Đêm trôi qua hoàn toàn yên bình. Tuy nhiên, từ “đêm” ấy thực ra chẳng mấy đúng lúc này.
Vị trí của con tàu so với mặt trời không hề thay đổi. Về mặt thiên văn học, nửa dưới là ban ngày, còn nửa trên là ban đêm; thế nên khi những từ ngữ này được dùng xuyên suốt câu chuyện, chúng biểu thị khoảng thời gian trôi qua giữa lúc mặt trời mọc và lặn trên Trái Đất.
Giấc ngủ của các lữ khách càng thêm yên bình nhờ tốc độ đáng kinh ngạc của con tàu, bởi nó có cảm giác hoàn toàn đứng yên. Không một chuyển động nào tố cáo hành trình lao đi trong không gian của nó. Tốc độ di chuyển, dù có lớn đến đâu, cũng chẳng thể gây ra bất kỳ tác dụng giác quan nào cho cơ thể con người khi nó diễn ra trong chân không, hoặc khi khối không khí lưu chuyển cùng với vật thể đang mang nó theo. Nào có cư dân Trái Đất nào cảm nhận được tốc độ quay của hành tinh, dù rằng nó lên tới 68.000 dặm một giờ cơ chứ? Chuyển động trong những điều kiện như vậy cũng chẳng khác gì sự nghỉ ngơi; và khi một vật ở trạng thái nghỉ, nó sẽ tiếp tục duy trì trạng thái đó chừng nào không có một thế lực lạ nào làm nó dịch chuyển; nếu đang chuyển động, nó sẽ chẳng dừng lại trừ khi có vật cản ngáng đường. Sự thờ ơ với chuyển động hay trạng thái nghỉ này được gọi là quán tính.
Barbicane và các bạn đồng hành có lẽ đã tưởng rằng họ hoàn toàn đứng yên khi bị nhốt trong con tàu; quả thực, hiệu ứng ấy cũng chẳng khác gì nếu họ đang đứng ở bên ngoài. Giá như không có mặt trăng đang lớn dần lên phía trên kia, họ hẳn đã có thể thề rằng mình đang trôi nổi trong một sự tĩnh lặng tuyệt đối.
Sáng hôm ấy, ngày mùng 3 tháng 12, các du khách bị đánh thức bởi một thứ âm thanh vui tai nhưng đầy bất ngờ; đó là tiếng gà gáy vang vọng khắp khoang tàu. Michel Ardan, người bật dậy đầu tiên, liền trèo lên nóc pháo đài bay và đóng sập một chiếc hộp đang để hé nắp, rồi hạ giọng nói: “Anh chịu khó im lặng đi được không? Con vật đó sẽ làm hỏng mất kế hoạch của tôi đấy!”
Nhưng Nicholl và Barbicane đã tỉnh giấc.
“Một con gà á?” Nicholl thốt lên.
“Ơ không, các bạn tôi ơi,” Michel nhanh nhảu đáp; “tôi muốn đánh thức các bạn bằng âm thanh đồng quê này mà.” Nói đoạn, anh cất tiếng gáy o o vang dội, chẳng thua kém bất kỳ chú gà trống kiêu hãnh nào trong chuồng.
Hai người Mỹ không khỏi phì cười.
“Tài nghệ phết nhỉ,” Nicholl vừa nói vừa liếc nhìn người bạn đồng hành với vẻ ngờ vực.
“Đúng thế,” Michel đáp; “một trò đùa ở xứ sở tôi đấy. Rất đậm chất Pháp; tầng lớp thượng lưu bên đó hay chơi trò gà gáy thế này lắm.”
Rồi anh lái sang chuyện khác:
“Barbicane, anh có biết tôi đã suy nghĩ suốt cả đêm qua về điều gì không?”
“Không,” vị chủ tịch đáp.
“Về những người bạn ở Cambridge của chúng ta. Anh đã từng nhận xét rằng tôi là một kẻ dốt đặc cán mai về toán học; và tôi chẳng tài nào hiểu nổi làm thế nào mà các bác học ở đài thiên văn lại có thể tính ra được tốc độ ban đầu mà con tàu cần có khi rời khỏi khẩu Columbiad để bay đến mặt trăng.”
“Ý anh muốn nói,” Barbicane đáp lời, “là bay đến điểm trung tính nơi lực hút của Trái Đất và mặt trăng cân bằng lẫn nhau; bởi vì xuất phát từ điểm đó, nằm ở khoảng chín phần mười quãng đường đã đi, con tàu sẽ tự động rơi thẳng xuống mặt trăng nhờ trọng lực của chính nó.”
“Đành vậy đi,” Michel nói; “nhưng mà, một lần nữa, làm sao họ tính được tốc độ ban đầu ấy cơ chứ?”
“Chẳng có gì dễ hơn thế,” Barbicane đáp.
“Và anh biết cách làm phép tính đó chứ?” Michel Ardan hỏi.
“Biết rõ là đằng khác. Nicholl và tôi thừa sức làm điều đó nếu đài thiên văn không gánh thay phần việc ấy cho chúng tôi.”
“Tuyệt thật đấy, bác Barbicane già,” Michel đáp lại; “người ta có thể đem chặt đầu tôi, bắt đầu từ bàn chân trước khi tôi kịp giải nổi cái bài toán đó.”
“Đó là vì anh không biết đại số,” Barbicane điềm tĩnh trả lời.
“À, lại thế rồi, mấy kẻ lúc nào cũng nhai x với chả y; cứ hễ mở miệng ra là các anh nghĩ mình đã nói hết mọi điều khi thốt lên hai chữ ‘Đại số’.”
“Michel,” Barbicane nói, “anh có thể dùng lò rèn mà không cần búa, hay dùng cày mà không cần lưỡi cày hay không?”
“Khó lắm.”
“Chà, đại số cũng chỉ là một công cụ, giống như cái cày hay cái búa vậy, và nó là một công cụ tuyệt vời đối với những ai biết cách sử dụng nó.”
“Thật thế chứ?”
“Hoàn toàn nghiêm túc.”
“Và anh có thể dùng công cụ đó trước mặt tôi không?”
“Nếu điều đó làm anh thấy thú vị.”
“Và cho tôi thấy họ đã tính ra tốc độ ban đầu của khoang tàu chúng ta như thế nào chứ?”
“Được chứ, người bạn quý mến của tôi; bằng cách cân nhắc mọi yếu tố của bài toán, từ khoảng cách giữa tâm Trái Đất đến tâm mặt trăng, bán kính Trái Đất, thể tích của nó cho đến thể tích của mặt trăng, tôi có thể tính chính xác tốc độ ban đầu của con tàu phải là bao nhiêu, và tất cả chỉ thông qua một công thức đơn giản.”
“Hãy cho tôi xem nào.”
“Rồi anh sẽ thấy; chỉ có điều tôi sẽ không vẽ ra quỹ đạo thực tế của con tàu giữa mặt trăng và Trái Đất khi tính đến chuyển động quay của chúng quanh mặt trời đâu. Không, tôi sẽ coi như hai khối thiên thể này hoàn toàn đứng yên, như vậy sẽ tiện hơn cho mục đích của chúng ta.”
“Và tại sao lại thế?”
“Bởi vì nếu không ta sẽ phải giải cái gọi là ‘bài toán ba vật thể’, một thứ mà toán tích phân vẫn chưa phát triển đủ tầm để giải quyết.”
“Thế thì,” Michel Ardan nói với giọng điệu tinh quái, “toán học vẫn chưa nói hết lời cuối cùng nhỉ?”
“Đương nhiên là chưa rồi,” Barbicane đáp.
“Chà, biết đâu người Selenite đã đẩy bộ môn tích phân tiến xa hơn các anh thì sao; mà nhân tiện, cái gọi là ‘phép tính tích phân’ ấy là gì thế?”
“Đó là một phép tính ngược lại với phép vi phân,” Barbicane nghiêm túc đáp.
“Đa tạ nha; nghe rõ mồn một luôn rồi đấy.”
“Và giờ thì,” Barbicane nói tiếp, “xin một mẩu giấy và một mẩu bút chì, chưa đầy nửa tiếng nữa tôi sẽ tìm ra công thức cần thiết.”
Nửa giờ chưa trôi qua thì Barbicane đã ngẩng đầu lên, cho Michel Ardan xem một trang giấy chi chít những ký hiệu đại số, chứa đựng công thức tổng quát để giải quyết vấn đề.
“Nào, thế Nicholl có hiểu cái quái gì trong này không đấy?”
“Tất nhiên rồi, Michel,” viên đại úy đáp. “Tất cả những ký hiệu mà anh thấy có vẻ bùa phép này lại chính là thứ ngôn ngữ rõ ràng nhất, rành mạch nhất và logic nhất đối với những ai biết cách đọc chúng.”
“Và anh dám chắc, Nicholl,” Michel hỏi, “rằng nhờ vào những thứ tượng hình khó hiểu hơn cả con cò Ibis Ai Cập này mà anh có thể tìm ra tốc độ ban đầu cần truyền cho con tàu ư?”
“Không thể chối cãi được,” Nicholl đáp; “và thậm chí bằng chính công thức này, tôi luôn có thể cho anh biết tốc độ của nó tại bất kỳ điểm nào trên hành trình.”
“Lời nói danh dự đấy chứ?”
“Danh dự đấy.”
“Thế thì anh cũng cáo già chẳng kém gì chủ tịch của chúng ta rồi.”
“Không đâu Michel; phần khó nhất đã có Barbicane làm rồi; đó là lập ra được một phương trình thỏa mãn mọi điều kiện của bài toán. Phần còn lại chỉ là vấn đề số học, thuần túy đòi hỏi việc nắm vững bốn phép tính cơ bản mà thôi.”
“Thế cũng đủ chết người rồi!” Michel Ardan đáp, người mà suốt đời chẳng bao giờ cộng đúng nổi và định nghĩa phép tính ấy như một thứ trò chơi ô chữ Trung Hoa cho phép người ta thu đủ mọi loại kết quả kỳ quặc.
“Biểu thức v không mà anh thấy trong phương trình kia chính là tốc độ mà con tàu sẽ đạt được khi vừa ra khỏi bầu khí quyển.”
“Chính xác là thế,” Nicholl nói; “chính từ điểm đó chúng ta phải tính toán vận tốc, vì chúng ta đã biết rõ vận tốc lúc xuất phát lớn hơn gấp rưỡi so với lúc vừa ra khỏi bầu khí quyển rồi.”
“Tôi chẳng hiểu gì nữa cả,” Michel nói.
“Đó là một phép tính rất đơn giản,” Barbicane nói.
“Chẳng đơn giản bằng tôi đâu,” Michel đáp trả.
“Điều đó có nghĩa là, khi con tàu của chúng ta chạm tới rìa bầu khí quyển Trái Đất, nó đã mất đi một phần ba tốc độ ban đầu rồi.”
“Nhiều thế cơ á?”
“Đúng vậy, bạn tôi ạ; chỉ vì ma sát với các tầng khí quyển thôi đấy. Anh thừa hiểu rằng đi càng nhanh thì nó càng vấp phải sức cản lớn từ không khí.”
“Cái đó thì tôi công nhận,” Michel đáp; “và tôi hiểu nó, dẫu cho mấy cái x, cái không cùng công thức đại số của các anh cứ kêu lủng củng trong đầu tôi chẳng khác nào đinh giấu trong túi.”
“Đó là những tác dụng phụ đầu tiên của đại số đấy,” Barbicane đáp; “và bây giờ, để kết thúc, chúng ta sẽ đi chứng minh con số cụ thể của các biểu thức khác nhau này, nghĩa là tính ra giá trị của chúng.”
“Giết tôi luôn đi cho rồi!” Michel đáp.
Barbicane cầm lấy tờ giấy và bắt đầu tính toán với tốc độ cực kỳ nhanh chóng. Nicholl cúi xuống nhìn và ngấu nghiến đọc từng dòng khi công việc được tiến hành.
“Đúng rồi! Đúng thế rồi!” cuối cùng anh ta kêu lên.
“Rõ ràng chưa?” Barbicane hỏi.
“Nó được viết bằng những chữ cái rực lửa ấy chứ,” Nicholl nói.
“Đúng là lũ người kỳ diệu!” Ardan lẩm bẩm.
“Cuối cùng thì anh có hiểu không hả?” Barbicane hỏi.
“Tôi có hiểu không á?” Ardan kêu lên; “đầu óc tôi sắp nổ tung vì nó đây này.”
“Và giờ thì,” Nicholl nói, “để tìm ra tốc độ của con tàu khi nó rời khỏi bầu khí quyển, chúng ta chỉ việc tính nốt cái này nữa thôi.”
Viên đại úy, với tư cách là một con người thực tế ứng phó được mọi khó khăn, bắt đầu viết với tốc độ khủng khiếp. Các phép chia, phép nhân mọc lên chi chít dưới những ngón tay của anh; những con số rơi xuống trang giấy trắng như mưa đá. Barbicane chăm chú quan sát, trong khi Michel Ardan dùng cả hai tay ôm lấy cái đầu đang nhức bưng bưng của mình.
“Sao rồi?” Barbicane hỏi sau vài phút im lặng.
“Được rồi!” Nicholl đáp; sau khi tính toán xong xuôi, v không, nghĩa là tốc độ cần thiết của con tàu lúc rời khỏi bầu khí quyển để nó có thể bay tới điểm lực hút cân bằng, phải là—”
“Là bao nhiêu?” Barbicane hỏi.
“Mười hai nghìn thước.”
“Cái gì!” Barbicane giật nảy mình kêu lên; “anh nói—”
“Mười hai nghìn thước.”
“Quỷ tha ma bắt!” vị chủ tịch kêu lên, làm một cử động đầy tuyệt vọng.
“Có chuyện gì thế?” Michel Ardan hỏi với vẻ đầy kinh ngạc.
“Có chuyện gì ư! Chà, nếu vào lúc này tốc độ của chúng ta đã giảm đi một phần ba do ma sát, thì tốc độ ban đầu đáng lẽ ra phải là—”
“Mười bảy nghìn thước.”
“Thế mà Đài quan sát Cambridge lại tuyên bố mười hai nghìn thước là đủ khi xuất phát; và con tàu của chúng ta, vốn chỉ xuất phát với chừng ấy tốc độ—”
“Thì sao?” Nicholl hỏi.
“Thì, nó sẽ không đủ đâu.”
“Hay nhỉ.”
“Chúng ta sẽ chẳng thể tới được điểm trung tính.”
“Khỉ thật!”
“Thậm chí chúng ta còn chẳng đi được đến nửa quãng đường.”
“Nhân danh con tàu!” Michel Ardan thét lên, nhảy dựng lên cứ như thể nó đã sắp đâm sầm vào quả địa cầu đến nơi rồi.
“Và chúng ta sẽ rơi ngược trở lại Trái Đất!”
