặng. Những nhà máy đồ hộp từng là nguồn gốc của những mùi lộn mửa nay đã được di dời, thay vào đó là những nhà hàng, cửa hàng đồ cổ và những thứ tương tự. Giờ đây người ta câu cá để phục vụ khách du lịch, không phải cá mòi cơm mà là các loài cá xem chừng cũng khó mà cạn kiệt. Và Carmel, khởi đầu là nơi chốn của các nhà văn chết đói và các họa sĩ bị ruồng bỏ, nay đã trở thành một cộng đồng khá giả và là nơi ở của những người hưu trí. Nếu những người sáng lập Carmel trở lại nơi đây, chắc là họ sẽ không thể xoay sở mà sống nổi, nhưng có lẽ cũng chẳng cần nói gì xa xôi đến thế. Họ sẽ lập tức bị “lượm” như những phần tử khả nghi và bị trục xuất ra khỏi những lằn ranh của thành phố.

Nơi xuất thân của tôi đã thay đổi và đã rời xa tôi vì tôi đã không đổi thay kịp theo nó. Trong ký ức của tôi, nó vẫn sừng sững như xưa, và bề ngoài của nó đã khiến tôi lúng túng và giận dữ.

Điều mà tôi sắp kể hẳn cũng là trải nghiệm của rất nhiều người trên đất nước này, nơi có quá nhiều người bỏ đi lang thang và lúc nào đó quay trở về. Tôi gọi về những người bạn cũ xiết bao quý báu. Tôi nghĩ tóc họ rụng nhiều hơn tôi chút ít. Sự đón tiếp diễn ra đầy nhiệt tình, những ký ức lũ lượt tràn về. Những tội lỗi cũ, những thắng lợi xưa được lôi ra phủi bụi. Và bất chợt sự chú ý của tôi đi lang thang, và nhìn vào những người bạn, tôi nhận ra sự chú ý của họ cũng đi lang thang nốt. Và điều tôi nói với Johnny Garcia là rất đúng: tôi đã là một hồn ma. Thị trấn của tôi đã phát triển và thay đổi, và cùng với đó là những người bạn của tôi. Giờ đây khi trở lại, tôi đã thay đổi với bạn bè, giống như thị trấn đã đổi thay với tôi. Tôi đã bóp méo bức tranh về họ, làm vẩn đục những ký ức của họ. Lúc tôi đi khỏi nơi đó cũng là lúc tôi chết, và do đó mà nó đã trở thành cố định và không thể đổi thay trong tôi. Sự trở về của tôi chỉ có thể tạo ra những bối rối và khó chịu. Mặc dù không nói ra nhưng các bạn của tôi đều muốn tôi ra đi để tôi giữ mãi nơi chốn của mình trong khuôn khổ hồi niệm. Và tôi cũng muốn ra đi vì cùng lý do ấy. Tom Wolfe đã nói đúng. Bạn không thể về lại nhà vì nhà đã ngưng tồn tại, chỉ còn đọng trong những xó xỉnh của ký ức mà thôi.

Sự ra đi của tôi giống như sự tháo chạy. Nhưng trước khi quay lưng, tôi đã làm được một việc vừa là hình thức vừa là tình cảm. Tôi lái xe lên tuốt đỉnh Fremont, điểm cao nhất trong chu vi nhiều dặm. Tôi leo đến tận những tảng đá sắc nhọn cuối cùng ở trên đỉnh. Tại đây, giữa những tảng granite xám lộ thiên, tướng Frémont đã dàn trận chống lại quân đội Mexico và đã đánh bại họ. Khi bé, chúng tôi thỉnh thoảng vẫn tìm thấy những quả đạn pháo và những lưỡi lê sét rỉ tại khu vực này. Đỉnh núi đá trơ trọi này chứng giám không chỉ toàn bộ tuổi thơ và tuổi trẻ của tôi mà cả thung lũng Salinas rộng lớn trải dài xuống phía nam hàng trăm dặm. Thị trấn Salinas nơi tôi sinh ra giờ đây lan tỏa như cỏ cua ra đến các chân đồi. Ngọn Toro, thuộc rặng núi anh em nằm ở hướng tây, là một ngọn núi tròn trịa, ôn hòa, và từ phía bắc vịnh Monterey nó trông sáng loáng như một chiếc đĩa xanh. Tôi cảm thấy, ngửi thấy, nghe thấy những lọn gió lùa lên từ thung lũng kéo dài. Tôi ngửi thấy những ngọn đồi nâu phủ kín yến mạch dại.

Tôi nhớ đã từng có lúc – vào cái thời kỳ tuổi trẻ mà người ta thường quan tâm sâu sắc đến cái chết – tôi muốn được chôn trên đỉnh núi này, nơi mà chẳng cần có mắt tôi vẫn nhìn thấy được tất cả những thứ mà tôi biết, tôi yêu. Bởi lẽ, vào những ngày đó, phía sau những ngọn núi này không có bất kỳ thế giới nào. Và tôi nhớ mình đã cảm nhận sâu sắc ra sao về sự chôn cất của bản thân. Thật lạ và cũng thật may mắn vì, khi thời gian cạn kiệt dần, cái chết trở thành một thực tế hơn là một khung cảnh lộng lẫy. Tại đây, trên những tảng đá cao này, ký ức đậm huyền thoại của tôi đã tự nó vá víu lại. Sau khi đã thám sát khu vực, Charley ngồi xuống dưới chân tôi. Đôi tai viền tua của nó cứ phần phật như áo quần phơi trên dây. Chiếc mũi ẩm ướt vì hiếu kỳ của nó đánh hơi những sắc thái của hàng trăm dặm gió.

“Mày không biết đâu, Charley ạ. Ở ngay dưới kia, trong cái thung lũng nhỏ, tao đã câu cá hồi với một người có cái tên giống mày, chú Charley. Còn ở bên kia – có thấy tay tao chỉ không – mẹ tao đã bắn chết một con mèo hoang. Thẳng xuống phía dưới này, cách chừng sáu mươi bốn cây số, là trang trại nhà tao, trang trại đói kém thuở nào. Mày có thấy cái nơi tôi tối phía bên kia không? Đó là một hẻm núi nhỏ với con suối trong veo thật đáng yêu chảy qua những hàng cây đỗ quyên và những cây sồi lớn. Trên một trong các cây sồi đó, cha tao đã lấy sắt nung ghi lại tên của ông và tên cô gái ông yêu. Nhiều năm qua đi, vỏ cây mọc ra, đè lên những vết đốt và che khuất chúng. Và chỉ mới gần đây thôi, có một người đàn ông đã chặt cây sồi để lấy củi đốt. Chiếc rìu nhức nhối của ông ta đã làm lộ ra tên của cha tao và ông ta đã gửi phần vỏ cây đó đến cho tao. Vào mùa xuân, Charley à, khi thung lũng phủ một lớp đậu lu-pin xanh giống như một biển hoa, có một mùi hương dâng lên đến tận đây, mùi hương của địa đàng”.

Tôi in nó lần nữa vào đôi mắt mình, nam, tây và bắc. Và rồi chúng tôi vội vã rút khỏi cái quá khứ thường trực và không đổi, nơi mà mẹ tôi vẫn đang bắn con mèo hoang và cha tôi vẫn đang khắc tên mình và tên người ông yêu.