Barbicane hiển nhiên đã tìm ra nguyên nhân duy nhất hợp lý cho sự chệch hướng này. Dù có nhỏ đến đâu, nó cũng đủ làm thay đổi quỹ đạo của viên đạn pháo. Thật là một định mệnh nghiệt ngã. Nỗ lực táo bạo ấy đã thất bại chỉ vì một hoàn cảnh ngẫu nhiên; và trừ khi có một biến cố bất thường nào đó, giờ đây họ sẽ chẳng bao giờ có thể chạm tới bề mặt mặt trăng.

Liệu họ có lướt qua ở cự ly đủ gần để giải quyết một số vấn đề vật lý và địa chất cho đến lúc đó vẫn còn là ẩn số? Đây là câu hỏi, và cũng là câu hỏi duy nhất, chiếm trọn tâm trí của những nhà thám hiểm dũng cảm ấy. Còn về số phận đang chờ đón chính họ, họ thậm chí còn chẳng mảy may nghĩ tới.

Nhưng điều gì sẽ chờ đón họ giữa chốn hoang vu vô tận này, những con người chẳng mấy chốc nữa sẽ thiếu thốn không khí? Chỉ vài ngày nữa thôi, họ sẽ chết ngạt trong cỗ đạn pháo lang thang này. Thế nhưng, đối với những kẻ can trường ấy, vài ngày chẳng khác nào một thế kỷ; và họ dành toàn bộ thời gian để quan sát vầng trăng mà họ không còn hy vọng đặt chân tới nữa.

Khoảng cách khi đó giữa viên đạn pháo và vệ tinh ước tính khoảng hai trăm lý. Trong điều kiện như vậy, xét về độ rõ nét của các chi tiết trên bề mặt, các du khách đứng xa mặt trăng hơn so với cư dân trên trái đất nhìn qua những chiếc kính thiên văn cực mạnh.

Quả thực, chúng ta đều biết rằng thiết bị do Lord Rosse lắp đặt tại Parsonstown, với độ phóng đại 6.500 lần, kéo mặt trăng lại ở khoảng cách biểu kiến là mười sáu lý. Hơn thế nữa, với công cụ mạnh mẽ được dựng lên tại Long’s Peak, thiên thể của màn đêm ấy, được phóng đại tới 48.000 lần, lại được đưa đến ở cự ly chưa đầy hai lý, và những vật thể có đường kính ba mươi bộ có thể được nhìn thấy vô cùng rõ ràng. Thế nên, ở khoảng cách này, các chi tiết địa hình của mặt trăng, khi quan sát bằng mắt thường mà không dùng kính, không thể được xác định một cách chính xác. Mắt thường chỉ bắt gặp những đường nét bao quát của các vùng trũng rộng lớn mà người ta gọi một cách không mấy chính xác là “các biển”, chứ họ không thể nhận ra bản chất thực sự của chúng. Sự nhô cao của các núi non biến mất dưới lớp ánh sáng rực rỡ phát ra từ sự phản chiếu của các tia nắng mặt trời. Đôi mắt, lóa đi như thể đang ngâm mình trong một bồn bạc nóng chảy, bất giác quay đi; nhưng hình dáng thuôn dài của thiên thể thì hoàn toàn rõ ràng. Nó trông giống như một quả trứng khổng lồ, với phần đầu nhỏ hướng về phía trái đất. Thật vậy, mặt trăng, khi còn lỏng và dễ uốn trong những ngày đầu mới hình thành, vốn dĩ là một khối cầu hoàn hảo; nhưng vì sớm bị kéo vào vùng hấp dẫn của trái đất, nó đã trở nên thuôn dài dưới ảnh hưởng của trọng lực. Khi trở thành một vệ tinh, nó đã đánh mất vẻ thuần khiết ban đầu về hình dáng; tâm trọng lực của nó nằm lệch về phía trước so với tâm hình học; và từ thực tế này, một số học giả đã đi đến kết luận rằng không khí và nước đã dạt sang bề mặt đối diện của mặt trăng — nơi mà người đứng từ trái đất không bao giờ nhìn thấy được. Sự biến đổi này ở hình dạng nguyên thủy của vệ tinh chỉ có thể nhận thấy trong chốc lát. Khoảng cách từ viên đạn pháo đến mặt trăng thu hẹp lại rất nhanh nhờ tốc độ bay của nó, dù tốc độ này nhỏ hơn nhiều so với vận tốc ban đầu — nhưng vẫn lớn hơn gấp tám hoặc chín lần tốc độ của các đoàn tàu tốc hành của chúng ta. Quỹ đạo xiên của viên đạn pháo, chính nhờ sự xiên lệch ấy, đã thắp lên trong lòng Michel Ardan một chút hy vọng rằng có thể đâm sầm vào đĩa mặt trăng ở một điểm nào đó. Anh không thể nghĩ rằng họ sẽ mãi mãi không bao giờ chạm tới nó. Không! Anh không thể tin vào điều đó; và ý định này cứ được anh lặp đi lặp lại mãi. Nhưng Barbicane, một con người có lý trí sắc sảo hơn, luôn đáp lại anh bằng thứ logic tàn nhẫn.

“Không, Michel, không! Chúng ta chỉ có thể đến mặt trăng bằng một cú rơi, mà chúng ta thì lại không hề rơi. Lực hướng tâm giữ chúng ta dưới ảnh hưởng của mặt trăng, nhưng lực li tâm lại kéo chúng ta rời xa nó một cách không thể cưỡng lại.”

Câu nói ấy được thốt ra bằng một giọng điệu dập tắt hoàn toàn hy vọng cuối cùng của Michel Ardan.

Phần mặt trăng mà viên đạn pháo đang tiến đến là bán cầu bắc, nơi mà các bản đồ địa hình mặt trăng đặt ở phía dưới; bởi vì những bản đồ này thường được vẽ dựa theo hình ảnh đảo ngược qua kính thiên văn, và chúng ta đều biết rằng kính thiên văn làm đảo chiều các vật thể. Đó chính là tấm bản đồ Mappa Selenographica của Boeer và Moedler mà Barbicane đang tham khảo. Bán cầu bắc này hiện ra với những đồng bằng bao la, rải rác những ngọn núi đứng cô lập.

Vào lúc nửa đêm, mặt trăng tròn vành vạnh. Vào đúng khoảnh khắc đó lẽ ra các du khách đã có thể đặt chân lên đó, nếu như con thiên thạch tinh quái kia không làm lệch đi quỹ đạo của họ. Thiên thể ấy nằm chính xác ở vị trí mà Đài quan sát Cambridge đã xác định. Nó nằm về mặt toán học ở điểm cận địa, và ở thiên đỉnh của vĩ tuyến hai mươi tám. Một người quan sát đứng ở đáy khẩu Columbiad khổng lồ, chĩa thẳng đứng lên chân trời, hẳn đã có thể ôm trọn vầng trăng trong miệng nòng pháo. Một đường thẳng đi qua trục của khẩu pháo hẳn đã xuyên qua tâm của thiên thể màn đêm ấy. Thật thừa thãi khi phải nói rằng, trong suốt đêm từ mùng 5 đến mùng 6 tháng Mười hai, các du khách đã không hề chợp mắt dù chỉ một giây. Liệu họ có thể nhắm mắt lại khi đang ở quá gần thế giới mới này chứ? Không! Mọi cảm xúc của họ đều dồn nén vào một suy nghĩ duy nhất:—Hãy nhìn ngắm! Những đại diện của trái đất, của nhân loại, cả quá khứ lẫn hiện tại, tất cả đều hội tụ ở họ! Chính qua đôi mắt của họ mà nhân loại đang ngắm nhìn những vùng đất mặt trăng này, và thấu tận những bí mật của vệ tinh ấy! Một nỗi xúc động lạ kỳ ngập tràn trong lồng ngực khi họ di chuyển từ ô cửa sổ này sang ô cửa sổ khác. Những quan sát của họ, được Barbicane ghi chép lại, vô cùng chính xác và nghiêm ngặt. Để quan sát, họ có kính thiên văn; để hiệu chỉnh, họ có bản đồ.

Về phần các quang cụ được trang bị sẵn, họ có những chiếc ống nhòm hàng hải tuyệt hảo được chế tạo riêng cho chuyến hành trình này. Chúng có khả năng phóng đại lên 100 lần. Nhờ vậy, chúng có thể rút ngắn khoảng cách biểu kiến giữa mặt trăng và trái đất xuống còn chưa đầy 2.000 lý. Nhưng rồi, ở một khoảng cách mà trong suốt ba giờ đồng hồ vào buổi sáng không vượt quá sáu mươi lăm dặm, và ở một môi trường hoàn toàn không bị nhiễu loạn bởi bầu khí quyển, những dụng cụ này có thể thu ngắn bề mặt mặt trăng lại ở cự ly chưa đầy 1.500 thước!